📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 6ـ خدایی که کیشها می‌ستایند آفریدگار راست نیست (یک از یک)
در کیشها نیز چنین راهی را رفته‌اند و آنچه که طبیعی است با صد شگفتی و دلکشی که دارد ارجمند نشمارند و تو گویی آنها را از خدا ندانند و همیشه کارهای بیرون از آیین طبیعت را بنام خدا یاد کنند. مثلاً اگر کسی گوید : این بخار است که از زمین برخیزد و ابر گردد و باران از آن فرود آید ، سخت برنجند و او را بیدین شمارند. زیرا پیش ایشان باران را دانه دانه فرشتگان بزمین رسانند. فراموش نشده تا بیست سال پیش صدها بلکه هزارها کسان را بهمین دستاویز بیدین خوانده بآزارش برمی‌خاستند.
ما بارها گفته‌ایم طبیعت پدیدآورده‌ی خداست و کارخانه‌ی اوست و آیین آن را جز خدا ننهاده. در جهان هرگز دست دیگری در کار نیست. شما چون هسته‌ای را می‌کارید و از آن نهالی سر می‌زند و پس از سالها درخت بزرگ و باروری می‌گردد که تنه‌اش جدا و برگش جدا و گلش جداست ، این خود سراپا شگفت و خود نمونه‌ی روشنی از توانایی آفریدگار می‌باشد و پیداست که چنین آفریدگاری به هر کاری تواناست. ولی این نهاده‌ی خود اوست که باید هسته‌ای را کاشت و زمانی چشم براه داشت تا درخت باروری پدید آید و بی‌این هرگز درختی پدید نیاید.
اینهمه چیزهای بیرون از آیین طبیعت همینکه کسی بپرسد درزمان[=بیدرنگ] پاسخ دهند : «مگر خدا به هر کاری توانا نیست؟!..» آیا این پاسخ درست است؟!.. این پاسخ برای کسانیست که چشم از جهان پوشند و فیلسوفانه پنداربافی کنند. برای کسانیست که از هر چیزی بسخن بسنده کنند و هیچگاه دربند نتیجه نباشند.
یکی بگوید : شما را با توانایی آفریدگار چه کار است؟!. چرا این نمی‌بینید که آفریدگار برای کارهای جهان آیینی نهاده و هیچگاه چیزی بیرون از آن آیین دیده نشود؟!.. این خود نهاده‌ی خداست که از سنگ شتر برنیاید ، و از انگشت آب روان نگردد ، و خورشید چون فرورفت دیگر بازنگردد. آخر چه سودی از این کارها جهان را خواهد بود؟!.. این چه هوس است که راه راست زندگانی را رها کرده و همیشه خود را براههای پیچاپیچ زنید؟!..
کسانی خواهند پرسید : پس چرا داستانها از اینگونه از موسا و عیسا در قرآن یاد شده؟.. می‌گویم : اینگونه چیزها در قرآن راز دیگری دارد و ما چگونگی آنها را در جای خود باز خواهیم نمود [1] . آنچه را که در اینجا می‌گویم آنست که هرگز نمی‌توان بدستاویز آنها با دانشها پیکار نمود. ما از زمان موسا و عیسا بسیار دور شده‌ایم و بیکبار باید ایشان و داستان ایشان را کنار گزاریم و بکار و زندگانی خود پردازیم. موسا و عیسا آیند و روند و آن خدای آفریدگار است که همیشه هست و خواهد بود و همواره جهان را راه خواهد برد.
دین بمعنی درست خود چنانکه بآفریدگار راه می‌نماید باید از یکسو نیز مردمان را بطبیعت و آیین آن آشنا گرداند که به پندارهای بیهوده نگرایند و بچیزهای ناشدنی دل نبندند و راه زندگی را از دست ندهند و هر چیزی را از راه طبیعی آن جویند. امروز کیشها همه وارونه‌ی آن را می‌دارند و طبیعت را یک چیز ناستوده و بی‌ارج نشان می‌دهند. دیگر چه گمراهی بدتر ازین؟!..
سخن کوتاه می‌کنیم : این ناسازگاری کیشها با دانشها بدترین آلودگی آنست و یکی از بدترین گرفتاریها را برای جهان پدید آورده. آری کسانی که بکنجی خزیده‌اند و از دین دامی ساخته و درپی شکارند آنان را چه باک است؟!.. ولی برای کسانی که دربند سرفرازی و آزادی شرقیانند و دل از گرفتاریهای شرق پردرد می‌دارند بس سخت است ، و ما چون گزند این گرفتاری را در جای دیگری گفته‌ایم در اینجا بآن نمی‌پردازیم [2] .
امروز شیوه‌ی زندگانی انبوهی از مردم اینست که در جوانی باین آلودگیهای کیشها برخورده و پشت پا بدین زده و بیکبار رشته را پاره می‌کنند و دامن از هیچ تباهکاری درنمی‌چینند. و سپس چون پیر می‌شوند در برابر فشار درونی ایستادگی نتوانسته این زمان خود را بدامن یک کیش می‌اندازند و بهمه‌ی پندارهای بیخردانه از رجال‌الغیب و داستان خضر و نیارَستنیها و مانند آن گردن می‌نهند و اگر یکی ایراد گرفت و ناسازگاری آنها را با دانش و خرد یادآوری کرد به یک رشته سخنانی از اینگونه : «دانشها چه رازی را توانسته باز کند؟! جهان سراسر پر از نادانسته است. مگر ما راز الکتریک را می‌شناسیم؟!..» که بسرسام بیماران نزدیکتر است زبان باز می‌کنند ، و چنانکه دیروز بیکبار پشت پا بدین زده بودند امروز بیکبار پشت پا بدانش می‌زنند. آیا اینها ننگ زندگانی نیست؟!.. آیا می‌توان با این سخنان لرزه‌ای که دانشهای طبیعی به بنیاد کیشها انداخته جبران نمود؟!. آیا از اینکه ما چیزهای بسیاری را نمی‌دانیم باید از چیزهای دانسته هم چشم پوشیم؟!..
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 6ـ خدایی که کیشها می‌ستایند آفریدگار راست نیست (یک از یک)
در کیشها نیز چنین راهی را رفته‌اند و آنچه که طبیعی است با صد شگفتی و دلکشی که دارد ارجمند نشمارند و تو گویی آنها را از خدا ندانند و همیشه کارهای بیرون از آیین طبیعت را بنام خدا یاد کنند. مثلاً اگر کسی گوید : این بخار است که از زمین برخیزد و ابر گردد و باران از آن فرود آید ، سخت برنجند و او را بیدین شمارند. زیرا پیش ایشان باران را دانه دانه فرشتگان بزمین رسانند. فراموش نشده تا بیست سال پیش صدها بلکه هزارها کسان را بهمین دستاویز بیدین خوانده بآزارش برمی‌خاستند.
ما بارها گفته‌ایم طبیعت پدیدآورده‌ی خداست و کارخانه‌ی اوست و آیین آن را جز خدا ننهاده. در جهان هرگز دست دیگری در کار نیست. شما چون هسته‌ای را می‌کارید و از آن نهالی سر می‌زند و پس از سالها درخت بزرگ و باروری می‌گردد که تنه‌اش جدا و برگش جدا و گلش جداست ، این خود سراپا شگفت و خود نمونه‌ی روشنی از توانایی آفریدگار می‌باشد و پیداست که چنین آفریدگاری به هر کاری تواناست. ولی این نهاده‌ی خود اوست که باید هسته‌ای را کاشت و زمانی چشم براه داشت تا درخت باروری پدید آید و بی‌این هرگز درختی پدید نیاید.
اینهمه چیزهای بیرون از آیین طبیعت همینکه کسی بپرسد درزمان[=بیدرنگ] پاسخ دهند : «مگر خدا به هر کاری توانا نیست؟!..» آیا این پاسخ درست است؟!.. این پاسخ برای کسانیست که چشم از جهان پوشند و فیلسوفانه پنداربافی کنند. برای کسانیست که از هر چیزی بسخن بسنده کنند و هیچگاه دربند نتیجه نباشند.
یکی بگوید : شما را با توانایی آفریدگار چه کار است؟!. چرا این نمی‌بینید که آفریدگار برای کارهای جهان آیینی نهاده و هیچگاه چیزی بیرون از آن آیین دیده نشود؟!.. این خود نهاده‌ی خداست که از سنگ شتر برنیاید ، و از انگشت آب روان نگردد ، و خورشید چون فرورفت دیگر بازنگردد. آخر چه سودی از این کارها جهان را خواهد بود؟!.. این چه هوس است که راه راست زندگانی را رها کرده و همیشه خود را براههای پیچاپیچ زنید؟!..
کسانی خواهند پرسید : پس چرا داستانها از اینگونه از موسا و عیسا در قرآن یاد شده؟.. می‌گویم : اینگونه چیزها در قرآن راز دیگری دارد و ما چگونگی آنها را در جای خود باز خواهیم نمود [1] . آنچه را که در اینجا می‌گویم آنست که هرگز نمی‌توان بدستاویز آنها با دانشها پیکار نمود. ما از زمان موسا و عیسا بسیار دور شده‌ایم و بیکبار باید ایشان و داستان ایشان را کنار گزاریم و بکار و زندگانی خود پردازیم. موسا و عیسا آیند و روند و آن خدای آفریدگار است که همیشه هست و خواهد بود و همواره جهان را راه خواهد برد.
دین بمعنی درست خود چنانکه بآفریدگار راه می‌نماید باید از یکسو نیز مردمان را بطبیعت و آیین آن آشنا گرداند که به پندارهای بیهوده نگرایند و بچیزهای ناشدنی دل نبندند و راه زندگی را از دست ندهند و هر چیزی را از راه طبیعی آن جویند. امروز کیشها همه وارونه‌ی آن را می‌دارند و طبیعت را یک چیز ناستوده و بی‌ارج نشان می‌دهند. دیگر چه گمراهی بدتر ازین؟!..
سخن کوتاه می‌کنیم : این ناسازگاری کیشها با دانشها بدترین آلودگی آنست و یکی از بدترین گرفتاریها را برای جهان پدید آورده. آری کسانی که بکنجی خزیده‌اند و از دین دامی ساخته و درپی شکارند آنان را چه باک است؟!.. ولی برای کسانی که دربند سرفرازی و آزادی شرقیانند و دل از گرفتاریهای شرق پردرد می‌دارند بس سخت است ، و ما چون گزند این گرفتاری را در جای دیگری گفته‌ایم در اینجا بآن نمی‌پردازیم [2] .
امروز شیوه‌ی زندگانی انبوهی از مردم اینست که در جوانی باین آلودگیهای کیشها برخورده و پشت پا بدین زده و بیکبار رشته را پاره می‌کنند و دامن از هیچ تباهکاری درنمی‌چینند. و سپس چون پیر می‌شوند در برابر فشار درونی ایستادگی نتوانسته این زمان خود را بدامن یک کیش می‌اندازند و بهمه‌ی پندارهای بیخردانه از رجال‌الغیب و داستان خضر و نیارَستنیها و مانند آن گردن می‌نهند و اگر یکی ایراد گرفت و ناسازگاری آنها را با دانش و خرد یادآوری کرد به یک رشته سخنانی از اینگونه : «دانشها چه رازی را توانسته باز کند؟! جهان سراسر پر از نادانسته است. مگر ما راز الکتریک را می‌شناسیم؟!..» که بسرسام بیماران نزدیکتر است زبان باز می‌کنند ، و چنانکه دیروز بیکبار پشت پا بدین زده بودند امروز بیکبار پشت پا بدانش می‌زنند. آیا اینها ننگ زندگانی نیست؟!.. آیا می‌توان با این سخنان لرزه‌ای که دانشهای طبیعی به بنیاد کیشها انداخته جبران نمود؟!. آیا از اینکه ما چیزهای بسیاری را نمی‌دانیم باید از چیزهای دانسته هم چشم پوشیم؟!..
👇
امروز هر کسی می‌داند که این سستی که در کار دین پیدا شده و انبوه مردمان از آن رو گردانیده‌اند جز نتیجه‌ی ناسازگاریهای آن با دانشها نیست. تاریخ گواه است که اروپاییان دلبستگی بس سختی به دین مسیح می‌داشته‌اند و در راه آن از هیچ جانفشانی بازنمی‌ایستاده‌اند. ولی از روزی که این دانشها رواج یافته خواه و ناخواه از آن سرد شده‌اند و خود بایستی شوند. اگرچه اروپاییان در هر کاری تندروند و در این باره هم تندروی کرده‌اند هرچه هست روگردانی ایشان از دین مسیح و این روی سردی که جهان امروز به دین نشان می‌دهد بخیره[=بیجهت] نبوده. این پاسخها که امروز در ایران می‌شنویم اگر سودی دادی و گره از کار گشادی کشیشان اروپا دست از دامن آنها برنداشتندی.
داستان ایستادگیهای کشیشان را در برابر دانشها همه شنیده‌ایم که نخست با زورآزمایی پیش آمده و دانشمندان را بیدین نامیده و گزندها رسانیده‌اند. سپس چون کاری پیش نرفته این زمان بپاسخهای خنکی (همچون آنکه در بالا آوردیم) برخاسته‌اند. و سپس چون از آن نیز کاری پیش نرفته ناگزیر بخاموشی گراییده و خودشان نیز بیدین گردیده‌اند ولی چون نان از آن راه می‌خورند ناگزیر دینداری از خود می‌نمایند. چنانکه در شرق نیز همانست و بیشتر این کسان که دم از پیشوایی می‌زنند خود از درون باوری بخدا و دین ندارند.
در این باره آسیب نه تنها اینست که راست و دروغ بهم درآمیخته و جدایی درمیانه نمانده ، و مثلاً هستی آفریدگار را با داستان جابُلقا و جابُلسا به یک رشته کشیده‌اند ، خود بنیاد دین آلوده گردیده و رویه‌ی [3] بیخردانه و عامیانه بخویش گرفته. ببینید : هستی خدا و جاویدانی روان و پیدایش پیغمبران و آفرینش گیتی و سامان و آرایشی که در جهانست و اینها همه راست و همه با خرد و دانش سازگار است هر کدام رویه‌ی بیخردانه‌ای بخود گرفته و مایه‌ی روگردانی مردمان گردیده.
در زمان پیشین که دانشها همچون امروز نمی‌بود این ناسازگاری میانه‌ی کیشها و دانشها چندان پدیدار نبوده و چشمها را بخود نمی‌کشیده. ولی اکنون که دانشها پیشرفت فراوان کرده و صدها راز طبیعت بدست آمده ناسازگاری میانه‌ی کیشها و دانشها نیک پدیدار است و چشمها را بخود می‌کشد.
پانوشتها :
1ـ بنگرید بکتاب «در پاسخ بدخواهان».
2ـ كتاب «راه رستگاری».
3ـ رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ، شکل.
🌸
داستان ایستادگیهای کشیشان را در برابر دانشها همه شنیده‌ایم که نخست با زورآزمایی پیش آمده و دانشمندان را بیدین نامیده و گزندها رسانیده‌اند. سپس چون کاری پیش نرفته این زمان بپاسخهای خنکی (همچون آنکه در بالا آوردیم) برخاسته‌اند. و سپس چون از آن نیز کاری پیش نرفته ناگزیر بخاموشی گراییده و خودشان نیز بیدین گردیده‌اند ولی چون نان از آن راه می‌خورند ناگزیر دینداری از خود می‌نمایند. چنانکه در شرق نیز همانست و بیشتر این کسان که دم از پیشوایی می‌زنند خود از درون باوری بخدا و دین ندارند.
در این باره آسیب نه تنها اینست که راست و دروغ بهم درآمیخته و جدایی درمیانه نمانده ، و مثلاً هستی آفریدگار را با داستان جابُلقا و جابُلسا به یک رشته کشیده‌اند ، خود بنیاد دین آلوده گردیده و رویه‌ی [3] بیخردانه و عامیانه بخویش گرفته. ببینید : هستی خدا و جاویدانی روان و پیدایش پیغمبران و آفرینش گیتی و سامان و آرایشی که در جهانست و اینها همه راست و همه با خرد و دانش سازگار است هر کدام رویه‌ی بیخردانه‌ای بخود گرفته و مایه‌ی روگردانی مردمان گردیده.
در زمان پیشین که دانشها همچون امروز نمی‌بود این ناسازگاری میانه‌ی کیشها و دانشها چندان پدیدار نبوده و چشمها را بخود نمی‌کشیده. ولی اکنون که دانشها پیشرفت فراوان کرده و صدها راز طبیعت بدست آمده ناسازگاری میانه‌ی کیشها و دانشها نیک پدیدار است و چشمها را بخود می‌کشد.
