📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🖌 احمد کسروی

🔸 چند سخنی از دفتر ـ تکه‌ی یک از یک

(نبرد با گزند شعرا)

بتازگی دانسته‌ایم که دسته‌ای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بی‌ادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانه‌سر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشه‌ی این بی‌ادبیها بکوشش برخیزند.

آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشته‌اند کنون هم دست از نادانی و بی‌ادبی برنمی‌دارند ، خود سزای ایشان است که صد بی‌احترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجسته‌ی «ایرانی» که بی‌ادبان بروی خود دارند ، حیف!

ما بر آن جوانان آفرین می‌فرستیم و از خداوند فیروزی آنان را می‌خواهیم.


🌸

(سخنانی از این نوشتار)

📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم

🖌 احمد کسروی

🔸 ٧ـ یک کردار بدخواهانه‌ی زشت : ـ (9 تکه)


این سخن گرچه از زمینه‌ی گفتگو بیرون است بهتر می‌دانم بگویم : در ایران کسانی هستند که دوست می‌دارند جنبش مشروطه را بی‌ارج نشان دهند. چنین وامی‌نمایند که آن را سیاست انگلیس پدید آورده و مشروطه‌خواهان یکسره[=مستقیماً] افزار سیاست آن دولت بودند و شگفتست که از این کردار لذت می‌برند و بآسانی نمی‌خواهند از آن دست بردارند.

می‌توان گفت : سرچشمه‌ی این پندار در درونهای ایشان ، یا رشک است که نیکنامی‌ای را که خود در آن شرکت نداشته‌اند نمی‌توانند دید ، و یا خودخواهیست که از نیش زدن بدیگران و خوار نمودن کارهای آنان لذت می‌یابند. برخی نیز می‌خواهند از آن راه ، خود را سیاست‌فهم و رازدان وانمایند و از گفتن اینکه : «همه‌اش سیاست انگلیس بوده» گردن می‌کشند و بخود می‌بالند.

بارها این سخن را شنیده‌ام و می‌توانم گفت یکی از انگیزه‌هایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این سخنان می‌بود. باآنکه در تاریخ مشروطه بیپایی این گمان را بازنموده‌ام چندی پیش مهنامه‌ای بدستم افتاده می‌بینم دو سال پیش در تهران بچاپ رسیده ، و دارنده‌ی مهنامه که از نویسندگان بنامست گفتاری زیر عنوان «فرمان مشروطه از کیست؟..» در همان زمینه نوشته است. دیگران زبان بزبان می‌گفتند و این بروی کاغذ هم آورده است.

کوتاه‌شده‌ی گفتار اینست که ایرانیان نام مشروطه را نشنیده از چنان چیزی آگاه نمی‌بودند. بلکه واژه‌ی مشروطه باین معنی هیچ نمی‌بود. تا آن روزی که ملایان به قم رفتند و در تهران گروهی بسفارت انگلیس پناه بردند. انگلیسها فرصت یافته نام مشروطه را بمیان آوردند و بدهان ایرانیان انداختند. نویسنده گفته‌های پدر خود را که از بست‌نشینان سفارت می‌بوده بگواهی می‌آورد که چنین نامی را بست‌نشینان نشنیده و ندانسته بودند. سپس نویسنده به «تحقیقات» پرداخته پس از سخنان درازی باین نتیجه می‌رسد که واژه‌ی مشروطه از نام «Magna Carta» انگلیسی گرفته شده ، و چنانکه از عنوان گفتارش هم پیداست این نویسنده می‌خواهد نشان دهد که فرمان مشروطه را که همه از مظفرالدین‌شاه می‌دانند ازو نیست ، آن را هم انگلیسها نوشته‌اند.

جای بسیار افسوسست که کسی بخود رنجها دهد و کاغذ سیاه کند و چنین خواهد که با زور بافندگی یک لکه‌ی ننگی بتاریخ توده‌ی خود بنشاند. اینان نیکی از دستشان برنمی‌آید و باری از بدی بازنمی‌ایستند.

درباره‌ی جنبش مشروطه و اندازه‌ی دست داشتن انگلیسیها در آن در اینجا بسخنی نیاز نیست. این در تاریخ مشروطه نوشته شده. اما واژه‌ی مشروطه : آنچه من می‌دانم آن را نویسندگان مصری در برابر واژه‌ی Conditionnel فرانسه‌ای گزارده‌اند. باین‌معنی که آن واژه‌ی اروپایی را با این واژه‌ی عربی ترجمه کرده‌اند و راست هم بوده.

