📖 در پیرامون فلسفه (بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔸 خرده‌گیری و پاسخ آن (تکه‌ی یک از یک)


یکی از درماندگیها که ما در ایرانیان می‌بینیم اینست که همینکه از دور می‌شنوند که ما بشاعران خرده گرفته‌ایم و یا بفلسفه ایراد نوشته‌ایم ، این نمی‌توانند که نخست جستجو کنند و ببینند ما چه می‌گوییم و پس از آن اگر سخنی دارند بگویند ، بلکه همینکه از دور می‌شنوند نافهمیده بگله و بدگویی می‌پردازند. یک مرد با خرد یک چیزی را تا نیک نفهمد در پیرامون آن بکسی چیزی ننویسد و سخنی نگوید. ولی بسیاری از ایرانیان چنین می‌پندارند که همینکه شنیدند کسی به یک چیزی ایراد گرفته باید سَهِش از خود بنمایند و خشمی از خود نشان دهند و به یک سخنان پوچی پردازند.

کسی از قزوین نامه‌ی درازی فرستاده که در آن پرسشهایی از من کرده ، و از آن میان درباره‌ی فلسفه چنین می‌نویسد :

«اینکه مکرر در مقام تنقید فلسفه و علم حکمت الهی برآمده بقسمی این فن علمی را خوار و بی‌مقدار شمرده‌اید که در حکم افسانه تصور نموده‌اید ما صرف‌نظر می‌کنیم از تشریح عظمت این علم و ذکر سابقه‌ی تاریخی آن قبل از اسلام و سیر آن در اسلام فقط به یک مرحله از سخن اکتفا می‌کنیم گوییم شیخ‌الرئیس ابوعلی که فکر قوی روشن او در حل معضلات طب و تأسیس کتاب قانون مسلم است و در مدارس مهم علمی اروپا ترجمه‌ی قانون سالها تدریش می‌شده همین مرد با همین فهم و قوه‌ی اداراک سرشار علم فلسفه‌ی ادبی و حکمت الهی را هم معتقد است و قواعد او را منطقی دانسته از این علم مثل شفا و اشارات و مبدأ و میعاد و سایر کتب ساخته است و دیگر سلطان‌المحققین خواجه نصیرالدین طوسی که در علم رصد و ترتیب زیج ایلخانی در مراغه استاد شهیر و مؤسس بوده و زیج مراغه سالها مورد استخراج ساعات طلوع و غروب و مقادیر شب و روز و خسوف و کسوف و غیر ذالک بر طبق واقع برای منجمین بوده است گذشته از این نصیرالدین صاحب تحریر اُقلیدِس در مقام هندسه از مسطحات و مجسمات و فروع هندسه از علم اکرات و مخروطات و تهذیب و تحریر کتاب مجسطی که مهمترین کتاب فلکی و ریاضی آن عصر بوده است می‌باشد و اخلاق ناصری که در سیاست مدن و دستور اخلاق فردی و اجتماعی از قلم آن بزرگوار است همین بزرگ با این فکر بلند صاحب اعتقاد به قواعد حکمت الهی بوده و آن را افسانه ندانسته و کتابها مثل شرح اشارات و غیر آن در این علم ساخته و چگونه ممکن است مردمانی در طب و ریاضی افکار عجیب قابل تقدیر از آنان بروز و مسلم گردد آن وقت همان مردم با آن فکرهای سرشار معتقد بعلم سرتاپا افسانه و خیال باشند بلی نمی‌گوییم همه‌ی مطالب هر علمی مطابق واقع است بدیهی است در هر صناعتی خطا و اشتباه در برخی مسائلی ممکن و واقع است و لیکن این غیر این است که بگوییم اساس علم بر خیال و افسانه است حالا از شما سئوال می‌شود شما همه‌ی این بزرگان را بر خطا بلکه همه را تقریباً سفیه می‌دانید معلوم می‌شود فکر خود را برتر و بزرگتر از فکر مثل ایشان می‌دانید و عقیده دارید فکر شما احاطه بهمه‌ی این افکار دارد و همه را دیده و سنجیده و در ترازوی فکر خود قرار داده و بالاخره نواقص این علم که بر بوعلی و خواجه نصیر و امثال ایشان پوشیده بود بر شما روشن گردیده.»


پیداست که این مرد گفته‌های ما را درباره‌ی فلسفه نخوانده و چنین می‌پندارد که ما آزادانه نکوهشهایی از فلسفه کرده‌ایم و سخنانی بی‌دلیل رانده‌ایم و نمی‌داند که ما بفلسفه ایرادهای روشنی گرفته و بارها نوشته‌ایم که هر کسی هر پاسخی باینها دارد بگوید و تاکنون کسی ندیده‌ایم که بآن ایرادها پاسخی نویسد. این از درماندگی این کسست که بی‌آنکه نوشته‌های مرا بخواند و آنها را نیک بفهمد باین ایراد برخاسته است. کنون هم اگر می‌خواهد کاری انجام دهد باید خرده‌گیریهای ما را بفلسفه که در شماره‌های سال دوم (2) و در شماره‌ی هشتم سال ششم پیمان ، و همچنین در گفتار چهاردهم کتاب «راه رستگاری» آورده شده بخواند و اگر پاسخی دارد بنویسد و ندارد بپذیرد و بخَستُود (3) که تاکنون از راستی بدور بوده و بیهوده دل به یک رشته پندارهای بیپا بسته و آنها را «حکمت الهی» یا «فلسفه» نامیده.

این سخن که بوعلی سینا کتاب قانون نوشته و خواجه نصیر زیج ساخته ، و من که آنها را نمی‌توانم نباید بفلسفه ایراد گیرم خود بیپاست. اگر فلان درزی رختهای بسیار شیک می‌دوزد که ما نمی‌توانیم آیا باید بباورهای بیپای او نیز ایراد نگیریم؟!.. یا اروپاییان که آنهمه اختراعهای شگفت را کرده‌‌اند و ما چون آنها را نمی‌توانیم باید در هیچ زمینه بآنان ایراد نگیریم؟!..

شگفت‌تر اینکه این آقای قزوینی که این ایراد را گرفته چنین نوشته : «مسلماً نانوشتن پاسخ دلیل بر عجز خواهد بود» و من نمی‌دانم باین کسان چه بگویم؟!.. ما در کجاییم و اینان در کجایند؟!..


پانوشتها :
1ـ سهش (همچون جهش) = احساس.
2ـ و سال سوم.
3ـ خَستُویدن (xastovidan) = اعتراف کردن ، اقرار کردن.


🌸

(همبسته با نوشتار بالا)
.

📖 در پیرامون فلسفه (بخش یکم)

🖌 احمد کسروی


🔸 چرا رها نکنید؟!.


کسانی می‌گویند : ما سالها رنج کشیده و فلسفه خوانده و یا شعرها سروده و یا اصول یاد گرفته‌ایم ، چه‌سان[=چگونه] بیکبار همه را رها کنیم؟!.

می‌گویم : چه‌سان رها نکنید؟!.. چیزهاییست بیهوده و زیانمند ، چرا رها نکنید؟!. گرفتم که رها نکردید چه نتیجه در دست خواهید داشت؟!.