پانوشتها :
1ـ بنگرید بکتاب «در پاسخ بدخواهان».
2ـ كتاب «راه رستگاری».
3ـ رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ، شکل.
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی هفت از نه)
بیگمان توان و کیفیتِ این اعتراضها در جای خود نشانیست از اندازه‌ی رشد سیاسی مردم ، و مردمی که رشد سیاسی ندارند و یک خواست و آرمان مشترکی نداشته کوشندگانشان هر چند تنی خود را از دیگران جدا گرفته‌اند ، چه شگفت که افزار دست سیاستِ بیگانگان شوند.
شما خود بیندیشید ، مردمی که دینداری را بچادر و آزادیخواهی را به بیپروایی بقانونهای زمان رضاشاه بسنجند ، چه دشواری دارد که فریبِ فریبکاران را خورند؟!. در جایی که راستیها روشن نگردیده و مردم معنی دین ، میهن ، آزادی و اینگونه چیزها را ندانند ، چه شگفت که سیاست‌پیشگانِ سودجویی با یکی دو سخن فریب‌آمیز و ژستِ دینداری یا آزادیخواهی گرفتن ایشان را بفریبند. چنین کاستیهایی در توده ، مایه‌ی آن شد که راهِ آن سیاستهای تبهکارانه هموار گردد. اینها باعث شد همینکه وزیران جلو سختگیریها را گرفتند و بسخنان فریبکارانه برخاستند ، تخمهای فریب و خیانت در دلهای توده‌ی ساده‌درون روییدن گرفت و چاکران دیکتاتوریِ دیروز ، شدند دمکراتها و آزادیخواهان امروز و مردم صد امید بیجا بآنان بستند.
سپس چیز دیگری که دیده شد آن بود که با انگیزش همان کمپانی خیانت (بلکه با سرمایه‌ی آن) برای ملایان روزنامه بنیاد نهاده شد. جوانی که می‌گویند در لندن پرورش یافته و خودش و خانواده‌اش زندگانی اروپایی می‌دارند روزنامه‌ای برای ملایان بنیاد نهاد ، و این روزنامه از گام نخست یکی از خواستهای خود بازگردانیدن چادر و روبند گردانید. پیاپی گفتارها نوشت که هنوز هم می‌نویسد.
باز دیده شد دولت در اداره‌ی رادیو دستگاهی بنام «تبلیغات دینی» برپا گردانیده بکسانی از مردان تیره‌مغز ماهانه‌ها داد که بنشینند و گفتارهای سراپا یاوه و بدخواهی نویسند و بآن روزنامه و مانندهای آن فرستند. (1)
بدینسان ملایان را میدانی پدید آوردند تا ایشان هم با عنوانهایی همچون «مبارزه با مفاسد» ، مبارزه با «کفریات» ، «ارتداد» ، «محرمات» و مانند آنها بجَست و خیزهایی پردازند و بجانِ دگراندیشان افتند.
با نیرو گرفتن ملایان که کالایی جز خرافه ، مردم‌آزاری ، بیدینی و دکانی جز منبر و امامزاده و زیارتگاه ندارند ، کشور بازار داد و ستدِ کالاهای بی‌ارج و سراسر زیانمندِ ایشان و میدانگاهِ نمایشهای بیخردانه‌شان گردید. اینها بدست کابینه‌هایی انجام می‌گرفت که یکی پس از دیگری سر کار می‌آمدند. آنان بملایان که دستگاه خود را پس از جنبش مشروطه بیکبار از دست رفته دیده بودند ، فهماندند که امروز روزگار دیگریست و بخت برویشان لبخند زده.
قانون «لباس متحدالشکل» (1307) سیزده سال بمردان رخت یکسان پوشاند و تنها کسانی که از این یکسانی برکنار بودند گروههایی همچون پیشوایان کیشها ، مفتیهای سنی ، «مجتهدین» ، «علما» و «فضلا» و «مدرسین» و «وعاظ» و «پیشنمازها» بودند که با تأیید حوزه‌ی علمیه جواز «واجد شرایط» می‌گرفتند. پس از شهریور20 همینکه دولت فهماند که با چادر سختگیری ندارد ، پوشیدن عبا و گزاشتن عمامه و کلاه‌پوستی و نمدی و سر باز زدن از نشان دادن «جواز معممی» بشهربانی و مانندگان آن که همه برخلاف قانونِ لباس متحدالشکل بود ، در اینگوشه و آنگوشه دیده شد. چنانکه دیدیم این راه را فروغی با همان نامه‌ی بظاهر مردم‌خواهانه در ماههای نخستِ افتادنِ رضاشاه (شاید هم بهمدستی نهانی با کاشانی) گشود.
پس از چندی ، گفته‌ها دیگر شد و سخن از بازگردانیدنِ خزینه‌ها و برداشتن دوش از گرمابه‌ها ، تعمیر و نوسازی امامزاده‌ها و بستن مدرسه‌های مختلط بمیان آمد. مخالفت ملایان با دبیرستانهای دخترانه ، آزار رساندن به اقلیتها بویژه یهودیان و بهائیان و حتا بهائی‌کشی و زردشتی‌کشی آغاز شد. (2) ملایان برای زیرِ فشار گزاردنِ آزادیخواهان به تحریک عشایر و مردم عامی پرداختند. دولتها یکایک جلو قمه‌زنی و زنجیرزنی و روضه‌خوانی را باز گزاردند تا از یکسو دستگاه ملایان از نو گسترده گردد و نیروی خود را با عبا و عمامه بنمایش گزارد و بدینسان چشم آزادیخواهان را بترسانند. ملایان هم که از دولتها همراهی می‌دیدند ، برای بدست آوردنِ خواستِ اصلی که همانا باز شدنِ دکانهای پر درآمدِ کیشی و بازگشت اوقاف و دیگر مفتخوریها بود بتکان آمدند.
بیرون کار این بود که همه‌ی اینها «اهمیت دادن بدین» است که در زمان شاه گذشته بآنها بیپروایی شده. چنان فضایی پدید آوردند که شاه جوان هم از بیپروایی پدر به دین ناخشنودی می‌نمود و عقیده‌ی مذهبی خود را بگوشها کشیده خود را پایبند بتشیع می‌شناسانید. (3)
شاه جدید ... دستور داد تا زمینهای وقفی بمؤسسات مذهبی بازگردانده شود. همچنین دانشکده‌ی الهیات را در دانشگاه تهران تأسیس کرد ... (4)
👇
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی هفت از نه)
بیگمان توان و کیفیتِ این اعتراضها در جای خود نشانیست از اندازه‌ی رشد سیاسی مردم ، و مردمی که رشد سیاسی ندارند و یک خواست و آرمان مشترکی نداشته کوشندگانشان هر چند تنی خود را از دیگران جدا گرفته‌اند ، چه شگفت که افزار دست سیاستِ بیگانگان شوند.
شما خود بیندیشید ، مردمی که دینداری را بچادر و آزادیخواهی را به بیپروایی بقانونهای زمان رضاشاه بسنجند ، چه دشواری دارد که فریبِ فریبکاران را خورند؟!. در جایی که راستیها روشن نگردیده و مردم معنی دین ، میهن ، آزادی و اینگونه چیزها را ندانند ، چه شگفت که سیاست‌پیشگانِ سودجویی با یکی دو سخن فریب‌آمیز و ژستِ دینداری یا آزادیخواهی گرفتن ایشان را بفریبند. چنین کاستیهایی در توده ، مایه‌ی آن شد که راهِ آن سیاستهای تبهکارانه هموار گردد. اینها باعث شد همینکه وزیران جلو سختگیریها را گرفتند و بسخنان فریبکارانه برخاستند ، تخمهای فریب و خیانت در دلهای توده‌ی ساده‌درون روییدن گرفت و چاکران دیکتاتوریِ دیروز ، شدند دمکراتها و آزادیخواهان امروز و مردم صد امید بیجا بآنان بستند.
سپس چیز دیگری که دیده شد آن بود که با انگیزش همان کمپانی خیانت (بلکه با سرمایه‌ی آن) برای ملایان روزنامه بنیاد نهاده شد. جوانی که می‌گویند در لندن پرورش یافته و خودش و خانواده‌اش زندگانی اروپایی می‌دارند روزنامه‌ای برای ملایان بنیاد نهاد ، و این روزنامه از گام نخست یکی از خواستهای خود بازگردانیدن چادر و روبند گردانید. پیاپی گفتارها نوشت که هنوز هم می‌نویسد.
باز دیده شد دولت در اداره‌ی رادیو دستگاهی بنام «تبلیغات دینی» برپا گردانیده بکسانی از مردان تیره‌مغز ماهانه‌ها داد که بنشینند و گفتارهای سراپا یاوه و بدخواهی نویسند و بآن روزنامه و مانندهای آن فرستند. (1)
بدینسان ملایان را میدانی پدید آوردند تا ایشان هم با عنوانهایی همچون «مبارزه با مفاسد» ، مبارزه با «کفریات» ، «ارتداد» ، «محرمات» و مانند آنها بجَست و خیزهایی پردازند و بجانِ دگراندیشان افتند.
با نیرو گرفتن ملایان که کالایی جز خرافه ، مردم‌آزاری ، بیدینی و دکانی جز منبر و امامزاده و زیارتگاه ندارند ، کشور بازار داد و ستدِ کالاهای بی‌ارج و سراسر زیانمندِ ایشان و میدانگاهِ نمایشهای بیخردانه‌شان گردید. اینها بدست کابینه‌هایی انجام می‌گرفت که یکی پس از دیگری سر کار می‌آمدند. آنان بملایان که دستگاه خود را پس از جنبش مشروطه بیکبار از دست رفته دیده بودند ، فهماندند که امروز روزگار دیگریست و بخت برویشان لبخند زده.
قانون «لباس متحدالشکل» (1307) سیزده سال بمردان رخت یکسان پوشاند و تنها کسانی که از این یکسانی برکنار بودند گروههایی همچون پیشوایان کیشها ، مفتیهای سنی ، «مجتهدین» ، «علما» و «فضلا» و «مدرسین» و «وعاظ» و «پیشنمازها» بودند که با تأیید حوزه‌ی علمیه جواز «واجد شرایط» می‌گرفتند. پس از شهریور20 همینکه دولت فهماند که با چادر سختگیری ندارد ، پوشیدن عبا و گزاشتن عمامه و کلاه‌پوستی و نمدی و سر باز زدن از نشان دادن «جواز معممی» بشهربانی و مانندگان آن که همه برخلاف قانونِ لباس متحدالشکل بود ، در اینگوشه و آنگوشه دیده شد. چنانکه دیدیم این راه را فروغی با همان نامه‌ی بظاهر مردم‌خواهانه در ماههای نخستِ افتادنِ رضاشاه (شاید هم بهمدستی نهانی با کاشانی) گشود.
پس از چندی ، گفته‌ها دیگر شد و سخن از بازگردانیدنِ خزینه‌ها و برداشتن دوش از گرمابه‌ها ، تعمیر و نوسازی امامزاده‌ها و بستن مدرسه‌های مختلط بمیان آمد. مخالفت ملایان با دبیرستانهای دخترانه ، آزار رساندن به اقلیتها بویژه یهودیان و بهائیان و حتا بهائی‌کشی و زردشتی‌کشی آغاز شد. (2) ملایان برای زیرِ فشار گزاردنِ آزادیخواهان به تحریک عشایر و مردم عامی پرداختند. دولتها یکایک جلو قمه‌زنی و زنجیرزنی و روضه‌خوانی را باز گزاردند تا از یکسو دستگاه ملایان از نو گسترده گردد و نیروی خود را با عبا و عمامه بنمایش گزارد و بدینسان چشم آزادیخواهان را بترسانند. ملایان هم که از دولتها همراهی می‌دیدند ، برای بدست آوردنِ خواستِ اصلی که همانا باز شدنِ دکانهای پر درآمدِ کیشی و بازگشت اوقاف و دیگر مفتخوریها بود بتکان آمدند.
بیرون کار این بود که همه‌ی اینها «اهمیت دادن بدین» است که در زمان شاه گذشته بآنها بیپروایی شده. چنان فضایی پدید آوردند که شاه جوان هم از بیپروایی پدر به دین ناخشنودی می‌نمود و عقیده‌ی مذهبی خود را بگوشها کشیده خود را پایبند بتشیع می‌شناسانید. (3)
شاه جدید ... دستور داد تا زمینهای وقفی بمؤسسات مذهبی بازگردانده شود. همچنین دانشکده‌ی الهیات را در دانشگاه تهران تأسیس کرد ... (4)
👇
شاه همچنین رفتاری بوارونه‌ی پدر می‌کند : بدیدار آیت‌الله بروجردی که در بیمارستان بستری شده می‌رود (10 آذر تا 21 بهمن 1323). (5) چنانکه می‌بینید این هم رونوشتی است از همان سیاست فروغی. بیگمان شاه از نتیجه‌ی چنین رفتارهایی و تأثیرِ آنها بر مردم آگاه بوده و دانسته و فهمیده می‌کرده. آن هم شاهی که خود گواه رفتارِ سردِ پدر با مجتهدان و ملایان بوده.
پانوشتها :
1ـ کسروی ، دادگاه ، ص 54 و 55.
2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 85 تا 96 و آبراهامیان ، یرواند ، ایران بین دو انقلاب ، 1377 ص 214.
3ـ پرچم روزانه شماره‌ی 221 ، ششم آبان 1321 ، گفتار «خرده‌گیری و پاسخ آن».
4ـ آبراهامیان ، یاد شده ، ص 217.
5ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 78.
🌸
پانوشتها :
1ـ کسروی ، دادگاه ، ص 54 و 55.
2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 85 تا 96 و آبراهامیان ، یرواند ، ایران بین دو انقلاب ، 1377 ص 214.
3ـ پرچم روزانه شماره‌ی 221 ، ششم آبان 1321 ، گفتار «خرده‌گیری و پاسخ آن».
4ـ آبراهامیان ، یاد شده ، ص 217.
5ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 78.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 7ـ دین باید با خرد و دانش بسازد (یک از دو)
اینبود که پیش از آنکه ما بکار برخیزیم و چیزهایی بنگاریم همگی از دین نومیدی می‌نمودند و جز کسانی که از این راه نان می‌خورند و سود می‌برند ، و جز از دسته‌هایی که چندان آگاهی از دانشها و این چیزها نمی‌دارند دیگران همگی از دین بیزاری می‌نمودند. فراموش نکرده‌ام که چون شماره‌های نخستین پیمان بیرون می‌آمد و کسانی می‌دیدند که ما نام دین می‌بریم و از آن هواداری می‌نماییم در شگفت می‌شدند و بسیاری از ایشان باور نکرده آن را سیاستی برای پیشرفت کار می‌شماردند و بارها بزبان می‌آمدند. من خود نیز چون هشت سال پیش بر این شدم که گامهایی در این راه بردارم هر زمان که باین زمینه می‌رسیدم تو گویی کوهی بس بزرگ و سخت را در برابر خود می‌دیدم و اگر نبودی که به پشتیبانی خدا امید می‌بستم نومیدانه رو برگردانیدمی.
می‌بایست من راست را از دروغ جدا گردانم ولی آیا ترازوی آن چه بایستی بود؟.. آیا توانستمی بدلخواه چیزهایی را راست پنداشته و چیزهایی را دروغ شمارم؟!. آیا از چنان کاری جز رسوایی چه نتیجه برداشتمی؟!. من بایستی آنچه را که با دانش نمی‌سازد کنار گزارم. لیکن کدام دانش؟!.. آیا هر آنچه در کتاب است دانش است؟!.. اگر نیست راه جدا کردن آنها از یکدیگر چیست؟!..
چنانکه در جای دیگر گفته‌ام ما در گام نخست باین پرداختیم که دین باید با خرد و دانش سازگار باشد ، ولی تا دیرزمانی بر سر این کشاکش داشتیم زیرا کمتر کسی می‌پذیرفت که می‌توان دین را با خرد و دانش سنجید. یک دسته که بیدین می‌بودند هیچ گونه سازشی میانه‌ی دین و خرد گمان نمی‌کردند و سراسر دین را افسانه و بازیچه می‌انگاشتند. یک دسته که در دین بازمانده اینان هم کسانی بودند که به خرد و دانش ارج نمی‌گزاردند و آشکاره می‌گفتند : خردهای ما نارساست (چنانکه همین سخن را حقیقتگو نیز گفته و ما آن را خواهیم آورد). پس از نگارشهای بسیار و کوششهای فراوان بود که ما توانستیم این گفته را در دلها جا دهیم و راهی برای سنجش دین با خرد و دانش باز کنیم. پس از آن با سختی دیگری روبرو گردیدیم و آن اینکه آیا کدام خرد است که تواند درباره‌ی دین و راستی آن داوری کند و ناگزیر شدیم خرد و معنی آن را روشن گردانیم.
