📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 3ـ کیش جدا و دین جداست (یک از یک)
بارها گفتهایم اینان معنی دین را نمیشناسند ، و دین را این میدانند که کسی با زبان به هستی خدا و راستگویی پیغمبران و بجهان دیگر و دوزخ و بهشت خَستُوان [1] باشد و کسانی را نیز از مردگان دستاندرکارهای خدا شناسد و مهر آنان را به دل سپارد و پرستشها و نیایشهایی نیز بجا آورد و بس. چنین کسی دیندار است ، اگر شاعر یاوهگو بود گو باشد ، فیلسوف پندارباف بود گو باشد ، بمردم ستم کرد گو بکند ، گردن به یوغ بیگانگان گزاشت گو بگزارد ، افزار دست آنان شد گو شود ، در یک توده ده تن همدل و همدست نبودند نباشند ، صدمیلیونها مردم زبون مشتی بیگانه گردیدند بگردند ، غیرت و مردانگی از میان رفت برود ... اینست معنایی که اینان به دین میدهند ، و هرگاه شما بپرسید : آخر سود این دین چیست و چه نتیجهای از آن در دست تواند بود؟!.. در پاسخ به یک رشته سخنان بیهودهی دیگری برخیزند. نه تنها اینان ، همگی دیگران از مسیحی و جهود و زردشتی ، دین را باین معنی میشناسند.
در اینجا من بیاد داستانی میافتم که چندی پیش در تاریخ پیدایش آمریکا خواندهام. بدینسان که چون کلمبوس [2] ، آمریکا را پیدا کرد و مردم اسپانیا بجزیرههایی از آن دست یافته نشمین گرفتند اینان دست ستم بر بومیان کهن باز کرده از گزند و آزار بازنمیایستادند. چنانکه در جزیرهی کوبا یکی از فرمانروایان آنجا را دستگیر کرده خواستند با شکنجه او را بکشند و چون او را به تیری بستند کشیش اسپانیا که برای رواج دین مسیح همراه شهرگشایان بآمریکا رفته بود پا جلو گزارده بدستگیر بیچاره چنین گفت : «تو اکنون زیر شکنجه و آزار خواهی مرد و خوشیهای اینجهان را بدورد خواهی گفت ، باری در این دم واپسین دین مسیح را بپذیر که در آنجهان در بهشت باشی و خوشیهای جاویدان یابی». مرد آمریکایی سخن کشیش را گوش داده و اندکی اندیشیده چنین گفت : «در بهشتی که میگویی آیا در آنجا مردم اسپانیا نیز خواهند بود؟!..» کشیش پاسخ داد : «بیگمان همهی کسانی که نیکوکارند در بهشت خواهند بود» گفت : «اینان را که من میشناسم باید از نیکوانشان هم دوری گزید. در جایی که اینان باشند مرا آرزوی رفتن بآنجا نیست» این گفت و تن بشکنجه سپرد و چشم از جهان پوشید.
در این داستان اگر نیک اندیشید آن کشیش به بیدینی نزدیکتر از این آمریکایی دُژآگاه [3] بیابانی بوده. چه او دین را این میدانسته که کسی نام مسیح را بشنود و با زبان بفرزند خدا بودن او خَستُوان گردد و بپاداش این کار خود در آنجهان به بهشت رود و بس. آیا این دینست؟!.. آیا چه سودی از چنین دینی تواند بود؟!. دینی که عنوانش اینست : آدم در بهشت گندم خورد ، و گناهکار شد ، و فرزندان او گناهکار زایند ، و بکفّاره نیاز میدارند ، و خدا از بس جهان را دوست میداشت یگانه فرزند خود را فرستاد ، تا کفّارهی گناهان ایشان شود ، و اینست هر کسی باید او را بشناسد و باو بگرود تا رستگاری یابد و در آنجهان به بهشت رود ـ جملههایی که پی هم میآید هر یکی جز درخور ریشخند نیست.
اگر او معنی درست دین را دانستی بایستی پیش از همه همشهریان خود را که بدانسان ستمگری مینمودند بیدین شناسد و نخست بآنان پردازد. دربارهی مرد آمریکایی نیز این بداند که کسی که یک عمر با بتپرستی و بیدینی بسر برده و اکنون واپسین دم زندگانی اوست دیگر وی را از دین چندان سودی نتواند بود و میباید بحال خود گزاشت.
پاسخی که مرد آمریکایی بکشیش داده بسیار عامیانه است. لیکن چنان پیشنهاد را جز چنین پاسخ نشایستی.
دین بمعنی درست خود شاهراهیست که مردمان در آن گرد آیند. بدانسان که در بیابان بس بزرگی اگر شاهراهی باز نباشد راهروان که بآنجا رسند هر کدام رو بسوی دیگری کنند و پراکنده و گمراه گردند ، در زندگانی نیز اگر راهی باز نباشد مردمان هر دستهای پندارهای دیگری پیش گیرند و از هم پراکنند و اینست که باید راهی درمیان باشد و همانا آن راه است که دین نامیده میشود.
این معنی درست دین است ، ولی اینان بیکبار از آن ناآگاهند و ما گاهی از اینان سخنانی میشنویم که نمیدانیم چه پاسخی بآنها دهیم. مثلاً ما میگوییم : از آلودگی دین ، جوانان و دانشمندان همه از آن بیزار شدهاند و امروز انبوه مردم بیدین میباشند ، آنان پاسخ میدهند : «نه! اینان فطرتاً دیندارند نهایت از آن اعراض کردهاند». این سخن را کسی میگوید که خود را از پیشوایان میانگارد. این بدان میماند که کسی در زمستان سردی آتش در اتاق خود روشن نکند و میهمانان را در سرما گزارد و چنین گوید : «آتش که در طبیعت هست نهایت ما در اتاق خود نمیداریم». کسی نمیپرسد : اگر این اندازه دینداری بس بودی دیگر برخاستن پیغمبران و آنهمه کوششها را چه خواستی؟!..
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 3ـ کیش جدا و دین جداست (یک از یک)
بارها گفتهایم اینان معنی دین را نمیشناسند ، و دین را این میدانند که کسی با زبان به هستی خدا و راستگویی پیغمبران و بجهان دیگر و دوزخ و بهشت خَستُوان [1] باشد و کسانی را نیز از مردگان دستاندرکارهای خدا شناسد و مهر آنان را به دل سپارد و پرستشها و نیایشهایی نیز بجا آورد و بس. چنین کسی دیندار است ، اگر شاعر یاوهگو بود گو باشد ، فیلسوف پندارباف بود گو باشد ، بمردم ستم کرد گو بکند ، گردن به یوغ بیگانگان گزاشت گو بگزارد ، افزار دست آنان شد گو شود ، در یک توده ده تن همدل و همدست نبودند نباشند ، صدمیلیونها مردم زبون مشتی بیگانه گردیدند بگردند ، غیرت و مردانگی از میان رفت برود ... اینست معنایی که اینان به دین میدهند ، و هرگاه شما بپرسید : آخر سود این دین چیست و چه نتیجهای از آن در دست تواند بود؟!.. در پاسخ به یک رشته سخنان بیهودهی دیگری برخیزند. نه تنها اینان ، همگی دیگران از مسیحی و جهود و زردشتی ، دین را باین معنی میشناسند.
در اینجا من بیاد داستانی میافتم که چندی پیش در تاریخ پیدایش آمریکا خواندهام. بدینسان که چون کلمبوس [2] ، آمریکا را پیدا کرد و مردم اسپانیا بجزیرههایی از آن دست یافته نشمین گرفتند اینان دست ستم بر بومیان کهن باز کرده از گزند و آزار بازنمیایستادند. چنانکه در جزیرهی کوبا یکی از فرمانروایان آنجا را دستگیر کرده خواستند با شکنجه او را بکشند و چون او را به تیری بستند کشیش اسپانیا که برای رواج دین مسیح همراه شهرگشایان بآمریکا رفته بود پا جلو گزارده بدستگیر بیچاره چنین گفت : «تو اکنون زیر شکنجه و آزار خواهی مرد و خوشیهای اینجهان را بدورد خواهی گفت ، باری در این دم واپسین دین مسیح را بپذیر که در آنجهان در بهشت باشی و خوشیهای جاویدان یابی». مرد آمریکایی سخن کشیش را گوش داده و اندکی اندیشیده چنین گفت : «در بهشتی که میگویی آیا در آنجا مردم اسپانیا نیز خواهند بود؟!..» کشیش پاسخ داد : «بیگمان همهی کسانی که نیکوکارند در بهشت خواهند بود» گفت : «اینان را که من میشناسم باید از نیکوانشان هم دوری گزید. در جایی که اینان باشند مرا آرزوی رفتن بآنجا نیست» این گفت و تن بشکنجه سپرد و چشم از جهان پوشید.
در این داستان اگر نیک اندیشید آن کشیش به بیدینی نزدیکتر از این آمریکایی دُژآگاه [3] بیابانی بوده. چه او دین را این میدانسته که کسی نام مسیح را بشنود و با زبان بفرزند خدا بودن او خَستُوان گردد و بپاداش این کار خود در آنجهان به بهشت رود و بس. آیا این دینست؟!.. آیا چه سودی از چنین دینی تواند بود؟!. دینی که عنوانش اینست : آدم در بهشت گندم خورد ، و گناهکار شد ، و فرزندان او گناهکار زایند ، و بکفّاره نیاز میدارند ، و خدا از بس جهان را دوست میداشت یگانه فرزند خود را فرستاد ، تا کفّارهی گناهان ایشان شود ، و اینست هر کسی باید او را بشناسد و باو بگرود تا رستگاری یابد و در آنجهان به بهشت رود ـ جملههایی که پی هم میآید هر یکی جز درخور ریشخند نیست.
اگر او معنی درست دین را دانستی بایستی پیش از همه همشهریان خود را که بدانسان ستمگری مینمودند بیدین شناسد و نخست بآنان پردازد. دربارهی مرد آمریکایی نیز این بداند که کسی که یک عمر با بتپرستی و بیدینی بسر برده و اکنون واپسین دم زندگانی اوست دیگر وی را از دین چندان سودی نتواند بود و میباید بحال خود گزاشت.
پاسخی که مرد آمریکایی بکشیش داده بسیار عامیانه است. لیکن چنان پیشنهاد را جز چنین پاسخ نشایستی.
دین بمعنی درست خود شاهراهیست که مردمان در آن گرد آیند. بدانسان که در بیابان بس بزرگی اگر شاهراهی باز نباشد راهروان که بآنجا رسند هر کدام رو بسوی دیگری کنند و پراکنده و گمراه گردند ، در زندگانی نیز اگر راهی باز نباشد مردمان هر دستهای پندارهای دیگری پیش گیرند و از هم پراکنند و اینست که باید راهی درمیان باشد و همانا آن راه است که دین نامیده میشود.
این معنی درست دین است ، ولی اینان بیکبار از آن ناآگاهند و ما گاهی از اینان سخنانی میشنویم که نمیدانیم چه پاسخی بآنها دهیم. مثلاً ما میگوییم : از آلودگی دین ، جوانان و دانشمندان همه از آن بیزار شدهاند و امروز انبوه مردم بیدین میباشند ، آنان پاسخ میدهند : «نه! اینان فطرتاً دیندارند نهایت از آن اعراض کردهاند». این سخن را کسی میگوید که خود را از پیشوایان میانگارد. این بدان میماند که کسی در زمستان سردی آتش در اتاق خود روشن نکند و میهمانان را در سرما گزارد و چنین گوید : «آتش که در طبیعت هست نهایت ما در اتاق خود نمیداریم». کسی نمیپرسد : اگر این اندازه دینداری بس بودی دیگر برخاستن پیغمبران و آنهمه کوششها را چه خواستی؟!..
👇
اینها از پاسخ نگارشهای حقیقتگو بیرونست و کنون بپاسخ آنها میپردازیم : حقیقتگو مینویسد پیمان چون از شمارههای نخستین هواداری از دین مینمود او شادمان گردیده ولی سپس نگارشهای ما مایهی رنجیدگی او شده ، این رفتاریست که بیشتر کسان با ما میدارند. تا سخنان ما بسود ایشان است خشنودی مینمایند و همینکه سخنی را بزیان خود مییابند میرنجند و در این هنگام است که از همه چیز چشم میپوشند و بگله و بدگویی میپردازند.
ما از نخست درفش دین برافراشتیم و در زمانی که انبوه مردمان از آن روگردان بودند و همگی نومیدی مینمودند ما بهواداری برخاستیم و بخواست خدا و به یاری او گامهای بس بزرگی را در این راه برداشتیم ، و کنون نیز یگانه آرزوی ماست که نام خدا در جهان بلند گردد و جهانیان از روی دین زیست کنند و اینهمه کوششها را از بهر آن بگردن گرفتهایم. لیکن ما از گام نخست چشم بکیشهای بیپای کنونی نداشتیم و نبایستی داریم. ما دین را از بهر خشنودی خدا و برای پیشرفت کار جهانیان میخواهیم ، و این کیشها سراپا مایهی پسرفت زندگانیست و خدا از آنها بیزار میباشد.
پانوشتها :
1ـ خَستُویدن (xastovidan) = اعتراف کردن. خَستُوان = مقر ، معترف.
2ـ Columbus ، تلفظ درست نام دریانوردی که آمریکا را پیدا کرد.
3ـ دُژآگاه = کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگنادیده و ناتراشیده باشد.
🌸
ما از نخست درفش دین برافراشتیم و در زمانی که انبوه مردمان از آن روگردان بودند و همگی نومیدی مینمودند ما بهواداری برخاستیم و بخواست خدا و به یاری او گامهای بس بزرگی را در این راه برداشتیم ، و کنون نیز یگانه آرزوی ماست که نام خدا در جهان بلند گردد و جهانیان از روی دین زیست کنند و اینهمه کوششها را از بهر آن بگردن گرفتهایم. لیکن ما از گام نخست چشم بکیشهای بیپای کنونی نداشتیم و نبایستی داریم. ما دین را از بهر خشنودی خدا و برای پیشرفت کار جهانیان میخواهیم ، و این کیشها سراپا مایهی پسرفت زندگانیست و خدا از آنها بیزار میباشد.
پانوشتها :
1ـ خَستُویدن (xastovidan) = اعتراف کردن. خَستُوان = مقر ، معترف.
2ـ Columbus ، تلفظ درست نام دریانوردی که آمریکا را پیدا کرد.
3ـ دُژآگاه = کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگنادیده و ناتراشیده باشد.
🌸
🔶 باز دربارهی انتخابات ریاست جمهوری در سال 1403
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (یک از یک)
چون در این روزها دربارهی شرکت کردن یا نکردن در انتخابات و سودهای هر یک از آنها سخنان متضادی بر زبانها میرود و ما نیز نوشتاری نوشتیم که بخش پایانی آن امروز ساعت 30 : 13 در کانال آمد ، میخواهیم نکتههایی را که هنوز تاریک است با این نوشته به روشنی آوریم.
نخست باید دانست که این حکومت به مرگ گرفته تا ما به تب خشنود باشیم. چنانکه گفتهایم یک دمکراسیِ فلج و فشل به مردم دادهاند و هر چند سال یک بار مردم را با فریبهایی به پای صندوقها میکشند تا به جهانیان بفهمانند که هواداران ما پرشمارند. ولی آیا از این ماکتِ دمکراسی ، دمکراسی برمیآید؟! اگر وانتی که یک چرخ ندارد و از سه تای دیگر هم یکی پنچر است بتواند بار برد ، از این حکومت هم دمکراسی تواند برآید.