شما اگر اینها را رها کنید نشان پاکدلیتان خواهد بود ، و چون بنام راستی‌پژوهی[=حقیقت‌جویی] و بپاس پیشرفت کار توده آن را می‌کنید نزد مردم گرامی خواهید گردید و کسان بسیاری پیروی از شما خواهند نمود. و آنگاه بجای آنها یک رشته آموزاکهای[تعلیمات] بسیار سودمند و گرانبهایی را یاد خواهید گرفت.

آنان که رها نکنند بیگمان پشیمان خواهند بود.


* * *

🔸 سخنانی که باید فراموش نکرد


... شما اگر می‌خواهید عمرتان هدر نگردد و بر گذشتن آن افسوس نخورید همیشه بر نیکی بکوشید و نام نیک بدست آرید. خرد را راهنمای خود ساخته از کارهای بیهوده دوری گزینید و جز بکارهای ستوده برنخیزید.

بیهوده‌کاران اگرهم صد سال زیند زیانکارند و ستوده‌کاران همواره میوه‌ی زندگی را در دست دارند.


* * *

اگر می‌خواهید بدست فریبکاران نیفتید هیچ سخنی را نافهمیده نپذیرید. این مایه‌ی فریبکارانست که کلمه‌های نافهمیده‌ای پیدا کرده و آنها را با آب و تاب بر زبان می‌رانند و بهمین نیرنگ شنونده را گیج ساخته بَرو چیره درمی‌آیند. شما بر سر آن کلمه‌ها ایستادگی نموده تا معنایش را درنیابید از آن نگذرید و از هیاهویی که برمی‌انگیزند ترس بخود راه ندهید.

امروز از این کلمه‌هاست : «تمدن» ، «ترقی» ، «تربیت» ، «سعادت» ، «ادبیات» ، «عرفان» ، «فلسفه». با کسانی که گفتگو می‌نمایید نخست معنای اینها را بپرسید و سود و نتیجه‌ی هر یکی را بشناسید سپس گفتگو را بپایان رسانید.

بسیاری از بیراهیها از اینجاست که معنای این کلمه‌ها فهمیده نشده است.

[در هر زمانی کلمه‌های نافهمیده‌ی دیگری مایه‌ی فریب می‌باشد. امروز نیز کلمه‌های «سکولار» ، «مشروطه‌ی سلطنتی» ، «فرگشت» ، «انرژی مثبت یا منفی» و «قانون بازتاب» و بسیار مانند اینها مایه‌ی فریب است.]

* * *

ما را با گمراهان سازشی نیست

کسانی می‌گویند : پیمان نباید اینهمه با فیلسوفان و عرفا و شعرا و هواداران اروپا و دسته‌های دیگر بجنگد و همه را با خود دشمن سازد. بهتر آنکه با دسته‌هایی بسازد.

می‌گوییم : ما را با گمراهان سازشی نیست.

کسی که راه خدا را پاک می‌کند بَروست که با همه‌ی گمراهیها نبرد نماید و دل آسوده داشته از کسی باک نکند. چرا بر آن می‌نگرید که با همه‌ی این دسته‌ها نبرد می‌نماییم. بر آن بنگرید که با این نبردها هرگز دچار لغزش نمی‌گردیم و سخنی به ناروا نمی‌رانیم. آیا این گواه نگهداری خدا نیست؟..

* * *

کسی که به هر سخنی گوش داده در مغز خود جا می‌دهد مغز او انبانی بیش نخواهد بود.

* * *

می‌دانید پستترین کسان کدامند؟!.. آنان که بداوری خرد گردن نمی‌گزارند. /

آدمی با خرد گردد. آن گاوان و خرانند که سخن نفهمند و با چوب راه برده شوند.

* * *

کسانی می‌گویند : چگونه یک کسی بهمه راه می‌نماید؟! می‌گویم : جهان تا بوده چنین بوده. همیشه یک کسی پیش افتاده و راه نموده و هزاران دیگران مردانه و پاکدلانه به یاری او کوشیده‌اند. ارج آدمی در راستی‌پرستی اوست. شما با راستیها باشید و مرا درمیانه نبینید.

* * *

راستی‌پرستی در نهاد[=ذات] آدمی نهاده. این از بیماری روان تو است که نمی‌توانی راستیها را بپذیری ، و این از نادانیت که بیماری خود را درنمی‌یابی و بدرمان نمی‌کوشی.

* * *

بدنهادی را به پیشانی آدمی ننویسند. کسی که گردن براستی نمی‌گزارد ، و اندوه توده نمی‌خورد ، و دست از خودخواهی برنمی‌دارد ؛ همین نشان بدنهادی اوست.



🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 حکمت و فلسفه‌ی اصطلاحی (تکه‌ی یک از دو)


ما از غالب نگارشهایی که در سال اول و دوم پیمان منتشر شده شادمانیها نموده پیشرفت و نفوذ پندها و اندرزهای دارنده‌ی‌ آن را بالعیان دیده‌ایم و در هر جا سخن از پیمان و دارنده‌ی‌ آن بمیان بوده با درخواست تأیید او از خدا بپایان می‌رسیده. اینک که حق سخن در موضوع شعر و شاعری ادا شده و مواد قابله همگی مقصود را دریافته و از بیهوده‌گویی کنار رفته‌اند ما از جان و دل بدارنده‌ی‌ دانشمند پیمان تبریک گفته امیدواریم از این سپس شعرای ایرانی‌نژاد جز سخنهای خردمندانه نسرایند (یا سخن دانسته گو ای مرد بخرد یا خموش) و پیرامون خیالات موهومه نباشند چنانچه سیره‌ی پاره‌ای شعرای سلف نیز همین بوده و اگر گاهی برشته‌ی موهومی وارد شده‌اند عذرخواهیهایی نموده‌اند.

غرض خشنودی ما بیش از پیش شد هنگامی که نگارش اخیر را در موضوع فلسفه دیدیم. اینست چند سطر دریافت خود را از فلسفه می‌نگاریم و از خوانندگان محترم خواهانیم خرده‌گیری یا جوابی که دارند بنگارند برای آنکه ما جز آنچه حقیقت می‌دانیم نمی‌نگاریم لذا خرده‌گیری اگر بجا باشد می‌پذیریم.