از آنسوی درباره‌ی دانشها بسختترین زمینه‌ها درآمدیم : زیرا بایستی روشن گردانیم که هر آنچه در کتاب است دانش نیست ، و تنها گفته‌ی یک یا چند پرفسور دلیل نتواند بود ، و این رشته‌های گوناگون که امروز بنام دانش در جهان روانست همگی در یک رده نیست ، و بی‌آنکه بدرون دانشها درآییم و یکایک آنها را بسنجیم و زیر و رو کنیم و بگفتگوهای بی‌پایان پردازیم ، یک ترازویی برای شناختن درست از نادرست در دست کنیم و دانش را از جز از آن جدا گردانیم. آیا بچنین کاری چگونه فیروز می‌شدیم؟!.. آیا آشنایی بدانشها برای چنین کاری بس بودی.
اگر راستی را بخواهیم در چنین زمینهای آشنایی بدانشها و خو گرفتن بآنها پابند اندیشه شود و من اگر اندک‌آشنایی با دانشهای طبیعی می‌داشتم آن سنگ راهم بود و اگر سرخود بودمی بایستی از آن بیمناک باشم و بنگهداری خود کوشم نه اینکه چشم یاوری از آنها دارم.
ببینید فلسفه‌ی نوین سراسر جهان را جز مادّه و نمایشهای آن نمی‌شناسد و امروز هزاران کسان از پرفسوران و دانشمندان هوادار او می‌باشند. آیا بایستی ما چه جدایی میانه‌ی آن با دانشهای دیگر گزاریم؟. اگر آن را نپذیریم آیا چه پاسخی بآن دهیم؟!.. در اینجا بود که می‌بایست دست خدا درمیان باشد و کاری انجام گیرد. دیگران هرچه می‌گویند بگویند ، من می‌دانم و خدا که آن روزی که بکار برخاستم هیچ گونه دانشی در این باره‌ها در دل نمی‌داشتم و تنها این اندازه می‌دانستم که چون راه را پیش گیرم گام بگام راستیها برایم روشن خواهد گردید و کار انجام خواهد گرفت. این کار تاکنون نشده بود و من که آن را انجام دادم با پیشانی باز می‌گویم که به یاری خدا بکوچکترین لغزشی دچار نگردیدم.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 7ـ دین باید با خرد و دانش بسازد (یک از دو)
اینبود که پیش از آنکه ما بکار برخیزیم و چیزهایی بنگاریم همگی از دین نومیدی می‌نمودند و جز کسانی که از این راه نان می‌خورند و سود می‌برند ، و جز از دسته‌هایی که چندان آگاهی از دانشها و این چیزها نمی‌دارند دیگران همگی از دین بیزاری می‌نمودند. فراموش نکرده‌ام که چون شماره‌های نخستین پیمان بیرون می‌آمد و کسانی می‌دیدند که ما نام دین می‌بریم و از آن هواداری می‌نماییم در شگفت می‌شدند و بسیاری از ایشان باور نکرده آن را سیاستی برای پیشرفت کار می‌شماردند و بارها بزبان می‌آمدند. من خود نیز چون هشت سال پیش بر این شدم که گامهایی در این راه بردارم هر زمان که باین زمینه می‌رسیدم تو گویی کوهی بس بزرگ و سخت را در برابر خود می‌دیدم و اگر نبودی که به پشتیبانی خدا امید می‌بستم نومیدانه رو برگردانیدمی.
می‌بایست من راست را از دروغ جدا گردانم ولی آیا ترازوی آن چه بایستی بود؟.. آیا توانستمی بدلخواه چیزهایی را راست پنداشته و چیزهایی را دروغ شمارم؟!. آیا از چنان کاری جز رسوایی چه نتیجه برداشتمی؟!. من بایستی آنچه را که با دانش نمی‌سازد کنار گزارم. لیکن کدام دانش؟!.. آیا هر آنچه در کتاب است دانش است؟!.. اگر نیست راه جدا کردن آنها از یکدیگر چیست؟!..
چنانکه در جای دیگر گفته‌ام ما در گام نخست باین پرداختیم که دین باید با خرد و دانش سازگار باشد ، ولی تا دیرزمانی بر سر این کشاکش داشتیم زیرا کمتر کسی می‌پذیرفت که می‌توان دین را با خرد و دانش سنجید. یک دسته که بیدین می‌بودند هیچ گونه سازشی میانه‌ی دین و خرد گمان نمی‌کردند و سراسر دین را افسانه و بازیچه می‌انگاشتند. یک دسته که در دین بازمانده اینان هم کسانی بودند که به خرد و دانش ارج نمی‌گزاردند و آشکاره می‌گفتند : خردهای ما نارساست (چنانکه همین سخن را حقیقتگو نیز گفته و ما آن را خواهیم آورد). پس از نگارشهای بسیار و کوششهای فراوان بود که ما توانستیم این گفته را در دلها جا دهیم و راهی برای سنجش دین با خرد و دانش باز کنیم. پس از آن با سختی دیگری روبرو گردیدیم و آن اینکه آیا کدام خرد است که تواند درباره‌ی دین و راستی آن داوری کند و ناگزیر شدیم خرد و معنی آن را روشن گردانیم.
از آنسوی درباره‌ی دانشها بسختترین زمینه‌ها درآمدیم : زیرا بایستی روشن گردانیم که هر آنچه در کتاب است دانش نیست ، و تنها گفته‌ی یک یا چند پرفسور دلیل نتواند بود ، و این رشته‌های گوناگون که امروز بنام دانش در جهان روانست همگی در یک رده نیست ، و بی‌آنکه بدرون دانشها درآییم و یکایک آنها را بسنجیم و زیر و رو کنیم و بگفتگوهای بی‌پایان پردازیم ، یک ترازویی برای شناختن درست از نادرست در دست کنیم و دانش را از جز از آن جدا گردانیم. آیا بچنین کاری چگونه فیروز می‌شدیم؟!.. آیا آشنایی بدانشها برای چنین کاری بس بودی.
اگر راستی را بخواهیم در چنین زمینهای آشنایی بدانشها و خو گرفتن بآنها پابند اندیشه شود و من اگر اندک‌آشنایی با دانشهای طبیعی می‌داشتم آن سنگ راهم بود و اگر سرخود بودمی بایستی از آن بیمناک باشم و بنگهداری خود کوشم نه اینکه چشم یاوری از آنها دارم.
ببینید فلسفه‌ی نوین سراسر جهان را جز مادّه و نمایشهای آن نمی‌شناسد و امروز هزاران کسان از پرفسوران و دانشمندان هوادار او می‌باشند. آیا بایستی ما چه جدایی میانه‌ی آن با دانشهای دیگر گزاریم؟. اگر آن را نپذیریم آیا چه پاسخی بآن دهیم؟!.. در اینجا بود که می‌بایست دست خدا درمیان باشد و کاری انجام گیرد. دیگران هرچه می‌گویند بگویند ، من می‌دانم و خدا که آن روزی که بکار برخاستم هیچ گونه دانشی در این باره‌ها در دل نمی‌داشتم و تنها این اندازه می‌دانستم که چون راه را پیش گیرم گام بگام راستیها برایم روشن خواهد گردید و کار انجام خواهد گرفت. این کار تاکنون نشده بود و من که آن را انجام دادم با پیشانی باز می‌گویم که به یاری خدا بکوچکترین لغزشی دچار نگردیدم.
👇
ببینید : جاویدانی روان را فلسفه‌ی نوین نمی‌پذیرد و در دینها که آمده دلیلی برای آن یاد نشده. این دینها هنگامی بنیاد یافته‌اند که گمراهیهای امروزی درمیان نبوده و پیغمبران جز با کسان بی‌آلایش ساده‌درون روبرو نبوده‌اند ، اینست چندان دربند دلیل نبوده‌اند و همیشه بگفتارهای ساده‌ی طبیعی بسنده کرده‌اند و بایستی کنند. لیکن امروز ما بایستی دلیلی برای آن یاد کنیم و من تا چند سال درباره‌ی آن سخنی بزبان نمی‌آوردم تا داستان «جان و روان» برایم روشن گردید و بنگارش آن پرداختم. کنون شما ببینید که دیگران چه کرده‌اند و چنانکه در جای دیگری نوشته‌ام دست بدامن افسانه‌ی «گفتگو با مردگان» (اسپرتیسم) که از اروپا برخاسته زده‌اند و آن را دلیل جاویدانی روان گرفته‌اند که باید گفت بنیادی بروی یخ گزارده‌اند. بارها من می‌شنوم می‌گویند : «چگونه شما گفتگو با مردگان را نمی‌پذیرید در جایی که صدها پرفسور آن را پذیرفته‌اند؟!..» اینان آن نمی‌دانند که پذیرفتن صدها پرفسور دلیل درستی یک چیز نتواند بود و این بهترین نمونه است که جدا کردن راستیها از دروغها یک کار آسانی نیست و لغزشگاههای فراوان در آن راه است.
🌸
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی هشت از نه)
کسانی پشتیبانی دولتهای محمدرضاشاه از پسرفت را بجلوگیری از کمونیزم وابسته دانسته‌اند. شاید بعد از چندی چنین کاربردی هم از آن خواسته شده ولی اینکه گمان کنیم بازگردانیدن ارتجاع تنها برای جلوگیری از کمونیزم بوده از راستی بدورست. این موضوع از کتاب «دادگاه» بهتر دانسته می‌شود. آنجا خیانتهای بدخواهان در چند صحنه از تاریخ ایران جلو چشمِ خواننده آورده می‌شود و تاریخچه‌ی کمپانی خیانت تا اندازه‌ای روشن می‌گردد. لیکن ما در اینجا بچند نکته اشاره‌ای کرده می‌گذریم.
یکم ، چنانکه دیدیم فروغی در نخستین نشستی که روزنامه‌نویسان را پذیرفته بود عنوان می‌کند : «باید بمسئله‌ی دین هم اهمیت داد. در بیست سال گذشته یکی هم دین از میان رفت». همچنین نامه‌ی نیرنگبازانه‌ی او بکاشانی چهار ماه پس از رفتن رضاشاه نوشته شده. هنگامی‌که ما از کمونیزم در ایران پس از شهریور20 سخن می‌گوییم آنچه باندیشه می‌آید حزب توده است. حال آنکه ، آن حزب در این زمان کوتاه کاری نکرده بود که مایه‌ی نگرانی باشد.
دوم ، کسانی که با پیشامدهای شهریور بیست آشنایی دارند می‌دانند که برای آرتش ایران چه نقشه‌های شومِ استادانه‌ای کشیده بودند تا در زمان کوتاهی درهم شکند و از هم بپاشد ، دلها را نومیدی پر گرداند و سربازان و افسران را استواری و سربلندی نماند. (1)
سوم ، ایلهای بیابانگرد و تاراجگر را که در زمان رضاشاه روستانشین گردیده و گامی در راه پیشرفت زندگانی برداشته بودند آزاد گزاردند که بزندگانی کوچنده‌ی خود بازگردند. اینها همه بکنار ، برخی از فرماندهان آرتش هنگام گریز (در شهریور 20) سلاح و فشنگ بکوهها و دره‌ها ریختند تا بدست ایلها برسد و بتاراجگری و گردنکشی بازگردند. چنین بیناموسی را کردند ولی وزارت جنگ و ستاد آرتش ببازخواستی از ایشان برنخاست.
داستان محمد رشید فراموش نشده. یک کرد گردنکش تاراجگر برخاست و صد نامردی بسر سپاه ایران آورد و شما وزیران بجای آنکه سپاه فرستید و سر او را بکوبید و آبروی رفته‌ی دولت را بازگردانید با او از در فروتنی درآمدید و بپاداش آن نامردیهایش حکومت بانه را با بیست‌هزار تومان باج سَبیل ماهانه باو سپردید ، و بدینسان ناتوانی دولت بلکه بیچارگی آن را ، بهمه‌ی سرکشان و تاراجگران آگاهی دادید. (2)
چهارم ، چنانکه کسروی در کتاب «در پیرامون ادبیات» نشان می‌دهد ، کمپانی خیانت از سالها پیش از انقلاب کمونیستی اکتبر ، بجز دسته‌بندیهایی که خود داشتند و در سایه‌ی آن از پیشامدهای سیاسی ، سودِ خود و بیگانگان را می‌جسته‌اند ، برواج دادنِ گمراهیها کوشیده‌اند. این کوششها هم شاخه‌ای از ارتجاعست گو آنکه یک نام «ادبیات» بروی آن گزارده باشند.
چنانکه دیده می‌شود هیچ یک از اینها نه نبرد با کمونیزم بلکه نبرد با آزادیخواهی و پیشرفت بوده. اینها از یکسو خیانت و از سوی دیگر پشتیبانی از ارتجاعست. ارتجاع یعنی بازگشت بگذشته ، یعنی پسرفت و آن تنها چیره گردانیدن ملایان نیست. آرتش را با شاهکارِ خیانت کمر شکستن و ایلها را بزندگانی کوچنده‌ی پیشین بازگردانیدن ، گردنکشان را ناز شست دادن ، ایمنی را برانداختن ، صوفی‌پروری کردن و اندیشه‌های پست را رواج دادن ، همه پشتیبانی از ارتجاعست. مردم را در یک زندگانی پستی ماندگار خواستنست.
اکنون توان پرسید پس چه خواستی در پشت این نقشه‌ها نهفته بوده. پاسخ را از کتاب «دادگاه» برایتان می‌آوریم :
باید دانست در این کشور سیاست شومی هست که از سالیان بسیار در کارست. یک دسته که رشته‌ی کارها را در دست می‌دارند کوشش ایشان برآنست که ایرانیان را از پیشرفت بازداشته نگزارند بپای توده‌های پیشرفته‌ی اروپا و آسیا رسند. این توده را در همین حال گرفتاری و بدبختی که هستند نگه دارند : دولت همیشه ناتوان باشد ، ناایمنی از کشور برنخیزد ، ایلهای کوچ‌نشین به همان حال که هستند بازمانند ، اداره‌ها درهم و کارها بسیار سست باشد ، مردم همیشه از دولت ناخشنود و از بخت خود گله‌مند بوده دل پر از نومیدی دارند ، مجلس مایه‌ی ریشخند و دولت در دیده‌ها بی‌ارج باشد ، ملایان که سرچشمه‌ی نادانی و گمراهی مردمند و همیشه مایه‌ی نابسامانی می‌باشند از نیرو نیفتند ، دستگاه آنان شکوه خود را از دست ندهد ، اندیشه‌های پست زمان مغول و بدآموزیهای زهرآلود آن زمان از رواج نیفتد ، جبریگری و بیپروایی بزندگانی و آلودگی بقلندری و درویشی از مغزها بیرون نرود ، روضه‌خوانی و سینه‌زنی و قمه‌زنی و زنجیرزنی و شبیه‌سازی و مانند اینها که بیگانگان نشانه‌ی وحشیگری می‌شمارند رواج خود را از دست ندهد ، از دانشهای اروپایی و از اندیشه‌های بلندِ برخی از اروپاییان جز بهره‌ی کمی باین مردم نرسد ـ یکایک نتوان شمرد. از هر راه که بتوانند این کشور و این توده [را] از پیشرفت بازداشته بلکه اگر توانند پستر برند.
👇
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی هشت از نه)
کسانی پشتیبانی دولتهای محمدرضاشاه از پسرفت را بجلوگیری از کمونیزم وابسته دانسته‌اند. شاید بعد از چندی چنین کاربردی هم از آن خواسته شده ولی اینکه گمان کنیم بازگردانیدن ارتجاع تنها برای جلوگیری از کمونیزم بوده از راستی بدورست. این موضوع از کتاب «دادگاه» بهتر دانسته می‌شود. آنجا خیانتهای بدخواهان در چند صحنه از تاریخ ایران جلو چشمِ خواننده آورده می‌شود و تاریخچه‌ی کمپانی خیانت تا اندازه‌ای روشن می‌گردد. لیکن ما در اینجا بچند نکته اشاره‌ای کرده می‌گذریم.
یکم ، چنانکه دیدیم فروغی در نخستین نشستی که روزنامه‌نویسان را پذیرفته بود عنوان می‌کند : «باید بمسئله‌ی دین هم اهمیت داد. در بیست سال گذشته یکی هم دین از میان رفت». همچنین نامه‌ی نیرنگبازانه‌ی او بکاشانی چهار ماه پس از رفتن رضاشاه نوشته شده. هنگامی‌که ما از کمونیزم در ایران پس از شهریور20 سخن می‌گوییم آنچه باندیشه می‌آید حزب توده است. حال آنکه ، آن حزب در این زمان کوتاه کاری نکرده بود که مایه‌ی نگرانی باشد.
