📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 13ـ این کیشها نه با زندگانی سازگارست نه با دمکراسی (دو از دو)
این ناانجامی مشروطه است. اما رخنه یافتن دین : همه می‌دانیم که چون مشروطه برخاست و ملایان با آن دشمنی نمودند این زبان آزادیخواهان را ببدگویی از دین باز نمود و پیاپی چیزهایی نوشتند و در آشکار و نهان ریشخندها کردند و ناسازگاریهای آن را با دانش عنوان کرده از نکوهش بازنایستادند و از آنسوی هیاهوی اروپاییگری و مادّیگری نیز به یاری اینان رسید و رویهم‌رفته اینها آن نتیجه را داد که دین یا بهتر بگویم کیشها همگی رخنه پذیرفت و سست گردید که امروز می‌باید گفت همه‌ی نیکیهای آن رفته و جز بدیهایش نمانده. چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم امروز کمتر کسی را توان یافت که بنام دینداری و خداشناسی دروغ نگوید و دغلی نکند و دست مردم را گیرد و غیرت و جانفشانی دریغ نگوید. اینها از میان رفته ، لیکن از آنسوی دسته‌بندیها همچنان می‌ماند و آن نمایشهای بیهوده باز هست. نام خدا پست شده ولی بت‌پرستیها همچنان بجای می‌باشد.
ما از دیندارهای امروز چیزهای شگفتی می‌بینیم که هرگاه شنیدیمی بآسانی باور نکردیمی. این را کمتر کسی پذیرد که یکی بخدا نگرود و هستی او را باور ندارد ولی بدیدن این بارگاه و آن بارگاه رود و از آنها گشایش کار طلبد. امروز چنین کسانی بسیارند و این بهترین نمونه است که این پرداختن بمردگان و بآنان جایگاهی در دلهای خود باز کردن جز نتیجه‌ی ناتوانی خرد و بیماری روان نمی‌باشد. اینکه ولتر یا دیگری گفته که سرچشمه‌ی باورها ترس بوده ، این گفته درباره‌ی آلودگیها و بت‌پرستیها راست درآمده و می‌توان گفت همین چیزهاست که مایه‌ی کجراهی ولتر و دیگران شده است. این بتازگی رخ داده که مردی که همیشه بخدا و دین ریشخندها می‌نموده و پرده‌دریها می‌کرده چون اندک‌بیماری یافته بطلب بهبود دست بدامن مردگان زده و نذرها کرده. اینان چون هیاهوی مادّیگری را شنیده‌اند و سخنان آنان را در دل جا داده‌اند باوری که بخدا داشته‌اند از میان رفته ولی این پندارها و دلبستگیها که مایه‌اش ناتوانی خرد و بیماری روانست بازمانده و از اینجاست که باید بیکبار داستان خداشناسی و دین را از این آلودگیها و مرده‌پرستیها جدا گرفت و آن را از راه خرد و دریافتهای ساده‌ی خدادادی دانست و این را از درماندگی خرد و ناتوانی دریافتها و ترس شناخت ، و باید آشکاره گفت که این کارها با بیدینی و خداناشناسی سازگارتر است تا با دین و خداپرستی.
می‌توان گفت دین با حال کنونیش بیش از همه بکار بیدینان و تباهکاران می‌خورد. زیرا چنانکه در «راه رستگاری» نیز گفته‌ایم از یکسو آنان که عمر بسیاهکاری ننگین گزارده‌اند و بارها افزار دست بیگانگان شده‌اند با دینداری پرده بروی سیاهکاریهای خود کشند و با نماز و تسبیح خاک بچشمها می‌پاشند ، از یکسو نیز آنان که همیشه با بیدینی و خداناشناسی بسر می‌برند و دربند هیچ نیکی نیستند همینکه بیمار می‌گردند و یا با ترس دیگری روبرو می‌شوند خود را بدامن دین می‌اندازند و با کارهای بیهوده‌ای خود را سرگرم می‌سازند. همچون سرای ویرانه‌ای که چون مردمش از آنجا گریختند و کسی نماند ناگزیر پناهگاه دزدان و دغلکاران و نهانگاه تباهکاران و گریختگان گردد.
کوتاه‌سخن : دین امروز نیکیهایش رفته و آلودگیهایش بجا مانده و اینها را تا از میان نبریم همچنان خواهد ماند و بلکه با دستهای ناپاکی پرورش یافته روزبروز فزونتر خواهد گردید و تا حال چنین است شرق روی رستگاری نخواهد دید. دوباره می‌گویم : نه دین خواهد بود و نه زندگانی. خواهند گفت چاره چیست؟!. می‌گویم چاره یک چیز بیشتر نیست و آنکه یک دین پاک خدایی ـ دینی که بنیادش خرد و دانش باشد ، دینی که شاهراه زندگی باشد و پیشرفت کار توده را دربر دارد بخواست خدا و پشتیبانی او رواج گیرد و این گمراهیها و پراکندگیها همگی از میان برخیزد و این کاریست که ما بآن برخاسته‌ایم و به یاری خدا و همدستی مردان غیرتمند پاکنهاد پیش خواهیم برد.
کسانی این گرفتاریها را نمی‌شناسند ، و اگر دیندارند و اگر بیدین سر پایین انداخته‌اند و یا درپی خودنماییها و فریبکاریها و نادانیهای خود می‌باشند ولی هر که را بهره از خرد و مردانگی هست باید اینها را پذیرد و بی‌آنکه جایی برای ایستادگی ببیند بهمراهی و همگامی ما شتابد.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 13ـ این کیشها نه با زندگانی سازگارست نه با دمکراسی (دو از دو)
این ناانجامی مشروطه است. اما رخنه یافتن دین : همه می‌دانیم که چون مشروطه برخاست و ملایان با آن دشمنی نمودند این زبان آزادیخواهان را ببدگویی از دین باز نمود و پیاپی چیزهایی نوشتند و در آشکار و نهان ریشخندها کردند و ناسازگاریهای آن را با دانش عنوان کرده از نکوهش بازنایستادند و از آنسوی هیاهوی اروپاییگری و مادّیگری نیز به یاری اینان رسید و رویهم‌رفته اینها آن نتیجه را داد که دین یا بهتر بگویم کیشها همگی رخنه پذیرفت و سست گردید که امروز می‌باید گفت همه‌ی نیکیهای آن رفته و جز بدیهایش نمانده. چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم امروز کمتر کسی را توان یافت که بنام دینداری و خداشناسی دروغ نگوید و دغلی نکند و دست مردم را گیرد و غیرت و جانفشانی دریغ نگوید. اینها از میان رفته ، لیکن از آنسوی دسته‌بندیها همچنان می‌ماند و آن نمایشهای بیهوده باز هست. نام خدا پست شده ولی بت‌پرستیها همچنان بجای می‌باشد.
ما از دیندارهای امروز چیزهای شگفتی می‌بینیم که هرگاه شنیدیمی بآسانی باور نکردیمی. این را کمتر کسی پذیرد که یکی بخدا نگرود و هستی او را باور ندارد ولی بدیدن این بارگاه و آن بارگاه رود و از آنها گشایش کار طلبد. امروز چنین کسانی بسیارند و این بهترین نمونه است که این پرداختن بمردگان و بآنان جایگاهی در دلهای خود باز کردن جز نتیجه‌ی ناتوانی خرد و بیماری روان نمی‌باشد. اینکه ولتر یا دیگری گفته که سرچشمه‌ی باورها ترس بوده ، این گفته درباره‌ی آلودگیها و بت‌پرستیها راست درآمده و می‌توان گفت همین چیزهاست که مایه‌ی کجراهی ولتر و دیگران شده است. این بتازگی رخ داده که مردی که همیشه بخدا و دین ریشخندها می‌نموده و پرده‌دریها می‌کرده چون اندک‌بیماری یافته بطلب بهبود دست بدامن مردگان زده و نذرها کرده. اینان چون هیاهوی مادّیگری را شنیده‌اند و سخنان آنان را در دل جا داده‌اند باوری که بخدا داشته‌اند از میان رفته ولی این پندارها و دلبستگیها که مایه‌اش ناتوانی خرد و بیماری روانست بازمانده و از اینجاست که باید بیکبار داستان خداشناسی و دین را از این آلودگیها و مرده‌پرستیها جدا گرفت و آن را از راه خرد و دریافتهای ساده‌ی خدادادی دانست و این را از درماندگی خرد و ناتوانی دریافتها و ترس شناخت ، و باید آشکاره گفت که این کارها با بیدینی و خداناشناسی سازگارتر است تا با دین و خداپرستی.
می‌توان گفت دین با حال کنونیش بیش از همه بکار بیدینان و تباهکاران می‌خورد. زیرا چنانکه در «راه رستگاری» نیز گفته‌ایم از یکسو آنان که عمر بسیاهکاری ننگین گزارده‌اند و بارها افزار دست بیگانگان شده‌اند با دینداری پرده بروی سیاهکاریهای خود کشند و با نماز و تسبیح خاک بچشمها می‌پاشند ، از یکسو نیز آنان که همیشه با بیدینی و خداناشناسی بسر می‌برند و دربند هیچ نیکی نیستند همینکه بیمار می‌گردند و یا با ترس دیگری روبرو می‌شوند خود را بدامن دین می‌اندازند و با کارهای بیهوده‌ای خود را سرگرم می‌سازند. همچون سرای ویرانه‌ای که چون مردمش از آنجا گریختند و کسی نماند ناگزیر پناهگاه دزدان و دغلکاران و نهانگاه تباهکاران و گریختگان گردد.