بسیار جلوتر از پیشامد مشروطه‌خواهی در ایران ، نویسندگان مصری چون خواسته‌اند از حکومت و شکلهای آن سخن رانند گفته‌اند : حکومت بچند گونه تواند بود : یکی حکومت مطلقه (استبداد) ، دیگری حکومت مشروطه (قانونی).

به هر حال این واژه سالها پیش از جنبش مشروطه در ایران ، در کتابها و روزنامه‌ها بوده است. اگر کسی در شماره‌های حبل‌المتین و دیگر روزنامه‌های زمان پیش از مشروطه بجوید ، این نام را بارها خواهد دید.

گذشته از همه‌ی اینها بیست سال پیش از جنبش ایران ، در آغاز پادشاهی سلطان عبدالحمید ، مشروطه در عثمانی (با همین نام) روان گردیده و دو سال نیز پایدار مانده و سپس عبدالحمید دستگاه آن را برچیده بود. در نتیجه‌ی آن پیشامد چه معنی مشروطه و چه نام آن ، درمیان آزادیخواهان شناخته می‌بود ، و گفته‌های این نویسنده چندان بیپاست که مرا بشگفت انداخته.


🌸

📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🖌 احمد کسروی

🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4 ـ تکه‌ی یک از دو


گفتار پایین از مهنامه‌ی گرامی دعوت اسلامی کرمانشاه که از مهنامه‌های کهنسال ایران است آورده می‌شود. این مهنامه گفتاری را که ما در شماره‌ی هجدهم سال گذشته‌ی پیمان در پیرامون شعر و صوفیگری چاپ کردیم نقل نموده و آقای فخرالتجار که خویشتن از دانشوران هستند و گاهی نیز شعر بطرز شعرای خراباتی می‌سروده‌اند آن گفتار را خوانده و این شرح را نگاشته‌اند که در شماره‌ی پنجم از سال هشتم دعوت اسلامی چاپ یافته و ما از آنجا می‌آوریم :

  

بنده نمی‌دانم مجله‌ی شریفه‌ی پیمان در کجا طبع می‌شود مستدعی است به ناشر محترم آن مرقوم فرمایید از هر پست برای بنده بفرستند و گویا تازه منتشر شده است و بهتر است از شماره‌ی اول برای بنده مرحمت فرمایند واقعاً مجله‌ای عالیقدر است باید خواند باید استفاده نمود. صاحب مقاله راجع بشعر و شاعری عنوان خیلی بزرگی پیش کشیده‌اند و از صدر تا ذیل شعر را مفتضح نموده‌اند. واقعاً چیزی غریبی است عجایب اثراتی در گفتن و نوشتن هست. یک عمر است شعر می‌خوانم و گاهی هم خودم (شاعر نیستم) من غیر رسم شعر می‌گویم و حظ می‌کنم (حظ می‌کردم) و این صحبتها در بین نبود و گاه‌گاه که از غزلیات خودم :

مدام منع کند زاهدم ز شرب و سماع
ولی نشاید غافل از این دو بنشینم

ساقیا رطل گران ده که شوم مست و خراب
باده ار نیست ترا میکده بازست هنوز

برای رفقا می‌خواندم صدای احسنت احسنت بلند می‌شد ولی از شما چه پنهان پس از مطالعه‌ی مقاله‌ی مندرجه در مجله‌ی شریفه‌ی پیمان بدون رودرواسی هرچه از اشعار خودم و دیگران بنظرم می‌آید دلم بهم می‌زند. می‌گویند : «المعنی فی بطن الشاعر» من که خودم هرچه فکر می‌کنم چه تأویل و تعبیری برای اشعار فوق بهم ببافم عقلم بجایی نمی‌رسد و شاید معنی این اشعار بنده در بطن دیگران است. می‌گویند یک نفر شاعر دیوان خود را نزد استاد برد و استدعا نمود حضوراً مطالعه فرموده هر عبارتی غلط و ناروا باشد انگشت روی آن بگذارد. استاد قدری مطالعه کرده سپس کتاب را بهم نهاد و انگشت سبابه‌ی خود را بروی جلد گذاشت. شاعر بیچاره فهمید مطلب از چه قرار است و راه خود را در پیش گرفت. کنون هم بحکم مقاله‌ی پیمان باید کلیه‌ی دواوین اولین و آخرین را بهم بست و انگشت روی آنها گذاشت و منتظر شد که صاحب مقاله‌ دیوان خودشان یا دیگری را که سراپا بدون پیرایه و خالی از کنایه‌ی شاعرانه باشد بنظر قارئین برساند و خوب است آقایان شعرا و ادبا و اهل ذوق موافق یا مخالف نفیاً و اثباتاً مقالاتی بطور مسابقه در مجلات و جراید منتشر سازند که قضیه حل شود یعنی حسن یا قبح این قبیل اشعار و یا اینکه آیا مسئول هستند و برای جامعه اثرات نیک دارند یا ندارند معلوم شود.