دوم ، کسانی که با پیشامدهای شهریور بیست آشنایی دارند می‌دانند که برای آرتش ایران چه نقشه‌های شومِ استادانه‌ای کشیده بودند تا در زمان کوتاهی درهم شکند و از هم بپاشد ، دلها را نومیدی پر گرداند و سربازان و افسران را استواری و سربلندی نماند. (1)
سوم ، ایلهای بیابانگرد و تاراجگر را که در زمان رضاشاه روستانشین گردیده و گامی در راه پیشرفت زندگانی برداشته بودند آزاد گزاردند که بزندگانی کوچنده‌ی خود بازگردند. اینها همه بکنار ، برخی از فرماندهان آرتش هنگام گریز (در شهریور 20) سلاح و فشنگ بکوهها و دره‌ها ریختند تا بدست ایلها برسد و بتاراجگری و گردنکشی بازگردند. چنین بیناموسی را کردند ولی وزارت جنگ و ستاد آرتش ببازخواستی از ایشان برنخاست.
داستان محمد رشید فراموش نشده. یک کرد گردنکش تاراجگر برخاست و صد نامردی بسر سپاه ایران آورد و شما وزیران بجای آنکه سپاه فرستید و سر او را بکوبید و آبروی رفته‌ی دولت را بازگردانید با او از در فروتنی درآمدید و بپاداش آن نامردیهایش حکومت بانه را با بیست‌هزار تومان باج سَبیل ماهانه باو سپردید ، و بدینسان ناتوانی دولت بلکه بیچارگی آن را ، بهمه‌ی سرکشان و تاراجگران آگاهی دادید. (2)
چهارم ، چنانکه کسروی در کتاب «در پیرامون ادبیات» نشان می‌دهد ، کمپانی خیانت از سالها پیش از انقلاب کمونیستی اکتبر ، بجز دسته‌بندیهایی که خود داشتند و در سایه‌ی آن از پیشامدهای سیاسی ، سودِ خود و بیگانگان را می‌جسته‌اند ، برواج دادنِ گمراهیها کوشیده‌اند. این کوششها هم شاخه‌ای از ارتجاعست گو آنکه یک نام «ادبیات» بروی آن گزارده باشند.
چنانکه دیده می‌شود هیچ یک از اینها نه نبرد با کمونیزم بلکه نبرد با آزادیخواهی و پیشرفت بوده. اینها از یکسو خیانت و از سوی دیگر پشتیبانی از ارتجاعست. ارتجاع یعنی بازگشت بگذشته ، یعنی پسرفت و آن تنها چیره گردانیدن ملایان نیست. آرتش را با شاهکارِ خیانت کمر شکستن و ایلها را بزندگانی کوچنده‌ی پیشین بازگردانیدن ، گردنکشان را ناز شست دادن ، ایمنی را برانداختن ، صوفی‌پروری کردن و اندیشه‌های پست را رواج دادن ، همه پشتیبانی از ارتجاعست. مردم را در یک زندگانی پستی ماندگار خواستنست.
اکنون توان پرسید پس چه خواستی در پشت این نقشه‌ها نهفته بوده. پاسخ را از کتاب «دادگاه» برایتان می‌آوریم :
باید دانست در این کشور سیاست شومی هست که از سالیان بسیار در کارست. یک دسته که رشته‌ی کارها را در دست می‌دارند کوشش ایشان برآنست که ایرانیان را از پیشرفت بازداشته نگزارند بپای توده‌های پیشرفته‌ی اروپا و آسیا رسند. این توده را در همین حال گرفتاری و بدبختی که هستند نگه دارند : دولت همیشه ناتوان باشد ، ناایمنی از کشور برنخیزد ، ایلهای کوچ‌نشین به همان حال که هستند بازمانند ، اداره‌ها درهم و کارها بسیار سست باشد ، مردم همیشه از دولت ناخشنود و از بخت خود گله‌مند بوده دل پر از نومیدی دارند ، مجلس مایه‌ی ریشخند و دولت در دیده‌ها بی‌ارج باشد ، ملایان که سرچشمه‌ی نادانی و گمراهی مردمند و همیشه مایه‌ی نابسامانی می‌باشند از نیرو نیفتند ، دستگاه آنان شکوه خود را از دست ندهد ، اندیشه‌های پست زمان مغول و بدآموزیهای زهرآلود آن زمان از رواج نیفتد ، جبریگری و بیپروایی بزندگانی و آلودگی بقلندری و درویشی از مغزها بیرون نرود ، روضه‌خوانی و سینه‌زنی و قمه‌زنی و زنجیرزنی و شبیه‌سازی و مانند اینها که بیگانگان نشانه‌ی وحشیگری می‌شمارند رواج خود را از دست ندهد ، از دانشهای اروپایی و از اندیشه‌های بلندِ برخی از اروپاییان جز بهره‌ی کمی باین مردم نرسد ـ یکایک نتوان شمرد. از هر راه که بتوانند این کشور و این توده [را] از پیشرفت بازداشته بلکه اگر توانند پستر برند.
👇
این خواست ایشانست و گروهی باهم یکی شده و دست بهم داده‌اند که این خواست را پیش برند ، و چون از سالیان دراز رشته‌ی حکومت در دست ایشانست با ایمنی و آسودگی کار خود را انجام می‌دهند و تا می‌توانند بکسان دیگری راه نداده نمی‌گزارند که آنان پیش آیند و همچشم و هم‌نبرد اینان باشند. همیشه می‌جویند و کسانی را که در این بدخواهی با آنان همراه توانند بود پیدا می‌کنند و آنها را پیش آورده بجایگاهی می‌رسانند و جوانانی را پرورده و دستگاه خود را نگه می‌دارند.
از پنجاه و شصت سال باز ، دست اینان در رخداده‌های تاریخی این کشور درمیان بوده است و کسانی که در آینده جستجو از تاریخ ایران خواهند کرد باید این را از دیده دور ندارند وگرنه خود را در برابر «چیستانهایی» خواهند دید. (3)
این شرحها روشن می‌گرداند که شیوه‌ی کابینه‌های دهه‌ی بیست پیروی از «آیین‌نامه‌ی» کمپانی و خواستش آن بوده که آنچه در سایه‌ی مشروطه و در زمان رضاشاه مانعِ ارتجاع بود را از میان برداشته و هرچه در اندیشه و شیوه‌ی زندگانی ، پیشرفت رخ داده بود بازگردانند.
پانوشتها :
1ـ نک. گفتارهای روزنامه‌ی پرچم بقلم کسروی در زمینه‌ی پیشامدهای شهریور20 و نیز کتاب «دادگاه».
2ـ کسروی ، دادگاه ، ص 58.
3ـ پیشین ، ص 39.
🌸
از پنجاه و شصت سال باز ، دست اینان در رخداده‌های تاریخی این کشور درمیان بوده است و کسانی که در آینده جستجو از تاریخ ایران خواهند کرد باید این را از دیده دور ندارند وگرنه خود را در برابر «چیستانهایی» خواهند دید. (3)
این شرحها روشن می‌گرداند که شیوه‌ی کابینه‌های دهه‌ی بیست پیروی از «آیین‌نامه‌ی» کمپانی و خواستش آن بوده که آنچه در سایه‌ی مشروطه و در زمان رضاشاه مانعِ ارتجاع بود را از میان برداشته و هرچه در اندیشه و شیوه‌ی زندگانی ، پیشرفت رخ داده بود بازگردانند.
پانوشتها :
1ـ نک. گفتارهای روزنامه‌ی پرچم بقلم کسروی در زمینه‌ی پیشامدهای شهریور20 و نیز کتاب «دادگاه».
2ـ کسروی ، دادگاه ، ص 58.
3ـ پیشین ، ص 39.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 7ـ دین باید با خرد و دانش بسازد (دو از دو)
دوباره می‌گویم : پیغمبری یا برانگیختگی از خدا یکی از شگفتترین رازهای طبیعت می‌باشد ولی کیشها رنگی بآن داده‌اند که هر کسی را می‌رماند. گذشته از آنکه بخود برانگیختگی یک رویه‌ی عامیانه داده‌اند ، دلیلی را که راستگویی یک فرستاده با آن دانسته شود کارهای نیارَستنی (یا بگفته‌ی خودشان معجزه) گرفته‌اند و این گذشته از آنکه با دانشها درست نمی‌آید و تاریخ نیز آن را نمی‌پذیرد خود قرآن راستگوترین گواه است که هر زمان که از پیغمبر پاک اسلام معجزه خواسته‌اند آن را نپذیرفته است. آیا من چه بایستی کنم؟!. اگر گفتمی دلیل یک فرستاده کارهای نیارَستنی است بایستی با دانش و تاریخ بلکه با قرآن نیز نبرد کنم. اگر گفتمی معجزه یا کارهای نیارَستنی باور کردنی نیست در آن هنگام نیز بایستی از داستان پیغمبری و فرستادگی بیکبار چشم پوشم. یکی از دشواریهایی که در گام نخست بآن برخوردم این بود و تا معنی درست فرستادگی و دلیل آن را نیافتم بنگارش در آن باره نپرداختم. آنچه من در این زمینه در کتاب «راه رستگاری» نوشته‌ام از هر باره درست است و نشانه‌ای که برای راستگویی یک فرستاده نشان داده‌ام صد بار استوارتر از معجزه می‌باشد ولی این معنی بیکبار فراموش گردیده و از میان رفته بوده و تاکنون کسی آن را یاد ننموده و تنها کارلایل [1] انگلیسی دو سه گامی بآن نزدیک رفته است.
بیش از این در این باره نمی‌نگارم. ارزش این کار و نتیجه‌های آن خود بخود دانسته خواهد شد. ولی چون آقای حقیقتگو در ایرادگیری بنگارشهای ما تنها نیست و بسیاری از آنان که دین را دستاویز خودنمایی و پول‌اندوزی گرفته‌اند ناسپاسانه اینهمه کوششهای ما را فراموش ساخته هر زمان ببهانه‌ی دیگری زبان بگله و ایراد باز می‌کنند و کسانی از آنان از زباندرازی و بیفرهنگی نیز بازنمی‌ایستند ، اینست در پایان گفتار روی سخن را بایشان گردانیده می‌گوییم : آیا شما تاکنون بفلسفه‌ی مادّی یا فلسفه‌ی داروین که تکان به بنیاد دین داده و ملیونها کسان را بیدین گردانیده پاسخی ـ پاسخی که درخور پذیرفتن باشد داده‌اید؟.. اگر داده‌اید بگویید کدام کتاب یا گفتار است که مردمان بخوانند و اندازه‌ی فهم و دانش شما را بدانند. اگر نداده‌اید و یا نتوانسته‌اید بدهید آیا این نشان درماندگی و یا بیپروایی شما در کار دین نخواهد بود؟!.. آیا با این بیپروایی یا درماندگی ، شما را می‌رسد [2] که به هر گفته‌ای از ما خرده گیرید و از در خودفروشی [3] درآیید؟!.. آیا این دلیل بیدینی و خداناشناسی شما نیست که بنیاد دین را بیکبار فراموش کرده و کوششهای بسیار ارجدار ما را درباره‌ی آن بدیده نمی‌گیرید و در این شاخه و آن شاخه ناسپاسانه بگفتگو می‌پردازید؟!.. [4]
ما از شما می‌پرسیم : آیا معنایی که ما بفرستادگی می‌دهیم و دلیلی که یاد می‌کنیم شما آن را درست می‌دانید یا نه؟.. اگر درست می‌دانید آیا این دلیل آن نیست که شما تاکنون معنی درست فرستادگی را نمی‌دانستید و بیکبار از یک زمینه‌ی بس ارجداری از دین ناآگاه بودید و با اینحال بسیار ناشایست است که در برابر ما ایستید و زبان بایراد باز کنید. اگر می‌گویید آن معنی و آن دلیل درست نیست خودتان بگویید معنی فرستادگی و دلیل آن چیست تا مردم اندازه‌ی دانش و فهم شما را دریابند. این است سزای کسانی که خدای آفریدگار و دین و راستی و فیروزی توده و همه چیز را فدای خودنماییها و بیفرهنگیهای خود می‌سازند. [5]
پانوشتها :
1ـ Thomas Carlyle ، کتاب «On Heroes, Hero-worship, and the Heroic in History».
2ـ شما را می‌رسد ... = شما حق دارید ...
3ـ «خودفروشی» ، خودنمایی فزون و بیرون از اندازه است. این را بغلط گاهی بمعنایی بکار می‌برند که برایش واژه‌ی «تن‌فروشی» مناسبست.
4ـ باید افزود : بلکه دزدانه از آن بهره‌ها جسته با رنگ و روغن دیگری بنام خود و برای رونق دادن بکیش سراسر زیانمندی که دعوای پیشواییش را دارید بکار می‌برید؟!.
5ـ مهنامه‌ی پیمان ، سال پنجم ، شماره‌ی پنجم ، س 206 تا 224.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 7ـ دین باید با خرد و دانش بسازد (دو از دو)
دوباره می‌گویم : پیغمبری یا برانگیختگی از خدا یکی از شگفتترین رازهای طبیعت می‌باشد ولی کیشها رنگی بآن داده‌اند که هر کسی را می‌رماند. گذشته از آنکه بخود برانگیختگی یک رویه‌ی عامیانه داده‌اند ، دلیلی را که راستگویی یک فرستاده با آن دانسته شود کارهای نیارَستنی (یا بگفته‌ی خودشان معجزه) گرفته‌اند و این گذشته از آنکه با دانشها درست نمی‌آید و تاریخ نیز آن را نمی‌پذیرد خود قرآن راستگوترین گواه است که هر زمان که از پیغمبر پاک اسلام معجزه خواسته‌اند آن را نپذیرفته است. آیا من چه بایستی کنم؟!. اگر گفتمی دلیل یک فرستاده کارهای نیارَستنی است بایستی با دانش و تاریخ بلکه با قرآن نیز نبرد کنم. اگر گفتمی معجزه یا کارهای نیارَستنی باور کردنی نیست در آن هنگام نیز بایستی از داستان پیغمبری و فرستادگی بیکبار چشم پوشم. یکی از دشواریهایی که در گام نخست بآن برخوردم این بود و تا معنی درست فرستادگی و دلیل آن را نیافتم بنگارش در آن باره نپرداختم. آنچه من در این زمینه در کتاب «راه رستگاری» نوشته‌ام از هر باره درست است و نشانه‌ای که برای راستگویی یک فرستاده نشان داده‌ام صد بار استوارتر از معجزه می‌باشد ولی این معنی بیکبار فراموش گردیده و از میان رفته بوده و تاکنون کسی آن را یاد ننموده و تنها کارلایل [1] انگلیسی دو سه گامی بآن نزدیک رفته است.
بیش از این در این باره نمی‌نگارم. ارزش این کار و نتیجه‌های آن خود بخود دانسته خواهد شد. ولی چون آقای حقیقتگو در ایرادگیری بنگارشهای ما تنها نیست و بسیاری از آنان که دین را دستاویز خودنمایی و پول‌اندوزی گرفته‌اند ناسپاسانه اینهمه کوششهای ما را فراموش ساخته هر زمان ببهانه‌ی دیگری زبان بگله و ایراد باز می‌کنند و کسانی از آنان از زباندرازی و بیفرهنگی نیز بازنمی‌ایستند ، اینست در پایان گفتار روی سخن را بایشان گردانیده می‌گوییم : آیا شما تاکنون بفلسفه‌ی مادّی یا فلسفه‌ی داروین که تکان به بنیاد دین داده و ملیونها کسان را بیدین گردانیده پاسخی ـ پاسخی که درخور پذیرفتن باشد داده‌اید؟.. اگر داده‌اید بگویید کدام کتاب یا گفتار است که مردمان بخوانند و اندازه‌ی فهم و دانش شما را بدانند. اگر نداده‌اید و یا نتوانسته‌اید بدهید آیا این نشان درماندگی و یا بیپروایی شما در کار دین نخواهد بود؟!.. آیا با این بیپروایی یا درماندگی ، شما را می‌رسد [2] که به هر گفته‌ای از ما خرده گیرید و از در خودفروشی [3] درآیید؟!.. آیا این دلیل بیدینی و خداناشناسی شما نیست که بنیاد دین را بیکبار فراموش کرده و کوششهای بسیار ارجدار ما را درباره‌ی آن بدیده نمی‌گیرید و در این شاخه و آن شاخه ناسپاسانه بگفتگو می‌پردازید؟!.. [4]
ما از شما می‌پرسیم : آیا معنایی که ما بفرستادگی می‌دهیم و دلیلی که یاد می‌کنیم شما آن را درست می‌دانید یا نه؟.. اگر درست می‌دانید آیا این دلیل آن نیست که شما تاکنون معنی درست فرستادگی را نمی‌دانستید و بیکبار از یک زمینه‌ی بس ارجداری از دین ناآگاه بودید و با اینحال بسیار ناشایست است که در برابر ما ایستید و زبان بایراد باز کنید. اگر می‌گویید آن معنی و آن دلیل درست نیست خودتان بگویید معنی فرستادگی و دلیل آن چیست تا مردم اندازه‌ی دانش و فهم شما را دریابند. این است سزای کسانی که خدای آفریدگار و دین و راستی و فیروزی توده و همه چیز را فدای خودنماییها و بیفرهنگیهای خود می‌سازند. [5]
پانوشتها :
1ـ Thomas Carlyle ، کتاب «On Heroes, Hero-worship, and the Heroic in History».