کوتاه‌سخن : دین امروز نیکیهایش رفته و آلودگیهایش بجا مانده و اینها را تا از میان نبریم همچنان خواهد ماند و بلکه با دستهای ناپاکی پرورش یافته روزبروز فزونتر خواهد گردید و تا حال چنین است شرق روی رستگاری نخواهد دید. دوباره می‌گویم : نه دین خواهد بود و نه زندگانی. خواهند گفت چاره چیست؟!. می‌گویم چاره یک چیز بیشتر نیست و آنکه یک دین پاک خدایی ـ دینی که بنیادش خرد و دانش باشد ، دینی که شاهراه زندگی باشد و پیشرفت کار توده را دربر دارد بخواست خدا و پشتیبانی او رواج گیرد و این گمراهیها و پراکندگیها همگی از میان برخیزد و این کاریست که ما بآن برخاسته‌ایم و به یاری خدا و همدستی مردان غیرتمند پاکنهاد پیش خواهیم برد.
کسانی این گرفتاریها را نمی‌شناسند ، و اگر دیندارند و اگر بیدین سر پایین انداخته‌اند و یا درپی خودنماییها و فریبکاریها و نادانیهای خود می‌باشند ولی هر که را بهره از خرد و مردانگی هست باید اینها را پذیرد و بی‌آنکه جایی برای ایستادگی ببیند بهمراهی و همگامی ما شتابد.
🌸
✴️ ریشه‌ی دیکتاتوری در کجاست؟ ـ 2
🖌 واعظپور
در سی و اند سال پیش[1] پس از جانبازیهای پاکدلانه و در نتیجه‌ی ریخته شدن خون صدها نفر مردان غیرتمند ، و بی‌خانمان ماندن هزاران زن و بچه ، و غارت شدن خانه‌های زیاد در ایران ، مشروطه گرفته شد و اصول آزادی برقرار گردید.
ولی بواسطه‌ی علل چندی آن اصول دیر نپاییده پس از اندک‌زمانی بساط مشروطه از میان رفته و غیر از نام خشک و خالی چیزی از آن باقی نماند و جای خود را به یک حکومت دیکتاتوری خودسری تحویل داد.
علت یکم و در عین حال مهمترین علت ، عدم شایستگی ایران بحکومت مشروطه بواسطه‌ی آماده نبودن توده به یک چنین حکومتی بود.
در حکومت مشروطه اختیار کارهای کشور در دست افراد ملت است و تا آنان بوظیفه‌ی خود آشنا نبوده و نتوانند بخوبی انجام وظیفه کنند کارها لنگ شده و امور مملکت معوق می‌ماند.
علت دومِ از بین رفتن مشروطه وجود مستبدین و بدخواهان مشروطه بود که از ملایان و درباریان و بازاریان وجود داشتند و علت بدخواهی ملایان و درباریان این بود که مشروطه را بضرر خود پنداشته و آن را مخالف منافع خود می‌دانستند اینبود که هیچ وقت از بدگویی بمشروطه و مشروطه‌خواهان خودداری نمی‌کردند.
سومین علت که ضربت بزرگی بدستگاه مشروطه زده و آن را در نظر خودی و بیگانه ، نیکخواه و بدخواه موهون کرد ، رفتار و کردار دسته‌هایی بود که بنام مشروطه و دمکراسی پدید آمده ولی در حقیقت خود بدترین دشمنان آزادی بودند.
اینها آزادی آن را می‌دانستند که هر چند نفری دور هم جمع شده و حزبی ساخته باحزاب دیگر فحش و ناسزا بگویند. در روزنامه‌ها بهمدیگر دشنام دهند. از روی نادانی و هوس هر روز دنبال یکی را گرفته و از او هواداری نموده پس از چند روز تغییر عقیده داده و شروع ببدگویی از آن نمایند. علی‌الاتصال کابینه درست کنند و کابینه براندازند و نام این سیه‌کاریهای خود را اصول دمکراسی بگزارند. این دسته‌بازیها باعث تضعیف دولت گردیده و بالاخره باعث تجری اشرار و تولید ناامنی در سراسر کشور شده و مردم را از مشروطه و آزادی دلسرد گردانیده و زبان بدخواهان مشروطه را ببدگویی باز می‌کرد.
در این هرج و مرج بود که رضاشاه پهلوی یا سردارسپهِ آن روزی در روی صحنه‌ی سیاست پیدا شده با دست زدن به یک رشته کارهای ارجداری از قبیل ایجاد قشون و تشکیل حکومت قوی و مقتدر ، استقرار امنیت ؛ جا در دلها باز کرده مردم ایران که از هوچیگری و هوسبازی آن دسته از آزادیخواهان صوری بجان آمده بودند ، از جان و دل هواخواه سردارسپه شدند.
در اثر همین تمایل عمومی بحکومت پهلوی بود که روز بروز بر اقتدارش افزوده و جلو راهش را باز کرد تا اینکه تاج و تخت سلطنتی را تصاحب کرده و تکیه بر اورنگ شاهی زد و سلطنت پهلوی را تشکیل داد. دیگر آن کانونهای حزبسازی و مراکز هوچیگری و دستگاه‌های هوسبازی برچیده شده و از بین رفت و دست اقتدار پهلوی همه‌ی آنها را یکی پس از دیگری از میان برد و این خود بر محبوبیت رضاشاه در دلهای مردم افزود. پس از آن یواش یواش دوره‌ی زورگویی و دیکتاتوری آغاز گردید و چون مردان حسابی و نیکی که بودند از میدان بیرون رفته و گوشه‌نشینی اختیار کرده بودند در دور شاه و مجلس فقط کسانی مانده بودند که همگی اشخاص متملق و چاپلوس و مدیحه‌سرا و بی‌عرضه بوده و خود از آنهایی بودند که با هوچیگری و هوسبازیِ خود موجد این دستگاه شده و اکنون که مجال آن هوسبازیها را پیدا نمی‌کردند دم درکشیده و این بار نیز رل تملق‌گویی و خوش‌رقصی را انتخاب کرده بودند ، بر عکس ایستادگی در جلو دیکتاتوری و خودسری شاه ، با تعریف و تمجید از عملیات وی تشویقش کردند و بالاخره خود را مالک‌الرقاب ملت کرده و غیر از شخص خودش بکسی اهمیت نداده و کرد آن کارهایی را که همه دیدیم و کشور بحالی افتاد که ناظرش هستیم.
پس بعقیده‌ی من کسانی باعث ایجاد آن دستگاه دیکتاتوری شدند که آزادی را وسیله‌ی اجرای اغراض شخصی و هوسهای نفسانی خود کرده نام مشروطه و دمکراسی را بکلی پست و موهون کردند.
رضاشاه پهلوی را رفتار و کردار آن هوسبازان بروی کار آورد و آن اقتدار و تسلط را آنان بدست وی دادند. زیرا مردم جهت رهایی از ننگ و فشار عملیات آنها بود که تن به جور و بیداد پهلوی دادند و آن را بزشتکاریها و هوچیگریهای آنان ترجیح دادند.
پس از بیست سال در شهریورماه 1320 آن وقایع پیش آمد و اوضاع ایران تغییر پیدا کرد و در این بیست سال که یارای نفس کشیدن و صحبت حکومت و دولت کردن نبود چون رادیوی لندن[2] شروع کرد از کارهای پهلوی بد گفتن و ستمهای او را یکی یکی شمردن آن رعب و وحشت بیست‌ساله برطرف شده و کم‌کم زمزمه‌هایی بر خلاف دولت پهلوی در مجلس و بیرون آغاز گردید.
در نتیجه‌ی این پیشامدها در 25 شهریور رضاشاه پهلوی از تاج و تخت شاهی دست برداشته و از ایران بیرون رفت و باین ترتیب دوره‌ی بیست‌ساله‌ی خودکامی و دیکتاتوری آن شاه نیز سپری گردید.
👇
🖌 واعظپور
در سی و اند سال پیش[1] پس از جانبازیهای پاکدلانه و در نتیجه‌ی ریخته شدن خون صدها نفر مردان غیرتمند ، و بی‌خانمان ماندن هزاران زن و بچه ، و غارت شدن خانه‌های زیاد در ایران ، مشروطه گرفته شد و اصول آزادی برقرار گردید.
ولی بواسطه‌ی علل چندی آن اصول دیر نپاییده پس از اندک‌زمانی بساط مشروطه از میان رفته و غیر از نام خشک و خالی چیزی از آن باقی نماند و جای خود را به یک حکومت دیکتاتوری خودسری تحویل داد.
علت یکم و در عین حال مهمترین علت ، عدم شایستگی ایران بحکومت مشروطه بواسطه‌ی آماده نبودن توده به یک چنین حکومتی بود.
در حکومت مشروطه اختیار کارهای کشور در دست افراد ملت است و تا آنان بوظیفه‌ی خود آشنا نبوده و نتوانند بخوبی انجام وظیفه کنند کارها لنگ شده و امور مملکت معوق می‌ماند.
علت دومِ از بین رفتن مشروطه وجود مستبدین و بدخواهان مشروطه بود که از ملایان و درباریان و بازاریان وجود داشتند و علت بدخواهی ملایان و درباریان این بود که مشروطه را بضرر خود پنداشته و آن را مخالف منافع خود می‌دانستند اینبود که هیچ وقت از بدگویی بمشروطه و مشروطه‌خواهان خودداری نمی‌کردند.