کسانی که از انتخابات نومیدند و شرکت در آن را تحریم کردهاند ، به چه علت بوده؟! آیا نه آن آنست که (برای مثال) دیدهاند رئیسجمهور بنیصدر با گرفتن 11 میلیون رای (از کل 14 میلیون) ، همینکه یک دسته از هوادارانِ حکومت ، بودن چنان کسی را بسودشان ندانستند با غوغا برانگیختن و هوچیگری همهی آن رایها را پوچ گردانیدند و کم مانده بود او را بکُشند؟! آیا ندیدند محمد خاتمی با داشتن 20 میلیون رای (نزدیک به 70 درصد رایها) همینکه خواست کارهایی بسود مردم کند به گفتهی خودش هر 19 روز یک دسیسه برایش فراهم کردند؟! حسن روحانی را ندیدند که گره کوری را که تا آن روز باز نشده بود با «برجام» باز کرد ولی همان دستهی دسیسهسازِ سودجو از هر راهی کارشکنی در کارش کردند؟!
آیا بنیصدر حریف آن دسته شد؟! ، آیا محمد خاتمی توانست آن 13 اسکلهی قاچاق را ببندد؟! آیا حسن روحانی توانست جلو رد صلاحیتهای فلهای شورای نگهبان و فیلتر کردن اینترنت را بگیرد؟! آیا احمدینژاد توانست مصلحی را از کار بردارد؟!
پس ببینید بیجهت نیست مردم از این دستگاهی که ننگ دمکراسیهای جهانست نومیدند. اینکه ما ـ بویژه با آزمایشهایی که حکومت تاکنون پس داده و به شناخته شدن بهتر او انجامیده ـ با شرکت در انتخابات مخالفت نشان دادیم از سر لجبازی نیست بلکه ما برآنیم که این راه ، نه دمکراسی بلکه گمراهی است و نباید به میدان فریبکاری 46 سالهی حکومت درآییم. چنانکه او میخواهد با سرگرم گرداندن ما زمان بخرد ، بازیچهی او نشویم. بلکه با شرکت نکردن در آن و تشویق دیگران به شرکت نکردن دو کار را به انجام رسانیم.
یکم ، به حکومت بفهمانیم که تشت رسواییشان از بام فروافتاده و بانگش را همه شنیدهاند و ما دیگر فریب او را نخواهیم خورد. آن سودی را که میخواهند از رهگذر شرکت مردم در انتخابات ببرند از آنان دریغ میکنیم تا خود را زورمند به هر زورگویی ندانند. 46 سال زمان کوتاهی نیست یک عمرست. دوم ، راه دمکراسی به معنی راستِ آن را چنانکه در نوشتارهامان در این باره نوشتهایم دنبال میکنیم. تا جایی که مردم بدانند این دستگاه چه اندازه از آن پرت افتاده و چیزی جز یک دیکتاتوری فربه با رخت تنگ دمکراسی نیست.
اگر ما به بازی ملایان درآییم ، مردم را از راه درست دمکراسی دور گردانیدهایم. آنها نیز فریب خورده خواهند پنداشت آنچه حکومت بما مینماید براستی دمکراسی است. وانتی با سه چرخ که یکی از آنها نیز پنچر است ؛ واقعاً میتواند بار برد.
ما دربارهی گرفتاریهای کشور و نیز اصلاحات سیاسی سخنان بسیاری راندهایم و اینک برای یادآوری سه مورد از بنیادیترین آنها را که به دمکراسی ارتباط مستقیم دارد در زیر میآوریم.
1ـ دانستن معنی راست دمکراسی و شناختن موانع آن و مبارزه با آنها.
2ـ کوشش به دانستن معنی راست میهنپرستی و شناخت موانع آن و نبرد با آنها.
3ـ شناخت معنی راست حزب و کوشش برای تحقق رسمی حزبهای واقعی.
بجای سرگرم شدن به نمایشهای دمکراسی که حکومت هر چندگاه براه میاندازد ، با کوشیدن به اینها سود بسیار خواهیم برد.
.
🔸 کوشاد تلگرام
🔸 (یک از یک)
چون در این روزها دربارهی شرکت کردن یا نکردن در انتخابات و سودهای هر یک از آنها سخنان متضادی بر زبانها میرود و ما نیز نوشتاری نوشتیم که بخش پایانی آن امروز ساعت 30 : 13 در کانال آمد ، میخواهیم نکتههایی را که هنوز تاریک است با این نوشته به روشنی آوریم.
نخست باید دانست که این حکومت به مرگ گرفته تا ما به تب خشنود باشیم. چنانکه گفتهایم یک دمکراسیِ فلج و فشل به مردم دادهاند و هر چند سال یک بار مردم را با فریبهایی به پای صندوقها میکشند تا به جهانیان بفهمانند که هواداران ما پرشمارند. ولی آیا از این ماکتِ دمکراسی ، دمکراسی برمیآید؟! اگر وانتی که یک چرخ ندارد و از سه تای دیگر هم یکی پنچر است بتواند بار برد ، از این حکومت هم دمکراسی تواند برآید.
کسانی که از انتخابات نومیدند و شرکت در آن را تحریم کردهاند ، به چه علت بوده؟! آیا نه آن آنست که (برای مثال) دیدهاند رئیسجمهور بنیصدر با گرفتن 11 میلیون رای (از کل 14 میلیون) ، همینکه یک دسته از هوادارانِ حکومت ، بودن چنان کسی را بسودشان ندانستند با غوغا برانگیختن و هوچیگری همهی آن رایها را پوچ گردانیدند و کم مانده بود او را بکُشند؟! آیا ندیدند محمد خاتمی با داشتن 20 میلیون رای (نزدیک به 70 درصد رایها) همینکه خواست کارهایی بسود مردم کند به گفتهی خودش هر 19 روز یک دسیسه برایش فراهم کردند؟! حسن روحانی را ندیدند که گره کوری را که تا آن روز باز نشده بود با «برجام» باز کرد ولی همان دستهی دسیسهسازِ سودجو از هر راهی کارشکنی در کارش کردند؟!
آیا بنیصدر حریف آن دسته شد؟! ، آیا محمد خاتمی توانست آن 13 اسکلهی قاچاق را ببندد؟! آیا حسن روحانی توانست جلو رد صلاحیتهای فلهای شورای نگهبان و فیلتر کردن اینترنت را بگیرد؟! آیا احمدینژاد توانست مصلحی را از کار بردارد؟!
پس ببینید بیجهت نیست مردم از این دستگاهی که ننگ دمکراسیهای جهانست نومیدند. اینکه ما ـ بویژه با آزمایشهایی که حکومت تاکنون پس داده و به شناخته شدن بهتر او انجامیده ـ با شرکت در انتخابات مخالفت نشان دادیم از سر لجبازی نیست بلکه ما برآنیم که این راه ، نه دمکراسی بلکه گمراهی است و نباید به میدان فریبکاری 46 سالهی حکومت درآییم. چنانکه او میخواهد با سرگرم گرداندن ما زمان بخرد ، بازیچهی او نشویم. بلکه با شرکت نکردن در آن و تشویق دیگران به شرکت نکردن دو کار را به انجام رسانیم.
یکم ، به حکومت بفهمانیم که تشت رسواییشان از بام فروافتاده و بانگش را همه شنیدهاند و ما دیگر فریب او را نخواهیم خورد. آن سودی را که میخواهند از رهگذر شرکت مردم در انتخابات ببرند از آنان دریغ میکنیم تا خود را زورمند به هر زورگویی ندانند. 46 سال زمان کوتاهی نیست یک عمرست. دوم ، راه دمکراسی به معنی راستِ آن را چنانکه در نوشتارهامان در این باره نوشتهایم دنبال میکنیم. تا جایی که مردم بدانند این دستگاه چه اندازه از آن پرت افتاده و چیزی جز یک دیکتاتوری فربه با رخت تنگ دمکراسی نیست.
اگر ما به بازی ملایان درآییم ، مردم را از راه درست دمکراسی دور گردانیدهایم. آنها نیز فریب خورده خواهند پنداشت آنچه حکومت بما مینماید براستی دمکراسی است. وانتی با سه چرخ که یکی از آنها نیز پنچر است ؛ واقعاً میتواند بار برد.
ما دربارهی گرفتاریهای کشور و نیز اصلاحات سیاسی سخنان بسیاری راندهایم و اینک برای یادآوری سه مورد از بنیادیترین آنها را که به دمکراسی ارتباط مستقیم دارد در زیر میآوریم.
1ـ دانستن معنی راست دمکراسی و شناختن موانع آن و مبارزه با آنها.
2ـ کوشش به دانستن معنی راست میهنپرستی و شناخت موانع آن و نبرد با آنها.
3ـ شناخت معنی راست حزب و کوشش برای تحقق رسمی حزبهای واقعی.
بجای سرگرم شدن به نمایشهای دمکراسی که حکومت هر چندگاه براه میاندازد ، با کوشیدن به اینها سود بسیار خواهیم برد.
.
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی چهار از نه)
نخستین سند که مشت فروغی را باز میکند نامهی فرمانداری یزد است بوزارت کشور. در 23/7/20 (یک ماه پس از برافتادن رضاشاه و گمارده شدن او بنخستوزیری) نامهای بامضای «جمعی از زنان یزد» بمجلس شورای ملی میرسد. این نامه از رفتار پاسبانان شکایت میکند که در زمان رضاشاه چادر از سر زنان میکشیدند و آزار هم دریغ نمیکردند و هنوز هم رفتارشان همانست. در پایان خواستارِ «آزادی حجاب» میشود.
مجلس نامه را بوزارت کشور میفرستد و او از فرمانداری یزد جویا میشود. فرماندار از شهربانی میپرسد و سپس در20/9/20 بوزارت کشور چنین پاسخ میدهد :
«اولاً آنچه این فرمانداری تجسس و تفحص نمود ، دادخواستدهندگان معلوم و شناخته نشدند» و در هر حال اعتراض ایشان برفتار مأموران سابق است کارکنان فعلی دیگر چنان نمیکنند و بعد هم اضافه میکند که «تصور میرود دادخواست تقدیمی بقلم یکی از روضهخوانهای سابق باشد که بزبان زنان یزد نوشته است ...» (1)
چنانکه این سند را با سند پایین یکجا بدیده گیریم درمییابیم که «بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند» سخن راستی بوده از دهان مردی ناراست. ولی چرا چنین سفارشی کرده؟! باهم ببینیم.
دومین سند نامهایست از فروغی ، چهار ماه پس از رفتن رضاشاه ، در پاسخ بنامهی حاج سید ابوالقاسم کاشانی که گویا کسانی از دست پاسبانان که چادر از سر زنانِ چادری میکشیدند باو شکایت بردهاند و او هم آن را بنخستوزیر رسانیده. اینست پاسخ فروغی :
پاسخ حضرت آقای نخستوزیر به حضرت حجتالاسلام آیتالله آقای حاج سید ابوالقاسم کاشانی دامت اقباله تاریخ 19/10/20 نخستوزیر عرض میشود.
نامهی شریف بتاریخ 19/10/20 وصول یافت. اینجانب از روزی که مصدر خدمت شدم ، در این باب بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند و از قراری که شهربانی اظهار میدارد بهمین دستور رفتار میشود. اینکه شاکیان نوشتهاند پاسبانها در کوچههای خلوت متعرض زنها میشوند بعید بنظر میآید ، زیرا که در کوچههای خلوت پاسبان گماشته نشده است.
در هر حال بجای اینکه شکایت کلی کنند ، خوبست اگر واقعاً موردی پیدا میشود که کسی بزنی تعرض کند ، بشهربانی یا خود اینجانب اطلاع بدهند تا اقدام لازم بشود.
با تجدید عوالم خلوص محمدعلی فروغی (2)
ظاهراً فروغی میخواهد بفهماند که من آن فرمانروای پیشین نیستم ، پیشتر در این زمینه «تعرض»هایی میشده (چادر از سر زنان کشیده میشده) ولی از روزی که من سر کار آمدهام جلو تعرضها را گرفتهام. زیرکیها و بدخواهیهایی در این نامه بکار رفته و باشد که در نگاه نخست بچشم نیاید.
چنانکه مشی سیاسی دوران رضاشاه و پیشامدهای بعدی ، بویژه بازگشتِ آقاحسین قمی بایران را که یک سال و نیم دیگر پیش آمد (و در پایین بآن خواهیم پرداخت) باهم یکجا بدیده گیریم ، پرسشهای زیر خواه ناخواه باندیشه میآید :
نخست جای پرسشست که این دولتمرد ، محمدعلی فروغی ، پایبند چیست؟! آیا پایبند دمکراسی و مخالف دیکتاتوریست؟!. اگر چنانست ، چگونه او یکی از ستونهای «دورهی دیکتاتوری» و از نزدیکترین یاران رضاشاه بوده ، بیست بار (کم یا بیش) بوزیری و نخستوزیری رسیده و مقامهای مهم دیگری باو سپرده شده؟!. و اگر هوادار دمکراسی نبوده در آنحال ، اکنون که «دورهی دمکراسی» نامیده میشود ، چگونه سررشتهی کارها را بدست گرفته؟! چنین کاری بآسانی چگونه تواند بود؟! آیا این یک بام و دو هوا نیست؟! دوم ، آیا نخستوزیری با چهل و اند سال پیشینهی کار سیاسی ، آن اندازه نادانست که زیان چنین نوشتهای را در آن هنگام نداند؟! سوم ، رضاشاه افتاده و پسرش جای او را گرفته ، آیا قانونهای کشور هم دگرگون گردیده؟! آیا او میتواند بسر خود قانون را نادیده گیرد؟! گیریم که قانونی در سایهی خودکامگی گزارده شده ، آیا نه آنست که این مجلس است که تواند آن قانون را بازگرداند؟! اگر او براستی خواهان دمکراسیست ، آیا نه آنست که او و وزیرانش باید تصمیمهای مجلس را بکار بندند؟! چهارم ، آیا جلو قانونشکنی را گرفتن «تعرض» است که او این عبارت را بکار میبرد؟! پنجم ، آیا این سیاستگر همان نیست که در سخنرانی نخستوزیریش در مجلس (روز ششم شهریور 1320) برنامهی دولتش را «ادامهی اصلاحات گذشته» خواند؟! (3)
👇
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی چهار از نه)
نخستین سند که مشت فروغی را باز میکند نامهی فرمانداری یزد است بوزارت کشور. در 23/7/20 (یک ماه پس از برافتادن رضاشاه و گمارده شدن او بنخستوزیری) نامهای بامضای «جمعی از زنان یزد» بمجلس شورای ملی میرسد. این نامه از رفتار پاسبانان شکایت میکند که در زمان رضاشاه چادر از سر زنان میکشیدند و آزار هم دریغ نمیکردند و هنوز هم رفتارشان همانست. در پایان خواستارِ «آزادی حجاب» میشود.
مجلس نامه را بوزارت کشور میفرستد و او از فرمانداری یزد جویا میشود. فرماندار از شهربانی میپرسد و سپس در20/9/20 بوزارت کشور چنین پاسخ میدهد :
«اولاً آنچه این فرمانداری تجسس و تفحص نمود ، دادخواستدهندگان معلوم و شناخته نشدند» و در هر حال اعتراض ایشان برفتار مأموران سابق است کارکنان فعلی دیگر چنان نمیکنند و بعد هم اضافه میکند که «تصور میرود دادخواست تقدیمی بقلم یکی از روضهخوانهای سابق باشد که بزبان زنان یزد نوشته است ...» (1)
چنانکه این سند را با سند پایین یکجا بدیده گیریم درمییابیم که «بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند» سخن راستی بوده از دهان مردی ناراست. ولی چرا چنین سفارشی کرده؟! باهم ببینیم.
دومین سند نامهایست از فروغی ، چهار ماه پس از رفتن رضاشاه ، در پاسخ بنامهی حاج سید ابوالقاسم کاشانی که گویا کسانی از دست پاسبانان که چادر از سر زنانِ چادری میکشیدند باو شکایت بردهاند و او هم آن را بنخستوزیر رسانیده. اینست پاسخ فروغی :
پاسخ حضرت آقای نخستوزیر به حضرت حجتالاسلام آیتالله آقای حاج سید ابوالقاسم کاشانی دامت اقباله تاریخ 19/10/20 نخستوزیر عرض میشود.