کرمانشاه ، فخر صمدی (فخرالتجار سابق)


پیمان : آقای صمدی غصه نخورند که معنی برای شعرهای خود نمی‌شناسند. دیگران نیز همین حال را داشته‌اند. آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش می‌نمودیم در معنی شعرهای خود درمی‌ماندند. زیرا آنان این شعرها را نه از روی فهم سروده‌اند و معنایی قصد کرده‌اند بلکه به پیروی یکدیگر زبان باین شعرهای بی‌معنی باز کرده‌اند بی‌آنکه قصدی داشته باشند.

هم آن کسانی که امروز در تهران یا دیگر جاها زبان بستایش این دسته شعرا باز کرده‌اند و پیاپی مقاله در اینجا و آنجا می‌نویسند این بیچارگان هم این کار را به پیروی یکدیگر می‌کنند و اگر معنی اشعار را بپرسیم اینان نیز درمی‌مانند. چنانکه ما بارها این پرسش را کردیم و کسی پاسخ نداد.

و اینکه آقای صمدی باین آشکاری حقیقتگویی کرده نشان پاکدلی ایشان است دیگران هم دیر یا زود باین حقیقت خَستُوان [=معترف] خواهند بود.


🌸

(همبسته با این نوشتار)

📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم

🖌 احمد کسروی

🔸 ٨ـ احزاب سیاسی : ـ (9 تکه)


بسخن خود بازگردیم : گفتیم پیشگامان مشروطه که دربار را از میان برده سررشته‌داری دمکراسی را در این کشور بنیاد گزاردند ، خود سیاست خامی را دنبال می‌کردند و راه روشنی در پیش رو نمی‌داشتند. جای افسوس آن است که این اندازه نیز پایدار نبود. چند سال از آغاز مشروطه نگذشت که آلودگیهای توده و کارشکنیهای بیگانگان ، از درون و بیرون ، آن مردان غیرتمند را از پا انداخت. یک دسته کشته شدند و از میان رفتند و یک دسته نومیدانه خود را بکنار کشیدند.

این بار میدان بدست گروهی از سودجویان افتاد که از درآمدن بکارهای توده جز سود خود را نمی‌خواستند و آن را ماننده‌ی کاری یا پیشه‌ای می‌شناختند که از آن راه پولها اندوزند و بجاه و شکوه رسند. این بار درد تنها آن نمی‌بود که کشوری با بیست‌ملیون مردم سیاستی دنبال نمی‌کرد و راهی برای زیست خود درمیان دیگر توده‌ها نمی‌شناخت ، یک درد بدتر دیگر این می‌بود که گروهی بی‌آرمان[=بی‌هدف] و بیراه پدیدار گردیده ، بنام سیاست دسته‌بندیها می‌کردند و با هایهوی و کشاکش آرامش کشور را بهم می‌زدند و در راه سودجوییهای خود از هیچ بدی بازنمی‌ایستادند. بلکه بسیاری مزدوری بیگانگان را پذیرفته از چنان خیانت پستی باک نمی‌نمودند.

در این چهل سال دوره‌ی مشروطه یکی از ننگهای ایران این حزبسازیها بوده. در آغاز مشروطه در ایران (بویژه در آذربایجان) دسته‌ی مجاهدان پدید آمد که با حزب سوسیال دمکرات ایران در قفقاز ، و بمیانجیگری او با حزب سوسیال دمکرات روسها همبستگی می‌داشت و خود دسته‌ی بسامان و نیکی می‌بود و در جنگهایی که با دربار پیش آمد کار بزرگی را بانجام رسانید. پس از آن حزب دمکرات پدید آمد که بنیادگزاران آن کسان نیکی نمی‌بودند و خواست نیکی نمی‌داشتند. ولی خود حزب ـ تا چند سال از آغاز پیدایشش ـ بسیار نیک می‌بود. آن نیز در پیشامد بازگشت محمدعلی‌میرزا و التماتوم روس شایندگی[=لیاقت] بسیار از خود نشان داد. از این دو دسته که بگذریم دیگر حزبها رسوا می‌بوده.