درباره‌ی فلسفه نکوهشهای بسیار از ائمه‌ی معصومین و از علمای اسلامی وارد شده که قابل اعتبار و توجه می‌باشد ولی ما می‌خواهیم فلسفه را با خرد سنجش نماییم : علماء برهان گویند : «مبداء المبادی در کلیه‌ی براهین و اشکال منطقی بطلان اجتماع نقیضین است و صحت و سقم هر برهان وابسته باو است و باید برگشت باو کند». بطلان او را نیز از بدیهیات اولی دانند و گویند وجدان درک او را کند و در جایی که درک وجدانی در نتیجه باشد احتیاج به برهان حسابی صحیح هم نباشد. این معنی را در اغلب موارد تصریح نموده و در تزاحم برهان و وجدان اخیر را مقدم داشته‌اند که این معنی بسیار حسابی و صحیح است. (1)

می‌گوییم بنابراین مقدمه یگانه مسئله که فلاسفه می‌توانند به روی دیگران بکشند برهان اثبات خداوند یگانه است و ما در صورتی که خدشه در برهان نکنیم و از هفواتش[لغزشها] ندانیم بی‌نتیجه‌اش می‌دانیم زیرا هر خردمند پس از تصور بطور جزم حکم کند دستگاه آفرینش را آفریننده‌ایست دانا و توانا بی‌نیاز از غیر که همیشه بوده و همواره می‌باشد‌‌ و معلوم است کلیه‌ی صفات ثبوتیه و سلبیه برگشت باین چهار نماید. با این حکم عقل و وجدان دیگر چه احتیاج بدور و تسلسل و بطلان آنها هست که خود محل خدشه است و پس از منفی‌بافیهای فراوان برگشت بوجدان کند؟! آیا وجدان در مرتبه‌ی اولیه ناخوش است و پس از بهم زدن مفهومات پوچ ، چاق و مرضش برطرف می‌گردد؟ اگر گویند درک وجدان بی‌واسطه‌ی منفی‌بافیها بدیهی نیست و تنها درک دومی بدیهی است و قابل برگشت نیست این خود لغزش بزرگتری خواهد بود. زیرا اولاً بحکم استقراء صدی نود از خدانشناسها از این طایفه‌ی منفی‌پردازان‌اند ثانیاً حکم وجدان پس از التفات و تصور یکسان است و برگشت ندارد و الا باب مغالطه مفتوح شده نه برهانی ماند نه وجدانی. و اینکه کسانی اختلاف می‌نمایند و درک نمی‌کنند متذکر ارتکاز و جبلت خود نیند چنانکه در بدیهی اولی هم دارای وجدان تنها پس از تصور کامل حکم تواند کرد.

لذا مردمی که از خرد بیگانه و قائل به یگانه نیستند برهان دور و تسلسل را دیده و شنیده‌اند و به پشیزی نخریده و در منجلاب بیدینی غوطه‌ور و عقول صافیه مانند آن پیره زن که از گردش چرخه آفریننده‌ی حکیم را شناخت ، نه تسلسل بگوشش خورده نه دور شنیده بود (گردش چرخه رسن را علت است چرخه‌ی گردان را ندیدن ذلت است) خداوند متعال در ظهور بی‌نیازتر از آن است که در اثباتش بمفاهیم پوچ نیاز افتد. ما در باب خداشناسی تمسک باین مفاهیم را جز سرسام نمی‌دانیم. راه خداشناسی را خداوند متعال و اولیاء دین دستور داده‌اند. چنانکه مکرر در کتاب آسمانی فرماید : نگاه بآسمانها و زمینها و گیاهها و جنبندگان جورواجور کنید خدا را بشناسید. حضرت امیر علیه‌السلام فرماید بَعَره[=پشکل] دلالت بر بَعیر[=شتر] کند این عالم کبیر برهان بر آفریدگار خبیر نباشد[؟!] زهی بیخردی که در این باره تمسک به برهانی که اوهن از بیت عنکبوت است شود با اینکه او اوهن بیوت است. ما نخواستیم برهان بر یگانه اقوال معصومین یا کتاب کریم را گرفته باشیم بلکه این احکام و اقوال برای ارشاد عقول است. بدان ماند که کسی نگاه ببالا کند و راه پیماید تا بکنار چاهی رسد فرزانه امر کند از چاه دور شو آن کس از غفلت بیرون آمده و خود از چاه دوری می‌کند در این مقام نیز خداوند و اولیاء کبارش راه خداشناسی را بما نموده و ارشاد فرموده‌اند.


👇

پانوشت :

1ـ برای آنکه همه‌ی خوانندگان مقصود را دریابند ما با زبان ساده‌تری آن را بازمی‌نماییم. می‌گوید خود فلاسفه گفته‌اند که پایه‌ی همه‌ی برهانها دریافت و فهم آدمی می‌باشد. پس در جایی که این فهم و دریافت بخودی خود هست دیگر چه نیازی به برهان خواهد بود؟! مثلاً شما که گرسنه هستید این گرسنگی را بخودی خود درمی‌یابید. ولی اگر برهان‌بازی کنید بدینسان : «من باید یا گرسنه باشم یا سیر. زیرا اجتماع نقیضین و ارتفاع نقیضین محال است ولی سیر نیستم زیرا درمی‌یابم که سیر نیستم. پس گرسنه هستم». آیا این کار بیهوده و بیخردانه نخواهد بود؟!

درباره‌ی خداشناسی هم هر کس آن را درمی‌یابد. زیرا این نشدنیست که جهانی بدین شگفتی بی‌آفریدگار باشد. ولی فلاسفه این دریافت را گزارده به یک رشته برهانهایی برمی‌خیزند که برگشت همه‌ی آنها نیز بدریافت آدمی است. این کار درست بدان می‌ماند که کسی در خانه را گزارده با نردبان از راه پشت‌بام بخانه درآید. چه‌بسا هم که نردبان پوسیده باشد و از هم دررود و آن کس بزمین افتاده راه دوزخ را پیش گیرد. چنانکه بیشتر فیلسوفان اینچنین بوده‌اند که نردبان زیر پایشان از هم دررفته و یکسره[=مستقیم] راه دوزخ را پیش گرفته‌اند. (پیمان)


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 حکمت و فلسفه‌ی اصطلاحی (تکه‌ی دو از دو)


اما مسائل دیگر فلسفه مانند بحث از علم خدا که حضوری است یا حصولی فعلی است یا انفعالی اولاً وجدان هر خردمند گوید این فضولیها بشما پشه‌های کور بسی بزرگ است و نباید جسارت بحث داشته باشید ثانیاً هر بحثی بی‌غایت و نتیجه لغو است. بگویید نتیجه‌ی این بحث چیست؟ آیا بدبختی ، فلاکت ، بیچارگی در دنیا و گمراهی و ضلالت در آخرت هم نتیجه است؟ اگر غیر اینها نتیجه دارد بنویسید. بشر باید بداند خداوند عالم است دیگر نحوه‌ی علمش را دانستن فضولی و از گلیم خود پا بیرون بردن است. این از خرد بیگانه‌ها از این راه که خیال می‌کنند باید علم تفصیلی شود وارد همچو مباحث شده اجمال را هم گذاشته گمراه می‌شوند بس نیست باعث گمراهی و لغزش دسته‌ای که مایه‌ی علمی ندارند و از عوام کالانعام هزار مرتبه عوام‌ترند می‌شوند. بشر باید بداند خداوند عالم را آفریده اما اینکه واحد حقیقی چه نحوه متکثرات را خلق کرده از شما مگسها غلطکاری است آیا سنخیت علت و معلول الواحد لایصدر منه الا الواحد سپس احتیاج بصادر اول هذیان و سرسام نیست؟! شما محاطید بیچاره‌ها چطور توانید علم بمحیط یابید؟! مگر بیش از اینکه موهوم روی موهوم انبار کنید سود دیگری در دست دارید؟! و آنگاه یک دسته براهین اقامه کنند که علم خدا حضوری است دسته‌ی دیگر عکس آن را آورند در این میان یک دسته علم بضد واقع و خلاف حقیقت پیدا کند آیا این علم گمراهی نیست؟! بزندقه نمی‌کشاند؟! آیا چه مجوزی از خرد یا شرع دارند که بحث کنند علم خدا فعلی است یا انفعالی؟! آزرم خوب است غلطکاری بس است.