سومین علت که ضربت بزرگی بدستگاه مشروطه زده و آن را در نظر خودی و بیگانه ، نیکخواه و بدخواه موهون کرد ، رفتار و کردار دسته‌هایی بود که بنام مشروطه و دمکراسی پدید آمده ولی در حقیقت خود بدترین دشمنان آزادی بودند.
اینها آزادی آن را می‌دانستند که هر چند نفری دور هم جمع شده و حزبی ساخته باحزاب دیگر فحش و ناسزا بگویند. در روزنامه‌ها بهمدیگر دشنام دهند. از روی نادانی و هوس هر روز دنبال یکی را گرفته و از او هواداری نموده پس از چند روز تغییر عقیده داده و شروع ببدگویی از آن نمایند. علی‌الاتصال کابینه درست کنند و کابینه براندازند و نام این سیه‌کاریهای خود را اصول دمکراسی بگزارند. این دسته‌بازیها باعث تضعیف دولت گردیده و بالاخره باعث تجری اشرار و تولید ناامنی در سراسر کشور شده و مردم را از مشروطه و آزادی دلسرد گردانیده و زبان بدخواهان مشروطه را ببدگویی باز می‌کرد.
در این هرج و مرج بود که رضاشاه پهلوی یا سردارسپهِ آن روزی در روی صحنه‌ی سیاست پیدا شده با دست زدن به یک رشته کارهای ارجداری از قبیل ایجاد قشون و تشکیل حکومت قوی و مقتدر ، استقرار امنیت ؛ جا در دلها باز کرده مردم ایران که از هوچیگری و هوسبازی آن دسته از آزادیخواهان صوری بجان آمده بودند ، از جان و دل هواخواه سردارسپه شدند.
در اثر همین تمایل عمومی بحکومت پهلوی بود که روز بروز بر اقتدارش افزوده و جلو راهش را باز کرد تا اینکه تاج و تخت سلطنتی را تصاحب کرده و تکیه بر اورنگ شاهی زد و سلطنت پهلوی را تشکیل داد. دیگر آن کانونهای حزبسازی و مراکز هوچیگری و دستگاه‌های هوسبازی برچیده شده و از بین رفت و دست اقتدار پهلوی همه‌ی آنها را یکی پس از دیگری از میان برد و این خود بر محبوبیت رضاشاه در دلهای مردم افزود. پس از آن یواش یواش دوره‌ی زورگویی و دیکتاتوری آغاز گردید و چون مردان حسابی و نیکی که بودند از میدان بیرون رفته و گوشه‌نشینی اختیار کرده بودند در دور شاه و مجلس فقط کسانی مانده بودند که همگی اشخاص متملق و چاپلوس و مدیحه‌سرا و بی‌عرضه بوده و خود از آنهایی بودند که با هوچیگری و هوسبازیِ خود موجد این دستگاه شده و اکنون که مجال آن هوسبازیها را پیدا نمی‌کردند دم درکشیده و این بار نیز رل تملق‌گویی و خوش‌رقصی را انتخاب کرده بودند ، بر عکس ایستادگی در جلو دیکتاتوری و خودسری شاه ، با تعریف و تمجید از عملیات وی تشویقش کردند و بالاخره خود را مالک‌الرقاب ملت کرده و غیر از شخص خودش بکسی اهمیت نداده و کرد آن کارهایی را که همه دیدیم و کشور بحالی افتاد که ناظرش هستیم.
پس بعقیده‌ی من کسانی باعث ایجاد آن دستگاه دیکتاتوری شدند که آزادی را وسیله‌ی اجرای اغراض شخصی و هوسهای نفسانی خود کرده نام مشروطه و دمکراسی را بکلی پست و موهون کردند.
رضاشاه پهلوی را رفتار و کردار آن هوسبازان بروی کار آورد و آن اقتدار و تسلط را آنان بدست وی دادند. زیرا مردم جهت رهایی از ننگ و فشار عملیات آنها بود که تن به جور و بیداد پهلوی دادند و آن را بزشتکاریها و هوچیگریهای آنان ترجیح دادند.
پس از بیست سال در شهریورماه 1320 آن وقایع پیش آمد و اوضاع ایران تغییر پیدا کرد و در این بیست سال که یارای نفس کشیدن و صحبت حکومت و دولت کردن نبود چون رادیوی لندن[2] شروع کرد از کارهای پهلوی بد گفتن و ستمهای او را یکی یکی شمردن آن رعب و وحشت بیست‌ساله برطرف شده و کم‌کم زمزمه‌هایی بر خلاف دولت پهلوی در مجلس و بیرون آغاز گردید.
در نتیجه‌ی این پیشامدها در 25 شهریور رضاشاه پهلوی از تاج و تخت شاهی دست برداشته و از ایران بیرون رفت و باین ترتیب دوره‌ی بیست‌ساله‌ی خودکامی و دیکتاتوری آن شاه نیز سپری گردید.
👇
پانوشتها :
[1] : تاریخ این نوشته کوتاه‌زمانی پس از افتادن رضاشاه و در تیرماه سال 1321 است.
[2] : بی‌بی‌سی پیشین.
🌸
[1] : تاریخ این نوشته کوتاه‌زمانی پس از افتادن رضاشاه و در تیرماه سال 1321 است.
[2] : بی‌بی‌سی پیشین.
🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی سه از چهار)
ملایان که سخت درمانده گردیده بودند به هر شیوه‌ای دست می‌یازیدند : شایعه‌ی «ادعای پیغمبری» و سرانجام دروغهای رسوای «قرآن‌سوزان» و «تهمت باسلام» و «فحش بپیغمبر و مقدسات» و مانندهای آن را افزارِ مردمفریبی‌گرفته و هر چند روز یک دروغ شگفتی بفهرست دروغهای خود می‌افزودند.
کسروی این حال زارِ ملایان در آن روزها را ، بدینسان بازمی‌نماید :
داستان ایشان داستان آن زنیست که خوراک پختن ندانستی و هر روز خوراکهای بد پختی ، و هر زمان که شوهرش ایراد گرفته چنین گفتی : «چرا خوراک پختن یاد نمی‌گیری؟!... چرا هر روز این خوراکهای بسیار بد را می‌پزی؟!..» زنِ دغلکار چون پاسخی نداشتی چنین بهانه گرفتی : «تو برای من پیراهن نمی‌خری ، شش ماهست پا برهنه‌ام یک جفت کفش نگرفته‌ای ...» از اینگونه بهانه‌ها گرفته فریادها زده همسایگان را بسر خود گرد آوردی. هرچند مرد داد زدی : «ای زن ، دعوا بر سر کفش و پیراهن نیست ، من می‌گویم چرا خوراک را بد می‌پزی؟» سودی ندادی و زن دغلکار رشته‌ی بهانه را از دست نهِشتی.
اینان نیز همان کار را می‌کنند. خود را بپرسشهایی که ما کرده‌ایم و ایرادهایی که گرفته‌ایم آشنا نگردانیده بهانه‌هایی را که پیدا کرده‌اند رها نمی‌کنند. (1)
بدینسان بکولیگری برخاسته باین نخست‌وزیر و آن سرتیپ و آن وزیر شکایت می‌بردند.
چنانکه شنیده‌ایم [محرکین غائله‌ی تبریز] یک تلگراف هزار کلمه‌ای بتهران برای شاه فرستاده‌اند. ...
اکنون که آنان رو باعلیحضرت شاهنشاه جوان آورده‌اند بسیار سزا ، بلکه بسیار بایاست که اعلیحضرت گفتگوی حکومت را (که آیا حق توده است یا حق ملایان) با آنان بنتیجه رساند.
اگر اعلیحضرت باین پردازند ، به یک کار بزرگ تاریخی پرداخته‌اند. نیکی گرانبهایی برای این توده‌ی بیچاره انجام داده‌اند. اعلیحضرت برگزیده‌ی این توده‌اند ، نماینده‌ی او نیز در برابر ملایان باشند.
بلکه این کار بخود اعلیحضرت بایاست. زیرا اعلیحضرت ، شاه توده است. آن جایگاه را بنام برگزیدگی از توده می‌دارد. از اینرو اگر دعوای ملایان راستست و حکومت حق ایشان می‌باشد پیش از همه باید اعلیحضرت از جایگاه خود دست کشد و آن را بملایان واگزارد. ... (2)
جز این ، در کتابچه‌ی «دولت بما پاسخ دهد» پس از مطرح کردن دوباره‌ی پرسشها بشاه و بنخست‌وزیر بیات در این باره چنین می‌نویسد :
ملایان که پیاپی بدولت فشار می‌آورند و شکایت می‌کنند ، اگر دولت بدخواه توده و همدست ملایان نیست باید این پرسشها را جلو آنها گزارد و پاسخ خواهد. اگر جناب آقای بیات (و یا هر نخست‌وزیری که پس از او بیاید) دلش باین کشور بدبخت می‌سوزد باید بگشادن این گره کور کوشد.
ملایان می‌پندارند که دولت تواند با زور جلو سخنان ما را بگیرد. دولت باید بفهماند که چنان نیرویی باو سپارده نشده ، و آنگاه جلو دلیل را جز با دلیل نتوان گرفت.