2ـ شما را می‌رسد ... = شما حق دارید ...
3ـ «خودفروشی» ، خودنمایی فزون و بیرون از اندازه است. این را بغلط گاهی بمعنایی بکار می‌برند که برایش واژه‌ی «تن‌فروشی» مناسبست.
4ـ باید افزود : بلکه دزدانه از آن بهره‌ها جسته با رنگ و روغن دیگری بنام خود و برای رونق دادن بکیش سراسر زیانمندی که دعوای پیشواییش را دارید بکار می‌برید؟!.
5ـ مهنامه‌ی پیمان ، سال پنجم ، شماره‌ی پنجم ، س 206 تا 224.
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی نه از نه)
در گرماگرم این کوششهای بدخواهانه و پیش از آنکه کار ملایان بالا بگیرد ، کسروی در روزنامه‌ی «پرچم» جای خاموشی ندیده گفتارهایی در این باره می‌نویسد و مردم را بیدار می‌گرداند. درباره‌ی بازگشت چادر و دیگر نشانه‌های ارتجاع هشدار می‌دهد ، یک رشته گفتار درباره‌ی خرافات (بنام پندارها) به چاپ می‌رساند ، یک دو مجموعه گفتار درباره‌ی معنی دمکراسی و تاریخچه‌ی جنبش و سرگذشت قهرمانان آن چاپ می‌کند و از آوردن نامه‌های خوانندگان درباره‌ی این موضوعات در راه نبرد با ارتجاع و دلگرمی دادن به ایرانخواهان دریغ نمی‌کند.
زمینه‌ی شکاف دولت و مردم بسیار بیمگین بوده و درخور چشم‌پوشی نبود. مانند آنست که در شرکتی کسانی در برابر مدیر عامل چنان نفوذی یابند که دستورهای او را از اثر اندازند و کارکنان را به نافرمانی و خیانت به شرکت وادارند. برای آنکه سرگردانی و گیجسری مردم و از آنسو ناتوانی دولت را از این رهگذر نشان دهیم مثل زیر را می‌آوریم :
پزشکی در کویی مطب باز کرده به درمان بیماران آغاز کرده بود. روزی دارنده‌ی داروخانه‌ی کوی به نزدش آمده پس از خوش‌آمد‌گویی و تعارفاتی خواستار می‌شود که پزشک بیمارانش را بداروخانه‌ی او راهنمایی کند. لیکن پزشک نمی‌پذیرد و می‌گوید : پزشک وظیفه دارد بیماری را تشخیص داده و نسخه‌ای بنویسد. این به اختیار بیمار است که به هر جا که خود بهتر دانست رفته داروهایش را بخرد. اینست داروخانه‌دار با رنجش از مطب بیرون می‌رود ولی از تیره‌دلی نیرنگی بکار می‌زند تا دکتر را بتاراند. از آن پس هر بیماری که با نسخه‌ی دکتر به داروخانه می‌آمد از راهی به او بدگمان می‌کرد. مثلاً دکتر داروی قلب نوشته بود و او آگاهانه ، رو به بیمار کرده می‌پرسید : شما سردرد دارید؟ بیمار می‌گفت : نه! سپس داروخانه‌دار لبهایش را جلو آورده ، چانه‌اش را درهم می‌کشید و خود را شگفت‌زده نشان داده می‌گفت : به هر حال من آنچه در نسخه نوشته شده را می‌دهم و کاری به این کارها ندارم! بدینسان از هر راهی به بدگمانی مردم به دکتر می‌کوشید.
ملایان نیز در کار دولتها چنین این کارشکنیهایی می‌کردند. کسروی که در جنبش مشروطه پا درمیان داشت به نیکی می‌دانست که ملایان مرزی برای تاخت و تاز نمی‌شناسند و دیر یا زود هم برای مردم و هم برای دولتِ پشتیبان خود غده‌ی چرکینی خواهند شد.
شنیدنیست که امروز با آنکه ایشان خود حکومت را به تنهایی بدست گرفته‌اند باز دسته‌های دیگری از ملایان ، دولتی در دل این دولت‌اند. داستان شهرام جزایری و پرداخت پول به کسانی همچون کروبی یک نمونه از آنست. جای پرسشست که اگر حکومت ایران «اسلامی» است و آنچه مسلمانان ایرانی نیاز و آرزو دارند برآورده می‌سازد و برای آن مالیات می‌گیرد ، پولهایی که کروبی و دیگر علما از مردم گرفته و می‌گیرند دیگر برای چیست؟!.
چنانکه خوانندگان در این دفتر (انکیزیسیون در ایران) خواهند دید ، کسروی که تا سال 1320 با انتشار ماهنامه‌ی «پیمان» هشت سال بیشتر بکوشش پرداخته و زمینه را برای برداشتن گامهای بلندتری آماده ساخته بود ، این هنگام با پیمانیان (یارانش) ، باهَمادِ آزادگان (جمعیت آزادگان) را بنیاد گزارد و روزنامه‌ی پرچم را زبان آن گردانید.
فرصت گفتگوی بی‌پرده از موضوعات سیاسی که در سایه‌ی آزادی پدیدار شده بود (چیزی که در زمان رضاشاه شدنی نبود) ، انتشار روزنامه که در آن اندیشه‌های اجتماعی و تفسیر رویدادهای روز بگفتگو گزارده می‌شد (بجای ماهنامه که همبستگیش با خوانندگان دیر بدیر می‌باشد) ، و نیز زمینه‌هایی که تا آنروز «پیمان» آماده ساخته بود ، همگی دست بهم داده به تندی پیشرفتهایش افزود. بزودی «پرچم» جا در دلهای توده باز کرد.
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 4ـ بازگردانیدن ارتجاع (تکه‌ی نه از نه)
در گرماگرم این کوششهای بدخواهانه و پیش از آنکه کار ملایان بالا بگیرد ، کسروی در روزنامه‌ی «پرچم» جای خاموشی ندیده گفتارهایی در این باره می‌نویسد و مردم را بیدار می‌گرداند. درباره‌ی بازگشت چادر و دیگر نشانه‌های ارتجاع هشدار می‌دهد ، یک رشته گفتار درباره‌ی خرافات (بنام پندارها) به چاپ می‌رساند ، یک دو مجموعه گفتار درباره‌ی معنی دمکراسی و تاریخچه‌ی جنبش و سرگذشت قهرمانان آن چاپ می‌کند و از آوردن نامه‌های خوانندگان درباره‌ی این موضوعات در راه نبرد با ارتجاع و دلگرمی دادن به ایرانخواهان دریغ نمی‌کند.
زمینه‌ی شکاف دولت و مردم بسیار بیمگین بوده و درخور چشم‌پوشی نبود. مانند آنست که در شرکتی کسانی در برابر مدیر عامل چنان نفوذی یابند که دستورهای او را از اثر اندازند و کارکنان را به نافرمانی و خیانت به شرکت وادارند. برای آنکه سرگردانی و گیجسری مردم و از آنسو ناتوانی دولت را از این رهگذر نشان دهیم مثل زیر را می‌آوریم :
پزشکی در کویی مطب باز کرده به درمان بیماران آغاز کرده بود. روزی دارنده‌ی داروخانه‌ی کوی به نزدش آمده پس از خوش‌آمد‌گویی و تعارفاتی خواستار می‌شود که پزشک بیمارانش را بداروخانه‌ی او راهنمایی کند. لیکن پزشک نمی‌پذیرد و می‌گوید : پزشک وظیفه دارد بیماری را تشخیص داده و نسخه‌ای بنویسد. این به اختیار بیمار است که به هر جا که خود بهتر دانست رفته داروهایش را بخرد. اینست داروخانه‌دار با رنجش از مطب بیرون می‌رود ولی از تیره‌دلی نیرنگی بکار می‌زند تا دکتر را بتاراند. از آن پس هر بیماری که با نسخه‌ی دکتر به داروخانه می‌آمد از راهی به او بدگمان می‌کرد. مثلاً دکتر داروی قلب نوشته بود و او آگاهانه ، رو به بیمار کرده می‌پرسید : شما سردرد دارید؟ بیمار می‌گفت : نه! سپس داروخانه‌دار لبهایش را جلو آورده ، چانه‌اش را درهم می‌کشید و خود را شگفت‌زده نشان داده می‌گفت : به هر حال من آنچه در نسخه نوشته شده را می‌دهم و کاری به این کارها ندارم! بدینسان از هر راهی به بدگمانی مردم به دکتر می‌کوشید.
ملایان نیز در کار دولتها چنین این کارشکنیهایی می‌کردند. کسروی که در جنبش مشروطه پا درمیان داشت به نیکی می‌دانست که ملایان مرزی برای تاخت و تاز نمی‌شناسند و دیر یا زود هم برای مردم و هم برای دولتِ پشتیبان خود غده‌ی چرکینی خواهند شد.
شنیدنیست که امروز با آنکه ایشان خود حکومت را به تنهایی بدست گرفته‌اند باز دسته‌های دیگری از ملایان ، دولتی در دل این دولت‌اند. داستان شهرام جزایری و پرداخت پول به کسانی همچون کروبی یک نمونه از آنست. جای پرسشست که اگر حکومت ایران «اسلامی» است و آنچه مسلمانان ایرانی نیاز و آرزو دارند برآورده می‌سازد و برای آن مالیات می‌گیرد ، پولهایی که کروبی و دیگر علما از مردم گرفته و می‌گیرند دیگر برای چیست؟!.
چنانکه خوانندگان در این دفتر (انکیزیسیون در ایران) خواهند دید ، کسروی که تا سال 1320 با انتشار ماهنامه‌ی «پیمان» هشت سال بیشتر بکوشش پرداخته و زمینه را برای برداشتن گامهای بلندتری آماده ساخته بود ، این هنگام با پیمانیان (یارانش) ، باهَمادِ آزادگان (جمعیت آزادگان) را بنیاد گزارد و روزنامه‌ی پرچم را زبان آن گردانید.
فرصت گفتگوی بی‌پرده از موضوعات سیاسی که در سایه‌ی آزادی پدیدار شده بود (چیزی که در زمان رضاشاه شدنی نبود) ، انتشار روزنامه که در آن اندیشه‌های اجتماعی و تفسیر رویدادهای روز بگفتگو گزارده می‌شد (بجای ماهنامه که همبستگیش با خوانندگان دیر بدیر می‌باشد) ، و نیز زمینه‌هایی که تا آنروز «پیمان» آماده ساخته بود ، همگی دست بهم داده به تندی پیشرفتهایش افزود. بزودی «پرچم» جا در دلهای توده باز کرد.
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 8ـ ما جز درپی راستیها نیستیم (یک از یک)
پیش از آنکه دنباله‌ی سخن خود را گیرم می‌باید گویم که کسانی تنها درپی خود و باورهای خود هستند. بدینسان که چون چیزهایی را از راست و دروغ فراگرفته و در دل جا داده‌اند همه می‌خواهند آنها را بجایی رسانند ، و اینان چون سخنی را در پیمان بسود خود می‌یابند خشنود می‌گردند و رو بسوی ما می‌آورند و برخی از ایشان شعر در ستایش پیمان می‌سرایند. و سپس چون سخنانی را با دانسته‌های خود ناسازگار می‌بینند زبان بایراد باز می‌کنند و یا رو برمی‌گردانند و تندیها می‌نمایند.
اینان باید بدانند که ما جز درپی راستیها (حقایق) نیستیم و آرزویی که می‌داریم بلندی نام خدای یگانه و رستگاری شرق است و این کار را چندان بزرگ می‌شماریم که همه چیز را در برابر آن خُرد می‌گیریم. شما نیز اگر چنین آرزومندید با ما همراه باشید و پاکدلانه و راستی‌پرستانه بما پیوندید ، اگر نیستید خود را کنار کشید.
ما نیک می‌دانیم که دست کشیدن از دانسته‌های خود سخت است ، بویژه در جایی که خردها سست و ناتوان باشد. لیکن چه باید کرد؟!. آیا نباید باین پراکندگیها چاره اندیشید؟! ما بارها نوشتیم و اینک بار دیگری می‌نویسیم : بدانسان که شما بر روی کیش خود ایستادگی می‌کنید دیگران نیز همین رفتار را می‌نمایند. بگویید پس چاره‌ی این پراکندگیها چیست؟!.
آیا شما خواهید توانست با این پریشانی بجایی رسید؟! آیا این بدترین زیانکاری نیست که مردمی به هر سختی و زبونی تن دردهند و تنها درپی آن باشند که هر کسی از فراگرفته‌های خود دست برندارد؟! ما تاکنون هرچه گفته‌ایم دلیلها از بَهر آن آورده‌ایم و یک زمینه را تا نیک روشن نکنیم رها نکرده‌ایم و همیشه می‌گوییم : «می‌باید خرد را داور ساخت» ، راهی باین همواری که پیش گرفته‌ایم باز شما نمی‌توانید همگام ما باشید. ببینید تا چه اندازه درمانده و بی‌تاب شده‌اید؟!.
ببینید کار بکجا کشیده که کسانی می‌گویند : «مگر هر کاری با خرد درست می‌شود؟!..» یا می‌گویند : «مگر ما می‌توانیم پیروی از خرد کنیم؟!» و من چون این سخنان را می‌شنوم بیاد آن داستان می‌افتم که در یکی از گوشه‌های ایران که صد سال بیشتر دولت را در آنجا دست نبوده و زورمندان چیره گردیده و سالها با تاراج و ستم بسر برده و هر یکی دارایی انبوهی اندوخته بودند و چون دولت نیرومند شده و سپاه بآنجا فرستاده و برای رسیدگی بدادخواهیهای مردم عدلیه برپا کرده بود ، آن زورمندان سخت برآشفته و بگله برخاسته چنین می‌گفتند : «مگر ما می‌توانیم بعدلیه رویم؟!.. ما اگر بعدلیه رویم باید همه‌ی دار و ندار خود را بمردم دهیم و خودمان لخت بمانیم». گاهی نیز ریشخند نموده می‌گفتند : «عدلیه در فرنگستان! اینجا عربستانست» و چون یکی را بداوری خواندندی و بعدلیه آمدی نخست تا دیری بآن گِله‌ها و ریشخندها پرداختی و سپس چون گفته
شدی : «پاسخ دادخواه را چه می‌دهی؟!..» چنین گفتی : «شما که بدلیلهای ما گوش نمی‌دهید ، دیگر من چه پاسخی دهم؟!.» [1]
من چون می‌اندیشم حال شما را از هر باره حال آن کسان می‌بینم. از بس سالهای دراز را با پندارهای بیهوده بسر برده و از خرد و اندیشه بدور بوده‌اید کنون بس دشوار می‌نماید که گردن بداوری خرد بگزارید و آشکاره می‌گویید : «اگر کارها با خرد باشد ما باید از همه‌ی باورهای خود دست برداریم» و این درنمی‌یابید که همین سخن دلیل بیهودگی و بیپایی باورهای شماست. با این درماندگی چه بودی اگر خودپسندی را از سر بیرون می‌کردید و باری این نبودی که هر یکی خود را دانای بزرگی شمارید و هر سخنی که می‌شنوید نافهمیده و نااندیشیده به نبرد برخیزید! چه بودی اگر بجای زباندرازی آنچه نمی‌فهمیدید می‌نوشتید و می‌پرسیدید و اگر ایرادی باندیشه‌تان می‌رسد برشته‌ی نگارش می‌کشیدید! چه بودی اگر راستی‌پرستی را که گهریترین خوی آدمی است از دست نمی‌دادید.