همین حال را دارد بحث های دیگر از قبیل اینکه خداوند عالم بر ذاتش هست یا نه. ای کوران بیچاره شما را چه رسد که این سخن گویید؟! ضلالت‌مآب‌ها ربط حادث بقدیم با عقول شماها چه ربط دارد که در او گفتگو کنید؟! مسلم بدانید افاعیل یا ارباب انواع یا مُثل افلاطونیه را تا وقتی پیش افلاطون نروید نخواهید فهمید. آیا خردهای شما باین پستی است که تصور می‌کنید حقایق به برهان تغییر می‌کند؟! آیا نمی‌دانید براهین شما صدی نود خطا است؟! ای بیچاره‌ها شما که خود را متدین می‌دانید در کتاب آسمانی یا اخبار دینی یا در دیگر آثار هیولی و صورت ارباب انواع مثل افلاطونیه دیده‌اید؟! با اینکه می‌دانید آنها از هیچ امری هم فروگذار نکرده‌اند.

اگر امری باین عظمت جز وساوس شیطان چیز دیگری نبود آیا بیان نمی‌فرمودند؟! پس شما یا باید از دین و انبیاء ‌بیزاری جویید و آنهمه هدایت و فیروزی را که دین در جهان پدید آورده فراموش نمایید و یا بنادانی و بیهوده‌کاری خود اقرار نمایید.

قم ، حجت همدانی

[پاسخ در بخش یکم آمده است. اینجا ]


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 فلسفه یا افسانه است (تکه‌ی یک از سه)


فلسفه را دانایان از دیرترین زمانها به دانش و بینایی و فیلسوف را به دوستدار دانش نام نهاده‌اند و گویند که هرچه از روی عقل گفته آید و به ترازوی فکر درست باشد آن حکمت یا فلسفه نام دارد.

ولی متأسفانه این حقیقت تاکنون بروز نکرده و هر اندازه که از عمر جمعیت بشری گذشته هزارها اوهام و افسانه‌ها بنام فلسفه جلوه کرده و حقایق درخشان دانش را با خیالات باریک و میان‌تهی گروهی از خودنمایان آمیخته ساخته است!!

امروز یکی از بزرگترین دردهای اجتماعی که بشر را مبتلا ساخته همانا فلسفه و فیلسوف است که هر زشتی را بنام فلسفه و هر نادان را فیلسوف می‌شناسند! هنگامی بشر از این تیرگیها و افسردگی‌ها آسوده می‌شود که بتوان اینگونه رشته‌های نادرست را از افکار مردم دور ساخت و زشتی‌های شیادان بشریت را بنام فلسفه انتشار نداد. آنانی که سرو کار با دانش دارند می‌دانند که امروز حکمت نام یکی از دانشهایی شده که اساس آن روی وهم و خیالهای باریک استوار شده است.

هر یک هرچه بفکرش می‌رسد زشت یا زیبا آن را با یک رشته از کلمات دور از ذهن آمیخته ساخته نام نگارش خود را فلسفه و نام خویش را حکیم و فیلسوف می‌گذارد.

تیره‌بختی اینجاست که هر کدام ازین فلاسفه می‌گوید کالای فلسفه‌ی من از روی وجدان سلیم و عقل درست تراوش نموده است و هر یک به ‌اندازه‌ی خود هواخواهانی داشته و می‌خواهند دسته‌ای را دوستدار افسانه‌های خویش بنمایند آنگاه کتابها و رساله‌ها بر رد فلسفه و اوهام یکدیگر می‌نویسند.

بیچاره کسی که فریب اوهام باطله‌ی آنان را می‌خورد و دل بگفتار میان[تهی] ایشان می‌بندد!

راستی هنگامه‌ی شگفتی است که اینگونه مردم خود را پیشوای بشریت دانسته و بهترین راهها را برای زندگانی انسان پیروی از فلسفه و خیالات خود می‌پندارند.

متأسفانه از هنگامی که فلسفه‌ی یونان در شرق بتوسط گروهی از دانش‌پژوهان نشر شد فیلسوفان شرق راه ‌اندیشه‌ی آزاد را کنار گذارده و پیروی گفتار یونانیان نمودند و تا اندازه‌ای که بهره‌ها از فلسفه برده می‌شد نتیجه‌های زشت بخشید و مردم را گیج و افسرده ساخت.

بیچاره فیلسوف شرقی زمانی که می‌خواهد گفتار افلاطون و سقراط را شرح دهد مشاهده می‌نماید که از روی قواعد عقل سلیم و ترازوی فکر نادرست است ، ناچار راه تأویل را پیش گرفته و یک رشته از خیالهای پیچ در پیچ خود را با آن درآمیخته بنام حکمت برشته‌ی نگارش و بیان می‌کشد.

گویا بزرگان یونان را از پیامبران بشریت بالاتر دانسته و آنان را بهترین پیشوایان جهان بشمار آورده و خود را نمایندگان آنان می‌پندارند!

بسا می‌شود که نمی‌توانند افکار بزرگان یونان را موافق عقل سلیم شرح دهند و هر کودک دبستانی بر اندیشه‌ی آنان می‌خندد ناچار مانند صدرالدین شیرازی و شهاب الدین سُهرَوَردی ترسشان گرفته سکوت اختیار می‌کنند و یا از راه تأویل موضوع را مورد گفتگو قرار داده کشفی می‌شوند!

فلاسفه‌ی اشراقی می‌گویند آدمی‌ باید‌‌ هوش خود را کنار گذارد و کشفی بشود تا بتواند درک حقیقت را بنماید!!

این تأویلات که فلاسفه بر گفتار یکدیگر می‌نمایند روان گوینده از تأویلهای گوناگون که بر گفتار او می‌شود آگاه نیست. در کتابی دیدم که روزی صدرالدین شیرازی نویسنده‌ی کتاب اَسفار در سفری از سفرهای بیابانگردی و درویشی خود به مسجدی رسید و مشاهده نمود که واعظی بر فراز منبر حدیثی می‌خواند و معنی می‌نماید. صدرالدین فرمود شیخنا هرگاه اینگونه معنی کنیم چه می‌شود شیخ گفت بهتر است. باز هم صدرالدین اکتفا نکرده معنی تازه‌ای نمود تا از ده و بیست معنی گذشت و هر کدام از این معانی با یکدیگر تفاوت زیادی داشت شیخ پریشان گشته و خاموش گردید صدرالدین خندید و گفت همان معنی که تو کردی درست است و تمام این معانی من خیال و جلوه‌های فکری است.

اینگونه جلوه‌ها و تراوشها آدمی را دارای یک اندیشه‌ی استوار در دانش نمی‌گذارد و هر که آشنایی به فلسفه دارد کم و بیش این تراوشهای خیالی برای خیال او هویدا می‌شود خصوص اگر کلام یونانیان باشد و [این]که فیلسوفهای شرقی گوی و چوگان فکر و عقل را در جنبش و بازی درمی‌آورند و هزاران نکته‌ی باریکتر از مو را در گفتار آنان مشاهده می‌کنند!