در این باره بسخن درازی نیاز نمی‌بینم. از آن حزبها اکنون هم هست و شما می‌بینید. چهار و پنج تنی فراهم می‌نشینند برای آنکه بوزارت رسند و یا نماینده شوند و یا رئیس اداره باشند ، نامی بروی خود گزارده گروهی را بیش یا کم با نویدهایی[وعده] بسر خود گرد می‌آورند و جمله‌های پوچ و بی‌معنایی را بهم بافته «مرامنامه» می‌خوانند ، و با همین چند چیز حزب درست می‌کنند و خود را بمیان انداخته به هایهوی می‌پردازند.

کسانی که خواستشان جز سود خودشان نیست برای بهانه بکارهای کشور و توده دخالت می‌کنند که این خود خیانت بسیار زشتیست.

همان کسانی که پیشروان حزبند ، اگر شما با یکی بسخن درآیید و چنین پرسید : «اندیشه‌ی شما درباره‌ی این کشور چیست؟.. باین گرفتاریها چه چاره باید کرد؟..» ، خواهید دید با یک ترشرویی چنین پاسخ داد : «این مملکت نمی‌شود. باید همین طور برود تا ببینیم چه خواهد بود». اینست اندازه‌ی دلبستگی پیشوای حزب بکشور و آینده‌ی آن. در زمان جنگ می‌گفتند : «بگزارید ببینیم نتیجه‌ی جنگ چه خواهد بود. اگر آلمان فاتح شد ما هم استفاده خواهیم کرد». حالا که جنگ بپایان رسیده می‌گویند : «بگزار ببینیم این اختلاف روس و انگلیس بکجا خواهید رسید». هر زمان بهانه‌ی دیگری برای بی‌پروایی خود درباره‌ی کشور در دست دارند ، و با این بی‌پروایی آن دسته‌بندی را کرده در کارهای کشور دخالت می‌کنند.

اکنون که ما این کتاب را بچاپ می‌رسانیم[1] در ایران غوغایی برپاست. دو حزب برپا بوده : یکی هوادار سیاست انگلیس و دیگری هوادار سیاست شوروی.[2] سالها این دو حزب باهم کشاکش داشتند و آخرین نتیجه این شده که شمال ایران از جنوبش جدا گردیده. در آذربایجان برخاسته خودمختاری طلبیده‌اند[3] و با نیروی خود آن را بکار بسته‌اند و در گیلان و مازندران در همان زمینه جنبشهایی هست. از اینسو در جنوب به ایلها تفنگ و افزار جنگ داده می‌شود و خدا می‌داند که پایان این دوتیرگی چه خواهد بود. اینست نمونه‌ای از کارهای حزبهای کنونی ایران.

[1] ـ (چاپ دوم) اسفند 1324
[2] ـ حزب هوادار انگلیس «اراده‌ی ملی» به راهبری سید ضیاءالدین طباطبایی و آنکه هوادار شوروی بود ، حزب توده.
[3] ـ خواست خودمختاری طلبیدن فرقه‌ی (حزب) دمکرات آذربایجان به راهبری سید جعفر پیشه‌وری می‌باشد.



🌸

✴️ در پیرامون روزبه نوروز

کوشاد تلگرام : چون نوروز 1403 فرامی‌رسد ، بجاست سخن امشب ما از نوروز باشد. گفتار زیر را از پرچم هفتگی شماره‌ی پنجم (فروردین 1323) برگزیده می‌آوریم :


[پرسش :] خواهشمندم جواب سئوال زیرین را در روزنامه‌ی پرچم بنویسید.
روزبه[=عید] نوروز ، روزبه ملی است یا مذهبی؟. اگر ملی است علت اینکه ارامنه و یهودیان و دارندگان سایر مذاهب تبعه‌ی ایران این روزبه را جشن نمی‌گیرند چیست؟.
مهندس زنوزی

پرچم : بهتر است در پاسخ این پرسش نخست روزبه را معنی کنیم. روزبه یا عید از چیزهاییست که در این کشور معنی خود را از دست داده.

روزبه یا عید آنست که در پیشرفتهای جهان یا در زندگانی یک توده پیشامد بزرگی رخ دهد و مردانی جانفشانیهایی نمایند و مردم جهان یا آن توده به نام ارج گزاردن بآن پیشامد و بزرگ گردانیدن آن جانفشانان ، روزِ آن پیشامد را برگزیده همه ساله در همچنان روزی بجشن و شادی پردازند.