نامهی شریف بتاریخ 19/10/20 وصول یافت. اینجانب از روزی که مصدر خدمت شدم ، در این باب بشهربانی سفارش کردم که متعرض کسی نشوند و از قراری که شهربانی اظهار میدارد بهمین دستور رفتار میشود. اینکه شاکیان نوشتهاند پاسبانها در کوچههای خلوت متعرض زنها میشوند بعید بنظر میآید ، زیرا که در کوچههای خلوت پاسبان گماشته نشده است.
در هر حال بجای اینکه شکایت کلی کنند ، خوبست اگر واقعاً موردی پیدا میشود که کسی بزنی تعرض کند ، بشهربانی یا خود اینجانب اطلاع بدهند تا اقدام لازم بشود.
با تجدید عوالم خلوص محمدعلی فروغی (2)
ظاهراً فروغی میخواهد بفهماند که من آن فرمانروای پیشین نیستم ، پیشتر در این زمینه «تعرض»هایی میشده (چادر از سر زنان کشیده میشده) ولی از روزی که من سر کار آمدهام جلو تعرضها را گرفتهام. زیرکیها و بدخواهیهایی در این نامه بکار رفته و باشد که در نگاه نخست بچشم نیاید.
چنانکه مشی سیاسی دوران رضاشاه و پیشامدهای بعدی ، بویژه بازگشتِ آقاحسین قمی بایران را که یک سال و نیم دیگر پیش آمد (و در پایین بآن خواهیم پرداخت) باهم یکجا بدیده گیریم ، پرسشهای زیر خواه ناخواه باندیشه میآید :
نخست جای پرسشست که این دولتمرد ، محمدعلی فروغی ، پایبند چیست؟! آیا پایبند دمکراسی و مخالف دیکتاتوریست؟!. اگر چنانست ، چگونه او یکی از ستونهای «دورهی دیکتاتوری» و از نزدیکترین یاران رضاشاه بوده ، بیست بار (کم یا بیش) بوزیری و نخستوزیری رسیده و مقامهای مهم دیگری باو سپرده شده؟!. و اگر هوادار دمکراسی نبوده در آنحال ، اکنون که «دورهی دمکراسی» نامیده میشود ، چگونه سررشتهی کارها را بدست گرفته؟! چنین کاری بآسانی چگونه تواند بود؟! آیا این یک بام و دو هوا نیست؟! دوم ، آیا نخستوزیری با چهل و اند سال پیشینهی کار سیاسی ، آن اندازه نادانست که زیان چنین نوشتهای را در آن هنگام نداند؟! سوم ، رضاشاه افتاده و پسرش جای او را گرفته ، آیا قانونهای کشور هم دگرگون گردیده؟! آیا او میتواند بسر خود قانون را نادیده گیرد؟! گیریم که قانونی در سایهی خودکامگی گزارده شده ، آیا نه آنست که این مجلس است که تواند آن قانون را بازگرداند؟! اگر او براستی خواهان دمکراسیست ، آیا نه آنست که او و وزیرانش باید تصمیمهای مجلس را بکار بندند؟! چهارم ، آیا جلو قانونشکنی را گرفتن «تعرض» است که او این عبارت را بکار میبرد؟! پنجم ، آیا این سیاستگر همان نیست که در سخنرانی نخستوزیریش در مجلس (روز ششم شهریور 1320) برنامهی دولتش را «ادامهی اصلاحات گذشته» خواند؟! (3)
👇
در این نامه آنچه دیده نمیشود این معنیهاست. او بکاشانی میتوانست این مضمون را بنویسد که پاسبانان وظیفه دارند جلو قانونشکنی را بگیرند ولی بانزاکت. و اگر تعرض یا بیدادگری کنند خودشان بجرم قانونشکنی کیفر خواهند دید و اگر چنین موردی دیده شود ، حتماً بآن رسیدگی خواهد شد و رعایت قانون و اجرای آن وظیفهی منست. شما نیز اکنون که تنها نیستید و پناهگاه گروهی از مردم گردیدهاید این رعایت بشما واجبترست. حضرت حجتالاسلام باید این معنی را بپناهجویانشان یادآوری کرده از ایشان بخواهند کاری خلاف قانون نکنند و اگر خواهان آزادی چادرند ، این باید از راه قانونیش که همانا مجلس شورای ملیست انجام گیرد.
ولی این مضمون کجا و آن نامه کجا ! در آن نامه آنچه نیست هواداری از قانونست. بلکه در آن هرچه هست بدخواهی و فریبکاریست. آیا دمکراسی چشم پوشیدن از اجرای قانونهاست؟! اگر نخستوزیر «دورهی دمکراسی» اینها را مینوشت و نامهاش بدست دیگران میافتاد ، آیا جز ارج نهادن بقانون چیز دیگری از آن برداشت میشد؟!. اگر اینها را بویژه با سخنرانی رادیویی فروغی که در آن ستایشگر دمکراسی میگردد ، یکجا بدیده گیریم ، دوروییها و بدخواهیهای او آشکارتر میگردد.
فروغی میتوانست بیفزاید : حضرت حجتالاسلام در 16 سال گذشته چگونه در انجام فرایض کوتاهی کرده و کمترین بانگی از ایشان برنمیخاست و اکنون چه شده که «تعرض»ها بدینسان دلشان را بدرد آورده؟! آیا در آن زمان کسی از ایشان دادخواهی نمیکرده؟!
البته روشنست که فروغی چرا این دو جملهی آخری را نمیتوانسته بنویسد (بماند که نمیخواسته بنویسد). اگر مینوشت آیا آن سخنان به نخستوزیر «دورهی دمکراسی» ، بخودش ، بازنمیگردید؟!
ششم ، پس از همهی اینها آن تجلیلها چه جایی دارد؟! در 16 سال گذشته کسی از ملایان و مجتهدان یارای مخالفت با قانونها و روان گردیدنِ شیوههای تازه را نداشته. بزرگترین مجتهد آن زمان که آقاحسین قمی (رضوی) بود و از مشهد بتهران آمد تا از رضاشاه درخواست بازگردانیدنِ چادر کند و چنانکه گفتهاند (4) به پیرامونیانش گفته بوده : «اول از او درخواست میکنم که از برنامههای غیراسلامی دست بردارد و اگر موافقت نکرد خفهاش میکنم»! رضاشاه پروایی باو نکرد و او نیز گزارده بعراق رفت.
پانوشتها :
1ـ پیشین ، ص 81 و 82.
2ـ پیشین ، ص 82.
3ـ عاقلی ، دکتر باقر ، روزشمار تاریخ ایران ، جلد یکم ، ص 330.
4ـ عنصر فضیلت و تقوا ، ص 43 بنقل از پورامینی ، محمدباقر ، آیتالله العظمی حاج آقاحسین قمی ، پایگاه اینترنتی.
🌸
ولی این مضمون کجا و آن نامه کجا ! در آن نامه آنچه نیست هواداری از قانونست. بلکه در آن هرچه هست بدخواهی و فریبکاریست. آیا دمکراسی چشم پوشیدن از اجرای قانونهاست؟! اگر نخستوزیر «دورهی دمکراسی» اینها را مینوشت و نامهاش بدست دیگران میافتاد ، آیا جز ارج نهادن بقانون چیز دیگری از آن برداشت میشد؟!. اگر اینها را بویژه با سخنرانی رادیویی فروغی که در آن ستایشگر دمکراسی میگردد ، یکجا بدیده گیریم ، دوروییها و بدخواهیهای او آشکارتر میگردد.
فروغی میتوانست بیفزاید : حضرت حجتالاسلام در 16 سال گذشته چگونه در انجام فرایض کوتاهی کرده و کمترین بانگی از ایشان برنمیخاست و اکنون چه شده که «تعرض»ها بدینسان دلشان را بدرد آورده؟! آیا در آن زمان کسی از ایشان دادخواهی نمیکرده؟!
البته روشنست که فروغی چرا این دو جملهی آخری را نمیتوانسته بنویسد (بماند که نمیخواسته بنویسد). اگر مینوشت آیا آن سخنان به نخستوزیر «دورهی دمکراسی» ، بخودش ، بازنمیگردید؟!
ششم ، پس از همهی اینها آن تجلیلها چه جایی دارد؟! در 16 سال گذشته کسی از ملایان و مجتهدان یارای مخالفت با قانونها و روان گردیدنِ شیوههای تازه را نداشته. بزرگترین مجتهد آن زمان که آقاحسین قمی (رضوی) بود و از مشهد بتهران آمد تا از رضاشاه درخواست بازگردانیدنِ چادر کند و چنانکه گفتهاند (4) به پیرامونیانش گفته بوده : «اول از او درخواست میکنم که از برنامههای غیراسلامی دست بردارد و اگر موافقت نکرد خفهاش میکنم»! رضاشاه پروایی باو نکرد و او نیز گزارده بعراق رفت.
پانوشتها :
1ـ پیشین ، ص 81 و 82.
2ـ پیشین ، ص 82.
3ـ عاقلی ، دکتر باقر ، روزشمار تاریخ ایران ، جلد یکم ، ص 330.
4ـ عنصر فضیلت و تقوا ، ص 43 بنقل از پورامینی ، محمدباقر ، آیتالله العظمی حاج آقاحسین قمی ، پایگاه اینترنتی.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 4ـ نخستین آسیب کیشها پراکندگیست که بمیان مردم انداخته (یک از یک)
ما تاکنون بارها زیان این کیشها را شمردهایم و در اینجا برای آخرین بار روشنتر و گشادهتر مینگاریم تا آقای حقیقتگو بداند که ما در چه راهیم و برای جهان چه میخواهیم ، و او و همراهانش در چه راهند و از بهر جهانیان چه میخواهند.
نخستین آسیب کیشها پراکندگیست که بمیان مردم انداخته. امروز در شرق شما به هر کشور کوچکی که رَوید ده و اند کیش جداگانه در آن رواج میدارد. دین باید نخستین نتیجهی آن همدستی مردمان و یگانگی آنان باشد. اینها بیکبار وارونه کردهاند و مردمان را از هم پراکندهاند. برای یک توده چه آسیبی بدتر از این تواند بود؟!.. [1]
کسانی خواهند گفت : در گوهر[=اصل] دین پراکندگی نبوده. میگویم شما را با گوهر دین چه کار است و کی بآن دسترس میدارید؟!.. شما از امروز و از گرفتاریهای امروزی گفتگو دارید. اگر یک چیزی در هزار و دوهزار سال پیش نیک بوده امروز باید با بدیهای آن ساخت؟!.. آیا این بِدان نمیماند که راهروی با یک اتومبیل شکستهای بسازد و با صد سختی آن را راه برد و عنوانش این باشد که در درستی و تازگیش اتومبیلِ تندرو نیکی بوده؟!..
این نازیدن اینان بگوهر و آغاز اسلام داستانش اینست که مرد بزرگی در زمان باستانی برخاسته و به یاری مردمانی سرای پاکیزه و بزرگی بنیاد نهاده و باغی برای آن ساخته و دیوارهای بس استوار و بلندی در پیرامون آن کشیده و شمشیر بدستشان داده که هر بیگانهای که خواست از در درآید یا از فراز دیوار سر برآورد با شمشیر بمغزش کوبند. سالها آن سرا پاکیزه و استوار مانده لیکن کمکم مردم آن سست گردیده و دست از نگهداری آن برداشتهاند و پشت یک دیوار آن را فلسفه گرفته و لجنزارها پدید آورده و کمکم دیوار را از میان برداشته و لجنزار را تا میان باغ پیش آورده. پشت دیوار دیگرش را صوفیگری گرفته و یک شورهزار بیکرانه پدید آورده و آن نیز دیوار را از میان برداشته. همچنین خراباتیگری و مادّیگری هر کدام دیوار دیگری را برانداخته و دیگر مرزی یا سدی برای آن بازنمانده. از میان باغ نیز آنچه بوده گورستان گردیده و از خانهها آنچه نیفتاده لانهی مار و مور شده و سراسر آن میدانگاه خرس و گرگ گردیده. اکنون در چنین سرایی کسانی مینشینند و با همهی خواریها و شرمساریها میسازند و همینکه کسی زبان باز میکند که این چه جاییست که شما در آن زیست میکنید؟!.. با روی خندان و پیشانی باز جلو آمده چنین میگویند : «ها ! میدانی اینجا را که بنیاد گزارده؟!.. اینجا نخست که چنین نبوده.» این گفته بستایش از بنیادگزار و حالی که در هزار سال پیش خانه را بوده میپردازند و دست ببغل برده نقشهی نخستین سرای را بیرون آورده نشان میدهند. این شگفت که با چنین حال و چنین خانه پافشاری مینمایند که دیگر کسی دست بهیچ جای آن نزند و درپی آبادیش نباشد و همچنان بماند و روزبروز بدتر گردد و با اینحال همیشه یک سرای وَرجاوَندی[مقدس] شمرده شود و مردمان همه پرستش و ستایش کنند! روزگار باین نادانی میخندد!
کسی نمیگوید : استوار و پاکی بنیاد اسلام بشما چه؟!.. شما را از آن چه بهرهای هست؟!. شما با صد آلودگی که امروز دارید چگونه میتوانید بآن نازید؟!. زمانی که ما میگوییم : میباید از گذشته چشم پوشید و باکنون و آینده پرداخت بکسانی ناگوار میافتد. میگویم : آیا این بیخردی نیست که یک دسته مردم در سختترین زمان تنگدستی و درماندگی همه بتوانگری و فیروزبختی نیاکان و گذشتگان ده قرن پیش خود پردازند و بیاد آنها گرفتاریهای خود را فراموش کنند؟! آیا شما باین چه پاسخی میدهید؟!.. آیا این چه لذتیست که شما از بدبختی تودهی خود میبرید؟!..
داستان پراکندگی تنها این نیست که کیشهای گوناگون پدید آمده. اگر شما تنها یک کیش را بگیرید خواهید دید صد کس دعوای پیشوایی در آن میدارند و هر کدام دستگاه جدا چیده و هر یکی صد یا هزار کس را بگِرد خود آوردهاند ، و اینان باآنکه از یک کیشند هیچگاه دست یکی نکنند و سخن یکی نگردانند و در سختترین روز کشور جز در اندیشهی سالوسی و فریبکاری نباشند و چون در [کتاب] «راه رستگاری» در این باره سخن فراوان راندهایم در اینجا بهمین اندازه بس میکنیم.
پانوشت :
1ـ هنوز در قرن بیست و یکم این یک پتیارهی بیمناکیست که بر سر آنچه دین نیست (کیشها) و سودی برای جهانیان ندارد ، میان تیرههای آدمیان کشاکشها درمیگیرد ، خونهایی بناروا ریخته میگردد و خانمانها میسوزد و هزاران زشتکاری دیگر از این گمراهیها برمیخیزد. پیشامدهای سوریه ، لبنان ، عراق ، بحرین ، یمن ، مصر ، ترکیه ، ایران ، پاکستان ، هندوستان ، چین ، میانمار ، ایرلند و دیگر جاهای جهان هر یک گواهی بر زیان کیشها و پراکندگیهایی است که از این رهگذر پیش آمده.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 4ـ نخستین آسیب کیشها پراکندگیست که بمیان مردم انداخته (یک از یک)
ما تاکنون بارها زیان این کیشها را شمردهایم و در اینجا برای آخرین بار روشنتر و گشادهتر مینگاریم تا آقای حقیقتگو بداند که ما در چه راهیم و برای جهان چه میخواهیم ، و او و همراهانش در چه راهند و از بهر جهانیان چه میخواهند.