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 فلسفه یا افسانه است (تکه‌ی دو از سه)


بهترین دانشمندان در دیار هند کسانی هستند که با گفتار خود بتوانند هر مثبتی را منفی و هر منفی را مثبت جلوه دهند یعنی چیز نیست را هست نمایند و هست را نیست ثابت کنند و ترازوی فکری آن مردی تواناتر است که بتواند خرده‌گیری بر گفتار اینگونه دانشمندان بیابد و رشته‌های آنان را پشم گرداند.

کتابها و نوشته‌های فراوانی مانند شرح مطالع روز بروز در هندوستان نشر می‌شود که کودکان دبستانی هم باید سالیان دراز مانند آموزگاران و فلاسفه‌ی کشور افکار ساده‌ی خود را بآن خیالات باریک و مشکل آشنا ساخته تا بتوانند دیپلم گرفته و خود را دانای هند یا شرق بشناسانند.

بیچاره برادران هندی ما که با این درسها از قوای عقلی کاسته و روان را پژمرده ساخته‌اند چگونه می‌توانند راه خوشبختی را پیموده و در دوره‌ی زندگانی رستگار شوند؟! در دیار فرنگ دسته‌ای از شهرت‌طلبان یافت می‌شوند که از کلمه‌ی فلسفه استفاده‌های زیادی می‌برند و آن را بهترین دامی ‌پندارند که هوش و عقل مردم را شکار نمایند و به ‌اندازه‌ای این نادرستیها در بازار دانش زیاد شده است که شناختن زشت از زیبا کار مشکلی شده و تنها تیزهوشان و خردمندان آن را تمیز می‌دهند.

این فلسفه‌بافیها یک جنایتهایی است که به روان بشر وارد آمده هر مرد جاه‌طلبی دست بسوی خامه دراز می‌کند و یک رشته از اندیشه‌های سست و بیهوده‌ی خود و دیگران را برشته‌ی نگارش درآورده و نام آن را فلسفه و نام خود را فیلسوف می‌گذارد. گروهی از کوته‌خردان هم می‌پندارند این فلسفه و فیلسوف روان تازه‌ا‌ی بجسم افسرده‌ی ما خواهد دمید و عمر در راه فراگرفتن آن هدر می‌نمایند و با آن پندارها روان خود را آلوده می‌سازند‌!

این فلسفه‌ها و این فیلسوف‌نمایان خودرو با زهرهای نیش‌آگین خود زندگانی بشر را خراب ساخته و شادمانی و آسایش روان را به یک رشته مالیخولیاها مبدل می‌سازند.

از زمانی که این رشته از اندیشه‌های میان‌تهی در بازار دانش پیدا شد دانشوران سترگ خاموشی گزیده و نخواستند با گفتارهای نادرست و نازیبا در جنگ شوند و جواب آن ترانه‌های بدبختی را به خاموشی گفتند. ولی کم‌کم دانش بساط خود را برچیده و کالای ناروای فلسفه جانشین آن گردید که جز پندار چیزی نیست.

در دیار هند امروزه گروهی بنام فلسفه و فیلسوف یافت می‌شوند که یک زندگانی کثیف و ژنده‌پوشی داشته و در خرابه‌ها و دهکده‌ها زیست می‌کنند و دسته‌ای از بیچارگان بشریت را که تا اندازه‌ای از هوش و عقل دورند دور خود گرد آورده درس فلسفه و کائنات برای آنان می‌گویند و به یک رشته از خیالهای گوناگون که ابداً اثری در خارج ندارد خود را شادمان نموده و مست‌وار زندگانی می‌کنند و خود را سرمست باده‌ی حقیقت و فلسفه می‌پندارند و بالاتر از همه خود را پیشوایان جهان دانسته و می‌خواهند بشر را کامران و جاودان سازند!!


🌸

📘 سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان

🔹 شایندگی از چیست؟

🔹 بخش ششم : آسیبی که اختلاف عقیده به ایرانیان می‌زند

🖌 نویساد


👈 فهرست بخشها


💐🌸🌹‌

✴️ سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان ✴️

🔸 (شایندگی در چیست؟)

در روزهای آینده یک رشته نوشته‌هایی در زمینه‌ی سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان و ارتباط آن با درماندگیهای کشور در این کانال خواهیم آورد.
این نوشته‌ها پاسخی است به پرسشهای زیر :

ــ دانشوران ایرانی علل عقب‌ماندگی این کشور را چه‌ها دانسته‌اند؟

ــ سرچشمه‌ی آن علل کجاست؟!

ــ عمده‌ترین سرمایه‌های یک کشور کدامهاست؟

ــ سرمایه‌ی اجتماعی چیست ، مثالهایش چیست؟

ــ از چه زمانی دانشمندان به این سرمایه توجه ویژه کرده‌اند؟

ــ آیا سرمایه‌ی اجتماعی کشورها اندازه‌گیری شده و جدولهای آن در دسترس است؟

ــ آیا میان سرمایه‌ی اجتماعی و اقتصاد پایدار و همچنین اندازه‌ی رفاه یک توده ارتباط هست؟!

ــ عمده‌ترین نقص توده‌ی ایرانی چیست؟!

ــ سود و زیان سرمایه‌ی اجتماعی کدامهاست؟!

و دهها پرسش دیگر که در این نوشته‌ها خواهد آمد.

با آنکه سرمایه‌ی اجتماعی جُستار تازه‌ای است ولی چنانکه خوانندگان خواهند دید اساس این نوشتار جز از نوشته‌های کسروی نیست.

کوشاد تلگرام کوشیده ارتباط میان آخرین دستاوردهای جامعه‌شناسان و آن نوشته‌ها را بازنماید.

اهمیت نوشته‌های کسروی گذشته از انگشت گزاردن روی علتهای خواری و درماندگیهای ایران و شرق ، یکی هم در نشان دادن راه چاره به دردهاست.

بیگفتگوست که امروز برای ایرانیان هیچ جُستاری ارجدار و بایسته‌تر از دانستن علل عقب‌ماندگی ، و راه چاره به آن نیست.

موضوعاتی که در این نوشته‌ها آمده نیز همانهاییست که ایرانیان باید پیش و بیش از هر چیز دیگری در جستجویش باشند.

این نوشتارها به دلسوختگان و غیرتمندان ایران ارمغان می‌گردد.

کوشاد تلگرام
.


🛎 فهرست بخشهای این دفتر را با هر بار پراکنده شدن در کانال پاکدینی ، در پای همین پست خواهیم آورد.