این معنی راست روزبه است. از اینجاست که می‌گوییم در ایران معنی روزبه را نمی‌دانند. روزبه‌هایی که در این کشور است بیشتر آنها بی‌معنی است.

اما نوروز ، این یک روزبه ویژه‌ایست. این روزبه آغاز سالست. ایرانیان سال خود را از نوروز که آغاز بهار ـ یا بهتر گویم : آغاز سال سپهری[=طبیعی] ـ است می‌گیرند و اینست آن روز را نیز بجشن و شادی می‌پردازند.

این کار نیکیست. زیرا گذشته از شادی و خوشی که دربر می‌دارد خودِ پرداختن بآغاز سال ، دارای یک معناییست. این پرداختن معنایش آنست که ما نگاهی بسال گذشته انداخته کارهای نیک و بد خود را در آن بدیده آوریم ، و برای سال نو نیکوکاریهایی را باندیشه گیریم ، و پیداست که این کار باید با سَهِشهای[احساسات] پاکدلانه و نیکخواهانه توأم باشد. هر کسی در آغاز سال زمانی را باندیشه‌ی جهان و جهانیان بگذراند و آمیغهای زندگانی را بجلو دیده بیاورد. گردش سال را بدیده گرفته این بداند که آن گردش از روی یک دستگاه بسیار بسامانیست[منظم] و آن دستگاه برای خوش زیستن جهانیان و آسایش ایشان می‌باشد.

نوروز روزبه بزرگیست. ولی باید پیرامون آن را نیز از پندارپرستیها و نادانیها پاک گردانیم. نادانیها که گرد نوروز را گرفته تنها هفت‌سین و مانند آن نیست. نادانیهای بت‌پرستانه‌ی دیگری نیز در پیرامون آن می‌باشد.

بدبختان از شاهراه زندگانی فرسنگها دور افتاده‌اند و می‌خواهند با گذرانیدن آغاز سال در نزدیکی فلان مرده‌ی هیچ‌کاره خود را در زندگانی خوشبخت گردانند.

اما پرسشی که کرده‌اید پیداست که نوروز روزبه همه‌ی ایرانیان است و بستگی بکیشی نمی‌دارد. اینکه می‌پرسید : چرا ارامنه و یهود و دیگران آن را جشن نمی‌گیرند باید این پرسش را از خود ایشان کرد. ولی اگر کار بآنجا رسد پرسشهای دیگر بزرگتری بمیان خواهد آمد. این دسته‌ها از هر باره خود را از ایرانیان جدا گردانیده‌اند.

آنان سال‌شماریشان نیز جداست و پیداست که خود روزبه سرِ سال دیگری می‌دارند و به نوروز ارج نباید گزارند.



💐🌸🌷🌹

📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🖌 احمد کسروی

🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4 ـ تکه‌ی دو از دو


نگارش پایین را مرد دانشور و پارسا آقای سید حسین بُدَلا در قم نوشته و می‌خواسته‌اند در نامه‌ی همایون بچاپ رسانند. ما چون آگاهی یافتیم بنام یگانگی که با اداره‌ی همایون درمیان است خواستار شدیم که آقای بُدَلا نگارش خود را بدفتر پیمان بفرستند تا در اینجا همراه دیگر نگارشها در زمینه‌ی شعر چاپ شود. چاپ شود تا همه بدانند که راهنماییهای دلسوزانه‌ی پیمان چه اثری بر خردمندان و پاکدلان بخشیده و اگر مشتی یاوه‌گو در تهران هنوز هم دست از دامن یاوه‌گویی برنمی‌دارند گناه بیخردی و ناپاکدلی ایشان می‌باشد. کسان پوچ مغز جز از یاوه‌گویی چه هنر دیگری می‌توانند نمود؟!.

  

زیانهایی که امروز از آزادی شعر و شاعری متوجه ما گشته محتاج به بیان نیست بلکه خود شعرای محترم هم تا اندازه‌ای متوجه شدند که قسمت عمده‌ی شیوع باده و ساده‌پرستی و گزافه و هجوگویی از طرف آنها شده.