نخستین آسیب کیشها پراکندگیست که بمیان مردم انداخته. امروز در شرق شما به هر کشور کوچکی که رَوید ده و اند کیش جداگانه در آن رواج میدارد. دین باید نخستین نتیجهی آن همدستی مردمان و یگانگی آنان باشد. اینها بیکبار وارونه کردهاند و مردمان را از هم پراکندهاند. برای یک توده چه آسیبی بدتر از این تواند بود؟!.. [1]
کسانی خواهند گفت : در گوهر[=اصل] دین پراکندگی نبوده. میگویم شما را با گوهر دین چه کار است و کی بآن دسترس میدارید؟!.. شما از امروز و از گرفتاریهای امروزی گفتگو دارید. اگر یک چیزی در هزار و دوهزار سال پیش نیک بوده امروز باید با بدیهای آن ساخت؟!.. آیا این بِدان نمیماند که راهروی با یک اتومبیل شکستهای بسازد و با صد سختی آن را راه برد و عنوانش این باشد که در درستی و تازگیش اتومبیلِ تندرو نیکی بوده؟!..
این نازیدن اینان بگوهر و آغاز اسلام داستانش اینست که مرد بزرگی در زمان باستانی برخاسته و به یاری مردمانی سرای پاکیزه و بزرگی بنیاد نهاده و باغی برای آن ساخته و دیوارهای بس استوار و بلندی در پیرامون آن کشیده و شمشیر بدستشان داده که هر بیگانهای که خواست از در درآید یا از فراز دیوار سر برآورد با شمشیر بمغزش کوبند. سالها آن سرا پاکیزه و استوار مانده لیکن کمکم مردم آن سست گردیده و دست از نگهداری آن برداشتهاند و پشت یک دیوار آن را فلسفه گرفته و لجنزارها پدید آورده و کمکم دیوار را از میان برداشته و لجنزار را تا میان باغ پیش آورده. پشت دیوار دیگرش را صوفیگری گرفته و یک شورهزار بیکرانه پدید آورده و آن نیز دیوار را از میان برداشته. همچنین خراباتیگری و مادّیگری هر کدام دیوار دیگری را برانداخته و دیگر مرزی یا سدی برای آن بازنمانده. از میان باغ نیز آنچه بوده گورستان گردیده و از خانهها آنچه نیفتاده لانهی مار و مور شده و سراسر آن میدانگاه خرس و گرگ گردیده. اکنون در چنین سرایی کسانی مینشینند و با همهی خواریها و شرمساریها میسازند و همینکه کسی زبان باز میکند که این چه جاییست که شما در آن زیست میکنید؟!.. با روی خندان و پیشانی باز جلو آمده چنین میگویند : «ها ! میدانی اینجا را که بنیاد گزارده؟!.. اینجا نخست که چنین نبوده.» این گفته بستایش از بنیادگزار و حالی که در هزار سال پیش خانه را بوده میپردازند و دست ببغل برده نقشهی نخستین سرای را بیرون آورده نشان میدهند. این شگفت که با چنین حال و چنین خانه پافشاری مینمایند که دیگر کسی دست بهیچ جای آن نزند و درپی آبادیش نباشد و همچنان بماند و روزبروز بدتر گردد و با اینحال همیشه یک سرای وَرجاوَندی[مقدس] شمرده شود و مردمان همه پرستش و ستایش کنند! روزگار باین نادانی میخندد!
کسی نمیگوید : استوار و پاکی بنیاد اسلام بشما چه؟!.. شما را از آن چه بهرهای هست؟!. شما با صد آلودگی که امروز دارید چگونه میتوانید بآن نازید؟!. زمانی که ما میگوییم : میباید از گذشته چشم پوشید و باکنون و آینده پرداخت بکسانی ناگوار میافتد. میگویم : آیا این بیخردی نیست که یک دسته مردم در سختترین زمان تنگدستی و درماندگی همه بتوانگری و فیروزبختی نیاکان و گذشتگان ده قرن پیش خود پردازند و بیاد آنها گرفتاریهای خود را فراموش کنند؟! آیا شما باین چه پاسخی میدهید؟!.. آیا این چه لذتیست که شما از بدبختی تودهی خود میبرید؟!..
داستان پراکندگی تنها این نیست که کیشهای گوناگون پدید آمده. اگر شما تنها یک کیش را بگیرید خواهید دید صد کس دعوای پیشوایی در آن میدارند و هر کدام دستگاه جدا چیده و هر یکی صد یا هزار کس را بگِرد خود آوردهاند ، و اینان باآنکه از یک کیشند هیچگاه دست یکی نکنند و سخن یکی نگردانند و در سختترین روز کشور جز در اندیشهی سالوسی و فریبکاری نباشند و چون در [کتاب] «راه رستگاری» در این باره سخن فراوان راندهایم در اینجا بهمین اندازه بس میکنیم.
پانوشت :
1ـ هنوز در قرن بیست و یکم این یک پتیارهی بیمناکیست که بر سر آنچه دین نیست (کیشها) و سودی برای جهانیان ندارد ، میان تیرههای آدمیان کشاکشها درمیگیرد ، خونهایی بناروا ریخته میگردد و خانمانها میسوزد و هزاران زشتکاری دیگر از این گمراهیها برمیخیزد. پیشامدهای سوریه ، لبنان ، عراق ، بحرین ، یمن ، مصر ، ترکیه ، ایران ، پاکستان ، هندوستان ، چین ، میانمار ، ایرلند و دیگر جاهای جهان هر یک گواهی بر زیان کیشها و پراکندگیهایی است که از این رهگذر پیش آمده.
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی پنج از نه)
اکنون چه پیش آمده که نخستوزیر هر دو پهلَوی در برابر کاشانی چنین فروتنی میکند؟! این کاشانی کیست که نخستوزیر نامدار بدینسان ازو تجلیل میکند؟ آیا اساساً او در آن هنگام چندان شناخته بوده که نخستوزیر در برابرش فروتنی کند؟! آیا این فروغیست که پاینامِ «آیتالله» را در آن زمانِ حساس برای نخستین بار بزبانها انداخته و از این کار خواستی داشته یا پیش از آن هم به آیتاللهی شناخته بوده؟!. این را ندانستهایم ولی زندگینامهی او و سندهای دیگر و نامهی رئیس شهربانی که در پایین میآید ما را بدگمان میکند که شاید این هم از دسیسههای فروغی بوده. این عامیانند که از روی این پاینامها برای کسان ، جایگاهی بالاتر و پایینتر بدیده میگیرند. فریبکاران نیز همیشه از این سستروانی مردم بهره برده تا کسانی را در دیدهی ایشان بزرگ گردانند و بخواستهای خود رسند. در اینجا بدگمانی ما نیز تنها از این رهگذرست وگرنه خِرد از حجتالاسلام و آیتالله و اینگونه لقبها همگی بیزارست.
بجاست در اینجا داستانی را یاد کنیم :
روچیلد خاندانیست جهود و ملیونر. تا جنگ دوم بنگاهشان در آلمان بوده ولی در پاریس و لندن و استانبول و دیگر جاها شاخهها میداشتند. گفته شده یک بازرگان جهود در استانبول تهیدست و بیارج میبوده ، بازرگانان خوارش میداشته و با او خرید و فروش نمیکردهاند. روزی این بازرگان بنزد روچیلدِ آنجا رفته و از حال خود گله کرده. روچیلد دست برده که چکی بنام او نویسد. گفته من از شما پول نمیخواهم. من روزها در گمرک هستم ، بازرگانان دیگر نیز آنجا میباشند. شما هنگامی که بگمرک میآیید و من و دیگران میایستیم و سلام میدهیم ، شما سلام مرا با مهربانی بگیرید و آنگاه ایستاده دست دهید و حالپرسی کنید. سه بار که این رفتار را کنید کار من راه افتاده است. روچیلد میپذیرد و همان رفتار را میکند و این باعث آن میشود که بازرگانان رو بآن بازرگان جهود میآورند و آرزومندِ دوستی او میشوند و با خواهش و دلخواه خرید و فروش با او میکنند و چند سال نمیگذرد که او نیز ملیونر میگردد.
فروغی نیز همین سیاست را بکار برده. او بروانشناسی توده و بناتوانی روانهای ایرانیان آگاه بوده و نیک میدانسته که نتیجهی «تأییدِ ضمنی» او از کاشانی چه خواهد بود.
کاشانی که به اعتبار کوششهای پدرش در مخالفت با بریتانیا در عراق شهرتی یافته بود از حدود بیست سالگی تا بیستوپنج سالگی در نجف درس خوانده و چنانکه گفته شده بدرجهی اجتهاد رسیده و در حدود سیوپنج سالگی بایران میآید. در 1304 بنمایندگی مجلس مؤسسان برگزیده شده بپادشاهی رضاشاه رأی میدهد. بگواهی رئیس دفتر رضاشاه ، تا پیش از تاجگزاری ، دستکم بیست بار با «حضرت اشرف» دیدار کرده و یکی از میانجیان رضاشاه با ملایان بوده. دکتر محمود شروین که از شمار سرسپردگان و کارگزاران کاشانی در سالهای پس از شهریور بیست بود ، مینویسد که کاشانی باو گفته که انگیزهی او در پشتیبانی از پادشاهی رضاشاه «حفظ حیثیت جامعهی روحانیت بوده است»! از آن پس هیچ نشانی از کوششِ سیاسی از او نیست. تنها میشنویم در 1318 (که «هیتلر ستایی» بایران هم رسیده بود و مسلمانان از نادانی باو امیدها میبستند) همراه با گروهی از امیران ارتش رضاشاه ، آشکاره به پشتیبانی از آلمان پرداخته.
آیا در آن زمانِ حساس ، ملایی (یا مجتهدی) را با چنین پیشینهای با یک رشته لقبها تجلیل کردن و «عوالم خلوص» باو ارمغان داشتن ، جز آنچه گفته شد معنایی میداشته؟! آیا این میدان دادن باو و مخالفت با سیاست 16 سالهی تضعیفِ ملایان نیست؟! اگر آن سیاست را نیک نمیدانسته در دستگاه پیشین چه میکرده و اگر نیک میدانسته اکنون چرا بوارونهی آن میکوشد؟! مگر او نبود که برنامهی دولتش را در مجلس «ادامهی اصلاحات پیشین» یاد کرده بود؟!
هواداران آیتالله کاشانی این نامه را تکثیر میکنند و در اختیار مردمان میگذارند تا اگر مأموری ببهانهی حجاب و پوشاک مزاحم ایشان شد بگویند که دست بردارید که حکم نخستوزیر بر اینست که شهربانی متعرض کسی نشود و حتا خواسته است که موارد تعرض را برای پیگیری و مؤاخذه بخود ایشان اطلاع دهند.
بدینسان مأموران شهربانی درمیمانند که چه کنند : از یکسو مقررات لباس متحدالشکل که تا آن زمان بمدت سیزده سال و برداشته شدن چادر شش سال اجرا شده بود و از سوی دیگر این نامهی نخستوزیر ، محمدعلی فروغی که بآرامی آنها را زیر پا میگزارْد. کمی پایینتر خواهیم دید نتیجهای را که از آن نامه خواسته میشده.
نامهی محرمانهی رئیس شهربانی بوزارت کشور در 19/11/20 گویای بسیار چیزهاست. از این نامه دانسته میشود که کاشانی تا چه اندازه شناخته شده بوده و کارهایش با چه دیدهای نگریسته میشده.
👇
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی پنج از نه)
اکنون چه پیش آمده که نخستوزیر هر دو پهلَوی در برابر کاشانی چنین فروتنی میکند؟! این کاشانی کیست که نخستوزیر نامدار بدینسان ازو تجلیل میکند؟ آیا اساساً او در آن هنگام چندان شناخته بوده که نخستوزیر در برابرش فروتنی کند؟! آیا این فروغیست که پاینامِ «آیتالله» را در آن زمانِ حساس برای نخستین بار بزبانها انداخته و از این کار خواستی داشته یا پیش از آن هم به آیتاللهی شناخته بوده؟!. این را ندانستهایم ولی زندگینامهی او و سندهای دیگر و نامهی رئیس شهربانی که در پایین میآید ما را بدگمان میکند که شاید این هم از دسیسههای فروغی بوده. این عامیانند که از روی این پاینامها برای کسان ، جایگاهی بالاتر و پایینتر بدیده میگیرند. فریبکاران نیز همیشه از این سستروانی مردم بهره برده تا کسانی را در دیدهی ایشان بزرگ گردانند و بخواستهای خود رسند. در اینجا بدگمانی ما نیز تنها از این رهگذرست وگرنه خِرد از حجتالاسلام و آیتالله و اینگونه لقبها همگی بیزارست.
بجاست در اینجا داستانی را یاد کنیم :
روچیلد خاندانیست جهود و ملیونر. تا جنگ دوم بنگاهشان در آلمان بوده ولی در پاریس و لندن و استانبول و دیگر جاها شاخهها میداشتند. گفته شده یک بازرگان جهود در استانبول تهیدست و بیارج میبوده ، بازرگانان خوارش میداشته و با او خرید و فروش نمیکردهاند. روزی این بازرگان بنزد روچیلدِ آنجا رفته و از حال خود گله کرده. روچیلد دست برده که چکی بنام او نویسد. گفته من از شما پول نمیخواهم. من روزها در گمرک هستم ، بازرگانان دیگر نیز آنجا میباشند. شما هنگامی که بگمرک میآیید و من و دیگران میایستیم و سلام میدهیم ، شما سلام مرا با مهربانی بگیرید و آنگاه ایستاده دست دهید و حالپرسی کنید. سه بار که این رفتار را کنید کار من راه افتاده است. روچیلد میپذیرد و همان رفتار را میکند و این باعث آن میشود که بازرگانان رو بآن بازرگان جهود میآورند و آرزومندِ دوستی او میشوند و با خواهش و دلخواه خرید و فروش با او میکنند و چند سال نمیگذرد که او نیز ملیونر میگردد.
فروغی نیز همین سیاست را بکار برده. او بروانشناسی توده و بناتوانی روانهای ایرانیان آگاه بوده و نیک میدانسته که نتیجهی «تأییدِ ضمنی» او از کاشانی چه خواهد بود.
کاشانی که به اعتبار کوششهای پدرش در مخالفت با بریتانیا در عراق شهرتی یافته بود از حدود بیست سالگی تا بیستوپنج سالگی در نجف درس خوانده و چنانکه گفته شده بدرجهی اجتهاد رسیده و در حدود سیوپنج سالگی بایران میآید. در 1304 بنمایندگی مجلس مؤسسان برگزیده شده بپادشاهی رضاشاه رأی میدهد. بگواهی رئیس دفتر رضاشاه ، تا پیش از تاجگزاری ، دستکم بیست بار با «حضرت اشرف» دیدار کرده و یکی از میانجیان رضاشاه با ملایان بوده. دکتر محمود شروین که از شمار سرسپردگان و کارگزاران کاشانی در سالهای پس از شهریور بیست بود ، مینویسد که کاشانی باو گفته که انگیزهی او در پشتیبانی از پادشاهی رضاشاه «حفظ حیثیت جامعهی روحانیت بوده است»! از آن پس هیچ نشانی از کوششِ سیاسی از او نیست. تنها میشنویم در 1318 (که «هیتلر ستایی» بایران هم رسیده بود و مسلمانان از نادانی باو امیدها میبستند) همراه با گروهی از امیران ارتش رضاشاه ، آشکاره به پشتیبانی از آلمان پرداخته.
آیا در آن زمانِ حساس ، ملایی (یا مجتهدی) را با چنین پیشینهای با یک رشته لقبها تجلیل کردن و «عوالم خلوص» باو ارمغان داشتن ، جز آنچه گفته شد معنایی میداشته؟! آیا این میدان دادن باو و مخالفت با سیاست 16 سالهی تضعیفِ ملایان نیست؟! اگر آن سیاست را نیک نمیدانسته در دستگاه پیشین چه میکرده و اگر نیک میدانسته اکنون چرا بوارونهی آن میکوشد؟! مگر او نبود که برنامهی دولتش را در مجلس «ادامهی اصلاحات پیشین» یاد کرده بود؟!