ما بارها شنیده‌ایم که ملایان از قم و تبریز و دیگر شهر‌ها باعلیحضرت محمدرضاشاه تلگراف فرستاده از نوشته‌های ما شکایت کرده‌اند. در همین عاشورای چند روز پیش ، کسانی از تهران برای برآغالانیدنِ ملایانِ قم رفته بودند ، و چون اعلیحضرت به قم رفته ، جلوش را گرفته شکایت و هایهوی بسیار کرده‌اند.
ما پیشنهاد می‌کنیم اعلیحضرت در برابر شکایت همین پاسخ را دهند. یا بهتر از آن ، بفرمایند که ملایان نمایندگانی فرستند تا نشستی در دربار یا در کاخ سفید[کاخ ابیض] برپا گردد و در این زمینه گفتگو رود و کار یکسره گردد.
... ناچارم در اینجا یادآوری کنم که چه اعلیحضرت محمدرضاشاه و چه جناب آقای بیات و چه هر نخست‌وزیر دیگری ، شاه این توده و نخست‌وزیر این توده‌اند ، و این باینده‌ی[وظیفه] ایشانست که بیش از همه و پیش از همه درپی آسایش و فیروزی این توده باشند.
👇
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی سه از چهار)
ملایان که سخت درمانده گردیده بودند به هر شیوه‌ای دست می‌یازیدند : شایعه‌ی «ادعای پیغمبری» و سرانجام دروغهای رسوای «قرآن‌سوزان» و «تهمت باسلام» و «فحش بپیغمبر و مقدسات» و مانندهای آن را افزارِ مردمفریبی‌گرفته و هر چند روز یک دروغ شگفتی بفهرست دروغهای خود می‌افزودند.
کسروی این حال زارِ ملایان در آن روزها را ، بدینسان بازمی‌نماید :
داستان ایشان داستان آن زنیست که خوراک پختن ندانستی و هر روز خوراکهای بد پختی ، و هر زمان که شوهرش ایراد گرفته چنین گفتی : «چرا خوراک پختن یاد نمی‌گیری؟!... چرا هر روز این خوراکهای بسیار بد را می‌پزی؟!..» زنِ دغلکار چون پاسخی نداشتی چنین بهانه گرفتی : «تو برای من پیراهن نمی‌خری ، شش ماهست پا برهنه‌ام یک جفت کفش نگرفته‌ای ...» از اینگونه بهانه‌ها گرفته فریادها زده همسایگان را بسر خود گرد آوردی. هرچند مرد داد زدی : «ای زن ، دعوا بر سر کفش و پیراهن نیست ، من می‌گویم چرا خوراک را بد می‌پزی؟» سودی ندادی و زن دغلکار رشته‌ی بهانه را از دست نهِشتی.
اینان نیز همان کار را می‌کنند. خود را بپرسشهایی که ما کرده‌ایم و ایرادهایی که گرفته‌ایم آشنا نگردانیده بهانه‌هایی را که پیدا کرده‌اند رها نمی‌کنند. (1)
بدینسان بکولیگری برخاسته باین نخست‌وزیر و آن سرتیپ و آن وزیر شکایت می‌بردند.
چنانکه شنیده‌ایم [محرکین غائله‌ی تبریز] یک تلگراف هزار کلمه‌ای بتهران برای شاه فرستاده‌اند. ...
اکنون که آنان رو باعلیحضرت شاهنشاه جوان آورده‌اند بسیار سزا ، بلکه بسیار بایاست که اعلیحضرت گفتگوی حکومت را (که آیا حق توده است یا حق ملایان) با آنان بنتیجه رساند.
اگر اعلیحضرت باین پردازند ، به یک کار بزرگ تاریخی پرداخته‌اند. نیکی گرانبهایی برای این توده‌ی بیچاره انجام داده‌اند. اعلیحضرت برگزیده‌ی این توده‌اند ، نماینده‌ی او نیز در برابر ملایان باشند.
بلکه این کار بخود اعلیحضرت بایاست. زیرا اعلیحضرت ، شاه توده است. آن جایگاه را بنام برگزیدگی از توده می‌دارد. از اینرو اگر دعوای ملایان راستست و حکومت حق ایشان می‌باشد پیش از همه باید اعلیحضرت از جایگاه خود دست کشد و آن را بملایان واگزارد. ... (2)
جز این ، در کتابچه‌ی «دولت بما پاسخ دهد» پس از مطرح کردن دوباره‌ی پرسشها بشاه و بنخست‌وزیر بیات در این باره چنین می‌نویسد :
ملایان که پیاپی بدولت فشار می‌آورند و شکایت می‌کنند ، اگر دولت بدخواه توده و همدست ملایان نیست باید این پرسشها را جلو آنها گزارد و پاسخ خواهد. اگر جناب آقای بیات (و یا هر نخست‌وزیری که پس از او بیاید) دلش باین کشور بدبخت می‌سوزد باید بگشادن این گره کور کوشد.
ملایان می‌پندارند که دولت تواند با زور جلو سخنان ما را بگیرد. دولت باید بفهماند که چنان نیرویی باو سپارده نشده ، و آنگاه جلو دلیل را جز با دلیل نتوان گرفت.
ما بارها شنیده‌ایم که ملایان از قم و تبریز و دیگر شهر‌ها باعلیحضرت محمدرضاشاه تلگراف فرستاده از نوشته‌های ما شکایت کرده‌اند. در همین عاشورای چند روز پیش ، کسانی از تهران برای برآغالانیدنِ ملایانِ قم رفته بودند ، و چون اعلیحضرت به قم رفته ، جلوش را گرفته شکایت و هایهوی بسیار کرده‌اند.
ما پیشنهاد می‌کنیم اعلیحضرت در برابر شکایت همین پاسخ را دهند. یا بهتر از آن ، بفرمایند که ملایان نمایندگانی فرستند تا نشستی در دربار یا در کاخ سفید[کاخ ابیض] برپا گردد و در این زمینه گفتگو رود و کار یکسره گردد.
... ناچارم در اینجا یادآوری کنم که چه اعلیحضرت محمدرضاشاه و چه جناب آقای بیات و چه هر نخست‌وزیر دیگری ، شاه این توده و نخست‌وزیر این توده‌اند ، و این باینده‌ی[وظیفه] ایشانست که بیش از همه و پیش از همه درپی آسایش و فیروزی این توده باشند.
👇
چه شاه و چه نخست‌وزیر حق ندارند توده را فراموش کنند و تنها درپی پیشرفتِ کار خود باشند.
این داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگیست. اگر انگیزه‌ی بدبختی ایران سه چیز باشد یکی همینست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نباید آن را آسان شمارند و سرسری گیرند و بملایان رو دهند و مماشات کنند.
اگر با ملایان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها کنند و بیش از این آبروی دمکراسی را نبرند. ...
در این جمله‌ها بیش از همه روی سخنم با شاهنشاه جوان ایرانست. اعلیحضرت درس خوانده‌اند و اروپا دیده‌اند و از همه‌چیز آگاهند. چرا از سود توده‌ی خود ناآگاهی می‌نمایند؟! چرا راهی را که توانند رفت نمی‌روند؟!
یک واژه‌ی «سیاست» ما را قانع نخواهد گردانید. این واژه را وزیران بدخواه از خود تراشیده بگوش اعلیحضرت رسانیده‌اند. آن کدام سیاستست که بدبختی بیست‌میلیون توده را می‌خواهد؟! ...
من سیاستی نمی‌شناسم که ما را بچنین زبونی و بیچارگی ناچار گرداند. اگرهم چنان سیاستی هست ما ناچار از پذیرفتن آن نیستیم. در جهان هیچ نیرویی نیست که بتواند ما را به غوطه خوردن درمیان آلودگیهای «قرون وسطا» و بیرون نیامدن از توی آنها ناچار سازد.
باز می‌گویم : این عنوان را وزیران بدخواهِ خائن از خود ساخته‌اند. خودشان این توده را همیشه درمانده و بیچاره می‌خواهند و چنین بهانه‌ای هم پدید آورده‌اند. (3)
افسوس که پشت پرده داستانهای دیگری در کار بوده که تا امروز در تاریکی مانده و هنوز روشن نگردیده وگرنه چه‌بسا بدانسان که خواست کسروی بود اگر این موضوع در همان سالها مطرح می‌شد و اندیشه‌ی مردم در آن باره روشن می‌شد ، سرگذشت ایران براه درست خود نزدیک می‌گردید.
پانوشتها :
1ـ پرچم هفتگی شماره‌ی 4 ، 19 فروردین 1323 ، سات 1.
2ـ پرچم هفتگی شماره 3 ، 12 فروردین 1323 ، سات 3.
3ـ همان
🌸
این داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگیست. اگر انگیزه‌ی بدبختی ایران سه چیز باشد یکی همینست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نباید آن را آسان شمارند و سرسری گیرند و بملایان رو دهند و مماشات کنند.
اگر با ملایان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها کنند و بیش از این آبروی دمکراسی را نبرند. ...
در این جمله‌ها بیش از همه روی سخنم با شاهنشاه جوان ایرانست. اعلیحضرت درس خوانده‌اند و اروپا دیده‌اند و از همه‌چیز آگاهند. چرا از سود توده‌ی خود ناآگاهی می‌نمایند؟! چرا راهی را که توانند رفت نمی‌روند؟!
یک واژه‌ی «سیاست» ما را قانع نخواهد گردانید. این واژه را وزیران بدخواه از خود تراشیده بگوش اعلیحضرت رسانیده‌اند. آن کدام سیاستست که بدبختی بیست‌میلیون توده را می‌خواهد؟! ...