پانوشت :
1ـ خواست خوزستان است پس از برانداختن شیخ خزعل.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 8ـ ما جز درپی راستیها نیستیم (یک از یک)
پیش از آنکه دنباله‌ی سخن خود را گیرم می‌باید گویم که کسانی تنها درپی خود و باورهای خود هستند. بدینسان که چون چیزهایی را از راست و دروغ فراگرفته و در دل جا داده‌اند همه می‌خواهند آنها را بجایی رسانند ، و اینان چون سخنی را در پیمان بسود خود می‌یابند خشنود می‌گردند و رو بسوی ما می‌آورند و برخی از ایشان شعر در ستایش پیمان می‌سرایند. و سپس چون سخنانی را با دانسته‌های خود ناسازگار می‌بینند زبان بایراد باز می‌کنند و یا رو برمی‌گردانند و تندیها می‌نمایند.
اینان باید بدانند که ما جز درپی راستیها (حقایق) نیستیم و آرزویی که می‌داریم بلندی نام خدای یگانه و رستگاری شرق است و این کار را چندان بزرگ می‌شماریم که همه چیز را در برابر آن خُرد می‌گیریم. شما نیز اگر چنین آرزومندید با ما همراه باشید و پاکدلانه و راستی‌پرستانه بما پیوندید ، اگر نیستید خود را کنار کشید.
ما نیک می‌دانیم که دست کشیدن از دانسته‌های خود سخت است ، بویژه در جایی که خردها سست و ناتوان باشد. لیکن چه باید کرد؟!. آیا نباید باین پراکندگیها چاره اندیشید؟! ما بارها نوشتیم و اینک بار دیگری می‌نویسیم : بدانسان که شما بر روی کیش خود ایستادگی می‌کنید دیگران نیز همین رفتار را می‌نمایند. بگویید پس چاره‌ی این پراکندگیها چیست؟!.
آیا شما خواهید توانست با این پریشانی بجایی رسید؟! آیا این بدترین زیانکاری نیست که مردمی به هر سختی و زبونی تن دردهند و تنها درپی آن باشند که هر کسی از فراگرفته‌های خود دست برندارد؟! ما تاکنون هرچه گفته‌ایم دلیلها از بَهر آن آورده‌ایم و یک زمینه را تا نیک روشن نکنیم رها نکرده‌ایم و همیشه می‌گوییم : «می‌باید خرد را داور ساخت» ، راهی باین همواری که پیش گرفته‌ایم باز شما نمی‌توانید همگام ما باشید. ببینید تا چه اندازه درمانده و بی‌تاب شده‌اید؟!.
ببینید کار بکجا کشیده که کسانی می‌گویند : «مگر هر کاری با خرد درست می‌شود؟!..» یا می‌گویند : «مگر ما می‌توانیم پیروی از خرد کنیم؟!» و من چون این سخنان را می‌شنوم بیاد آن داستان می‌افتم که در یکی از گوشه‌های ایران که صد سال بیشتر دولت را در آنجا دست نبوده و زورمندان چیره گردیده و سالها با تاراج و ستم بسر برده و هر یکی دارایی انبوهی اندوخته بودند و چون دولت نیرومند شده و سپاه بآنجا فرستاده و برای رسیدگی بدادخواهیهای مردم عدلیه برپا کرده بود ، آن زورمندان سخت برآشفته و بگله برخاسته چنین می‌گفتند : «مگر ما می‌توانیم بعدلیه رویم؟!.. ما اگر بعدلیه رویم باید همه‌ی دار و ندار خود را بمردم دهیم و خودمان لخت بمانیم». گاهی نیز ریشخند نموده می‌گفتند : «عدلیه در فرنگستان! اینجا عربستانست» و چون یکی را بداوری خواندندی و بعدلیه آمدی نخست تا دیری بآن گِله‌ها و ریشخندها پرداختی و سپس چون گفته
شدی : «پاسخ دادخواه را چه می‌دهی؟!..» چنین گفتی : «شما که بدلیلهای ما گوش نمی‌دهید ، دیگر من چه پاسخی دهم؟!.» [1]
من چون می‌اندیشم حال شما را از هر باره حال آن کسان می‌بینم. از بس سالهای دراز را با پندارهای بیهوده بسر برده و از خرد و اندیشه بدور بوده‌اید کنون بس دشوار می‌نماید که گردن بداوری خرد بگزارید و آشکاره می‌گویید : «اگر کارها با خرد باشد ما باید از همه‌ی باورهای خود دست برداریم» و این درنمی‌یابید که همین سخن دلیل بیهودگی و بیپایی باورهای شماست. با این درماندگی چه بودی اگر خودپسندی را از سر بیرون می‌کردید و باری این نبودی که هر یکی خود را دانای بزرگی شمارید و هر سخنی که می‌شنوید نافهمیده و نااندیشیده به نبرد برخیزید! چه بودی اگر بجای زباندرازی آنچه نمی‌فهمیدید می‌نوشتید و می‌پرسیدید و اگر ایرادی باندیشه‌تان می‌رسد برشته‌ی نگارش می‌کشیدید! چه بودی اگر راستی‌پرستی را که گهریترین خوی آدمی است از دست نمی‌دادید.
پانوشت :
1ـ خواست خوزستان است پس از برانداختن شیخ خزعل.
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی یک از هفت)
تا این هنگام پیمان و پرچم هر دو ، به بیماریها یا آلودگیهای اجتماعی پرداخته و گرفتاریهای ایرانیان را از رهگذر آنها روشن گردانیده ولی هنوز بشیعیگری و ملایان چندان که می‌بایست نپرداخته بودند. لیکن نبرد با شیعیگری نیز در برنامه‌ی اصلی پیمان و پرچم بود و دیر یا زود گفتگو از آن بمیان می‌آمد. اساساً کار برانداختن گمراهیها بی‌گفتگو از شیعیگری ناانجام بشمار می‌آمد.
نخستین تکان در پاییز یا زمستان 1321 بود. ملایان تبریز چون موضوعاتی که در گفتارهای شماره‌های هشتم و نهمِ سال هفتم پیمان نوشته شده بود را برنتافتند ، دیگِ خشمشان بجوش آمده ، بهمدستی ملایانِ دیگرِ شهر‌ها شکایتنامه‌ای نوشته خواستند بوزارت فرهنگ فرستند. از نتیجه‌ی کار ایشان آگاه نیستیم. لیکن می‌دانیم سپس بی‌آنکه از آن گفتارها و ایرادها و پرسشهای آنها یادی کنند ، همان سخنان بی‌ارجِ بالامنبری خود را بعنوان آنکه پاسخ داده‌اند دفتری گردانده چاپ کرده بودند (رساله‌‌ی فصول المهمه فی مسئلة الرجعه). (1)
میدان یافتن ملایان و نیرو گرفتن ایشان ، بار دیگر مردم را که دیر زمانی از دستشان آسوده گردیده بودند سرگردان می‌گردانید و دولت را از نیرو می‌انداخت و به ناایمنی‌ها راه می‌‌گشود. به ویژه که مشروطه و جنبش آن از گرما افتاده بود و دسته‌های سیاسی (یا به گفته‌ی کسروی : یکمشت هوسمندان) در اندیشه‌های پرت دیگری بودند. چنین می‌نمود که اگر جلو قطار بی‌ترمز ارتجاع گرفته نشود بزودی به سراشیبی خواهد رسید که دیگر چیزی جلودارش نخواهد بود.
کسروی و یارانش پس از سالها کوششِ گام بگام به پیشرفتهای تندی دست یافته در کارِ از ریشه برانداختنِ دستگاهِ آخوندها بودند.
در آبان 1321 خواننده‌ای که خود از پیشگامان مشروطه بوده با زبان ادب از پرچم ایراد گرفته و طرفداری از مشروطه و دعوت مردم به دین و ستودن رضاشاه را «جمع اضداد» می‌خوانَد. پرچم درمیان پاسخ بنامه‌ی او زیانهایی را که ملایان بکشور و مردم می‌رسانند نام برده یادآور می‌شود که این زیانها بیش از آنست که بتوان در آن گفتار یاد کرد و رفتارهای زشتِ ایشان را بدخواهی با کشور ، مردمفریبی و بیدینی عنوان کرده و سه پرسش درباره‌ی دعوای (ادعای) حکومت ملایان پرسیده خواهش می‌کند که او و یا ملایان پاسخ دهند. (2)
پنج روز بعد در گفتاری دیگر ، از نشستهایی که ملایان تبریز برای پاسخ بگفتارهای پیمان برپا داشته‌اند پرده برمی‌دارد و آن را کاری نیک و سودِ مردم را در این پرسش و پاسخها دانسته ، همان‌ها را از ایشان نیز می‌پرسد و یک ماه برای پاسخ مهلت تعیین می‌کند. فسوسا پاسخی نیست! پس از چندی باین پرسشها ، پرسشِ چهارمی نیز می‌افزاید. این پرسشهای سه‌گانه (یا چهارگانه) خود سرچشمه‌ی هایهوی بسیاری می‌گردد. پرسشها تنها درباره‌ی دعوای حکومت ملایان است و خواست از آن اینست که چاره‌ای به این غده‌ی چرکین ، این شکاف بیمگین میان توده و دولت ، این بلای صد دویست ساله پیدا شود.
پانوشتها :
1ـ پرچم نیمه‌ماهه ، ص 371.
2ـ پرچم روزانه شماره‌ی 219 ، ششم آبان 1321 ، گفتار «خرده‌گیری و پاسخ آن».
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 5ـ دشمنی ارتجاع با آزادگان (تکه‌ی یک از هفت)
تا این هنگام پیمان و پرچم هر دو ، به بیماریها یا آلودگیهای اجتماعی پرداخته و گرفتاریهای ایرانیان را از رهگذر آنها روشن گردانیده ولی هنوز بشیعیگری و ملایان چندان که می‌بایست نپرداخته بودند. لیکن نبرد با شیعیگری نیز در برنامه‌ی اصلی پیمان و پرچم بود و دیر یا زود گفتگو از آن بمیان می‌آمد. اساساً کار برانداختن گمراهیها بی‌گفتگو از شیعیگری ناانجام بشمار می‌آمد.
نخستین تکان در پاییز یا زمستان 1321 بود. ملایان تبریز چون موضوعاتی که در گفتارهای شماره‌های هشتم و نهمِ سال هفتم پیمان نوشته شده بود را برنتافتند ، دیگِ خشمشان بجوش آمده ، بهمدستی ملایانِ دیگرِ شهر‌ها شکایتنامه‌ای نوشته خواستند بوزارت فرهنگ فرستند. از نتیجه‌ی کار ایشان آگاه نیستیم. لیکن می‌دانیم سپس بی‌آنکه از آن گفتارها و ایرادها و پرسشهای آنها یادی کنند ، همان سخنان بی‌ارجِ بالامنبری خود را بعنوان آنکه پاسخ داده‌اند دفتری گردانده چاپ کرده بودند (رساله‌‌ی فصول المهمه فی مسئلة الرجعه). (1)
میدان یافتن ملایان و نیرو گرفتن ایشان ، بار دیگر مردم را که دیر زمانی از دستشان آسوده گردیده بودند سرگردان می‌گردانید و دولت را از نیرو می‌انداخت و به ناایمنی‌ها راه می‌‌گشود. به ویژه که مشروطه و جنبش آن از گرما افتاده بود و دسته‌های سیاسی (یا به گفته‌ی کسروی : یکمشت هوسمندان) در اندیشه‌های پرت دیگری بودند. چنین می‌نمود که اگر جلو قطار بی‌ترمز ارتجاع گرفته نشود بزودی به سراشیبی خواهد رسید که دیگر چیزی جلودارش نخواهد بود.
کسروی و یارانش پس از سالها کوششِ گام بگام به پیشرفتهای تندی دست یافته در کارِ از ریشه برانداختنِ دستگاهِ آخوندها بودند.
در آبان 1321 خواننده‌ای که خود از پیشگامان مشروطه بوده با زبان ادب از پرچم ایراد گرفته و طرفداری از مشروطه و دعوت مردم به دین و ستودن رضاشاه را «جمع اضداد» می‌خوانَد. پرچم درمیان پاسخ بنامه‌ی او زیانهایی را که ملایان بکشور و مردم می‌رسانند نام برده یادآور می‌شود که این زیانها بیش از آنست که بتوان در آن گفتار یاد کرد و رفتارهای زشتِ ایشان را بدخواهی با کشور ، مردمفریبی و بیدینی عنوان کرده و سه پرسش درباره‌ی دعوای (ادعای) حکومت ملایان پرسیده خواهش می‌کند که او و یا ملایان پاسخ دهند. (2)
پنج روز بعد در گفتاری دیگر ، از نشستهایی که ملایان تبریز برای پاسخ بگفتارهای پیمان برپا داشته‌اند پرده برمی‌دارد و آن را کاری نیک و سودِ مردم را در این پرسش و پاسخها دانسته ، همان‌ها را از ایشان نیز می‌پرسد و یک ماه برای پاسخ مهلت تعیین می‌کند. فسوسا پاسخی نیست! پس از چندی باین پرسشها ، پرسشِ چهارمی نیز می‌افزاید. این پرسشهای سه‌گانه (یا چهارگانه) خود سرچشمه‌ی هایهوی بسیاری می‌گردد. پرسشها تنها درباره‌ی دعوای حکومت ملایان است و خواست از آن اینست که چاره‌ای به این غده‌ی چرکین ، این شکاف بیمگین میان توده و دولت ، این بلای صد دویست ساله پیدا شود.
پانوشتها :
1ـ پرچم نیمه‌ماهه ، ص 371.
2ـ پرچم روزانه شماره‌ی 219 ، ششم آبان 1321 ، گفتار «خرده‌گیری و پاسخ آن».
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 9ـ سومین آسیب کیشها کسان‌پرستی است (یک از دو)
بسخن خود بازمی‌گردیم : سومین زیان یا آسیب کیشها اینکه در هر یکی کسانی را (از پاکمردان و یاران و خویشان ایشان) در دین جا داده‌اند که آنان را دست‌اندرکارهای خدا می‌شمارند و می‌پرستند. ببینید : مسیحیان مسیح را تا کجا رسانیده‌اند و پتروس و پولیس را در چه جایگاهی نشانده‌اند که دین و رستگاری را جز در پرستش آنان نمی‌انگارند. نیز بیشتر مسلمانان پیغمبر اسلام و خاندان او را دارنده‌ی کارهای خدا می‌شناسند و همیشه در سختیها از ایشان گشایش کار می‌طلبند و دین و رستگاری را جز دوستاری آنان نمی‌شمارند و چنین می‌دانند که چون دوستار آنان باشند گناهشان آمرزیده گردد.
این همان بت‌پرستی است که همه‌ی دینها بویژه دین اسلام با آن جنگیده و هرگز سازشی با خداپرستی ندارد. آنان پیش خود این راه را «ایمان» می‌نامند. هر نامی که می‌خواهند بدهند راستی همانست که می‌نگاریم. اینها بت‌پرستی است.
باید دانست چنانکه ما همیشه میانه‌ی زردشت و زردشتیگری جدایی می‌گزاریم ، که زردشت را یک مرد خدا شناخته ولی این کارهایی را که زردشتیان بنام دین او می‌نمایند نکوهش می‌کنیم درباره‌ی مسیح و مسیحیگری نیز همان رفتار را می‌داریم. نیز پیغمبر اسلام و خاندان او را از پندارهای عامیانه که مردمان را درباره‌ی ایشانست بیکبار جدا می‌شماریم. روشنتر می‌گویم امام علی‌بن‌ابیطالب آن مرد خداپرست بزرگوار جز از این علیِ انباز[=شریک] خداست که مردم پنداشته‌اند و صدها دروغ باو بسته و بگفته‌ی خود مظهرالعجایب و الغرایبش ساخته‌اند. آن امام حسین‌بن‌علی نمونه‌ی غیرت و مردانگی جز از این «امام حسین» پناهگاه بیدادگران و تباهکاران است که عامیان می‌شناسند.
این خود پستی و بیفرهنگی آن کسانست که نامهای چنان مردان ارجمند را دستاویز نادانیها و هوسبازیهای خویش ساخته‌اند و ما هرگز نباید از اینکه آن نامها درمیانست در برابر این نادانیها و پستیها بخاموشی گراییم.
اینان آن گمراهان خیره‌رویند که از خدای یگانه رو برگردانیده و بگمان خود امام علی‌بن‌ابیطالب و فرزندان او را پشتیبان و هوادار گرفته و بروی خدا کشیده‌اند.
امام علی‌بن‌ابیطالب و فرزندان او بندگان خدا بوده‌اند که هر کدام در زمان خود برستگاری مردم کوشیده‌اند و چون درگذشته‌اند نزد خدا جایگاه بلندی یافته‌اند ولی هرگز با جهان پیوستگی ندارند و پس از مرگ هیچ کاری از آنان برنیاید. اگر چنین بودی که آنان را دستی در کارهای خدا باشد نخست بایستی از مرگ ایمن باشند. اینکه نشده‌اند و مُرده‌اند بهترین گواه است که جز بندگان خدا نبوده‌اند ، بندگان برگزیده و ارجمند.