هواداران آیتالله کاشانی این نامه را تکثیر میکنند و در اختیار مردمان میگذارند تا اگر مأموری ببهانهی حجاب و پوشاک مزاحم ایشان شد بگویند که دست بردارید که حکم نخستوزیر بر اینست که شهربانی متعرض کسی نشود و حتا خواسته است که موارد تعرض را برای پیگیری و مؤاخذه بخود ایشان اطلاع دهند.
بدینسان مأموران شهربانی درمیمانند که چه کنند : از یکسو مقررات لباس متحدالشکل که تا آن زمان بمدت سیزده سال و برداشته شدن چادر شش سال اجرا شده بود و از سوی دیگر این نامهی نخستوزیر ، محمدعلی فروغی که بآرامی آنها را زیر پا میگزارْد. کمی پایینتر خواهیم دید نتیجهای را که از آن نامه خواسته میشده.
نامهی محرمانهی رئیس شهربانی بوزارت کشور در 19/11/20 گویای بسیار چیزهاست. از این نامه دانسته میشود که کاشانی تا چه اندازه شناخته شده بوده و کارهایش با چه دیدهای نگریسته میشده.
👇
طبق گزارش کلانتری بخش 6 ، موقعی که مأمورین از اشخاصی که کلاهپوستی بر سر داشتهاند جلوگیری نمودهاند شخصی بنام علیاصغر بنکدار عکس نامهای که از دفتر جناب آقای نخستوزیر صادر شده و از قرار معلوم در پاسخ نامهی آقای سید ابوالقاسم کاشانی بوده است ارائه و اظهار داشته «بموجب این کارت و کلمه که نوشته شده «بخود اینجانب مراجعه گردد» مجاز باستعمال کلاهپوستی هستم». رئیس شهربانی سپس اضافه مینماید که «از قرار اطلاعی که رسیده است آقای سید ابوالقاسم با حضور عدهای از اشخاص متفرقه که همهروزه معمولاً در خانهی او جمع میشوند که بکلی از صلاحیت او خارج بوده و این قبیل اقدامات را نیز صرفاً برای تظاهر و عوامفریبی اعمال میدارد چنانچه یکی از اقداماتی را که نموده است عکس برداشتن از نامهی جناب آقای نخستوزیر و دادن آن باشخاص و تشویق اشخاص بمخالفت با مقررات کشور میباشد. (تأکیدها از ماست.)
وزیر کشور (کاظمی) هم پاسخ میدهد (27/12/20) که
«مقررات مربوط بلباس متحدالشکل مطابق سابق است و هیچگونه تغییری در مواد آن داده نشده است ... منتها رفتار مأمورین باید خیلی با نزاکت بوده چادر از سر زنها برندارند ... باید ... با مردم از روی حسن سلوک و نزاکت رفتار شود» ...
چون در این مدت کابینه دیگر شده و وزیری کشور از امیراحمدی به کاظمی گذشته بوده ، پاسخِ نامه بیش از یک ماه بدرازا میکشد.
آن نامه پس از یک سال همچنان دست بدست میگردد.
چنانکه دیده میشود ، این رئیس شهربانیست که جز دانستهها و دریافتههای خود را نمینویسد. در حالی که در نوشتن نامه ، نخستوزیر و وزیر کشور هر دو بنیرنگ دست مییازند. زیرا مقررات تغییری نکرده بود و ایشان میبایست بقانونها پایبند بمانند و چون نمیخواهند قانونشکنی خود را بآشکار آورند ، اینست زیرکانه میخواهند مأموران را تبدیل به «مجسمه» کنند. ایشان میدانستند که مأموران بزنی چادری ، جز پند دادن هر کارِ دیگری کنند میتوان آن را «بینزاکتی» معنی کرد. همچنین میدانستند ، زنی که خواهان بسر کردنِ چادر است و این را دانسته که مأموران حق ندارند «بینزاکتی» کنند (تنها باید پند دهند) ، در قانونشکنی دمی درنگ نخواهد کرد؟! آیا میتوان این دو تن را مردان سادهای پنداشت که اینها را درنمییافتند؟! در آن نامه «مأموران حق ندارند بینزاکتی کنند» یعنی : قانونشکنان ، بدانید مأموران تفنگشان خالیست! این موضوعیست که باید بگوش همه برسد! در زمان رضاشاه این قانون با بینزاکتی روان میگردیده ، ایشان میخواهند با نزاکت روانش گردانند!
پانوشتها :
1ـ کسروی ، در پیرامون ادبیات ، چاپ رشدیه ، 2536 ، ص151.
2ـ امینی ، محمد ، از نوری تا خمینی ، پیشگفتاری بر چالش دین و دولت در ایران معاصر ، آبان 1382 ، پایگاه اینترنتی آیندهنگر :
www.ayandehnegar.org
3ـ کسروی ، در پیرامون اسلام ، 1348 ، ص 18.
4ـ امینی ، محمد ، فدائیان اسلام و سودای حکومت اسلامی ، بخش دوم ، 1384 ، پایگاه اینترنتی آیندهنگر.
5ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 82.
6ـ جعفری ، مرتضا ، واقعهی کشف حجاب (پیشین) ص 403 ، به نقل از پاکدامن (پیشین) ص 83.
7ـ کاظمی در زمان رضاشاه در وزارت خارجه و راه جایگاههایی داشت. بویژه چند بار وزیر خارجه گردید و سپس به استانداری آذربایجان و سفارت افغانستان و ترکیه رسید.
8ـ جعفری ، پیشین ص 405.
9ـ پاکدامن ، یاد شده ص 84.
🌸
وزیر کشور (کاظمی) هم پاسخ میدهد (27/12/20) که
«مقررات مربوط بلباس متحدالشکل مطابق سابق است و هیچگونه تغییری در مواد آن داده نشده است ... منتها رفتار مأمورین باید خیلی با نزاکت بوده چادر از سر زنها برندارند ... باید ... با مردم از روی حسن سلوک و نزاکت رفتار شود» ...
چون در این مدت کابینه دیگر شده و وزیری کشور از امیراحمدی به کاظمی گذشته بوده ، پاسخِ نامه بیش از یک ماه بدرازا میکشد.
آن نامه پس از یک سال همچنان دست بدست میگردد.
چنانکه دیده میشود ، این رئیس شهربانیست که جز دانستهها و دریافتههای خود را نمینویسد. در حالی که در نوشتن نامه ، نخستوزیر و وزیر کشور هر دو بنیرنگ دست مییازند. زیرا مقررات تغییری نکرده بود و ایشان میبایست بقانونها پایبند بمانند و چون نمیخواهند قانونشکنی خود را بآشکار آورند ، اینست زیرکانه میخواهند مأموران را تبدیل به «مجسمه» کنند. ایشان میدانستند که مأموران بزنی چادری ، جز پند دادن هر کارِ دیگری کنند میتوان آن را «بینزاکتی» معنی کرد. همچنین میدانستند ، زنی که خواهان بسر کردنِ چادر است و این را دانسته که مأموران حق ندارند «بینزاکتی» کنند (تنها باید پند دهند) ، در قانونشکنی دمی درنگ نخواهد کرد؟! آیا میتوان این دو تن را مردان سادهای پنداشت که اینها را درنمییافتند؟! در آن نامه «مأموران حق ندارند بینزاکتی کنند» یعنی : قانونشکنان ، بدانید مأموران تفنگشان خالیست! این موضوعیست که باید بگوش همه برسد! در زمان رضاشاه این قانون با بینزاکتی روان میگردیده ، ایشان میخواهند با نزاکت روانش گردانند!
پانوشتها :
1ـ کسروی ، در پیرامون ادبیات ، چاپ رشدیه ، 2536 ، ص151.
2ـ امینی ، محمد ، از نوری تا خمینی ، پیشگفتاری بر چالش دین و دولت در ایران معاصر ، آبان 1382 ، پایگاه اینترنتی آیندهنگر :
www.ayandehnegar.org
3ـ کسروی ، در پیرامون اسلام ، 1348 ، ص 18.
4ـ امینی ، محمد ، فدائیان اسلام و سودای حکومت اسلامی ، بخش دوم ، 1384 ، پایگاه اینترنتی آیندهنگر.
5ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 82.
6ـ جعفری ، مرتضا ، واقعهی کشف حجاب (پیشین) ص 403 ، به نقل از پاکدامن (پیشین) ص 83.
7ـ کاظمی در زمان رضاشاه در وزارت خارجه و راه جایگاههایی داشت. بویژه چند بار وزیر خارجه گردید و سپس به استانداری آذربایجان و سفارت افغانستان و ترکیه رسید.
8ـ جعفری ، پیشین ص 405.
9ـ پاکدامن ، یاد شده ص 84.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ دومین آسیب کیشها ناسازگاریایست که با خرد و دانش دارد (یک از یک)
دومین آسیب آنها ناسازگاریایست که با خرد و دانش دارد. دین بمعنی درست خود باید با خرد دریافته شود و خود آموزگار خردها باشد [1] . دین را همیشه برانگیختگانی بنیاد گزارند. ولی به هر حال باید خردپذیر باشد و با دانشها که از راه آزمایش بدست آمده و خرد آنها را پذیرفته ناسازگار نباشد. ولی شما این کیشها را بسنجید که همگی پر از چیزهای خردناپذیر است.
ترسایان کارهایی را بنام مسیح یاد میکنند و آنها را بنیاد دین خود گرفتهاند که هیچ یکی را خرد و دانش نمیپذیرد. شما اگر از کشیشی بپرسید اینکه در انجیل میگوید عیسا دیوها (جن) را از تنهای بیماران بیرون میراند آیا دانشهای امروزی با چه دیده در آن مینگرد؟!.. پس از گفتگو و دست و پا زدن آخرین پاسخش این خواهد بود که بگوید : «خرد چیز دیگر است و ایمان چیز دیگر».
در قرآن از زبان پیغمبر اسلام چندین جا میگوید : «من از ناپیدا آگاه نیستم» [2] شما کتابها را ببینید که صدها داستان ناپیداگویی بنام او یاد کردهاند [3] . زمانی که او برخاست بهانهجویان نزدش آمده پیاپی کارهای نَیارَستنی (معجزه) میخواستند [4] و آن پاکمرد در پاسخ همگی میگفت : «من یک فرستادهام و اینها کار خداست». [5] یا میگفت : «آیا بس نمیکند که کتابی برای شما فرستاده شده؟!..» [6] قرآن پر از این پاسخهاست و در هیچ جا شما پیدا نخواهید کرد که پاسخ دهد : «فلان نیارَستنی را برای شما میآورم». با اینهمه شما کتابها را بخوانید که چندین صد نیارَستنی بنام او یاد کردهاند و آنها را دلیل راستگویی او گرفتهاند. کنون اگر کسی از روی دانش و تاریخ دروغ بودن این چیزها را بدست آورد آیا جز اینست که در همه چیز دین دچار بدگمانی خواهد شد؟
پیغمبری یا فرستادگی از خدا بمعنی درست خود یکی از رازهای بس شگفت طبیعت میباشد و اینان بدینسان رویهی عامیانه بآن داده و زبان ریشخند بیفرهنگان را بر فرستادگان خدا باز کردهاند. روی نادانی سیاه بادا !
در اینجا نکتهای هست که میباید روشن گردانیم : هنگامی که مردمان گرفتار بتپرستی میبودند و از داستان آفرینش و آفریدگار آگاهی درستی نمیداشتند از اینکه زندگی را با مرگ ، و روشنی را با تاریکی ، و دادگری را با ستمگری ، و باران را با تگرگ ، و نیک را با بد توأم میدیدند چنین میپنداشتند در جهان دو نیروی آخشیج[=ضد] هم ـ یکی نیکخواه و یکی بدخواه ـ دستاندرکار است و اینان همواره باهم در نبردند و این پندار نزد هر گروهی رویهی دیگری بخود میگرفت. چنانکه نزد ایرانیان باستان (پیش از پیدایش شَت زردشت) داستان یزدان و اهریمن پیدا شده که همهی نیکیها را از یزدان و همهی بدیها را از اهریمن میشماردهاند. یک دسته آن را بقالب دیگری انداخته چنین انگاشتهاند که اینجهانِ گذرنده با هرچه در آنست پدیدآوردهی اهریمن و در دست اوست و آنجهانِ پایدار با هرچه در آنست پدیدآوردهی یزدان و در دست او میباشد. همینست که اینجهان را خوار میداشتهاند و از نکوهش بازنمیایستادهاند و دامن درچیدن از آن را مایهی خشنودی خدا میپنداشتهاند.
شما چون نیک سنجید این بیهودهپندار کهن با بیشتر کیشها درآمیخته و هر کدام از آنها بیش یا کم بهرهای برگرفته ، و در همگی آنها اینجهان یا بهتر بگویم طبیعت را خوار میدارند و آن را دستگاهی در برابر خدا و دستگاه او میشمارند و بکارهای آن ارج ننهاده همیشه از خدا کارهای بیرون از طبیعت چشم میدارند. یکی از گمراهیها که سخت ریشه دوانیده همین است.
مردم بیدانش عامی بآنچه که همیشه ببینند و آشنا گردند ارج چندانی نگزارند و همواره در برابر چیزهای کمیاب و ناهمیشگی است که باندیشه پردازند و شگُفتگی نمایند و آن را از توانایی خدا شمارند. اینکه بهاران درختها گل کند و از آن گلها میوه پدید آید چون همیشگی است کمتر ارج بآن گزارند ولی اگر درختی در پاییز هم گل کرد و میوه داد آن را چیز بس شگفتی انگارند و یاد توانایی خدا کنند.
پانوشتها :
1ـ دربارهی معنی راست خرد بنگرید بکتاب «در پیرامون خرد».
2ـ لَا أَعْلَمُ الْغَیبَ (پیمان) [سورهی انعام (6) ، آیهی 50 ؛ سورهی هود (11) ، آیهی 31 ، سورهی اعراف (7) ، آیهی 188]
3ـ برای نمونه نگاه کنید به بحارالانوار ، ج 52 ، ص 190 و ج 77 ، ص 369.
4ـ بنگرید بکتاب «تاریخ محمد» ، گفتار «22ـ درخواست قریش».
5ـ «قُلْ إِنَّمَا الْآیاتُ عِندَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِیرٌ مُّبِینٌ» (پیمان) [سورهی عنکبوت (29) ، آیهی 50] و «سُبْحَانَ رَبِّی هَلْ كُنتُ إِلَّا بَشَرًا رَّسُولًا» [سورهی اسراء (17) آیهی 93]
6ـ أَوَلَمْ یكْفِهِمْ أَنَّا أَنزَلْنَا عَلَیكَ الْكِتَابَ. (پیمان) [سورهی عنکبوت (29) ، آیهی 51]
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ دومین آسیب کیشها ناسازگاریایست که با خرد و دانش دارد (یک از یک)
دومین آسیب آنها ناسازگاریایست که با خرد و دانش دارد. دین بمعنی درست خود باید با خرد دریافته شود و خود آموزگار خردها باشد [1] . دین را همیشه برانگیختگانی بنیاد گزارند. ولی به هر حال باید خردپذیر باشد و با دانشها که از راه آزمایش بدست آمده و خرد آنها را پذیرفته ناسازگار نباشد. ولی شما این کیشها را بسنجید که همگی پر از چیزهای خردناپذیر است.
ترسایان کارهایی را بنام مسیح یاد میکنند و آنها را بنیاد دین خود گرفتهاند که هیچ یکی را خرد و دانش نمیپذیرد. شما اگر از کشیشی بپرسید اینکه در انجیل میگوید عیسا دیوها (جن) را از تنهای بیماران بیرون میراند آیا دانشهای امروزی با چه دیده در آن مینگرد؟!.. پس از گفتگو و دست و پا زدن آخرین پاسخش این خواهد بود که بگوید : «خرد چیز دیگر است و ایمان چیز دیگر».