🔹 بخش یکم : پیشرفت و پسرفت یک مردمی به چه عواملی بستگی دارد؟

1ـ سرنوشت کشور بستگیِ بسیار به این مبحث دارد
2ـ دیدگاه دانشوران ایرانی
3ـ کارآیی ، هم‌افزایی
4ـ سرمایه‌های یک کشور


🔹 بخش دوم : ارتباط سرمایه‌ی اجتماعی با دیگر نشانگرها

5ـ اندازه‌گیری سرمایه‌ی اجتماعی
6ـ آیا نیک بودن یک مردمی با پیشرفتشان مرتبط است؟!
7ـ نشانه‌ها و سودهای سرمایه‌ی اجتماعی
8ـ یک کشور برای پیشرفت نیازمند چیست؟


🔹 بخش سوم : «پراکندگی برای یک توده مرگست»

9ـ علت درماندگی این توده
10ـ پراکندگی بیماری بیمناک بلکه ترسناکیست
11ـ پراکندگی از چیست؟


🔹 بخش چهارم : یک مردمی ، پیش از هر چیز نیازمند «آرمان مشترک»اند

12ـ رشته‌های همبستگی گسیخته
13ـ پراکنده‌اندیشی ، عمده علت پراکندگی ایرانیان
14ـ پراکنده‌کوشی چاره‌ی عقب‌ماندگی نمی‌کند


🔹 بخش پنجم : چاره‌ی تفرقه و دسته‌بندیها‌ چیست؟!.

15ـ چاره‌ی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست
16ـ دمکراسی چیست؟
17ـ موانع دمکراسی در ایران
18ـ برای پیشرفت یک حقیقت باید با هرچه با آن ناسازگارست نبرد کرد
19ـ میهن‌پرستی چیست؟


🔹 بخش ششم : آسیبی که اختلاف عقیده به ایرانیان می‌زند

20ـ باید جلوگیرها را از میان برداریم
21ـ «هر کاری که می‌کنید سود توده را بدیده گیرید»
22ـ از گله کردن و نالیدن چه برمی‌آید؟
23ـ کوشش باید از راهش باشد


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 فلسفه یا افسانه است (تکه‌ی سه از سه)


در بیرون از ایران کسی را می‌شناسم که نام خود را فیلسوف و افکار خود را فلسفه نام نهاده است و مجله‌ای هم چند سالی منتشر ساخت که خوشبختانه اکنون منتشر نمی‌شود. نگارشات خود را خیلی مشکل و درهم نوشته و آدمی پس از دقتهای فراوان تازه درک می‌کند که همان اندیشه‌های دیگران را با یک دو اندیشه از خویش آمیخته ساخته نام آن را فلسفه گذاشته است و در عقاید علمی هم روش استواری ندارد چنانکه چندی پیش پولی از یکی از پیشوایان آیین تازه دریافت کرده و کتابی در ستایش آن منتشر ساخت گروه بسیاری از جوانان دانش‌آموخته هم چون از کلمه‌ی فلسفه و فیلسوف خشنود می‌شوند این نوشته‌ها را با بهای گرانی خریده و می‌خوانند و لذت می‌برند!!

تیره‌اختران شرقی خود را دلخوش اینگونه اوهام و خرافات ساخته و روشنایی زندگانی تاریک خود را درین گونه افسانه‌ها و اوهام می‌پندارند و همی شب و روز برای درک حقیقت و کامرانی در سنگلاخهای گفتار فیلسوف‌نمایان بشریت بسر برده عمر خویش را در گمراهی و تیره‌بختی به پایان می‌رسانند. هرگاه درست در گزارشات زندگانی اینگونه فلاسفه ‌اندیشه کنیم خواهیم دید که همه‌ی آنان تیره‌بخت بوده و نتوانسته‌اند اداره‌ی خانه خود را ترتیب داده و جگرگوشه‌های خویش را خوشبخت و کامران سازند بلکه در کلبه‌های تاریک و آشیانه‌های زشت نشو و نما نموده و دور از نیکبختی عمر خود را به پایان رسانیده و فلسفه نوشته‌اند. بیچارگان آن دسته‌ای هستند که می‌خواهند رهنمای بشریت را فلاسفه قرار داده و خوب و بد زندگانی را از آنان جویا شوند کوری دیگر عصاکش کور دگر شود!!

می‌توان بجرئت گفت این فلاسفه عقل اجتماعی نداشته‌اند و آشنا بحقایق زندگانی نیستند.

اگر ما درپی راستی هستیم تنها کسانی را فیلسوف می‌توان نامید که روان تازه و شادابی در کالبد جمعیت افسرده‌ی بشری بدمند و هرگاه آرزو داریم که در راه زندگانی گامهای برجسته برداشته و خوشبختی‌های اساسی برای بشر فراهم سازیم سزاوارست که دست از آن اندیشه‌های زشت و افسانه‌های پریشان که فلسفه شناخته شده است برداریم و تنها آنچه را که مایه‌ی آرامش و آسایش زندگی تواند بود و ما را بخوشبختی جاویدانی تواند رسانید برگیریم و تنها از این راه است که دست به فلسفه یافته و از آن بهره می‌توانیم برداشت.

تهران ، مرتضی مدرسی



پیمان : آقای مدرسی از دوستان دیرین ما و سالها بود که از ایشان خبری نداشتیم تا امسال در تهرانشان یافته و دانستیم آن چند سال را در نجف و بغداد در رشته‌های علوم دین و فلسفه و ادبیات پی درس بوده‌اند و اینک با سرمایه‌ی شایان بازگشته‌اند. امیدواریم خوانندگان پیمان در آینده آقای مدرسی را بهتر بشناسند و ما در اینجا به یک جمله بسنده نموده می‌گوییم : دوست جوان ما راه درس را با چشم باز پیموده و هرچه خوانده فهمیده و این چیزیست که بهره‌ی کمتر کسی می‌گردد.

درباره‌ی فلسفه این دومین گواهی پاکدلانه است که از فلسفه‌خواندگان می‌رسد و بهمین جهت است که چاپ می‌کنیم وگرنه نگارشها در نکوهش فلسفه از دیگران نیز رسیده.


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 در اطراف حکمت و فلسفه (تکه‌ی یک از دو)


در شماره‌ی یک سال سوم مجله‌ی پیمان مقاله‌ای بقلم آقای حجت همدانی در نکوهش از حکمت و فلسفه و نیز در شماره‌های بعد مقالاتی در همان زمینه بقلم دارنده‌ی گرامی پیمان خواندم که از فلسفه و حکمت کاملاً تکذیب و آن را بی‌ارج قلمداد فرموده‌اند.

من شخصاً حکمت و فلسفه نخوانده‌ام ولی از فوائد و محسنات آن هم بی اطلاع صرف نمی‌باشم و لذا یکی از طرفداران آن هستم و اینکه بنوشتن این جواب مبادرت می‌شود غرضم نکته‌گیری و رد نیست بلکه می‌خواهم این موضوع روشن‌تر شده و فهم خود را صیقلی‌تر کنم :

آن طوری که من استنباط کرده‌ام می‌گویند حکمت و فلسفه بزبان ساده یعنی علم تحقیق و برهان در فهم موجودات و این امر فطری بشر است باین معنی که خلاق ذوالجلال باقتضای حکمت بالغه‌ی خود این غریزه را در نهاد فرزند آدم مخمر ساخته و قوای عقلیه را برای تشخیص و هدایت او در همین امر به وی کرامت فرموده تا به نیروی آن در ماهیت مشهودات غوررسی کرده و ذرات عناصر را شکافته و در تمام موجودات که برای وی آفریده شده است تصرفات مالکانه بکند و این مسئله بدرجه‌ای طبیعی است که طفل از ابتدایی که زبان باز می‌کند هرچه را که می‌بیند اسم و رسم و خاصیت آن را از همراهان خود می‌پرسد و تا جواب مقنع نشود دست‌بردار نیست بناعلیهذا می‌گویند اگر این روح تجسس برای فهم اشیاء در بشر نبود ترقی و سعادت وجود خارجی پیدا نمی‌کرد و نوع انسان مثل حیوانات غیر از خوردن و خوابیدن با چیزی دیگر سر و کاری نداشت.