چیزی که هست ممکن است بگویند چون شعر و شاعری امری است فطری و طبیعی از این راه نمی‌توان آن را محدود کرد لذا هرگاه برای شاعری حالت شعرگویی عارض شود نمی‌تواند از آن حالت جلوگیری کند و در صورتی که شاعر شعری بگوید از خواندن و انتشار آن نمی‌تواند خودداری کند
(قضیه‌ی شاعری که شعر گفته و برای آنکه آن شعر را نخوانده درد دل گرفته بود معروف است) جواب این گفتار هم این است که بسیاری از چیزها است که فطری و طبیعی انسان است ولی بواسطه‌ی مفاسدی که بر آزادی آن مترتب است کاملاً محدود گشته مثلاً فطری و طبیعی انسان است که در هر مورد ملایم با طبع اعمال شهوت کند و حال آنکه اگر این قسمت محدود بروابط زناشویی نبود نظام عالم مختل می‌ماند.

همین طور فطری و طبیعی انسان است که هر کس اندک تعدی باو کند عصبانی شده اگر مانعی در پیش نباشد می‌خواهد او را نابود کند و یا لااقل صدمه‌ی بزرگی باو برساند در صورتی که این امر فطری اگر بحال خود باقی باشد روزی ملیونها نفوس فدای این امر طبیعی می‌شود.

پس می‌توان چیزهایی را که فطری و طبیعی انسان است محدود کرده و او را منحصر بموارد مخصوصی گردانید شعر هم از همین قبیل است که می‌توان او را محدود گردانید اما اینکه تاکنون آزاد بوده برای آن است که اشخاصی که بمفاسد آن پی بردند از ترس آنکه شعرا آنها را هجو کنند دم نزده و مسلماً کسانی که بمفاسد آن آگاه شده‌اند اگر گوشزد مردم می‌کردند از قبیل عشقی و ایرج و یغما بوجود نمی‌آمدند.

ما می‌بینیم امروز که آقای کسروی دامن همت بکمر زده و از خوشامد شعرا چشم پوشیده و مفاسد آنها را گوشزد مردم می‌کند کسانی از شعرا از گوشه و کنار به پیروی ایشان برخاسته غزلسرایی و هجوگویی را کنار گزارده و قریحه‌ی شاعری خود را صرف موضوعهای مفید می‌گردانند و همچنین کسانی از دوستداران شعرا از خواندن شعرهای بیفایده دست برداشته در جستجوی مطالب مفیده می‌باشند. برای نمونه چند نفر از این اشخاص که با آنها دوستی داریم معرفی می‌کنیم که معلوم شود می‌توان شعر و شاعری را محدود کرد :

1ـ آقای محمدمیرزا همایون‌پور که از شعرای خوش‌قریحه می‌باشند قبل از انتشار پیمان غزل و هجو بسیار می‌گفتند لیکن در اثر خواندن مجله‌ی پیمان بگفته‌ی خودشان یک دستمال بزرگ یادداشتهای شعری که همه در غزل و هجو بوده در آب رودخانه‌ی قم ریخته و بعد از آن هم هجو و غزل را ترک کرده و بغیر از موضوعهای مفیده شعری نمی‌گویند.

2ـ آقای میرزا محمدعلی انصاری که دارای طبعی روان ، ذوقی سرشار است گفته‌های شعری خود را منحصر بموضوعهای دینی و اخلاقی کرده.

3ـ آقای ذنوبی که از اشخاص شعردوست و عشق مفرطی بجمع کردن دیوان شعرا داشتند خواندن شعرهای بیفایده را ترک کرده کتابهای قاآنی و عشقی و ایرج را فروخته وجه اشتراک مجله‌ی پیمان را داده و می‌گویند تا زمانی که مجله‌ی پیمان منتشر شود از دیوان شعرا فروخته و وجه اشتراک پیمان را می‌دهم.

قم ، سید حسین بُدَلا


🌸

📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم

🖌 احمد کسروی

🔸 ٩ـ سه پایه‌ی سیاست : ـ (9 تکه)


اینها مقدمه بود. چون سخن از سیاستست خواستم بگذشته نیز نگاهی اندازیم.

گفتم کسانی می‌پندارند ما درمیان سیاست نیستیم. می‌بینند با دولت کشاکش نمی‌کنیم ، به روس و انگلیس بد نمی‌گوییم ، درپی وزیر شدن یا وکیل بودن نمی‌باشیم ، همه از آلودگیهای توده سخن می‌رانیم ، همه با نادانیها می‌نبردیم . اینها در اندیشه‌ی آنها سیاست نیست و ما را «درمیان سیاست» نمی‌توانند شمرد.