در قرآن از زبان پیغمبر اسلام چندین جا میگوید : «من از ناپیدا آگاه نیستم» [2] شما کتابها را ببینید که صدها داستان ناپیداگویی بنام او یاد کردهاند [3] . زمانی که او برخاست بهانهجویان نزدش آمده پیاپی کارهای نَیارَستنی (معجزه) میخواستند [4] و آن پاکمرد در پاسخ همگی میگفت : «من یک فرستادهام و اینها کار خداست». [5] یا میگفت : «آیا بس نمیکند که کتابی برای شما فرستاده شده؟!..» [6] قرآن پر از این پاسخهاست و در هیچ جا شما پیدا نخواهید کرد که پاسخ دهد : «فلان نیارَستنی را برای شما میآورم». با اینهمه شما کتابها را بخوانید که چندین صد نیارَستنی بنام او یاد کردهاند و آنها را دلیل راستگویی او گرفتهاند. کنون اگر کسی از روی دانش و تاریخ دروغ بودن این چیزها را بدست آورد آیا جز اینست که در همه چیز دین دچار بدگمانی خواهد شد؟
پیغمبری یا فرستادگی از خدا بمعنی درست خود یکی از رازهای بس شگفت طبیعت میباشد و اینان بدینسان رویهی عامیانه بآن داده و زبان ریشخند بیفرهنگان را بر فرستادگان خدا باز کردهاند. روی نادانی سیاه بادا !
در اینجا نکتهای هست که میباید روشن گردانیم : هنگامی که مردمان گرفتار بتپرستی میبودند و از داستان آفرینش و آفریدگار آگاهی درستی نمیداشتند از اینکه زندگی را با مرگ ، و روشنی را با تاریکی ، و دادگری را با ستمگری ، و باران را با تگرگ ، و نیک را با بد توأم میدیدند چنین میپنداشتند در جهان دو نیروی آخشیج[=ضد] هم ـ یکی نیکخواه و یکی بدخواه ـ دستاندرکار است و اینان همواره باهم در نبردند و این پندار نزد هر گروهی رویهی دیگری بخود میگرفت. چنانکه نزد ایرانیان باستان (پیش از پیدایش شَت زردشت) داستان یزدان و اهریمن پیدا شده که همهی نیکیها را از یزدان و همهی بدیها را از اهریمن میشماردهاند. یک دسته آن را بقالب دیگری انداخته چنین انگاشتهاند که اینجهانِ گذرنده با هرچه در آنست پدیدآوردهی اهریمن و در دست اوست و آنجهانِ پایدار با هرچه در آنست پدیدآوردهی یزدان و در دست او میباشد. همینست که اینجهان را خوار میداشتهاند و از نکوهش بازنمیایستادهاند و دامن درچیدن از آن را مایهی خشنودی خدا میپنداشتهاند.
شما چون نیک سنجید این بیهودهپندار کهن با بیشتر کیشها درآمیخته و هر کدام از آنها بیش یا کم بهرهای برگرفته ، و در همگی آنها اینجهان یا بهتر بگویم طبیعت را خوار میدارند و آن را دستگاهی در برابر خدا و دستگاه او میشمارند و بکارهای آن ارج ننهاده همیشه از خدا کارهای بیرون از طبیعت چشم میدارند. یکی از گمراهیها که سخت ریشه دوانیده همین است.
مردم بیدانش عامی بآنچه که همیشه ببینند و آشنا گردند ارج چندانی نگزارند و همواره در برابر چیزهای کمیاب و ناهمیشگی است که باندیشه پردازند و شگُفتگی نمایند و آن را از توانایی خدا شمارند. اینکه بهاران درختها گل کند و از آن گلها میوه پدید آید چون همیشگی است کمتر ارج بآن گزارند ولی اگر درختی در پاییز هم گل کرد و میوه داد آن را چیز بس شگفتی انگارند و یاد توانایی خدا کنند.
پانوشتها :
1ـ دربارهی معنی راست خرد بنگرید بکتاب «در پیرامون خرد».
2ـ لَا أَعْلَمُ الْغَیبَ (پیمان) [سورهی انعام (6) ، آیهی 50 ؛ سورهی هود (11) ، آیهی 31 ، سورهی اعراف (7) ، آیهی 188]
3ـ برای نمونه نگاه کنید به بحارالانوار ، ج 52 ، ص 190 و ج 77 ، ص 369.
4ـ بنگرید بکتاب «تاریخ محمد» ، گفتار «22ـ درخواست قریش».
5ـ «قُلْ إِنَّمَا الْآیاتُ عِندَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِیرٌ مُّبِینٌ» (پیمان) [سورهی عنکبوت (29) ، آیهی 50] و «سُبْحَانَ رَبِّی هَلْ كُنتُ إِلَّا بَشَرًا رَّسُولًا» [سورهی اسراء (17) آیهی 93]
6ـ أَوَلَمْ یكْفِهِمْ أَنَّا أَنزَلْنَا عَلَیكَ الْكِتَابَ. (پیمان) [سورهی عنکبوت (29) ، آیهی 51]
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی شش از نه)
با بدیده گرفتن سند نخست آشکار میگردد که دسیسهی پایمال کردن قانونهای «برداشتن چادر» و «رخت یکسان» از همان ماه نخستِ افتادنِ رضاشاه آغاز شده بوده. سپس همدلی و همکاری دولت با هواخواهانِ چادر در سندهای دیگر روشنتر میگردد. (1) یک سال و نیم این زیرکینمودنها ، برای زمینهسازی بازگشت چادر دنبال میشود ولی نکتهی تکاندهنده اینست که این کوششها نتیجهی خواسته شده را نمیدهد و مردم بدلخواه بچادر بازنمیگردند.
فروغی آن مرد بدخواه کهنهکار که پس از سوم شهریور نخستین کابینه را او پدید آورد چون در کار خود استوار گردید ... برای بازگشتن ملایان و روضهخوانان و زنجیرزنان و قمهزنان و گُلِمولاها زمینه چیده در نشست نخستی که روزنامهنویسان را پذیرفته بود چنین گفت : «باید بمسئلهی دین هم اهمیت داد. در بیست سال گذشته یکی هم دین از میان رفت». نزدیک باین سخنانی گفت که از فردای آن روز برخی از روزنامههای مزدور بمقالهنویسی از دین برخاستند. در همان روزها بود که برای رادیوی ایران که افزاری در راه آن سیاست شوم شده بود آخوند یاوهگویی را مزدور گرفتند.
بهتر است ما آن سخن فروغی را بشکافیم و براز درون او پی بریم. دین درمیان ایرانیان چیست؟!. چه چیزهاست که در این کشور دین شناخته میشود؟. همه میدانیم که دین در ایران پیروی از ملایان کردن ، روضهخوانی برپا گردانیدن ، در ماههای محرم و صفر دستههای زنجیرزن و قمهزن راه انداختن ، بزیارت کربلا و مشهد رفتن ، لاشههای گندیدهی مردگان را بار کردن و بقم و نجف فرستادن ... است.
آری دین در ایران اینهاست. این چیزیست که همه میدانیم. فروغی نیز خواستش اینها میبود. در زمان رضاشاه نیز تنها از این بازیچههای بیخردانه جلوگیری میشد. وگرنه از نماز و روزه و مسجد و کارهای دیگر که جلوگیری نمیشد.
فروغی میخواست همان بازیچههای ریشخندآور بازگردد و سخنش معنایی جز این نمیداشت. این هم دیدیم که همانها را بازگردانیدند و خواست خود را پیش بردند.
شنیدنیتر آنکه ملایان در آغاز کار گمان نمیبردند که باز میدان یابند و بمیدانداری پردازند و در چنان اندیشهای نمیبودند. بگفتهی خودشان «دورهی روحانیت را خاتمه یافته» میپنداشتند. ولی دولت یا بهتر گویم : فروغی و همدستان او ، بایشان فهمانیدند. اینبود آنان که رخت دیگر گردانیده بودند دوباره بعمامه و عبا بازگشتند. آنان که بگوشهای خزیده بودند بیرون آمدند. بار دیگر با قانونها و دانشها و همهی نیکیها نبرد آغاز کردند. بار دیگر آخوندبچهها و سیدبچهها که چغالهی گدایی و مفتخوری هستند در خیابانها پدیدار شدند.
آقاحسین رضوی[قمی] که در پیشامد «رفع حجاب» بتهران آمده بود تا رضاشاه را ببیند و ازو خواهشی دربارهی برداشته نشدن حجاب کند و رضاشاه پروایی نکرد و بنزد خود راه نداد و او نیز ایران را گزاشت و بنجف رفت ، در این هنگام شنیده شد که بایران میآید. رادیوی ایران ، آن دستگاه شوم که در دست کمپانی خیانت افزار بُرندهای گردیده ، تا مرز ایران بپیشواز او شتافت : «حضرت آیتالله ... با ملتزمین حضور از مرز ایران گذشته وارد قصر شیرین شدند». «حضرت آیتالله ... وارد کرمانشاه شدند. اهالی با تجلیل بسیار پیشواز کردند». بدینسان بجلو آقا افتاد و گام بگام او را پیش آورد تا با «تجلیل و تعظیم مؤمنین و علاقهمندان به دین» بتهران رسانید. تو گویی آقا قهرمان استالینگراد بوده و از جنگْ فیروزمندانه بازمیگردد که رادیوی ایران بدینسان خودکشی میکند و راه برای او باز میکند. ...
ما تنها این را میپنداشتیم. ولی دیده شد داستان بآن سادگی نیست. خواست دیگری بزرگتر از آن درمیانست : زنهای ایران باید دوباره بچادر و روبند بازگردند.
چادر و روبندِ زنها که مایهی ریشخند همهی جهانیان بوده و پس از کوششهای بسیار از سوی آزادیخواهان ، در زمان رضاشاه برداشته شده بود ، کمپانی خیانت این را نمیپسندید. نمیپسندید که زنهای ایران همپای زنان جهان باشند و با روی باز بیرون آیند. اینبود همانکه رضاشاه افتاد وزیران ما یکی از کارهاشان آن بود که جلو سختگیری را گرفتند و برخی ملایان را واداشتند که در این مسجد و آن مسجد سخن از «حرمت رفع حجاب» راندند. ولی اینها کاری از پیش نبرده بیش از آن نتیجه نداد که برخی پیرهزنان از جهان برگشته چادر بسر کردند و گاهی در خیابانها پدیدار شدند.
این اندازه بس نمیبود. بایستی چارهی دیگر کنند. بایستی تکان بزرگی دهند که باری بیشتر زنان بچادر و روبند ، بلکه بچاقچور نیز بازگردند و بازمانده نیز از ترسِ ریشخند و دشنام بیرون نتوانند آمد. بایستی آقاحسین رضوی ، «قهرمان رفع حجاب» را با آن زمینهسازیهای رادیو ، بایران آورند که با دست او این کارها انجام گیرد.
👇
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی شش از نه)
با بدیده گرفتن سند نخست آشکار میگردد که دسیسهی پایمال کردن قانونهای «برداشتن چادر» و «رخت یکسان» از همان ماه نخستِ افتادنِ رضاشاه آغاز شده بوده. سپس همدلی و همکاری دولت با هواخواهانِ چادر در سندهای دیگر روشنتر میگردد. (1) یک سال و نیم این زیرکینمودنها ، برای زمینهسازی بازگشت چادر دنبال میشود ولی نکتهی تکاندهنده اینست که این کوششها نتیجهی خواسته شده را نمیدهد و مردم بدلخواه بچادر بازنمیگردند.
فروغی آن مرد بدخواه کهنهکار که پس از سوم شهریور نخستین کابینه را او پدید آورد چون در کار خود استوار گردید ... برای بازگشتن ملایان و روضهخوانان و زنجیرزنان و قمهزنان و گُلِمولاها زمینه چیده در نشست نخستی که روزنامهنویسان را پذیرفته بود چنین گفت : «باید بمسئلهی دین هم اهمیت داد. در بیست سال گذشته یکی هم دین از میان رفت». نزدیک باین سخنانی گفت که از فردای آن روز برخی از روزنامههای مزدور بمقالهنویسی از دین برخاستند. در همان روزها بود که برای رادیوی ایران که افزاری در راه آن سیاست شوم شده بود آخوند یاوهگویی را مزدور گرفتند.
بهتر است ما آن سخن فروغی را بشکافیم و براز درون او پی بریم. دین درمیان ایرانیان چیست؟!. چه چیزهاست که در این کشور دین شناخته میشود؟. همه میدانیم که دین در ایران پیروی از ملایان کردن ، روضهخوانی برپا گردانیدن ، در ماههای محرم و صفر دستههای زنجیرزن و قمهزن راه انداختن ، بزیارت کربلا و مشهد رفتن ، لاشههای گندیدهی مردگان را بار کردن و بقم و نجف فرستادن ... است.
آری دین در ایران اینهاست. این چیزیست که همه میدانیم. فروغی نیز خواستش اینها میبود. در زمان رضاشاه نیز تنها از این بازیچههای بیخردانه جلوگیری میشد. وگرنه از نماز و روزه و مسجد و کارهای دیگر که جلوگیری نمیشد.
فروغی میخواست همان بازیچههای ریشخندآور بازگردد و سخنش معنایی جز این نمیداشت. این هم دیدیم که همانها را بازگردانیدند و خواست خود را پیش بردند.
شنیدنیتر آنکه ملایان در آغاز کار گمان نمیبردند که باز میدان یابند و بمیدانداری پردازند و در چنان اندیشهای نمیبودند. بگفتهی خودشان «دورهی روحانیت را خاتمه یافته» میپنداشتند. ولی دولت یا بهتر گویم : فروغی و همدستان او ، بایشان فهمانیدند. اینبود آنان که رخت دیگر گردانیده بودند دوباره بعمامه و عبا بازگشتند. آنان که بگوشهای خزیده بودند بیرون آمدند. بار دیگر با قانونها و دانشها و همهی نیکیها نبرد آغاز کردند. بار دیگر آخوندبچهها و سیدبچهها که چغالهی گدایی و مفتخوری هستند در خیابانها پدیدار شدند.
آقاحسین رضوی[قمی] که در پیشامد «رفع حجاب» بتهران آمده بود تا رضاشاه را ببیند و ازو خواهشی دربارهی برداشته نشدن حجاب کند و رضاشاه پروایی نکرد و بنزد خود راه نداد و او نیز ایران را گزاشت و بنجف رفت ، در این هنگام شنیده شد که بایران میآید. رادیوی ایران ، آن دستگاه شوم که در دست کمپانی خیانت افزار بُرندهای گردیده ، تا مرز ایران بپیشواز او شتافت : «حضرت آیتالله ... با ملتزمین حضور از مرز ایران گذشته وارد قصر شیرین شدند». «حضرت آیتالله ... وارد کرمانشاه شدند. اهالی با تجلیل بسیار پیشواز کردند». بدینسان بجلو آقا افتاد و گام بگام او را پیش آورد تا با «تجلیل و تعظیم مؤمنین و علاقهمندان به دین» بتهران رسانید. تو گویی آقا قهرمان استالینگراد بوده و از جنگْ فیروزمندانه بازمیگردد که رادیوی ایران بدینسان خودکشی میکند و راه برای او باز میکند. ...
ما تنها این را میپنداشتیم. ولی دیده شد داستان بآن سادگی نیست. خواست دیگری بزرگتر از آن درمیانست : زنهای ایران باید دوباره بچادر و روبند بازگردند.
چادر و روبندِ زنها که مایهی ریشخند همهی جهانیان بوده و پس از کوششهای بسیار از سوی آزادیخواهان ، در زمان رضاشاه برداشته شده بود ، کمپانی خیانت این را نمیپسندید. نمیپسندید که زنهای ایران همپای زنان جهان باشند و با روی باز بیرون آیند. اینبود همانکه رضاشاه افتاد وزیران ما یکی از کارهاشان آن بود که جلو سختگیری را گرفتند و برخی ملایان را واداشتند که در این مسجد و آن مسجد سخن از «حرمت رفع حجاب» راندند. ولی اینها کاری از پیش نبرده بیش از آن نتیجه نداد که برخی پیرهزنان از جهان برگشته چادر بسر کردند و گاهی در خیابانها پدیدار شدند.