گمراهی نگرید : در جایی که پیغمبر اسلام همه‌ی کارها را از راهش پیش بردی و در جنگها به تن خویش گزندها دیدی و هیچگاه از کوشش بازننشستی اینان برآنند که بنشینند و هیچ کاری نکنند و نوادگان آن پیغمبر پس از آنکه هزار سال است درگذشته‌اند کارهای اینان را انجام دهند و بنام دوستاری گناهانشان را بیامرزند. چه زیانکاری بالاتر از اینکه مردانی که در هزار و دوهزار سال پیش برخاسته‌اند و مایه‌ی رستگاری و فیروزبختی جهان گردیده‌اند شما امروز نامهای آنان را مایه‌ی بدبختی و گرفتاری خود سازید؟!. خواهید گفت : «چه بدبختی و چه گرفتاری‌ای؟..» کنون من آن را برای شما روشن گردانم که بدانید همین یک چیز از انگیزه‌های[علت] بزرگ پس ماندن شرق می‌باشد :
اگر کسانی بسنجند خواهند دید آنان که گرفتار این پندارهایند و امامانی را دست‌اندرکارهای خدا شناخته و رستگاری را در دوستاری آنان می‌شناسند کمتر ارجی بدرستکاری و راستگویی و نیکوکرداری گزارند و کمتر دربند آزادی و سرفرازی توده و پیشرفت کارهای کشور باشند. زیرا که این چیزها را چندان ارجدار نشناسند. ما در جنبش مشروطه دیدیم کسانی که آن باورها را می‌داشتند در راه کشورخواهی و کوشش به پیشرفت کار توده با دیگران همگام نتوانستند شد. گذشته از آنکه انبوهی از ایشان مشروطه‌خواهی را با آن دلبستگیهای خود ناسازگار دیدند و بدستاویز آنکه مشروطه‌خواهان می‌خواهند پولهای کشور را بجای روضه‌خوانیها و کربلا رفتنها در کشیدن راه‌آهن و برپا کردن کارخانه‌ها بکار برند بیکبار از در دشمنی درآمدند و کردند آنچه کردند. یک دسته که بمشروطه گراییدند و در کوشیدن بآبادی کشور با آزادیخواهان همراهی نمودند اینان نیز در نتیجه‌ی پابندهایی که بپا می‌داشتند با دیگر آزادیخواهان همگامی نتوانستند و بیشتر آنان در نیمه‌راه ماندند و یا از آنجا بازگشتند.
چیزیست بس روشن : کسی که دل بکاری بست از کارهای دیگر بازمانَد. ما این را آشکار می‌بینیم که بیشتر این کسان (نه همه‌شان) بدرستی و راستگویی و دستگیری از بینوایان و برتافتن دست بیدادگران و مانند اینها که از بنیاد دین بشمار است پابستگی ندارند زیرا که رستگاری را در جز از اینها می‌دانند و خشنودی خدا را در چیزهای دیگر می‌شناسند.
🖌 احمد کسروی
🔸 9ـ سومین آسیب کیشها کسان‌پرستی است (یک از دو)
بسخن خود بازمی‌گردیم : سومین زیان یا آسیب کیشها اینکه در هر یکی کسانی را (از پاکمردان و یاران و خویشان ایشان) در دین جا داده‌اند که آنان را دست‌اندرکارهای خدا می‌شمارند و می‌پرستند. ببینید : مسیحیان مسیح را تا کجا رسانیده‌اند و پتروس و پولیس را در چه جایگاهی نشانده‌اند که دین و رستگاری را جز در پرستش آنان نمی‌انگارند. نیز بیشتر مسلمانان پیغمبر اسلام و خاندان او را دارنده‌ی کارهای خدا می‌شناسند و همیشه در سختیها از ایشان گشایش کار می‌طلبند و دین و رستگاری را جز دوستاری آنان نمی‌شمارند و چنین می‌دانند که چون دوستار آنان باشند گناهشان آمرزیده گردد.
این همان بت‌پرستی است که همه‌ی دینها بویژه دین اسلام با آن جنگیده و هرگز سازشی با خداپرستی ندارد. آنان پیش خود این راه را «ایمان» می‌نامند. هر نامی که می‌خواهند بدهند راستی همانست که می‌نگاریم. اینها بت‌پرستی است.
باید دانست چنانکه ما همیشه میانه‌ی زردشت و زردشتیگری جدایی می‌گزاریم ، که زردشت را یک مرد خدا شناخته ولی این کارهایی را که زردشتیان بنام دین او می‌نمایند نکوهش می‌کنیم درباره‌ی مسیح و مسیحیگری نیز همان رفتار را می‌داریم. نیز پیغمبر اسلام و خاندان او را از پندارهای عامیانه که مردمان را درباره‌ی ایشانست بیکبار جدا می‌شماریم. روشنتر می‌گویم امام علی‌بن‌ابیطالب آن مرد خداپرست بزرگوار جز از این علیِ انباز[=شریک] خداست که مردم پنداشته‌اند و صدها دروغ باو بسته و بگفته‌ی خود مظهرالعجایب و الغرایبش ساخته‌اند. آن امام حسین‌بن‌علی نمونه‌ی غیرت و مردانگی جز از این «امام حسین» پناهگاه بیدادگران و تباهکاران است که عامیان می‌شناسند.
این خود پستی و بیفرهنگی آن کسانست که نامهای چنان مردان ارجمند را دستاویز نادانیها و هوسبازیهای خویش ساخته‌اند و ما هرگز نباید از اینکه آن نامها درمیانست در برابر این نادانیها و پستیها بخاموشی گراییم.
اینان آن گمراهان خیره‌رویند که از خدای یگانه رو برگردانیده و بگمان خود امام علی‌بن‌ابیطالب و فرزندان او را پشتیبان و هوادار گرفته و بروی خدا کشیده‌اند.
امام علی‌بن‌ابیطالب و فرزندان او بندگان خدا بوده‌اند که هر کدام در زمان خود برستگاری مردم کوشیده‌اند و چون درگذشته‌اند نزد خدا جایگاه بلندی یافته‌اند ولی هرگز با جهان پیوستگی ندارند و پس از مرگ هیچ کاری از آنان برنیاید. اگر چنین بودی که آنان را دستی در کارهای خدا باشد نخست بایستی از مرگ ایمن باشند. اینکه نشده‌اند و مُرده‌اند بهترین گواه است که جز بندگان خدا نبوده‌اند ، بندگان برگزیده و ارجمند.
گمراهی نگرید : در جایی که پیغمبر اسلام همه‌ی کارها را از راهش پیش بردی و در جنگها به تن خویش گزندها دیدی و هیچگاه از کوشش بازننشستی اینان برآنند که بنشینند و هیچ کاری نکنند و نوادگان آن پیغمبر پس از آنکه هزار سال است درگذشته‌اند کارهای اینان را انجام دهند و بنام دوستاری گناهانشان را بیامرزند. چه زیانکاری بالاتر از اینکه مردانی که در هزار و دوهزار سال پیش برخاسته‌اند و مایه‌ی رستگاری و فیروزبختی جهان گردیده‌اند شما امروز نامهای آنان را مایه‌ی بدبختی و گرفتاری خود سازید؟!. خواهید گفت : «چه بدبختی و چه گرفتاری‌ای؟..» کنون من آن را برای شما روشن گردانم که بدانید همین یک چیز از انگیزه‌های[علت] بزرگ پس ماندن شرق می‌باشد :
اگر کسانی بسنجند خواهند دید آنان که گرفتار این پندارهایند و امامانی را دست‌اندرکارهای خدا شناخته و رستگاری را در دوستاری آنان می‌شناسند کمتر ارجی بدرستکاری و راستگویی و نیکوکرداری گزارند و کمتر دربند آزادی و سرفرازی توده و پیشرفت کارهای کشور باشند. زیرا که این چیزها را چندان ارجدار نشناسند. ما در جنبش مشروطه دیدیم کسانی که آن باورها را می‌داشتند در راه کشورخواهی و کوشش به پیشرفت کار توده با دیگران همگام نتوانستند شد. گذشته از آنکه انبوهی از ایشان مشروطه‌خواهی را با آن دلبستگیهای خود ناسازگار دیدند و بدستاویز آنکه مشروطه‌خواهان می‌خواهند پولهای کشور را بجای روضه‌خوانیها و کربلا رفتنها در کشیدن راه‌آهن و برپا کردن کارخانه‌ها بکار برند بیکبار از در دشمنی درآمدند و کردند آنچه کردند. یک دسته که بمشروطه گراییدند و در کوشیدن بآبادی کشور با آزادیخواهان همراهی نمودند اینان نیز در نتیجه‌ی پابندهایی که بپا می‌داشتند با دیگر آزادیخواهان همگامی نتوانستند و بیشتر آنان در نیمه‌راه ماندند و یا از آنجا بازگشتند.
چیزیست بس روشن : کسی که دل بکاری بست از کارهای دیگر بازمانَد. ما این را آشکار می‌بینیم که بیشتر این کسان (نه همه‌شان) بدرستی و راستگویی و دستگیری از بینوایان و برتافتن دست بیدادگران و مانند اینها که از بنیاد دین بشمار است پابستگی ندارند زیرا که رستگاری را در جز از اینها می‌دانند و خشنودی خدا را در چیزهای دیگر می‌شناسند.
✴️ دور دوم انتخابات سال 1403
🖌 کوشاد تلگرام
خوانندگان آگاهند که ما درباره‌ی گرفتاریهای بنیادی این کشور دهها نوشتار از احمد کسروی در این کانال آورده و خود نیز نوشتارهای دیگری در تفسیر گرفتاریهای کنونی با آن سخنان نوشته‌ایم.
«گرفتاریهای این توده چیز ساده‌ای نیست.
از بیپروایی[=بی‌توجهی] پادشاهان برنخاسته و چیزی که با دست پادشاهان یا وزیران چاره پذیرد نیست.
گرفتاریهای ریشه‌داریست و بچاره‌ی ریشه‌داری نیاز دارد.
سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران آن باورها و اندیشه‌هاست که بنامهای مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات در مغزها جا داده شده.
این گرفتاری برای ایرانیان از هزار سال پیش رو آورده و زمان بزمان بیشتر و بدتر گردیده تا بحال امروزی رسیده». (انکیزیسیون در ایران ، ص 21 ، 1324)
اینها جز از گرفتاریهایی همچون نقصهای قانون اساسی ، نقصهای انتخابات مجلس و ریاست جمهوری ، ناکاردانی در سیاست خارجی ، نابسامانی در مصرف سرمایه‌های کشور همچون آب و گاز و برق ، بحران فرونشست زمین ، تورم ، یارانه ، راهبری خودکامانه‌ی صدا و سیما ، و مستقل نبودن قوه‌ی قضاییه و مانند اینهاست. ما به اینها کمتر اشاره کرده‌ایم زیرا اینها خود ریشه در گرفتاریهای دیگر دارند.
سخنانِ ما در زمینه‌ی کوششهای سیاسی و آنچه به انتخابات ربط دارد در چند پاراگراف زیر کوتاه شدنیست. برای شرح هر کدام از اینها پیشنهاد می‌شود سرگفتار‌های روزنامه‌ی پرچم یا دفترهایی که ما از آن گفتارها فراهم آورده‌ایم خوانده شود (دفترها و رشته گفتارهایی با این عنوانها : «حقایق زندگی» ، «معنی دمکراسی» ، «ریشه‌ی بدبختیها» ، «حزب و گمراهیهای سیاسی» و همچنین «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» ).
1ـ بزرگترین گرفتاری این توده «پراکندگی» یا نداشتن «اتحاد» است. هر دسته‌ای از ایرانیان درپی آرزوها و آرمانهای خودند که با ازآنِ دیگران بیکبار جداست. پراکندگی نمی‌گذارد یک توده به «کارآیی» و «هم‌افزایی» دست یابند. چنانکه «سرمایه‌ی اجتماعی» ناچیز ایرانیان نیز از همینجا آب می‌خورد.
«پراکندگی برای یک توده مرگست». (پیمان608486 ، آبان 1319)
«بدانید ای ایرانیان! شما را پراکندگی بیچاره و درمانده گردانیده». (پرچم روزانه 8/5/1321)
2ـ چنانکه ریشه‌ی رفتارها در اندیشه‌هاست ، همچنان ریشه‌ی پراکنده‌رفتار‌ی مردم (نداشتن اتحاد) در اندیشه‌های پراکنده‌‌ی ایشانست. نمی‌گوییم پراکندگی تنها از اندیشه‌های مردمست. ولی مهمترین سرچشمه‌ی آن را همانا در گمراهیها و آلودگیهای اندیشه‌ای می‌دانیم.
3ـ اینکه ایرانیان به هیچ کار بزرگ اجتماعی توانا نیستند ، ریشه‌اش را از همان گمراهیها می‌دانیم. زیرا نیرو از اتحاد برمی‌خیزد. آن گمراهیها یا آلودگیهای اندیشه‌ای نمی‌گذارد اتحاد ارجداری پدید آید.
پس از مشروطه ، مردم چند بار اتحادی از خود نشان داده‌اند ولی چون نیک می‌نگریم می‌بینیم آن اتحادها ژرفایی نداشته و از یک آرمان مشترک و برنامه‌ی سنجیده‌ای برنخاسته بلکه بیش از همه بر سر چیزهایی بوده که نمی‌خواسته‌اند. مثلاً در سال 48 در برابر افزایش بهای بلیت اتوبوس و در سال 57 بر سر آن بوده که شاه را نمی‌خواسته‌اند و امروز هم بخش بزرگی از ایرانیان ولایت فقیه و حکومت ملایان را نمی‌خواهند. این را با شرکت نکردن در سه انتخابات گذشته بویژه در دور نخست انتخابات 1403 نشان دادند.
اینکه یک توده بر سر چیزی که مخالف آنند متحد شوند بسیار تفاوت دارد با آنکه بر سر یک آرمانِ مشترکِ پربهایی هم‌پیمان شوند. زیرا اتحاد بر سر چیزی که نمی‌خواهند کم‌ژرفاست. همینکه زمان خواستنها فرارسد هر گروهی خواسته‌ی جدایی را پیش کشند و اتحادشان بهم خورد و چه بسا دشمن یکدیگر گردند.
4ـ اینها یک نمونه از گرفتاریهای بنیادی این توده است. اکنون ببینیم آیا راه چاره‌ای هست؟! آن یگانه مرد و راهنمای پاکدینان راه روشنی را نشان می‌دهد. او می‌گوید : چاره‌ی پراکندگی دانستن «حقایق» و در نتیجه هرچه نزدیکتر شدن اندیشه‌هاست.
«راه رهایی برای این کشور جز مبارزه با پندارهای پراکنده و نشر حقایق نیست. آن جانفشانی که دیگران در جنگها بکار می‌برند ما باید در راه اینها بکار بریم. دشمن بزرگ ما این گمراهیهاست. باید با همه‌ی توانایی خود با آنها بجنگیم». (پرچم روزانه ، 20/2/ 1321)
5ـ روزنامه‌ی پرچم پس از شناسانیدن «پراکندگی» بعنوان اصلیترین گرفتاری ایرانیان به نشر حقایقی می‌پردازد تا مردم را بر سر آنها هم‌اندیشه و در نتیجه همدست و متحد گرداند. نخستین حقیقتی که پیش می‌کشد هم‌اندیشه گردیدن مردم بر سر نوع کشورداریست. آن هم راهی جز دمکراسی به معنی درست آن نمی‌تواند باشد.
یک علت پیش نرفتن دمکراسی اینست که انبوه مردم ایران از معنی راست آن ناآگاهند. پس نخستین گام انتشار معنی راست دمکراسی می‌باشد.
👇
🖌 کوشاد تلگرام
خوانندگان آگاهند که ما درباره‌ی گرفتاریهای بنیادی این کشور دهها نوشتار از احمد کسروی در این کانال آورده و خود نیز نوشتارهای دیگری در تفسیر گرفتاریهای کنونی با آن سخنان نوشته‌ایم.
«گرفتاریهای این توده چیز ساده‌ای نیست.
از بیپروایی[=بی‌توجهی] پادشاهان برنخاسته و چیزی که با دست پادشاهان یا وزیران چاره پذیرد نیست.
گرفتاریهای ریشه‌داریست و بچاره‌ی ریشه‌داری نیاز دارد.
سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران آن باورها و اندیشه‌هاست که بنامهای مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات در مغزها جا داده شده.