ولی ما درمیان سیاستیم و از روزی که بکوشش برخاسته‌ایم بحال این کشور و توده اندیشیده آینده‌ی آن را بدیده گرفته آنچه می‌شایست و می‌بایست فرونگزارده‌ایم. این یکی از هوده‌های[نتیجه] بیگمان کوششهای ماست که ایرانیان براه پیشرفت افتند و با دیگر توده‌های پیشرفته‌ی جهان همگام باشند و آزادی و استقلال خود را نگاه دارند و کشور خود را آباد گردانند و از خوشیها و نیکنامیها بهره‌مند گردند و در تاریخ سرفراز باشند. این یکی از خواستهای ماست و در راه آن گام برمی‌داریم.

اگر در سیاست باید درپی دست یافتن بسررشته‌داری (یا حکومت) بود ، ما از آن بازنایستاده‌ایم و از راهش پیش رفته گام بگام بآن نزدیک می‌شویم.

اگر در سیاست باید دسته‌ای (یا حزبی) پدید آورد و پشتیبان خود گردانید ، ما آن را هم فراموش نکرده‌ایم و باهَماد[=حزب] ما بهتر و شاینده‌تر از همه‌ی دسته‌هاست.

ما سیاست را بمعنی راستش گرفته بکوشش نیز از روی فهم و بینش درآمده‌ایم. ما راهی را برگزیده‌ایم که راستترین و روشنترین راه است و از اکنون تا هزار سال دیگر راه سیاسی این کشور و دیگر کشورهای شرقی تواند بود.

خواهید خواست که آن را شرح دهیم. بکوتاهی می‌گویم. ایرانیان باید بنیاد زندگانی آینده‌ی خود را بروی سه پایه گزارند :

یکم : کوشش به پیراستن توده و رها شدن از نادانیها و آلودگیها.

دوم : بدست خود گرفتن رشته‌ی کارهای کشور و نیکخواهی نمودن با دو دولت روس و انگلیس و یکسان گرفتن هر دوی آنها.

سوم : دلبستگی داشتن به نیکی جهان و نبرد با بدیها و همراهی نمودن در این زمینه با دیگر نیکخواهان جهان.

این سه چیز است که من «سه پایه‌ی سیاست» می‌نامم و در نشستهای آینده از یکایک آنها سخن خواهم راند. در این نشست گفتگو را در اینجا بپایان می‌آوریم.


🌸

✴️ سال نو 1403

بخش 1 از 2

🖌 کوشاد تلگرام : چنانکه رسم است ، در سر سال پیامهای خجسته باد است که از این آشنا و دوست و خویش به ما می‌رسد و از ما به آنها روانه می‌گردد. آنچه در این پیامهاست دعاها و آرزوهای گوناگون تندرستی ، فیروزی و شادمانی و مانند اینها می‌باشد. ما نیز در این اندازه آرزو می‌کنیم که نوروز بر ایرانیان خجسته باد. ولی نمی‌خواهیم تنها به دعا و آرزوهای خشک بس کنیم .. از آرزو چه سودی برمی‌خیزد؟! از هزار آرزو یک ریگ تکان نمی‌خورد. حال کشور وخیمتر از آنست که جای اندک بی‌پروایی باشد. از اینرو خواهانیم که ایرانیان در این نوروز و سال نو همچون هر خردمندی که همیشه کارنامه‌ی گذشته و بویژه سال پیش خود را به سنجش می‌کشد ، اندیشیده پاسخ پرسشهایی را که برای ایران بسیار ارجدار است بیابند :

ــ آیا ویرانی و عقب‌ماندگی کشور جز بدست خود مردم از میان خواهد برخاست؟!

ــ آیا تنها با گله و ناله و خرده‌گیری از حکومت ، بلکه با آشکار گردانیدن فساد حکومتیان کار این کشور اصلاح شدنی است؟!

ــ آیا چه باعث شده که در این چند دهه ایرانیانِ جنگ‌دیده ، آسیب‌دیده ، ناخشنود ، خشمگین و آرزومندِ تغییرات بنیادی ، نتوانسته‌اند به خواست خود برسند؟!

ــ اساساً ریشه‌ی گرفتاریهای ما از چیست و راز درماندگی و عقب‌ماندگی‌مان کدامست؟!

ــ چرا ایرانیان پس از نزدیک به 120 سال که در آرزوی آزادی بوده‌اند هنوز به آن دست نیافته‌اند؟!

ــ در سال 1357 مردم چگونه توانستند حکومت شاه را سرنگون کنند؟!