این اندازه بس نمیبود. بایستی چارهی دیگر کنند. بایستی تکان بزرگی دهند که باری بیشتر زنان بچادر و روبند ، بلکه بچاقچور نیز بازگردند و بازمانده نیز از ترسِ ریشخند و دشنام بیرون نتوانند آمد. بایستی آقاحسین رضوی ، «قهرمان رفع حجاب» را با آن زمینهسازیهای رادیو ، بایران آورند که با دست او این کارها انجام گیرد.
👇
اینبود آقا که آمد دیده شد با یک «لحن رسمی» درخواستهایی از دولت کرد و دولت نیز در نشست رسمی خود آن را بگفتگو گزاشت و درخواستهای آقا را که یکی از آنها آزاد بودن زنان در روگرفتن و دیگری بازگشتن «اوقاف» بخورندگان پیشین بود پذیرفت. (2)
این درخواستها در تابستان 1322 رسمیت یافت. یعنی دو سال کوشش بکار رفت تا برای ملایان و دستگاهشان زمینهای فراهم شود. این نکته ناگفته نماند که سازمانها ، روزنامهها و حزبهایی در برابر این قانونشکنیها و هواداری از پسرفت واکنشهایی نشان میدادند و باعتراضهایی میپرداختند (3) لیکن با شمارِ اندک و توانِ کم و نبودِ باهمی (اتحاد) راه بجایی نبُرد و در برابر یاوریهای سیلآسای دولت ناتوان ماند.
پانوشتها :
1ـ پیشین ، ص 83 و 84.
2ـ کسروی ، دادگاه 1357 ص 52 تا 54.
3ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 84 و 85 ، 88 و 89.
🌸
این درخواستها در تابستان 1322 رسمیت یافت. یعنی دو سال کوشش بکار رفت تا برای ملایان و دستگاهشان زمینهای فراهم شود. این نکته ناگفته نماند که سازمانها ، روزنامهها و حزبهایی در برابر این قانونشکنیها و هواداری از پسرفت واکنشهایی نشان میدادند و باعتراضهایی میپرداختند (3) لیکن با شمارِ اندک و توانِ کم و نبودِ باهمی (اتحاد) راه بجایی نبُرد و در برابر یاوریهای سیلآسای دولت ناتوان ماند.
پانوشتها :
1ـ پیشین ، ص 83 و 84.
2ـ کسروی ، دادگاه 1357 ص 52 تا 54.
3ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 84 و 85 ، 88 و 89.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 6ـ خدایی که کیشها میستایند آفریدگار راست نیست (یک از یک)
در کیشها نیز چنین راهی را رفتهاند و آنچه که طبیعی است با صد شگفتی و دلکشی که دارد ارجمند نشمارند و تو گویی آنها را از خدا ندانند و همیشه کارهای بیرون از آیین طبیعت را بنام خدا یاد کنند. مثلاً اگر کسی گوید : این بخار است که از زمین برخیزد و ابر گردد و باران از آن فرود آید ، سخت برنجند و او را بیدین شمارند. زیرا پیش ایشان باران را دانه دانه فرشتگان بزمین رسانند. فراموش نشده تا بیست سال پیش صدها بلکه هزارها کسان را بهمین دستاویز بیدین خوانده بآزارش برمیخاستند.
ما بارها گفتهایم طبیعت پدیدآوردهی خداست و کارخانهی اوست و آیین آن را جز خدا ننهاده. در جهان هرگز دست دیگری در کار نیست. شما چون هستهای را میکارید و از آن نهالی سر میزند و پس از سالها درخت بزرگ و باروری میگردد که تنهاش جدا و برگش جدا و گلش جداست ، این خود سراپا شگفت و خود نمونهی روشنی از توانایی آفریدگار میباشد و پیداست که چنین آفریدگاری به هر کاری تواناست. ولی این نهادهی خود اوست که باید هستهای را کاشت و زمانی چشم براه داشت تا درخت باروری پدید آید و بیاین هرگز درختی پدید نیاید.
اینهمه چیزهای بیرون از آیین طبیعت همینکه کسی بپرسد درزمان[=بیدرنگ] پاسخ دهند : «مگر خدا به هر کاری توانا نیست؟!..» آیا این پاسخ درست است؟!.. این پاسخ برای کسانیست که چشم از جهان پوشند و فیلسوفانه پنداربافی کنند. برای کسانیست که از هر چیزی بسخن بسنده کنند و هیچگاه دربند نتیجه نباشند.
یکی بگوید : شما را با توانایی آفریدگار چه کار است؟!. چرا این نمیبینید که آفریدگار برای کارهای جهان آیینی نهاده و هیچگاه چیزی بیرون از آن آیین دیده نشود؟!.. این خود نهادهی خداست که از سنگ شتر برنیاید ، و از انگشت آب روان نگردد ، و خورشید چون فرورفت دیگر بازنگردد. آخر چه سودی از این کارها جهان را خواهد بود؟!.. این چه هوس است که راه راست زندگانی را رها کرده و همیشه خود را براههای پیچاپیچ زنید؟!..
کسانی خواهند پرسید : پس چرا داستانها از اینگونه از موسا و عیسا در قرآن یاد شده؟.. میگویم : اینگونه چیزها در قرآن راز دیگری دارد و ما چگونگی آنها را در جای خود باز خواهیم نمود [1] . آنچه را که در اینجا میگویم آنست که هرگز نمیتوان بدستاویز آنها با دانشها پیکار نمود. ما از زمان موسا و عیسا بسیار دور شدهایم و بیکبار باید ایشان و داستان ایشان را کنار گزاریم و بکار و زندگانی خود پردازیم. موسا و عیسا آیند و روند و آن خدای آفریدگار است که همیشه هست و خواهد بود و همواره جهان را راه خواهد برد.
دین بمعنی درست خود چنانکه بآفریدگار راه مینماید باید از یکسو نیز مردمان را بطبیعت و آیین آن آشنا گرداند که به پندارهای بیهوده نگرایند و بچیزهای ناشدنی دل نبندند و راه زندگی را از دست ندهند و هر چیزی را از راه طبیعی آن جویند. امروز کیشها همه وارونهی آن را میدارند و طبیعت را یک چیز ناستوده و بیارج نشان میدهند. دیگر چه گمراهی بدتر ازین؟!..
سخن کوتاه میکنیم : این ناسازگاری کیشها با دانشها بدترین آلودگی آنست و یکی از بدترین گرفتاریها را برای جهان پدید آورده. آری کسانی که بکنجی خزیدهاند و از دین دامی ساخته و درپی شکارند آنان را چه باک است؟!.. ولی برای کسانی که دربند سرفرازی و آزادی شرقیانند و دل از گرفتاریهای شرق پردرد میدارند بس سخت است ، و ما چون گزند این گرفتاری را در جای دیگری گفتهایم در اینجا بآن نمیپردازیم [2] .
امروز شیوهی زندگانی انبوهی از مردم اینست که در جوانی باین آلودگیهای کیشها برخورده و پشت پا بدین زده و بیکبار رشته را پاره میکنند و دامن از هیچ تباهکاری درنمیچینند. و سپس چون پیر میشوند در برابر فشار درونی ایستادگی نتوانسته این زمان خود را بدامن یک کیش میاندازند و بهمهی پندارهای بیخردانه از رجالالغیب و داستان خضر و نیارَستنیها و مانند آن گردن مینهند و اگر یکی ایراد گرفت و ناسازگاری آنها را با دانش و خرد یادآوری کرد به یک رشته سخنانی از اینگونه : «دانشها چه رازی را توانسته باز کند؟! جهان سراسر پر از نادانسته است. مگر ما راز الکتریک را میشناسیم؟!..» که بسرسام بیماران نزدیکتر است زبان باز میکنند ، و چنانکه دیروز بیکبار پشت پا بدین زده بودند امروز بیکبار پشت پا بدانش میزنند. آیا اینها ننگ زندگانی نیست؟!.. آیا میتوان با این سخنان لرزهای که دانشهای طبیعی به بنیاد کیشها انداخته جبران نمود؟!. آیا از اینکه ما چیزهای بسیاری را نمیدانیم باید از چیزهای دانسته هم چشم پوشیم؟!..
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 6ـ خدایی که کیشها میستایند آفریدگار راست نیست (یک از یک)
در کیشها نیز چنین راهی را رفتهاند و آنچه که طبیعی است با صد شگفتی و دلکشی که دارد ارجمند نشمارند و تو گویی آنها را از خدا ندانند و همیشه کارهای بیرون از آیین طبیعت را بنام خدا یاد کنند. مثلاً اگر کسی گوید : این بخار است که از زمین برخیزد و ابر گردد و باران از آن فرود آید ، سخت برنجند و او را بیدین شمارند. زیرا پیش ایشان باران را دانه دانه فرشتگان بزمین رسانند. فراموش نشده تا بیست سال پیش صدها بلکه هزارها کسان را بهمین دستاویز بیدین خوانده بآزارش برمیخاستند.
ما بارها گفتهایم طبیعت پدیدآوردهی خداست و کارخانهی اوست و آیین آن را جز خدا ننهاده. در جهان هرگز دست دیگری در کار نیست. شما چون هستهای را میکارید و از آن نهالی سر میزند و پس از سالها درخت بزرگ و باروری میگردد که تنهاش جدا و برگش جدا و گلش جداست ، این خود سراپا شگفت و خود نمونهی روشنی از توانایی آفریدگار میباشد و پیداست که چنین آفریدگاری به هر کاری تواناست. ولی این نهادهی خود اوست که باید هستهای را کاشت و زمانی چشم براه داشت تا درخت باروری پدید آید و بیاین هرگز درختی پدید نیاید.
اینهمه چیزهای بیرون از آیین طبیعت همینکه کسی بپرسد درزمان[=بیدرنگ] پاسخ دهند : «مگر خدا به هر کاری توانا نیست؟!..» آیا این پاسخ درست است؟!.. این پاسخ برای کسانیست که چشم از جهان پوشند و فیلسوفانه پنداربافی کنند. برای کسانیست که از هر چیزی بسخن بسنده کنند و هیچگاه دربند نتیجه نباشند.
یکی بگوید : شما را با توانایی آفریدگار چه کار است؟!. چرا این نمیبینید که آفریدگار برای کارهای جهان آیینی نهاده و هیچگاه چیزی بیرون از آن آیین دیده نشود؟!.. این خود نهادهی خداست که از سنگ شتر برنیاید ، و از انگشت آب روان نگردد ، و خورشید چون فرورفت دیگر بازنگردد. آخر چه سودی از این کارها جهان را خواهد بود؟!.. این چه هوس است که راه راست زندگانی را رها کرده و همیشه خود را براههای پیچاپیچ زنید؟!..
کسانی خواهند پرسید : پس چرا داستانها از اینگونه از موسا و عیسا در قرآن یاد شده؟.. میگویم : اینگونه چیزها در قرآن راز دیگری دارد و ما چگونگی آنها را در جای خود باز خواهیم نمود [1] . آنچه را که در اینجا میگویم آنست که هرگز نمیتوان بدستاویز آنها با دانشها پیکار نمود. ما از زمان موسا و عیسا بسیار دور شدهایم و بیکبار باید ایشان و داستان ایشان را کنار گزاریم و بکار و زندگانی خود پردازیم. موسا و عیسا آیند و روند و آن خدای آفریدگار است که همیشه هست و خواهد بود و همواره جهان را راه خواهد برد.
دین بمعنی درست خود چنانکه بآفریدگار راه مینماید باید از یکسو نیز مردمان را بطبیعت و آیین آن آشنا گرداند که به پندارهای بیهوده نگرایند و بچیزهای ناشدنی دل نبندند و راه زندگی را از دست ندهند و هر چیزی را از راه طبیعی آن جویند. امروز کیشها همه وارونهی آن را میدارند و طبیعت را یک چیز ناستوده و بیارج نشان میدهند. دیگر چه گمراهی بدتر ازین؟!..
سخن کوتاه میکنیم : این ناسازگاری کیشها با دانشها بدترین آلودگی آنست و یکی از بدترین گرفتاریها را برای جهان پدید آورده. آری کسانی که بکنجی خزیدهاند و از دین دامی ساخته و درپی شکارند آنان را چه باک است؟!.. ولی برای کسانی که دربند سرفرازی و آزادی شرقیانند و دل از گرفتاریهای شرق پردرد میدارند بس سخت است ، و ما چون گزند این گرفتاری را در جای دیگری گفتهایم در اینجا بآن نمیپردازیم [2] .
امروز شیوهی زندگانی انبوهی از مردم اینست که در جوانی باین آلودگیهای کیشها برخورده و پشت پا بدین زده و بیکبار رشته را پاره میکنند و دامن از هیچ تباهکاری درنمیچینند. و سپس چون پیر میشوند در برابر فشار درونی ایستادگی نتوانسته این زمان خود را بدامن یک کیش میاندازند و بهمهی پندارهای بیخردانه از رجالالغیب و داستان خضر و نیارَستنیها و مانند آن گردن مینهند و اگر یکی ایراد گرفت و ناسازگاری آنها را با دانش و خرد یادآوری کرد به یک رشته سخنانی از اینگونه : «دانشها چه رازی را توانسته باز کند؟! جهان سراسر پر از نادانسته است. مگر ما راز الکتریک را میشناسیم؟!..» که بسرسام بیماران نزدیکتر است زبان باز میکنند ، و چنانکه دیروز بیکبار پشت پا بدین زده بودند امروز بیکبار پشت پا بدانش میزنند. آیا اینها ننگ زندگانی نیست؟!.. آیا میتوان با این سخنان لرزهای که دانشهای طبیعی به بنیاد کیشها انداخته جبران نمود؟!. آیا از اینکه ما چیزهای بسیاری را نمیدانیم باید از چیزهای دانسته هم چشم پوشیم؟!..
👇
امروز هر کسی میداند که این سستی که در کار دین پیدا شده و انبوه مردمان از آن رو گردانیدهاند جز نتیجهی ناسازگاریهای آن با دانشها نیست. تاریخ گواه است که اروپاییان دلبستگی بس سختی به دین مسیح میداشتهاند و در راه آن از هیچ جانفشانی بازنمیایستادهاند. ولی از روزی که این دانشها رواج یافته خواه و ناخواه از آن سرد شدهاند و خود بایستی شوند. اگرچه اروپاییان در هر کاری تندروند و در این باره هم تندروی کردهاند هرچه هست روگردانی ایشان از دین مسیح و این روی سردی که جهان امروز به دین نشان میدهد بخیره[=بیجهت] نبوده. این پاسخها که امروز در ایران میشنویم اگر سودی دادی و گره از کار گشادی کشیشان اروپا دست از دامن آنها برنداشتندی.
داستان ایستادگیهای کشیشان را در برابر دانشها همه شنیدهایم که نخست با زورآزمایی پیش آمده و دانشمندان را بیدین نامیده و گزندها رسانیدهاند. سپس چون کاری پیش نرفته این زمان بپاسخهای خنکی (همچون آنکه در بالا آوردیم) برخاستهاند. و سپس چون از آن نیز کاری پیش نرفته ناگزیر بخاموشی گراییده و خودشان نیز بیدین گردیدهاند ولی چون نان از آن راه میخورند ناگزیر دینداری از خود مینمایند. چنانکه در شرق نیز همانست و بیشتر این کسان که دم از پیشوایی میزنند خود از درون باوری بخدا و دین ندارند.
در این باره آسیب نه تنها اینست که راست و دروغ بهم درآمیخته و جدایی درمیانه نمانده ، و مثلاً هستی آفریدگار را با داستان جابُلقا و جابُلسا به یک رشته کشیدهاند ، خود بنیاد دین آلوده گردیده و رویهی [3] بیخردانه و عامیانه بخویش گرفته. ببینید : هستی خدا و جاویدانی روان و پیدایش پیغمبران و آفرینش گیتی و سامان و آرایشی که در جهانست و اینها همه راست و همه با خرد و دانش سازگار است هر کدام رویهی بیخردانهای بخود گرفته و مایهی روگردانی مردمان گردیده.