این گرفتاری برای ایرانیان از هزار سال پیش رو آورده و زمان بزمان بیشتر و بدتر گردیده تا بحال امروزی رسیده». (انکیزیسیون در ایران ، ص 21 ، 1324)
اینها جز از گرفتاریهایی همچون نقصهای قانون اساسی ، نقصهای انتخابات مجلس و ریاست جمهوری ، ناکاردانی در سیاست خارجی ، نابسامانی در مصرف سرمایه‌های کشور همچون آب و گاز و برق ، بحران فرونشست زمین ، تورم ، یارانه ، راهبری خودکامانه‌ی صدا و سیما ، و مستقل نبودن قوه‌ی قضاییه و مانند اینهاست. ما به اینها کمتر اشاره کرده‌ایم زیرا اینها خود ریشه در گرفتاریهای دیگر دارند.
سخنانِ ما در زمینه‌ی کوششهای سیاسی و آنچه به انتخابات ربط دارد در چند پاراگراف زیر کوتاه شدنیست. برای شرح هر کدام از اینها پیشنهاد می‌شود سرگفتار‌های روزنامه‌ی پرچم یا دفترهایی که ما از آن گفتارها فراهم آورده‌ایم خوانده شود (دفترها و رشته گفتارهایی با این عنوانها : «حقایق زندگی» ، «معنی دمکراسی» ، «ریشه‌ی بدبختیها» ، «حزب و گمراهیهای سیاسی» و همچنین «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» ).
1ـ بزرگترین گرفتاری این توده «پراکندگی» یا نداشتن «اتحاد» است. هر دسته‌ای از ایرانیان درپی آرزوها و آرمانهای خودند که با ازآنِ دیگران بیکبار جداست. پراکندگی نمی‌گذارد یک توده به «کارآیی» و «هم‌افزایی» دست یابند. چنانکه «سرمایه‌ی اجتماعی» ناچیز ایرانیان نیز از همینجا آب می‌خورد.
«پراکندگی برای یک توده مرگست». (پیمان608486 ، آبان 1319)
«بدانید ای ایرانیان! شما را پراکندگی بیچاره و درمانده گردانیده». (پرچم روزانه 8/5/1321)
2ـ چنانکه ریشه‌ی رفتارها در اندیشه‌هاست ، همچنان ریشه‌ی پراکنده‌رفتار‌ی مردم (نداشتن اتحاد) در اندیشه‌های پراکنده‌‌ی ایشانست. نمی‌گوییم پراکندگی تنها از اندیشه‌های مردمست. ولی مهمترین سرچشمه‌ی آن را همانا در گمراهیها و آلودگیهای اندیشه‌ای می‌دانیم.
3ـ اینکه ایرانیان به هیچ کار بزرگ اجتماعی توانا نیستند ، ریشه‌اش را از همان گمراهیها می‌دانیم. زیرا نیرو از اتحاد برمی‌خیزد. آن گمراهیها یا آلودگیهای اندیشه‌ای نمی‌گذارد اتحاد ارجداری پدید آید.
پس از مشروطه ، مردم چند بار اتحادی از خود نشان داده‌اند ولی چون نیک می‌نگریم می‌بینیم آن اتحادها ژرفایی نداشته و از یک آرمان مشترک و برنامه‌ی سنجیده‌ای برنخاسته بلکه بیش از همه بر سر چیزهایی بوده که نمی‌خواسته‌اند. مثلاً در سال 48 در برابر افزایش بهای بلیت اتوبوس و در سال 57 بر سر آن بوده که شاه را نمی‌خواسته‌اند و امروز هم بخش بزرگی از ایرانیان ولایت فقیه و حکومت ملایان را نمی‌خواهند. این را با شرکت نکردن در سه انتخابات گذشته بویژه در دور نخست انتخابات 1403 نشان دادند.
اینکه یک توده بر سر چیزی که مخالف آنند متحد شوند بسیار تفاوت دارد با آنکه بر سر یک آرمانِ مشترکِ پربهایی هم‌پیمان شوند. زیرا اتحاد بر سر چیزی که نمی‌خواهند کم‌ژرفاست. همینکه زمان خواستنها فرارسد هر گروهی خواسته‌ی جدایی را پیش کشند و اتحادشان بهم خورد و چه بسا دشمن یکدیگر گردند.
4ـ اینها یک نمونه از گرفتاریهای بنیادی این توده است. اکنون ببینیم آیا راه چاره‌ای هست؟! آن یگانه مرد و راهنمای پاکدینان راه روشنی را نشان می‌دهد. او می‌گوید : چاره‌ی پراکندگی دانستن «حقایق» و در نتیجه هرچه نزدیکتر شدن اندیشه‌هاست.
«راه رهایی برای این کشور جز مبارزه با پندارهای پراکنده و نشر حقایق نیست. آن جانفشانی که دیگران در جنگها بکار می‌برند ما باید در راه اینها بکار بریم. دشمن بزرگ ما این گمراهیهاست. باید با همه‌ی توانایی خود با آنها بجنگیم». (پرچم روزانه ، 20/2/ 1321)
5ـ روزنامه‌ی پرچم پس از شناسانیدن «پراکندگی» بعنوان اصلیترین گرفتاری ایرانیان به نشر حقایقی می‌پردازد تا مردم را بر سر آنها هم‌اندیشه و در نتیجه همدست و متحد گرداند. نخستین حقیقتی که پیش می‌کشد هم‌اندیشه گردیدن مردم بر سر نوع کشورداریست. آن هم راهی جز دمکراسی به معنی درست آن نمی‌تواند باشد.
یک علت پیش نرفتن دمکراسی اینست که انبوه مردم ایران از معنی راست آن ناآگاهند. پس نخستین گام انتشار معنی راست دمکراسی می‌باشد.
👇
باید توجه داشت که اگر حقایقی که یاد شده به معنی راست آن یاد گرفته و دانسته نشود نتیجه‌ی درستی نخواهد داد. برای مثال اگر دمکراسی به معنی درست آن شناخته نشود ، همین می‌شود که یک ماکت دمکراسی را بنام اصل دمکراسی در مدت 45 سال به رخ مردم می‌کشند و گذشته از آن ، مدعی می‌شوند که بهترین دمکراسی جهان را دارند زیرا مثلاً در این سالها کمابیش سی انتخابات برگزار کرده‌اند!.
6ـ حقیقت بعدی میهن‌پرستی است. پرستش نه به معنی نماز خواندن بلکه به معنی خدمت کردنست (واژه‌ی پرستار از همین معنیست). معنی درست میهن‌پرستی نیز باید بمیان آید و مردم به آن اهمیت دهند. باید با موانعی که در برابر جا گرفتن این معنی در دلهاست مبارزه شود.
7ـ حقیقت بعدی آنست که در کشور دمکراسی باید احزاب باشند و کوششها کنند. حزب نه به آن معنی زشتی که در ایران پیدا کرده که هر چندگاه یک مشت سودجوی آزمند ، نامی بروی خود می‌گذارند و برای دست یافتن به آن سودها ، کسانی را بر سر خود گرد می‌آورند. بلکه حزب برای آن است که گرفتاریهای کشور را نیک بشناسد و چاره‌اندیشی کند و برنامه برای آنها داشته باشد ، بداند با کشورهای همسایه و جز آنها چه رفتاری پیش گیرد ، رشد سیاسی مردم را بگردن گیرد و از آنسو بدست همان مردم راه برده شود.
کنون به همینها بسنده می‌کنیم تا به سخنانی برسیم که درباره‌ی دور دوم انتخابات 1403 توان گفت.ما می‌گوییم : راه بینایی و دانایی مردم دانستن این حقایق است نه اینکه با رای دادن یا ندادن پندارند بدردهای خود چاره‌ای کرده‌اند. ما پرداختن بیش از اندازه به اینگونه جستارها را گمراهی سیاسی و از راه بدر شدن مردم می‌شماریم. در یک دمکراسیِ ماکتی انتخابات نه تنها کار چندانی نمی‌کند بلکه مردم ساده‌دل را نیز گمراه می‌گرداند. گمان می‌کنند با شرکت جستن یا نجستن در آن ، گام بزرگی را در راه دمکراسی برداشته‌اند.
امروز روزگاری نیست که چیزهایی همچون «مردمسالاری دینی» ، ولایت فقیه یا خلیفه‌گری اسلامی یا پادشاهی ، یا تصمیمات کمیته‌ی مرکزی تنها حزب یک کشوری ، بتواند جای دمکراسی را بگیرد. در دمکراسی بمعنای درست آن ، این مردمند که حق تعیین سرنوشت خویش را دارند. حق فرمانروایی را دارند. حق راه بردن خویش را دارند. شاه و ملا و اینگونه کسان هیچکاره‌اند. اگر سخنی باید گفت ، از مردم باید گفت.
درست است که معنی راست دمکراسی (شایسته گردیدن مردم در راه بردن کشور) در ایران هنوز هم شناخته نشده و اینست حکومتیان نزدیک به 50 سال توانستند مردم را با «افزارها یا نمودهای دمکراسی» همچون انتخابات و مجلس و قانون اساسی ، فریب دهند. ولی در هر حال مردم با تجربه‌شان از انتخابات و دیدن دوره‌های ریاست جمهوری محمد خاتمی تا ابراهیم رئیسی این دریافتند که اینها همه ظاهرسازی است و نه تنها رئیس جمهور اختیارات بس محدودی دارد بلکه او را می‌توان با نیروهایی همچون قوه‌ی قضاییه ، «حکم حکومتی» ، شورای نگهبان و مجمع تشخیص نظام و صدا و سیما بزانو درآورد.
از اینرو و بویژه پس از جنبش مهسا در سال 1401 مردم با روگردانیدن از انتخابات پیام خود را به گوش حکومت رسانیدند. چنین گفتند : «ما تو را به رسمیت نمی‌شناسیم» ، «تو به اعتماد ما خیانت کرده‌ای و این بخشودنی نیست» ، «پاسخ اعتراض مردم با گلوله و زندان نیست ، اینها جز ستمگری و وحشیگری نبوده و نیست».
این پیامی تاریخی و مهم است که یک مردمی با رفتارشان به حکومت زورگو و ستمگر خود می‌رسانند. این پایه‌ی دمکراسیست که مردم به فرمانروای خودکامه بفهمانند که تاکنون اختیار راهبردن کشور را از ما دریغ کرده‌ای ولی این حق ما بوده است. تو برو ما خودمان خود را راه توانیم بُرد.
گفتیم اگر در انتخابات شرکت شود این پیامهای مردم همچون دیگر حقوقشان پایمال شده از یادها خواهد رفت. از اینرو شرکت در چنین انتخاباتی تأیید رفتارهای پست و ناجوانمردانه‌ی حکومت است. جهانیان هم از این مردم دمدمکی در شگفت شده خواهند پرسید : «این چگونه مردمیند که با آنهمه کشتاری که از ایشان شد ، هنوز پای صندوقهای رایی می‌روند که همان ستمگران برایشان ساخته‌اند؟!».
نتیجه‌ی دور نخست را نیز دیدیم که از روی آمار خود حکومت 60 درصد مردم رای نداده‌اند. اکنون می‌گوییم این اندازه فهم و بینش جای ارجشناسی دارد. ما برآنیم که این جایگاهی از رشد سیاسی و بینش مردم است که باید هرچه بیشتر نیرو گیرد. باید با دانستن حقایق کشورداری و زندگی براه درست خود بیفتد. براه کوششهای سیاسی بیفتد. این نباشد که مردم گمان کنند با همین شرکت نکردن کوشش سیاسی را به کمال رسانیده‌اند.
👇
6ـ حقیقت بعدی میهن‌پرستی است. پرستش نه به معنی نماز خواندن بلکه به معنی خدمت کردنست (واژه‌ی پرستار از همین معنیست). معنی درست میهن‌پرستی نیز باید بمیان آید و مردم به آن اهمیت دهند. باید با موانعی که در برابر جا گرفتن این معنی در دلهاست مبارزه شود.
7ـ حقیقت بعدی آنست که در کشور دمکراسی باید احزاب باشند و کوششها کنند. حزب نه به آن معنی زشتی که در ایران پیدا کرده که هر چندگاه یک مشت سودجوی آزمند ، نامی بروی خود می‌گذارند و برای دست یافتن به آن سودها ، کسانی را بر سر خود گرد می‌آورند. بلکه حزب برای آن است که گرفتاریهای کشور را نیک بشناسد و چاره‌اندیشی کند و برنامه برای آنها داشته باشد ، بداند با کشورهای همسایه و جز آنها چه رفتاری پیش گیرد ، رشد سیاسی مردم را بگردن گیرد و از آنسو بدست همان مردم راه برده شود.
کنون به همینها بسنده می‌کنیم تا به سخنانی برسیم که درباره‌ی دور دوم انتخابات 1403 توان گفت.ما می‌گوییم : راه بینایی و دانایی مردم دانستن این حقایق است نه اینکه با رای دادن یا ندادن پندارند بدردهای خود چاره‌ای کرده‌اند. ما پرداختن بیش از اندازه به اینگونه جستارها را گمراهی سیاسی و از راه بدر شدن مردم می‌شماریم. در یک دمکراسیِ ماکتی انتخابات نه تنها کار چندانی نمی‌کند بلکه مردم ساده‌دل را نیز گمراه می‌گرداند. گمان می‌کنند با شرکت جستن یا نجستن در آن ، گام بزرگی را در راه دمکراسی برداشته‌اند.
امروز روزگاری نیست که چیزهایی همچون «مردمسالاری دینی» ، ولایت فقیه یا خلیفه‌گری اسلامی یا پادشاهی ، یا تصمیمات کمیته‌ی مرکزی تنها حزب یک کشوری ، بتواند جای دمکراسی را بگیرد. در دمکراسی بمعنای درست آن ، این مردمند که حق تعیین سرنوشت خویش را دارند. حق فرمانروایی را دارند. حق راه بردن خویش را دارند. شاه و ملا و اینگونه کسان هیچکاره‌اند. اگر سخنی باید گفت ، از مردم باید گفت.
درست است که معنی راست دمکراسی (شایسته گردیدن مردم در راه بردن کشور) در ایران هنوز هم شناخته نشده و اینست حکومتیان نزدیک به 50 سال توانستند مردم را با «افزارها یا نمودهای دمکراسی» همچون انتخابات و مجلس و قانون اساسی ، فریب دهند. ولی در هر حال مردم با تجربه‌شان از انتخابات و دیدن دوره‌های ریاست جمهوری محمد خاتمی تا ابراهیم رئیسی این دریافتند که اینها همه ظاهرسازی است و نه تنها رئیس جمهور اختیارات بس محدودی دارد بلکه او را می‌توان با نیروهایی همچون قوه‌ی قضاییه ، «حکم حکومتی» ، شورای نگهبان و مجمع تشخیص نظام و صدا و سیما بزانو درآورد.
از اینرو و بویژه پس از جنبش مهسا در سال 1401 مردم با روگردانیدن از انتخابات پیام خود را به گوش حکومت رسانیدند. چنین گفتند : «ما تو را به رسمیت نمی‌شناسیم» ، «تو به اعتماد ما خیانت کرده‌ای و این بخشودنی نیست» ، «پاسخ اعتراض مردم با گلوله و زندان نیست ، اینها جز ستمگری و وحشیگری نبوده و نیست».
این پیامی تاریخی و مهم است که یک مردمی با رفتارشان به حکومت زورگو و ستمگر خود می‌رسانند. این پایه‌ی دمکراسیست که مردم به فرمانروای خودکامه بفهمانند که تاکنون اختیار راهبردن کشور را از ما دریغ کرده‌ای ولی این حق ما بوده است. تو برو ما خودمان خود را راه توانیم بُرد.
گفتیم اگر در انتخابات شرکت شود این پیامهای مردم همچون دیگر حقوقشان پایمال شده از یادها خواهد رفت. از اینرو شرکت در چنین انتخاباتی تأیید رفتارهای پست و ناجوانمردانه‌ی حکومت است. جهانیان هم از این مردم دمدمکی در شگفت شده خواهند پرسید : «این چگونه مردمیند که با آنهمه کشتاری که از ایشان شد ، هنوز پای صندوقهای رایی می‌روند که همان ستمگران برایشان ساخته‌اند؟!».
نتیجه‌ی دور نخست را نیز دیدیم که از روی آمار خود حکومت 60 درصد مردم رای نداده‌اند. اکنون می‌گوییم این اندازه فهم و بینش جای ارجشناسی دارد. ما برآنیم که این جایگاهی از رشد سیاسی و بینش مردم است که باید هرچه بیشتر نیرو گیرد. باید با دانستن حقایق کشورداری و زندگی براه درست خود بیفتد. براه کوششهای سیاسی بیفتد. این نباشد که مردم گمان کنند با همین شرکت نکردن کوشش سیاسی را به کمال رسانیده‌اند.
👇