من سیاستی نمی‌شناسم که ما را بچنین زبونی و بیچارگی ناچار گرداند. اگرهم چنان سیاستی هست ما ناچار از پذیرفتن آن نیستیم. در جهان هیچ نیرویی نیست که بتواند ما را به غوطه خوردن درمیان آلودگیهای «قرون وسطا» و بیرون نیامدن از توی آنها ناچار سازد.
باز می‌گویم : این عنوان را وزیران بدخواهِ خائن از خود ساخته‌اند. خودشان این توده را همیشه درمانده و بیچاره می‌خواهند و چنین بهانه‌ای هم پدید آورده‌اند. (3)
افسوس که پشت پرده داستانهای دیگری در کار بوده که تا امروز در تاریکی مانده و هنوز روشن نگردیده وگرنه چه‌بسا بدانسان که خواست کسروی بود اگر این موضوع در همان سالها مطرح می‌شد و اندیشه‌ی مردم در آن باره روشن می‌شد ، سرگذشت ایران براه درست خود نزدیک می‌گردید.
پانوشتها :
1ـ پرچم هفتگی شماره‌ی 4 ، 19 فروردین 1323 ، سات 1.
2ـ پرچم هفتگی شماره 3 ، 12 فروردین 1323 ، سات 3.
3ـ همان
🌸
📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو
🖌 احمد کسروی
🔸 14ـ آیا نباید بچاره‌ی پراکندگیها کوشید؟! (یک از دو)
این چهار آسیب را که شمردم درخور چشم پوشیدن و بی‌پروایی نمودن نیست. دوباره می‌گویم : پس ماندن شرق را دو انگیزه‌ی بزرگیست و یکی از آن دو انگیزه همین آسیبها می‌باشد. باز دوباره می‌گویم : تا حال اینست در شرق نه دین خواهد بود و نه زندگانی و هر دو ناانجام خواهند ماند ، تا حال اینست نام خدا در جهان خوار خواهد بود.
کنون حقیقتگو و همراهانش بگویند که چه می‌باید کرد؟!.. آن پراکندگیها و دسته‌بندیها ، این ناسازگاری کیشها با دانش و خرد ، آن آلودگی دینداران بپرستش این آفریده و آن آفریده و از یاد بردن ایشان راستی و درستی و غیرت و مردانگی را ، این پرداختن آنان بزمانهای بسیار دور و ناآگاهیشان از زمانشان و خودشان ـ گرفتاریهای باین بزرگی آیا راه کار چیست؟!.. اگر می‌گویند : پروایی ننماییم و دست روی دست نهاده بنشینیم ، می‌گویم : برای چه؟!. برای چه پروا ننماییم؟!. برای چه با گرفتاریها و درماندگیها بسازیم؟!. آیا خدا از این خرسند است؟!. آیا خرد و غیرت چنین کاری را روا شمارد؟!. اگر می‌گویید : می‌باید بچاره برخاست. می‌گویم : پس چه ایرادی شما بکارهای ما دارید؟!. آیا ما جز آن می‌کنیم که بچاره می‌کوشیم؟!. اگر کتاب «راه رستگاری» را بخوانید خواهید دید که آن برای چاره‌ی این آسیبهاست. اگر می‌خواهید که ما بچاره کوشیم ولی بنادانیها و پندارهای بیهوده‌ای که شما راست دست نزنیم این یک آرزوی بس بیجاییست که هرگز بآن نخواهید رسید. هر دستهای همین را چشم می‌دارند که ما بنادانیهای ایشان دست نزنیم و با دیگران هرچه می‌کنیم بکنیم. ولی ما هرگز دربند دلخواه این دسته و آن دسته نتوانیم بودن. این چشمداشتها داستان آن بیماریست که آرزوی تندرستی کند ولی چشم دارد که پزشک باو دستی نزند و دستور پرهیزی یا داروی تلخی باو ندهد ، پیداست که چنان بیماری را از مرگ چاره نخواهد بود.
شاید بگویند : «می‌باید بچاره کوشید ولی راهش نه آنست که شما پیش گرفته‌اید ...» می‌گوییم شما پیش افتید و از هر راهی که می‌شناسید بچاره کوشید. اگر می‌توانید چرا بازمی‌ایستید؟! چرا گام برنمی‌دارید؟!. امروز هزارها و ده‌هزارها دعوای پیشوایی می‌دارید ، چرا یکیتان پیش نمی‌افتید؟!.
ما بارها نوشته‌ایم و دوباره می‌نویسیم : این سخنان که ما می‌گوییم از بهر رستگاری جهانست. ما [از] یکسو خدا و بلندی نام او را می‌خواهیم و از یکسو بسرفرازی شرق می‌کوشیم. در چنین کاری خاموشی و برکناری چه سزد؟!. ما اینها را که با این زبان ساده می‌نویسیم ، شما اگر راست می‌دانید راستی‌پرستی نمایید و پیروی کنید. اگر راست نمی‌دانید بنویسید ایرادی که می‌اندیشید. هرچه هست گامی بردارید و بکار مردم آیید. شما سالها نان این توده را خورده‌اید و کمتر سودی بایشان رسانده‌اید. کنون بهتر از گذشته باشید و ده تن و بیست تن فراهم نشسته بسُکالید [=مشورت کنید] ، و مردانه و ساده‌دلانه آنچه می‌اندیشید و می‌توانید بکار بندید. شما بدانید که این سخنان پیش خواهد رفت و بیگمان در دلها جا خواهد گرفت. کنون اگر راست است چرا شما از آن بازمانید؟!. اگر ناراست است چرا مردم را نیاگاهانید؟!.. من پیشنهاد می‌کنم شما تا یک سال این نگارشها را بیندیشید و بی‌آنکه از جا درروید و زبان بسخنان بیهوده باز کنید بداوری پردازید و سر یک سال یا آنها را بپذیرید و گردن گزارید و یا هر پاسخی دارید با زبان ساده و روشنی نگاشته بداوری توده بازگزارید.
شما پیش از همه باین پردازید که آیا دین از بهر مردمانست یا مردمان از برای دین می‌باشند؟ ما می‌گوییم : دین از بهر مردمانست ، و من در شماره‌ی پیش این را روشن ساختم که خدا هیچ کسی را از بهر هیچ کسی نیافریده است و هیچ کسی از آفریدگان را در کارهای او دستی نیست ، و پیغمبران اگر جایگاه بلندی می‌دارند همانا در سایه‌ی کوششی است که در راه رستگاری جهانیان بکار برده‌اند. روشنتر بگویم : بزرگترین چیز در جهان بلندی نام خدا و رستگاری جهانیانست و در برابر اینْ همه چیز و همه کس کوچک می‌باشد. این چیزیست که ما می‌گوییم. شما اگر این را می‌پذیرید می‌باید خَستُوان[=معترف] باشید که کیشها همه بیهوده است و راه دین همانست که ما می‌نماییم و اگر نمی‌پذیرید هر پاسخی می‌دارید بنگارید.
شما همگی می‌پذیرید که کار دین بیکبار پریشان گردیده و بنیاد آن رخنه یافته و می‌پذیرید که باید بچاره کوشید. کنون چنین انگارید که کسانی دلسوزی و مردانگی از خود نموده و انجمنی پدید آورده و همگی شما را بآنجا خوانده‌اند ، و یکی بسخن پرداخته چنین می‌پرسد : بهتر است نخست معنی دین و خواستی را که دارد دریابیم. نخست بدانیم آیا دین برای مردم می‌باشد و یا مردم برای دین هستند. این پرسش را کرده پاسخ از شما می‌خواهد. هر سخنی را که در آنجا بایستی گویید در پاسخ نگارشهای ما گویید و زمینه را روشن گردانید.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 14ـ آیا نباید بچاره‌ی پراکندگیها کوشید؟! (یک از دو)
این چهار آسیب را که شمردم درخور چشم پوشیدن و بی‌پروایی نمودن نیست. دوباره می‌گویم : پس ماندن شرق را دو انگیزه‌ی بزرگیست و یکی از آن دو انگیزه همین آسیبها می‌باشد. باز دوباره می‌گویم : تا حال اینست در شرق نه دین خواهد بود و نه زندگانی و هر دو ناانجام خواهند ماند ، تا حال اینست نام خدا در جهان خوار خواهد بود.
کنون حقیقتگو و همراهانش بگویند که چه می‌باید کرد؟!.. آن پراکندگیها و دسته‌بندیها ، این ناسازگاری کیشها با دانش و خرد ، آن آلودگی دینداران بپرستش این آفریده و آن آفریده و از یاد بردن ایشان راستی و درستی و غیرت و مردانگی را ، این پرداختن آنان بزمانهای بسیار دور و ناآگاهیشان از زمانشان و خودشان ـ گرفتاریهای باین بزرگی آیا راه کار چیست؟!.. اگر می‌گویند : پروایی ننماییم و دست روی دست نهاده بنشینیم ، می‌گویم : برای چه؟!. برای چه پروا ننماییم؟!. برای چه با گرفتاریها و درماندگیها بسازیم؟!. آیا خدا از این خرسند است؟!. آیا خرد و غیرت چنین کاری را روا شمارد؟!. اگر می‌گویید : می‌باید بچاره برخاست. می‌گویم : پس چه ایرادی شما بکارهای ما دارید؟!. آیا ما جز آن می‌کنیم که بچاره می‌کوشیم؟!. اگر کتاب «راه رستگاری» را بخوانید خواهید دید که آن برای چاره‌ی این آسیبهاست. اگر می‌خواهید که ما بچاره کوشیم ولی بنادانیها و پندارهای بیهوده‌ای که شما راست دست نزنیم این یک آرزوی بس بیجاییست که هرگز بآن نخواهید رسید. هر دستهای همین را چشم می‌دارند که ما بنادانیهای ایشان دست نزنیم و با دیگران هرچه می‌کنیم بکنیم. ولی ما هرگز دربند دلخواه این دسته و آن دسته نتوانیم بودن. این چشمداشتها داستان آن بیماریست که آرزوی تندرستی کند ولی چشم دارد که پزشک باو دستی نزند و دستور پرهیزی یا داروی تلخی باو ندهد ، پیداست که چنان بیماری را از مرگ چاره نخواهد بود.