ــ آیا جنبش آن سال سودمند بود یا زیانمند؟! اگر سودمند نبود از چه راه زیانمند افتاد؟! مگر مردم خواهان زیاندیدگی بودند؟! مگر مردم خواهان آزادی ، دمکراسی ، خرسندی و آسایش نبودند؟!

ــ چه باید کرد که از یک سوراخ دو بار گزیده نشویم؟!

باید بدانیم اگر این کشور را ایرانیان خود نگه ندارند ، هیچ راه رهایی دیگری نخواهد بود و چه بسا حال ما خوارتر و زندگیمان پستتر از فلسطینیان بیچاره و آواره بلکه بدبختتر از ایشان خواهیم بود. زیرا آیین خدا یا قانون طبیعت نیز جز این نیست. این آیین خدا نیست که مردمی بیخردیها کنند و ستم و ناروایی درمیانشان بیداد کند و روز بروز حالشان بدتر گردد تا امام ناپیدایی ، پیدا شده ، او ستم و ناراستیها را از میان بردارد. خدا چنین قانونی نگزارده و چنان چیزی جز افسانه‌ نیست.

آن قانون طبیعت که یادش کردیم به استواریِ حقیقت گرد بودن زمین یا گردش آن بگرد خورشید است. آن قانون اینست : «یک مردمی تا خود نیک نباشند از نیکیهای جهان بهره نخواهند برد». کسروی که این قانون را برای نخست بار بازنموده «نیکی» را هم معنی کرده می‌گوید : «نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست».

پارسال سر سال هنوز اندوه آسیب‌دیدگانِ جنبش مردم که با کشته شدن مهسا امینی آغاز شد در یادها بود که ما گفتیم : دلهای مردم هوای روزبه بسر ندارد. گفتیم برای آنکه شادی به دلها بازگردد یک راه بیشتر نیست و آن کوششِ درست در راه درست است که چند گامی پیش رویم و این سال را سال نیكی و فیروزی سازیم. امسال نیز حال بهتری نداریم. بلکه باید گفت کشور حال بدتری هم پیدا کرده.

ما در نوبت خود در سال گذشته به روشنی اندیشه‌ها کوشیده‌ایم ولی باز باید دهها برابر کوشش بیشتر کنیم. زیرا چنانکه پارسال گفتیم و همه هم می‌بینند ، کشور همچون ترنِ بی‌ترمزی در سراشیبیِ نابودی هر دم شتاب بیشتر می‌گیرد. پیداست در این حال جایی برای شادمانی و سرخوشی نیست. نمی‌توان دست روی دست گزاشت. اگر حکومتیان در اندیشه نیستند آیا ما نیز نباید در اندیشه باشیم؟! اگر این ترن از ریل بیرون افتد و به کوه و تخته سنگها برخورَد یا به دره فروافتد آیا تنها حکومتیان نابود خواهند گردید؟!

در سال گذشته ما جز صدها نوشتاری که از آن بزرگمرد آوردیم که بیشترش درباره‌ی «حقایق زندگانی» ، گرفتاریهای ایرانیان و راه چاره به آنها بود ، یک رشته نوشتار نیز در زمینه‌ی «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» در کانال آوردیم. در آنها آمارهایی از سرمایه‌ی انسانی ، رفاه ، سرمایه‌ی اجتماعی و فساد برخی کشورها آمده. از دیدن آنها هر ایرانی باید بخود بلرزد. کشوری که چند هزار سال پیشینه‌ی شهریگری (تمدن) داشته و بر نیمی از جهان فرمان می‌رانده امروز چنین درمانده می‌باشد که در نشانگرهای رشد و پیشرفت همپای کشورهایی همچون ترکیه و اردن و مصر هم نیست. از همینجا وخامت حال میهنمان و سختی بیماری او را توان دریافت. البته امروز مردم خود از چنین آمارهایی آگاهند و درماندگی کشور و مردم را نیک می‌دانند. لیکن بعلتهایی هیچ تکانی بخود نمی‌دهند.
👇

اینست انگیزه‌ی آنکه ما از همین روز نخست سال این جستارها را پیش می‌کشیم و می‌خواهیم هم‌میهنانمان به اینها بیندیشند. بیندیشند و گفتارهای ما را که به این پرسشها پاسخ می‌دهد بخوانند و اگر آنها را براست یافتند در راه رسانیدن آنها به گوشها و دلهای مردم بکوشند.

بخش پایانی این نوشتار فردا خواهد آمد.
.