اولین کسی که حکمت را به بشر آموخت بعقیده‌ی ما مسلمانان خدا است چنانچه در قرآن مجید می فرماید و آتینا سلیمان الحکمة و نیز خدا آخرین سفیر خود را مأمور نمود که حکمت بمردم بیاموخت چنانچه در سوره‌ی جمعه (1) می‌فرماید : هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ. هرگاه در سایه‌ی حکمت و علوم فرعیه‌ی آن نبود که حضرت خاتم‌الانبیاء ضمن تدریس قرآن به مسلمین و صحابه‌ی والا تبار خود تعلیم و تزریق می‌فرمودند پس چه باعث شد که مردمان جزیرة‌العرب با آن بربریت و جنگهای داخلی و نفاق و شقاقی که تاریخ گواه بر آن است بسرعت برق در ظل لوای الفت و برادری درآمده و در ظرف نیم قرن سیادت خود را بجهانیان قبولانیده پرچم عدالت و انسانیت و مدنیت حقیقی را بر فراز کاخ شهنشاهان مقتدر عالم برافراشتند و ملل متنوعه از شرق و غرب آنها را با آغوش باز استقبال می‌کردند ـ از اینها گذشته اگر حکمت به حال بشر نافع نبود پس چرا خداوند در قرآن مجید می‌فرماید وَمَن يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا. (2) هزاران آیه‌ی دیگر در قرآن موجود است که همه بشر را بآموختن حکمت و تعمق و تفکر در سرّ آفرینش و دریافت نظام خلقت موجودات برمی‌انگیزد که اگر بخواهم همه‌ی آنها را ذکر کنم ناچارم اقلاً یک ربع کلام الله مجید را در اینجا درج نمایم.


👇

حکمت اشعه‌ای از انوار الهی و اخگری از آن آتش فروزان است که باقتضای مشیت ذات باری تعالی بر گروهی از بندگان که مورد مرحمتش واقع می‌شوند طلوع و اشراق می‌کند و در نتیجه زنگ اوهام را از عقول آنها زدوده و آنها را با بصیرت کامل به شاهراه سعادت و خداپرستی دعوت می‌نماید يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَن يَشَاءُ. (3) سلاطین و پادشاهان بزرگ بر اجسام مردم حکمفرمایی می‌کنند و وعاظ و ارباب قلم در نتیجه‌ی معلومات و سیطره‌ای که به قلوب پیدا می‌کنند شعور پاک و اراده‌ی قوی و همم عالی در مردم تزریق می‌نمایند ولی پیغمبران و وخشوران خدا بر اجسام و عقول و ظاهر و باطن خاص و عام دست می‌یابند و بعد از رحلت ایشان وارث بالاستحقاق و جانشین آنها وجود پرفروز حکما می‌باشد بنابراین ذوات مقدسه‌ی انبیاء و حکمای حقه نور خدا هستند تا ظلمات جهان را کشف و سد عادات و موروثات را درهم بشکنند که وَمَن لَّمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِن نُّورٍ. (4) مقام رفیع حکماء بزرگوارتر از آن است که هر کسی بتواند آن را تشخیص بدهد و اگر بخواهیم مقام آنها را آنطوری که باید معرفی نماییم باید بگوییم ـ وجود حکیم و فیلسوف بمنزله‌ی آفتابی است که شعاع علم هدایت و رهنمایی بشر و حرارت و نشاط حرکت وی از آن منبعث می‌شود و علماء عظام (نه معممین) که بمنزله‌ی ستارگانند باشعه‌ی علوم و فیوضات انوار هدایت آن مجذوب و حرکت انتقالی خود را بدور آن زده منظومه‌ی شمسی علمی جهان ما را تشکیل و در نتیجه‌ی اکتساب انوار علوم از آن خورشید و منبع دانش فنون رنگارنگ خود را بمنصه‌ی ظهور رسانیده پرده‌های اوهام و خرافات را خرق و افکار سلاله‌ی آدم را منور می‌گردانند بعبارت اخری همان طوری که عالم بدون آفتاب جز یک وادی تاریک و ظلمانی نیست جامعه بدون حکیم و فیلسوف هم جز یک توده‌ی جاهل و سیه‌روز چیز دیگری بشمار نمی‌رود. هرگاه با دیده‌ی انصاف بنگریم از روزی که عالم اسلامیت و ایران بخصوص فاقد فیوضات فلسفه شد و میادین آن خالی از بوعلی‌سیناها ، ابن‌رشدها و رازیها و فارابیها و غیرهم شده است صفای کیش مقدس اسلام از دست رفته و یکمشت خرافات و ترهات جانشین آن شده دنیا و آخرت ما مسلمانان واژگون گشته است. آری اگر کسانی از حکمت الهی اطلاعاتی داشت از آیه‌ی شریفه‌ی اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ (5) پل چنیود زردشتیان و هزاران اراجیف و موهومات دیگر آنها را ضمیمه‌ی شعایر عالیه‌ی اسلام نمی‌نمود و از مقابر گدایان و دریوزگان اینهمه زیارتگاه سرتاسر مملکت برای خود نمی‌ساخت و هر عمامه‌بسری را واسطه‌ی بین خود و آفریدگار خویش قرار نمی‌داد. از معجزات حکمت و فلسفه همین بس که تمام انقلابات فکری و روحی ممالک مغرب زمین بشهادت تاریخ و ارباب اطلاع نتیجه‌ی ترویج فلسفه‌ی ابوالولید محمد بن رشد فیلسوف بزرگوار اسلام است که در قرون دوازدهم میلادی از راه اسپانیا مانند سیل بنیان‌کن بآن سرزمین جاری و یکمرتبه کوههای سترگ وهمیات و خرافات را ریشه‌کن ساخته آزادی فکر و عقیده و نشر علوم و فنون مختلفه را بین مردم آن سامان باعلا درجه‌ی رواج رسانید.


پانوشتها :
1ـ آغاز آیه‌ی 2.
2ـ سوره‌ی بقره ، تکه‌ای از آیه‌ی 269.
3ـ سوره‌ی بقره ، تکه‌ی آغازی آیه‌ی 269.
4ـ سوره‌ی نور ، تکه‌ی پایانی آیه‌ی 40.
5ـ سوره‌ی فاتحه ، آیه‌ی 6.


🌸

💐

📘 فرهنگ است یا نیرنگ؟

🖌 احمد کسروی

🔍 جُستار : نیرنگهای وزارت فرهنگ در آلودن جوانان به بدآموزیهای صوفیگری و کشتن غیرت ایشان

📊 شمار ساتها : ۲۰

🔹 بهمن ۱۴۰۲

🔸 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.

⭐️ دریافت فایل دفتر از اینجا.