شاید بگویند : «می‌باید بچاره کوشید ولی راهش نه آنست که شما پیش گرفته‌اید ...» می‌گوییم شما پیش افتید و از هر راهی که می‌شناسید بچاره کوشید. اگر می‌توانید چرا بازمی‌ایستید؟! چرا گام برنمی‌دارید؟!. امروز هزارها و ده‌هزارها دعوای پیشوایی می‌دارید ، چرا یکیتان پیش نمی‌افتید؟!.
ما بارها نوشته‌ایم و دوباره می‌نویسیم : این سخنان که ما می‌گوییم از بهر رستگاری جهانست. ما [از] یکسو خدا و بلندی نام او را می‌خواهیم و از یکسو بسرفرازی شرق می‌کوشیم. در چنین کاری خاموشی و برکناری چه سزد؟!. ما اینها را که با این زبان ساده می‌نویسیم ، شما اگر راست می‌دانید راستی‌پرستی نمایید و پیروی کنید. اگر راست نمی‌دانید بنویسید ایرادی که می‌اندیشید. هرچه هست گامی بردارید و بکار مردم آیید. شما سالها نان این توده را خورده‌اید و کمتر سودی بایشان رسانده‌اید. کنون بهتر از گذشته باشید و ده تن و بیست تن فراهم نشسته بسُکالید [=مشورت کنید] ، و مردانه و ساده‌دلانه آنچه می‌اندیشید و می‌توانید بکار بندید. شما بدانید که این سخنان پیش خواهد رفت و بیگمان در دلها جا خواهد گرفت. کنون اگر راست است چرا شما از آن بازمانید؟!. اگر ناراست است چرا مردم را نیاگاهانید؟!.. من پیشنهاد می‌کنم شما تا یک سال این نگارشها را بیندیشید و بی‌آنکه از جا درروید و زبان بسخنان بیهوده باز کنید بداوری پردازید و سر یک سال یا آنها را بپذیرید و گردن گزارید و یا هر پاسخی دارید با زبان ساده و روشنی نگاشته بداوری توده بازگزارید.
شما پیش از همه باین پردازید که آیا دین از بهر مردمانست یا مردمان از برای دین می‌باشند؟ ما می‌گوییم : دین از بهر مردمانست ، و من در شماره‌ی پیش این را روشن ساختم که خدا هیچ کسی را از بهر هیچ کسی نیافریده است و هیچ کسی از آفریدگان را در کارهای او دستی نیست ، و پیغمبران اگر جایگاه بلندی می‌دارند همانا در سایه‌ی کوششی است که در راه رستگاری جهانیان بکار برده‌اند. روشنتر بگویم : بزرگترین چیز در جهان بلندی نام خدا و رستگاری جهانیانست و در برابر اینْ همه چیز و همه کس کوچک می‌باشد. این چیزیست که ما می‌گوییم. شما اگر این را می‌پذیرید می‌باید خَستُوان[=معترف] باشید که کیشها همه بیهوده است و راه دین همانست که ما می‌نماییم و اگر نمی‌پذیرید هر پاسخی می‌دارید بنگارید.
شما همگی می‌پذیرید که کار دین بیکبار پریشان گردیده و بنیاد آن رخنه یافته و می‌پذیرید که باید بچاره کوشید. کنون چنین انگارید که کسانی دلسوزی و مردانگی از خود نموده و انجمنی پدید آورده و همگی شما را بآنجا خوانده‌اند ، و یکی بسخن پرداخته چنین می‌پرسد : بهتر است نخست معنی دین و خواستی را که دارد دریابیم. نخست بدانیم آیا دین برای مردم می‌باشد و یا مردم برای دین هستند. این پرسش را کرده پاسخ از شما می‌خواهد. هر سخنی را که در آنجا بایستی گویید در پاسخ نگارشهای ما گویید و زمینه را روشن گردانید.
🌸
✴️ ریشه‌ی دیکتاتوری در کجاست؟ ـ 3
🖌 واعظپور
انسان هنگامی که دچار سختی و تنگی می‌شود باید علت گرفتاری خود را فهمیده و از آن بدبختی تجربه گرفته پس از خلاصی دیگر کاری نکند که دوباره دچار گرفتاری دیگری شود. این دیوانگی است که بدون فکر و دقت باز رفتاری کند که باعث سیه‌روزی دیگر شود.[1]
اینست که تصور می‌رفت ایرانیان پس از رهایی از فشار ظلم و بیداد پهلوی یک راه عاقلانه و متین [در پیش] خواهند گرفت که آزادی از دست رفته‌ی خود را بدست آورده و دیگر حاضر نخواهند شد آن را با هوسبازی و سبکمغزی برایگان از دست بدهند و باز دچار چنگال بیداد دیگری گردند.
ولی متاسفانه پس از شهریور که زبانها باز و قلمها آزاد گردید می‌بینیم باز کسانی پیدا شده‌اند که هوس را از سر گرفته مثل شاگرد مکتبی که[کتاب] درس خود را نشان بگزارد و هر وقت خواست از همانجا باز کند اینها نیز مثل اینکه از همان بیست سال پیش نشان گزاشته بودند اکنون که باز کرده‌اند باز از همانجا شروع نموده‌اند.
فشار بیست‌ساله و عذاب و شکنجه‌ی آن عوض اینکه اینها را درس عبرتی داده و بهوش بیاورد می‌بینیم بیچاره‌ترشان گردانیده و باز بنای دسته‌بندی و هوسرانی را که نتیجه‌ی آن را دیده‌اند ، گزاشته‌اند.
هنگامی که کشور ایران دچار بدبختی بزرگی گردیده و روزهای بدتر و مخوفتری آتیه‌ی آن را تهدید می‌کند و باید هر مرد باخردی هوسرانی را کنار گزاشته و همگی دست اتفاق بهم داده چاره‌ی تیره‌روزی خود و برادران و خواهران خود را بکنند ، متأسفانه می‌بینیم در ایران عده‌ای از عشایر و اکراد بنای وحشیگری و تاراج را گزاشته هر دسته یک گوشه‌ی مملکت را مورد تاخت و تاز قرار داده نامردانه مردان و بچگان را کشته زنان را پرده‌ی عصمت دریده و داراییشان را غارت می‌کنند.
دسته‌ی دیگری عوام‌فریبی را از سر گرفته با دیگر کردن رخت و کلاه[2] سبکمغزی خود را آشکار می‌نمایند. جمعی نیز بدسته‌بندی و حزبسازی پرداخته با راه انداختن هایهوی و پر کردن روزنامه‌ها با فحش و ناسزا آبروی دمکراسی و آزادی را می‌برند.
از همه بدتر نامردانی است که خودشان در زمان شاه سابق دست‌اندرکارها بودند و اطراف شاه را گرفته با صد زبونی و خواری از هیچ گونه ستایش دریغ نگفته بلکه در گفتن تملق بشاه بهمدیگر تفاخر می‌کردند. اینها بودند که برای تقرب بدستگاه سلطنتی از هیچ گونه ظلم و تعدی بدیگران خودداری نداشته و همه‌ی ستمهای بیست‌ساله با دست اینها و بوسیله‌ی اینان بمردم وارد آمده است.
اکنون با بیشرمی تمام سیئات اعمال خود را فراموش کرده و تمامی گناه را بگردن شاه سابق انداخته از هیچ گونه بدگویی و پرده‌دری فروگزاری نمی‌کنند.
قبل از وقایع شهریور هر وقت که ستایشگریِ فلان نماینده‌ی مجلس و تملق‌گوییِ ناطق ، زورگوییِ متصدیان امر ، چاپلوسیِ روزنامه‌نویس را می‌دیدم که باندازه‌ای رسانیده‌اند که شرافت انسان از آن بیزار است ، پیش خود فکر می‌کردم که اگر این دوره عوض شود و رضاشاه پهلوی این اقتدار و توانایی را که دارد از دست بدهد این آقایان چگونه خواهند توانست در این کشور زندگانی کنند و چطور با مردم روبرو خواهند شد.