در زمان پیشین که دانشها همچون امروز نمیبود این ناسازگاری میانهی کیشها و دانشها چندان پدیدار نبوده و چشمها را بخود نمیکشیده. ولی اکنون که دانشها پیشرفت فراوان کرده و صدها راز طبیعت بدست آمده ناسازگاری میانهی کیشها و دانشها نیک پدیدار است و چشمها را بخود میکشد.
پانوشتها :
1ـ بنگرید بکتاب «در پاسخ بدخواهان».
2ـ كتاب «راه رستگاری».
3ـ رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ، شکل.
🌸
داستان ایستادگیهای کشیشان را در برابر دانشها همه شنیدهایم که نخست با زورآزمایی پیش آمده و دانشمندان را بیدین نامیده و گزندها رسانیدهاند. سپس چون کاری پیش نرفته این زمان بپاسخهای خنکی (همچون آنکه در بالا آوردیم) برخاستهاند. و سپس چون از آن نیز کاری پیش نرفته ناگزیر بخاموشی گراییده و خودشان نیز بیدین گردیدهاند ولی چون نان از آن راه میخورند ناگزیر دینداری از خود مینمایند. چنانکه در شرق نیز همانست و بیشتر این کسان که دم از پیشوایی میزنند خود از درون باوری بخدا و دین ندارند.
در این باره آسیب نه تنها اینست که راست و دروغ بهم درآمیخته و جدایی درمیانه نمانده ، و مثلاً هستی آفریدگار را با داستان جابُلقا و جابُلسا به یک رشته کشیدهاند ، خود بنیاد دین آلوده گردیده و رویهی [3] بیخردانه و عامیانه بخویش گرفته. ببینید : هستی خدا و جاویدانی روان و پیدایش پیغمبران و آفرینش گیتی و سامان و آرایشی که در جهانست و اینها همه راست و همه با خرد و دانش سازگار است هر کدام رویهی بیخردانهای بخود گرفته و مایهی روگردانی مردمان گردیده.
در زمان پیشین که دانشها همچون امروز نمیبود این ناسازگاری میانهی کیشها و دانشها چندان پدیدار نبوده و چشمها را بخود نمیکشیده. ولی اکنون که دانشها پیشرفت فراوان کرده و صدها راز طبیعت بدست آمده ناسازگاری میانهی کیشها و دانشها نیک پدیدار است و چشمها را بخود میکشد.
پانوشتها :
1ـ بنگرید بکتاب «در پاسخ بدخواهان».
2ـ كتاب «راه رستگاری».
3ـ رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ، شکل.
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی هفت از نه)
بیگمان توان و کیفیتِ این اعتراضها در جای خود نشانیست از اندازهی رشد سیاسی مردم ، و مردمی که رشد سیاسی ندارند و یک خواست و آرمان مشترکی نداشته کوشندگانشان هر چند تنی خود را از دیگران جدا گرفتهاند ، چه شگفت که افزار دست سیاستِ بیگانگان شوند.
شما خود بیندیشید ، مردمی که دینداری را بچادر و آزادیخواهی را به بیپروایی بقانونهای زمان رضاشاه بسنجند ، چه دشواری دارد که فریبِ فریبکاران را خورند؟!. در جایی که راستیها روشن نگردیده و مردم معنی دین ، میهن ، آزادی و اینگونه چیزها را ندانند ، چه شگفت که سیاستپیشگانِ سودجویی با یکی دو سخن فریبآمیز و ژستِ دینداری یا آزادیخواهی گرفتن ایشان را بفریبند. چنین کاستیهایی در توده ، مایهی آن شد که راهِ آن سیاستهای تبهکارانه هموار گردد. اینها باعث شد همینکه وزیران جلو سختگیریها را گرفتند و بسخنان فریبکارانه برخاستند ، تخمهای فریب و خیانت در دلهای تودهی سادهدرون روییدن گرفت و چاکران دیکتاتوریِ دیروز ، شدند دمکراتها و آزادیخواهان امروز و مردم صد امید بیجا بآنان بستند.
سپس چیز دیگری که دیده شد آن بود که با انگیزش همان کمپانی خیانت (بلکه با سرمایهی آن) برای ملایان روزنامه بنیاد نهاده شد. جوانی که میگویند در لندن پرورش یافته و خودش و خانوادهاش زندگانی اروپایی میدارند روزنامهای برای ملایان بنیاد نهاد ، و این روزنامه از گام نخست یکی از خواستهای خود بازگردانیدن چادر و روبند گردانید. پیاپی گفتارها نوشت که هنوز هم مینویسد.
باز دیده شد دولت در ادارهی رادیو دستگاهی بنام «تبلیغات دینی» برپا گردانیده بکسانی از مردان تیرهمغز ماهانهها داد که بنشینند و گفتارهای سراپا یاوه و بدخواهی نویسند و بآن روزنامه و مانندهای آن فرستند. (1)
بدینسان ملایان را میدانی پدید آوردند تا ایشان هم با عنوانهایی همچون «مبارزه با مفاسد» ، مبارزه با «کفریات» ، «ارتداد» ، «محرمات» و مانند آنها بجَست و خیزهایی پردازند و بجانِ دگراندیشان افتند.
با نیرو گرفتن ملایان که کالایی جز خرافه ، مردمآزاری ، بیدینی و دکانی جز منبر و امامزاده و زیارتگاه ندارند ، کشور بازار داد و ستدِ کالاهای بیارج و سراسر زیانمندِ ایشان و میدانگاهِ نمایشهای بیخردانهشان گردید. اینها بدست کابینههایی انجام میگرفت که یکی پس از دیگری سر کار میآمدند. آنان بملایان که دستگاه خود را پس از جنبش مشروطه بیکبار از دست رفته دیده بودند ، فهماندند که امروز روزگار دیگریست و بخت برویشان لبخند زده.
قانون «لباس متحدالشکل» (1307) سیزده سال بمردان رخت یکسان پوشاند و تنها کسانی که از این یکسانی برکنار بودند گروههایی همچون پیشوایان کیشها ، مفتیهای سنی ، «مجتهدین» ، «علما» و «فضلا» و «مدرسین» و «وعاظ» و «پیشنمازها» بودند که با تأیید حوزهی علمیه جواز «واجد شرایط» میگرفتند. پس از شهریور20 همینکه دولت فهماند که با چادر سختگیری ندارد ، پوشیدن عبا و گزاشتن عمامه و کلاهپوستی و نمدی و سر باز زدن از نشان دادن «جواز معممی» بشهربانی و مانندگان آن که همه برخلاف قانونِ لباس متحدالشکل بود ، در اینگوشه و آنگوشه دیده شد. چنانکه دیدیم این راه را فروغی با همان نامهی بظاهر مردمخواهانه در ماههای نخستِ افتادنِ رضاشاه (شاید هم بهمدستی نهانی با کاشانی) گشود.
پس از چندی ، گفتهها دیگر شد و سخن از بازگردانیدنِ خزینهها و برداشتن دوش از گرمابهها ، تعمیر و نوسازی امامزادهها و بستن مدرسههای مختلط بمیان آمد. مخالفت ملایان با دبیرستانهای دخترانه ، آزار رساندن به اقلیتها بویژه یهودیان و بهائیان و حتا بهائیکشی و زردشتیکشی آغاز شد. (2) ملایان برای زیرِ فشار گزاردنِ آزادیخواهان به تحریک عشایر و مردم عامی پرداختند. دولتها یکایک جلو قمهزنی و زنجیرزنی و روضهخوانی را باز گزاردند تا از یکسو دستگاه ملایان از نو گسترده گردد و نیروی خود را با عبا و عمامه بنمایش گزارد و بدینسان چشم آزادیخواهان را بترسانند. ملایان هم که از دولتها همراهی میدیدند ، برای بدست آوردنِ خواستِ اصلی که همانا باز شدنِ دکانهای پر درآمدِ کیشی و بازگشت اوقاف و دیگر مفتخوریها بود بتکان آمدند.
بیرون کار این بود که همهی اینها «اهمیت دادن بدین» است که در زمان شاه گذشته بآنها بیپروایی شده. چنان فضایی پدید آوردند که شاه جوان هم از بیپروایی پدر به دین ناخشنودی مینمود و عقیدهی مذهبی خود را بگوشها کشیده خود را پایبند بتشیع میشناسانید. (3)
شاه جدید ... دستور داد تا زمینهای وقفی بمؤسسات مذهبی بازگردانده شود. همچنین دانشکدهی الهیات را در دانشگاه تهران تأسیس کرد ... (4)
👇
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکهی هفت از نه)
بیگمان توان و کیفیتِ این اعتراضها در جای خود نشانیست از اندازهی رشد سیاسی مردم ، و مردمی که رشد سیاسی ندارند و یک خواست و آرمان مشترکی نداشته کوشندگانشان هر چند تنی خود را از دیگران جدا گرفتهاند ، چه شگفت که افزار دست سیاستِ بیگانگان شوند.
شما خود بیندیشید ، مردمی که دینداری را بچادر و آزادیخواهی را به بیپروایی بقانونهای زمان رضاشاه بسنجند ، چه دشواری دارد که فریبِ فریبکاران را خورند؟!. در جایی که راستیها روشن نگردیده و مردم معنی دین ، میهن ، آزادی و اینگونه چیزها را ندانند ، چه شگفت که سیاستپیشگانِ سودجویی با یکی دو سخن فریبآمیز و ژستِ دینداری یا آزادیخواهی گرفتن ایشان را بفریبند. چنین کاستیهایی در توده ، مایهی آن شد که راهِ آن سیاستهای تبهکارانه هموار گردد. اینها باعث شد همینکه وزیران جلو سختگیریها را گرفتند و بسخنان فریبکارانه برخاستند ، تخمهای فریب و خیانت در دلهای تودهی سادهدرون روییدن گرفت و چاکران دیکتاتوریِ دیروز ، شدند دمکراتها و آزادیخواهان امروز و مردم صد امید بیجا بآنان بستند.
سپس چیز دیگری که دیده شد آن بود که با انگیزش همان کمپانی خیانت (بلکه با سرمایهی آن) برای ملایان روزنامه بنیاد نهاده شد. جوانی که میگویند در لندن پرورش یافته و خودش و خانوادهاش زندگانی اروپایی میدارند روزنامهای برای ملایان بنیاد نهاد ، و این روزنامه از گام نخست یکی از خواستهای خود بازگردانیدن چادر و روبند گردانید. پیاپی گفتارها نوشت که هنوز هم مینویسد.
باز دیده شد دولت در ادارهی رادیو دستگاهی بنام «تبلیغات دینی» برپا گردانیده بکسانی از مردان تیرهمغز ماهانهها داد که بنشینند و گفتارهای سراپا یاوه و بدخواهی نویسند و بآن روزنامه و مانندهای آن فرستند. (1)
بدینسان ملایان را میدانی پدید آوردند تا ایشان هم با عنوانهایی همچون «مبارزه با مفاسد» ، مبارزه با «کفریات» ، «ارتداد» ، «محرمات» و مانند آنها بجَست و خیزهایی پردازند و بجانِ دگراندیشان افتند.
با نیرو گرفتن ملایان که کالایی جز خرافه ، مردمآزاری ، بیدینی و دکانی جز منبر و امامزاده و زیارتگاه ندارند ، کشور بازار داد و ستدِ کالاهای بیارج و سراسر زیانمندِ ایشان و میدانگاهِ نمایشهای بیخردانهشان گردید. اینها بدست کابینههایی انجام میگرفت که یکی پس از دیگری سر کار میآمدند. آنان بملایان که دستگاه خود را پس از جنبش مشروطه بیکبار از دست رفته دیده بودند ، فهماندند که امروز روزگار دیگریست و بخت برویشان لبخند زده.
قانون «لباس متحدالشکل» (1307) سیزده سال بمردان رخت یکسان پوشاند و تنها کسانی که از این یکسانی برکنار بودند گروههایی همچون پیشوایان کیشها ، مفتیهای سنی ، «مجتهدین» ، «علما» و «فضلا» و «مدرسین» و «وعاظ» و «پیشنمازها» بودند که با تأیید حوزهی علمیه جواز «واجد شرایط» میگرفتند. پس از شهریور20 همینکه دولت فهماند که با چادر سختگیری ندارد ، پوشیدن عبا و گزاشتن عمامه و کلاهپوستی و نمدی و سر باز زدن از نشان دادن «جواز معممی» بشهربانی و مانندگان آن که همه برخلاف قانونِ لباس متحدالشکل بود ، در اینگوشه و آنگوشه دیده شد. چنانکه دیدیم این راه را فروغی با همان نامهی بظاهر مردمخواهانه در ماههای نخستِ افتادنِ رضاشاه (شاید هم بهمدستی نهانی با کاشانی) گشود.
پس از چندی ، گفتهها دیگر شد و سخن از بازگردانیدنِ خزینهها و برداشتن دوش از گرمابهها ، تعمیر و نوسازی امامزادهها و بستن مدرسههای مختلط بمیان آمد. مخالفت ملایان با دبیرستانهای دخترانه ، آزار رساندن به اقلیتها بویژه یهودیان و بهائیان و حتا بهائیکشی و زردشتیکشی آغاز شد. (2) ملایان برای زیرِ فشار گزاردنِ آزادیخواهان به تحریک عشایر و مردم عامی پرداختند. دولتها یکایک جلو قمهزنی و زنجیرزنی و روضهخوانی را باز گزاردند تا از یکسو دستگاه ملایان از نو گسترده گردد و نیروی خود را با عبا و عمامه بنمایش گزارد و بدینسان چشم آزادیخواهان را بترسانند. ملایان هم که از دولتها همراهی میدیدند ، برای بدست آوردنِ خواستِ اصلی که همانا باز شدنِ دکانهای پر درآمدِ کیشی و بازگشت اوقاف و دیگر مفتخوریها بود بتکان آمدند.
بیرون کار این بود که همهی اینها «اهمیت دادن بدین» است که در زمان شاه گذشته بآنها بیپروایی شده. چنان فضایی پدید آوردند که شاه جوان هم از بیپروایی پدر به دین ناخشنودی مینمود و عقیدهی مذهبی خود را بگوشها کشیده خود را پایبند بتشیع میشناسانید. (3)
شاه جدید ... دستور داد تا زمینهای وقفی بمؤسسات مذهبی بازگردانده شود. همچنین دانشکدهی الهیات را در دانشگاه تهران تأسیس کرد ... (4)
👇
شاه همچنین رفتاری بوارونهی پدر میکند : بدیدار آیتالله بروجردی که در بیمارستان بستری شده میرود (10 آذر تا 21 بهمن 1323). (5) چنانکه میبینید این هم رونوشتی است از همان سیاست فروغی. بیگمان شاه از نتیجهی چنین رفتارهایی و تأثیرِ آنها بر مردم آگاه بوده و دانسته و فهمیده میکرده. آن هم شاهی که خود گواه رفتارِ سردِ پدر با مجتهدان و ملایان بوده.
پانوشتها :
1ـ کسروی ، دادگاه ، ص 54 و 55.
2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 85 تا 96 و آبراهامیان ، یرواند ، ایران بین دو انقلاب ، 1377 ص 214.
3ـ پرچم روزانه شمارهی 221 ، ششم آبان 1321 ، گفتار «خردهگیری و پاسخ آن».
4ـ آبراهامیان ، یاد شده ، ص 217.
5ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 78.
🌸
پانوشتها :
1ـ کسروی ، دادگاه ، ص 54 و 55.
2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 85 تا 96 و آبراهامیان ، یرواند ، ایران بین دو انقلاب ، 1377 ص 214.
3ـ پرچم روزانه شمارهی 221 ، ششم آبان 1321 ، گفتار «خردهگیری و پاسخ آن».
4ـ آبراهامیان ، یاد شده ، ص 217.
5ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 78.
🌸