🌸

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 در اطراف حکمت و فلسفه (تکه‌ی دو از دو)


ملاحظه بفرمایید افکار بلندپایه‌ی یک فیلسوف بی‌یار و یاور اسلام مرحوم سید جمال‌الدین اسدآبادی برای بازآوردن آب از جوی رفته اسلام چه تخمی کاشت که ثمرات روحپرور آن در تمام بلاد اسلامی امروزه مایه‌ی امیدواری است و هزارها نویسنده‌ی گرامی برای ایجاد وحدت اسلام و برانداختن ریشه‌ی اوهام بوجود آورده است. همین نابغه‌ی حکمت می‌فرماید هادی راه بشر و مؤسس مدنیت عالم فلسفه است معتقد است که فلسفه‌ی علمای متقدمین اسلام در اغلب موارد ناقص و ناتمام است و باید تکمیل گردد و از متأخرین که بجای تکمیل آن به مهمل‌بافی پرداخته‌اند سخت مذمت نموده و گناه عقب افتادن مسلمین را بگردن آنها می‌گذارد و حتی پاره‌ای از متقدمین را که در اظهار آراء جدید فلسفی خود جرئت کامل بکار نبرده و عقاید خود را با ترس و اشاره بیان کرده‌اند از قبیل ابن‌سینا و رد او بر ارسطو نکوهش نموده است. به تألیفات و تفسیر مرحوم شیخ محمد عبدُه فیلسوف عالی‌مقام مصری اندک مراجعه بفرمایید تا تصدیق کنید که صحاف ازل شیرازه‌ی قرآن مقدس ما را با حکمت و فلسفه زده و تا مسلمین حکمت و الهیات صحیح را ندانسته باشد محال است از این پروگرام آسمانی بطوری که باید بتوانند استفاده کرده و دنیا و آخرت خود را اصلاح نمایند ـ یکی از دانشمندان و حکمای بزرگ اسلام تمام علوم را در ده کلمه و آن ده کلمه را در یک کلمه جمع کرده و آن را علم اعلی و فن الهیات نامیده است بدین ترتیب کم ـ کیف ـ حال ـ مکان ـ این ـ متی ـ وضع ـ ملک ـ فعل ـ و انفعال ـ و چنین می‌فرماید که فن الهیات از تمام اجسام ارضی و سماوی و حیوان و نبات و جماد و جوهر و نفس و عقل و طبیعیات باکملها و ضوء و نور و الکتریک و خطوط و اشکال و سطوح و حجم و مقادیر و نوعیت اشیاء و جمع و تفریق و تجزیه و ترکیب بحث کرده و با همه‌ی علوم مرتبط است ـ بدبختانه کتبی که در این علم تألیف و تدوین شده امروزه تماماً در گوشه‌ی نسیان و فراموشی افتاده و بصورت طلسمات درآمده است که هیچ خواننده‌ای نمی‌تواند از آنها چیزی درک نموده استفاده و لذت روحی ببرد و حال آنکه همین فن شریف یکی از علوم شگفت‌آور و بر سایر علوم دارای سیادت و سیطره است و انسان را بنحواتم به تعقل در نظام عالم و امم تشویق می‌کند. بدیهی است همینکه نفس انسانی به مخلوقات و مبدع آنها و تدابیر و نوامیس خلقت احاطه‌ی علمی پیدا نمود ـ می‌توان گفت قوه‌ای را کسب کرده که بحال جامعه نافع خواهد بود و همین خود عبارت از مقام فیلسوف و حکیم درمیان توده است.

اگر پاره‌ای از فلاسفه و حکماء طریق اعوجاج اختیار کرده به مهملات پرداخته باشند دلیل بر بی‌ارج بودن یک علمی که هست و نیست بشر از آن است نمی‌باشد بلکه باید گفته‌های کج آنها را به دور ریخت و الا بدان می‌ماند که برای خاطر یک نفر که چشم او مبتلا به خوف‌النور باشد چراغ جمعی را خاموش کنیم و همه‌ی آنها را در تاریکی بگذاریم که این خود شرط عقل نمی‌باشد. یا اگر عقاید و افکار حکماء و فلاسفه در یک موضوع باهم اختلاف و دوییت داشته باشد نباید از هر دوی آنها صرف نظر کرد بلکه عقلاء عالم همه متفق‌القول این اصطکاک را یکی از نوامیس تکامل می‌شمارند و همان طوری که ستاره‌شناسی چوپانان و صحرانشینان قرون ماضیه پس از هزاران اوهام‌بافی و زیر و رو شدن علم نجوم تعلیمی (استرونومی) امروزه را بعرصه‌ی وجود آورده ـ فلسفه‌ی امروزی ما هم روزی باعلی دوره‌ی ترقی خود رسیده وسیله‌ی سعادت حقیقی بشر را فراهم خواهد آورد زیرا بشر در رحم عالم هنوز بمنزله‌ی نطفه است.

آنچه اینجانب از مقاله‌ی آقای حجت همدانی استنباط می‌کنم با این حکایت موافقت تامی دارد.

وقتی مردی بیسواد و محروم از علم وارد بر شخصی شد که مشغول تحصیل و مطالعه و در کتب مستغرق بود از وی سئوال کرد این کتابها را برای چه می‌خوانی جواب داد می‌خوانم که عالم شوم. گفت بعد از عالم شدن چه خواهی شد ـ گفت فیلسوف ـ گفت بعد از فیلسوف شدن چه خواهی شد آنمرد جواب داد هیچ. گفت ای باخرد در صورتی که آخر این کار تو هیچ است الساعه این کتابها را بدور افکن تا مثل من هیچ شوی زیرا که من الان هیچم ـ آقای حجت هم می‌فرمایند مادامی که تحقیقات فلسفه در خداشناسی پایه‌اش روی پندار و برهان است و مادامی که محاط نمی‌تواند به محیط علم پیدا کند باید منکر فلسفه شد و آن را بکلی دور انداخت ـ کنون که این فرمایش را می‌کنند من از ایشان تقاضا می‌کنم بدون وارد شدن در فلسفه دو آیه‌ی ذیل را از کلام الله المجید برای من و قارئین گرامی پیمان تفسیر فرمایند تا همگی معترف شویم که حکمت و فلسفه بی‌ارج است :

1ـ وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ. (1)

2ـ مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَّا يَبْغِيَانِ. (2)

👇

و اما اینکه می‌فرمایند اخبار و احادیث زیادی از ائمه‌ی معصومین در دست است که همه از حکمت نکوهش فرموده‌اند بعقیده‌ی ما آقای حجت مفاد آن احادث را درست ملتفت نشده‌اند یا آنکه اخبار مزبور مثل پاره‌ای دیگر احادیث جعلی است و ابداً از ناحیه‌ی معصومین نمی‌باشد بدلیل آنکه عقلاً و شرعاً نمی‌توان باور کرد که ائمه‌ی خدا بر خلاف نص صریح قرآن فرمایش کرده باشند و حکمت را که بشرح فوق در کتاب آسمانی ما مسلمانان مورد تمجید واقع شده آنها آن را مورد مذمت قرار بدهند.

اهواز ، عبدالله آتشکدی (3)


پانوشتها :
1ـ سوره‌ی رحمان ، آیه‌ی 7.
2ـ سوره‌ی رحمان ، آیه‌های 19 و 20.
3ـ (307422) پاسخ در بخش یکم آمده است. 👈 اینجا


🌸