پس از پیشامد شهریور بیشرمی اینها را که دیدم راستی بهتم زد. آقای نماینده‌ی مجلس گفته‌های دیروز خود را فراموش کرده شروع کرد به بد گفتن از شاه ، ناطق پرورش افکار[3] تملق‌گویی خود را بیرون‌نویس کرده و با بی‌حیایی تمام گفت که من حساب کردم در سخنرانیهای خویش بیش از 232 سطر تملق نگفته‌ام ، روزنامه‌نویس مقالات دیروزی خود را که با ستایش شاه آغاز کرده و با دعای آن تمام می‌کرد از یاد برده امروز شروع کرد هرچه فحش و ناسزا بدهنش می‌آید پشت شاه سابق گفتن ، عمال مظلمه‌ی دیروزی ، آنهایی که بیست سال تمام با مقدرات این ملتِ بدبخت بازی کرده و آبرو و حیثیت ایرانیان را با اعمال خائنانه‌ی خود برده و از هیچ گونه اجحاف و تعدی کوتاهی نکرده‌اند ، با تردستی تمام لب و دهن خود را پاک کرده و همه‌ی گناهها را بگردن رضاشاه انداخته خودشان مقام خود را دو دستی محکم نگه داشتند.
تعجب در این است که اینها این کارها را کردند و در حقیقت مردم را با این هیاهو دست انداختند ، در نیرنگ خود موفق شده و مقام خودشان را نیز نگه داشتند.
گویا در این کشور تنها یک نفر گناهکار بود و در عرض بیست سال همان یک نفر بتنهایی آنهمه ظلم بر ایرانیان وارد کرده بود ، آن یک تن نیز رضاشاه پهلوی بود. اکنون که رفت کارها سامان گرفت و حقوق پامال شده‌ی ملت جبران گردید.
👇
🖌 واعظپور
انسان هنگامی که دچار سختی و تنگی می‌شود باید علت گرفتاری خود را فهمیده و از آن بدبختی تجربه گرفته پس از خلاصی دیگر کاری نکند که دوباره دچار گرفتاری دیگری شود. این دیوانگی است که بدون فکر و دقت باز رفتاری کند که باعث سیه‌روزی دیگر شود.[1]
اینست که تصور می‌رفت ایرانیان پس از رهایی از فشار ظلم و بیداد پهلوی یک راه عاقلانه و متین [در پیش] خواهند گرفت که آزادی از دست رفته‌ی خود را بدست آورده و دیگر حاضر نخواهند شد آن را با هوسبازی و سبکمغزی برایگان از دست بدهند و باز دچار چنگال بیداد دیگری گردند.
ولی متاسفانه پس از شهریور که زبانها باز و قلمها آزاد گردید می‌بینیم باز کسانی پیدا شده‌اند که هوس را از سر گرفته مثل شاگرد مکتبی که[کتاب] درس خود را نشان بگزارد و هر وقت خواست از همانجا باز کند اینها نیز مثل اینکه از همان بیست سال پیش نشان گزاشته بودند اکنون که باز کرده‌اند باز از همانجا شروع نموده‌اند.
فشار بیست‌ساله و عذاب و شکنجه‌ی آن عوض اینکه اینها را درس عبرتی داده و بهوش بیاورد می‌بینیم بیچاره‌ترشان گردانیده و باز بنای دسته‌بندی و هوسرانی را که نتیجه‌ی آن را دیده‌اند ، گزاشته‌اند.
هنگامی که کشور ایران دچار بدبختی بزرگی گردیده و روزهای بدتر و مخوفتری آتیه‌ی آن را تهدید می‌کند و باید هر مرد باخردی هوسرانی را کنار گزاشته و همگی دست اتفاق بهم داده چاره‌ی تیره‌روزی خود و برادران و خواهران خود را بکنند ، متأسفانه می‌بینیم در ایران عده‌ای از عشایر و اکراد بنای وحشیگری و تاراج را گزاشته هر دسته یک گوشه‌ی مملکت را مورد تاخت و تاز قرار داده نامردانه مردان و بچگان را کشته زنان را پرده‌ی عصمت دریده و داراییشان را غارت می‌کنند.
دسته‌ی دیگری عوام‌فریبی را از سر گرفته با دیگر کردن رخت و کلاه[2] سبکمغزی خود را آشکار می‌نمایند. جمعی نیز بدسته‌بندی و حزبسازی پرداخته با راه انداختن هایهوی و پر کردن روزنامه‌ها با فحش و ناسزا آبروی دمکراسی و آزادی را می‌برند.
از همه بدتر نامردانی است که خودشان در زمان شاه سابق دست‌اندرکارها بودند و اطراف شاه را گرفته با صد زبونی و خواری از هیچ گونه ستایش دریغ نگفته بلکه در گفتن تملق بشاه بهمدیگر تفاخر می‌کردند. اینها بودند که برای تقرب بدستگاه سلطنتی از هیچ گونه ظلم و تعدی بدیگران خودداری نداشته و همه‌ی ستمهای بیست‌ساله با دست اینها و بوسیله‌ی اینان بمردم وارد آمده است.
اکنون با بیشرمی تمام سیئات اعمال خود را فراموش کرده و تمامی گناه را بگردن شاه سابق انداخته از هیچ گونه بدگویی و پرده‌دری فروگزاری نمی‌کنند.
قبل از وقایع شهریور هر وقت که ستایشگریِ فلان نماینده‌ی مجلس و تملق‌گوییِ ناطق ، زورگوییِ متصدیان امر ، چاپلوسیِ روزنامه‌نویس را می‌دیدم که باندازه‌ای رسانیده‌اند که شرافت انسان از آن بیزار است ، پیش خود فکر می‌کردم که اگر این دوره عوض شود و رضاشاه پهلوی این اقتدار و توانایی را که دارد از دست بدهد این آقایان چگونه خواهند توانست در این کشور زندگانی کنند و چطور با مردم روبرو خواهند شد.
پس از پیشامد شهریور بیشرمی اینها را که دیدم راستی بهتم زد. آقای نماینده‌ی مجلس گفته‌های دیروز خود را فراموش کرده شروع کرد به بد گفتن از شاه ، ناطق پرورش افکار[3] تملق‌گویی خود را بیرون‌نویس کرده و با بی‌حیایی تمام گفت که من حساب کردم در سخنرانیهای خویش بیش از 232 سطر تملق نگفته‌ام ، روزنامه‌نویس مقالات دیروزی خود را که با ستایش شاه آغاز کرده و با دعای آن تمام می‌کرد از یاد برده امروز شروع کرد هرچه فحش و ناسزا بدهنش می‌آید پشت شاه سابق گفتن ، عمال مظلمه‌ی دیروزی ، آنهایی که بیست سال تمام با مقدرات این ملتِ بدبخت بازی کرده و آبرو و حیثیت ایرانیان را با اعمال خائنانه‌ی خود برده و از هیچ گونه اجحاف و تعدی کوتاهی نکرده‌اند ، با تردستی تمام لب و دهن خود را پاک کرده و همه‌ی گناهها را بگردن رضاشاه انداخته خودشان مقام خود را دو دستی محکم نگه داشتند.
تعجب در این است که اینها این کارها را کردند و در حقیقت مردم را با این هیاهو دست انداختند ، در نیرنگ خود موفق شده و مقام خودشان را نیز نگه داشتند.
گویا در این کشور تنها یک نفر گناهکار بود و در عرض بیست سال همان یک نفر بتنهایی آنهمه ظلم بر ایرانیان وارد کرده بود ، آن یک تن نیز رضاشاه پهلوی بود. اکنون که رفت کارها سامان گرفت و حقوق پامال شده‌ی ملت جبران گردید.
👇
علنی و آشکار باید گفت از آنهایی که مدت بیست سال تمام خون ایرانیان را مکیده‌اند ، عمال دوره‌ی دیکتاتوری که با جان و مال و عرض و ناموس مردم بازی کرده‌اند هنوز در پستهای خود برقرار هستند ، هنوز فرمانروایی می‌کنند و بریش ملت می‌خندند!!. تا دست همه‌ی اینها از کارها کوتاه نگردیده ، تا اینها بمحکمه‌ی عدالت سپرده نشده و کیفر ندیده‌اند ، تا ملت ایران شایستگی آن را پیدا نکرده است که دشمنان داخلی و خائنین میهن خود را شناخته و سزای آنان را بکفشان بگزارد ، وضع ایران درست نشده و ایرانی بیچاره روز خوشی نخواهد دید.
اینان یکمشت مردمان رذل و پستی هستند. همواره از آب و هوای این مملکت استفاده کرده از نعمتهای گوناگون آن برخوردار گردیده و از دسترنج ایرانیان تیره‌بخت برای خودشان وسایل همه‌گونه خوشی و راحتی تهیه می‌کنند ولی ایرانیان را با دیده‌ی تحقیر نگریسته و همیشه آنان را زیردست دیگران می‌خواهند.
این نامردان خود پست‌فطرت و دون‌طبیعت هستند. اینست که همه را خوار و زبون می‌خواهند ، در عین حال که خود را سرور و سرپرست ایرانیان می‌دانند از پذیرفتن ذلت و زبونی از دیگران و زورمندان عار ندارند.
برانداختن این مجسمه‌های نخوت و تکبر و کوتاه کردن این دستهای ناپاک و آلوده با حال کنونی ایرانیان که خود گرفتار صدها آلودگیهای گوناگون هستند چیز مشکلی بود. باید نخست خودشان را از آن آلودگیها پاک کنند و بعد از آن بپاک کردن کشور از عناصر نالایق همت گمارند و الا خفته را خفته کی کند بیدار.
تا ایرانیان خود را آماده و لایق حکومت دمکراسی ننموده‌اند ، تا خود را اصلاح نکرده و علل بدبختی را از خود دور نکرده‌اند ، غیرممکن است بتوانند از زیر سلطه‌ی زورگویان و ستمگران رهایی یابند. بزرگی و بزرگواری در جهان بخودی خود حاصل نمی‌شود. لیاقت و از خودگذشتگی می‌خواهد. باید در راه کسب آزادی و سرفرازی همت بخرج داد و در راه تحصیل آن بجان و مال ارزشی قائل نشد و الا نتیجه‌ی خوشگذرانی و لاقیدی ، توسری‌خوری و زیردستی است[4].
📝 پانوشتها :
[1] : پرچم روزانه ، 29 تیرماه 1321
[2] : اشاره به برخی پیروان ملایان است که پس از رفتن رضاشاه آزادی یافتند رخت و کلاه دیگر کنند.
[3] : «پرورش افکار» نام دستگاهی در حکومت رضاشاه بود که به هواداری از سیاستهای آن حکومت جشنها و سخنرانیها برگزار می‌کرد.
[4] : پرچم روزانه ، 3 مرداد ماه 1321
🌸
اینان یکمشت مردمان رذل و پستی هستند. همواره از آب و هوای این مملکت استفاده کرده از نعمتهای گوناگون آن برخوردار گردیده و از دسترنج ایرانیان تیره‌بخت برای خودشان وسایل همه‌گونه خوشی و راحتی تهیه می‌کنند ولی ایرانیان را با دیده‌ی تحقیر نگریسته و همیشه آنان را زیردست دیگران می‌خواهند.
این نامردان خود پست‌فطرت و دون‌طبیعت هستند. اینست که همه را خوار و زبون می‌خواهند ، در عین حال که خود را سرور و سرپرست ایرانیان می‌دانند از پذیرفتن ذلت و زبونی از دیگران و زورمندان عار ندارند.
برانداختن این مجسمه‌های نخوت و تکبر و کوتاه کردن این دستهای ناپاک و آلوده با حال کنونی ایرانیان که خود گرفتار صدها آلودگیهای گوناگون هستند چیز مشکلی بود. باید نخست خودشان را از آن آلودگیها پاک کنند و بعد از آن بپاک کردن کشور از عناصر نالایق همت گمارند و الا خفته را خفته کی کند بیدار.
تا ایرانیان خود را آماده و لایق حکومت دمکراسی ننموده‌اند ، تا خود را اصلاح نکرده و علل بدبختی را از خود دور نکرده‌اند ، غیرممکن است بتوانند از زیر سلطه‌ی زورگویان و ستمگران رهایی یابند. بزرگی و بزرگواری در جهان بخودی خود حاصل نمی‌شود. لیاقت و از خودگذشتگی می‌خواهد. باید در راه کسب آزادی و سرفرازی همت بخرج داد و در راه تحصیل آن بجان و مال ارزشی قائل نشد و الا نتیجه‌ی خوشگذرانی و لاقیدی ، توسری‌خوری و زیردستی است[4].
📝 پانوشتها :
[1] : پرچم روزانه ، 29 تیرماه 1321
[2] : اشاره به برخی پیروان ملایان است که پس از رفتن رضاشاه آزادی یافتند رخت و کلاه دیگر کنند.
[3] : «پرورش افکار» نام دستگاهی در حکومت رضاشاه بود که به هواداری از سیاستهای آن حکومت جشنها و سخنرانیها برگزار می‌کرد.
[4] : پرچم روزانه ، 3 مرداد ماه 1321
🌸
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی چهار از چهار)
محمدرضاشاه جوان که برخلاف ظاهر ، خود را یک دمکرات درسخوانده در اروپا و مخالف شیوه‌ی حکومت پدرش نشان می‌داد ، فزون‌خواهی و چیرگی‌طلبی‌اش ، او را دچار لغزشهای بیمناکی گردانید ـ لغزشهایی که از همان آغاز پادشاهی او را بسوی خودکامگی و دسیسه‌سازی کشاند. چگونگی آنکه در قانون اساسی پادشاه را حق دخالت در کارهای سیاسی و برگزیدن نخست‌وزیر نبود ولی محمدرضاشاه بفرجامِ زیانمندِ دخالتهایش پروا نکرد و در نخستین ماههای سال دوم پادشاهی ، از اشرار و مرتجعان برای از میدان بیرون راندنِ قوام ، نخست‌وزیری که دلخواهش نبود ، بهره گرفت.
بد نیست بدانیم که درست بیست سال پیش از آن ، قوام در جایگاهِ نخست‌وزیر احمدشاه دست بنیرنگی یازیده و ملایان را برانگیخته افزار آشوب گردانیده بود تا سلیمان‌میرزا ، نماینده‌ی مجلس و پیشوای دمکراتها را که در گفتگوی دادن امتیاز نفت به یک شرکت آمریکایی با قوام کشاکش سختی داشت ، «بابی» خوانده «تکفیر» کنند. چند روزی نمایشهایی در بازار می‌رفت. به بابیها لعنت کرده شعرهای زشتی می‌نوشتند. (1) این بار خود قوام بچنین نیرنگی دچار می‌آمد :
این مربوطست به آشوب یا «بلوای نان» در روز 17 آذر 1321 علیه دولت قوام در تهران. گرچه قوام با اعلام حکومت نظامی جلو آشوب را گرفت ولی شاه نیز توانست زورمندی خود را بنمایش گزارد. زیرا کسانی همچون قوام بآسانی می‌توانستند دریابند که این آشوب میوه‌ی همدستی دربار و ملایانست و نه کمبود نان. آشوبگر اصلی این پیشامد حاجی سید محمد بهبهانی فرزند سید عبدالله بهبهانی پیشوای بزرگ جنبش مشروطه ، یکی از آخوندهای بنامِ آن روز تهرانست که سالها پس از آن نیز همدست دربار بود.
شاه برای نخستین بار به بهره‌گیری از مرتجعان می‌پردازد و بنیروی «اراذل و اوباش» همچون شمشیری برای تحمیلِ خواست دربار آشنا می‌شود. این سرآغازیست برای یک گمراهی شوم : پیوند پادشاه و مرتجعان و پدید آمدن گروهِ فشاری از اشرار و چاقوکشان که در بزنگاههای تاریخی این کشور بارها راه را بر آزادیخواهان بسته و مسیر پیشامدها را دگرگون ساخته‌اند. پیدایش شعبان جعفری‌ها (شعبان بی‌مخ) دنباله‌ی چنین شیوه‌ی بیمگین و زیانکارانه‌ای بود. (2)
سه سال بعد این بار دست این آخوند در پیشامد سوءقصد بکسروی نمایان می‌شود. بهبهانی بدیدارِ ضارب او ، (نواب صفوی) ، بشهربانی مراجعه کرده می‌خواهد بفهماند که ضارب تنها نیست و ما آخوندهای سرشناس تهران پشتیبان اوییم. کسروی هشداری بدینسان باو می‌دهد :
میانه‌ی ما و شما مخالفتهایی هست و خواهد بود. ولی هیچگاه نبایستی از این راه دربیایید. اگر شما دوست می‌دارید کسانی در برابر سخنان ما با تپانچه پیش آیند ، این بزیان کشور و بزیان خود شما خواهد بود.
سخنان ما بسیار ریشه‌دارست و هیچگاه با تپانچه از میان نخواهد رفت. تپانچه بیش از آن نتیجه نتواند که خونهایی بناسزا ریخته شود. شما در برابر ما هر سخنی داشتید بگویید و بنویسید و ما را رنجشی نخواهد بود. ولی حمایت شما از اشرار معناهای دیگری خواهد داد.
همه‌چیز بکنار. شما پسر بهبهانی بزرگ هستید و می‌بایست بدیده گیرید آن احترامی را که ما تاکنون بپدر شما گزارده‌ایم (و همیشه خواهیم گزاشت).
همان داستان دلگدازِ پدرِ بزرگ شما بس بوده که نتیجه‌ی ناگوارِ اشراربازی و تپانچه‌کشیها دانسته شود و همیشه در پیش چشمها باشد. (3)
افسوس که این مردِ کوردل بجای آنکه نامِ پاک پدرِ بزرگوار و آبروی خاندانش را سرمایه‌ی کارهای نیکخواهانه و دنباله‌روی از مشروطه‌خواهان گیرد ، بجای آنکه بدیده گیرد آن بزرگداشتی که نویسنده‌ی تاریخ مشروطه از پدر او کرده بود ، از بسِ فرومایگی و جاه‌طلبی ، باک از فرجام بیمگین کارهایش نکرد و ـ تا جایی که قرائن نشان می‌دهد ـ سالها پس از آن نیز از کار تحریک عوام و «حمایت از اشرار» و همدستی با دربار برای دسیسه‌سازیها دست برنداشت.
پانوشتها :
1ـ کسروی ، ده سال در عدلیه (بخش دوم زندگانی من) ، 1323 ، سفر زنجان.
2ـ گودرزی ، دکتر محمود ، ایران و سده‌ی بیستم ، پایگاه اینترنتی.
3ـ ماهنامه‌ی اردی‌بهشت 1324 ، باهماد آزادگان ، ص 31 ، گفتار «سرگذشت من».
🌸
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔸پیشگفتار : 6ـ سراسیمگی و تکاپوی فزونترِ کمپانی (تکه‌ی چهار از چهار)
محمدرضاشاه جوان که برخلاف ظاهر ، خود را یک دمکرات درسخوانده در اروپا و مخالف شیوه‌ی حکومت پدرش نشان می‌داد ، فزون‌خواهی و چیرگی‌طلبی‌اش ، او را دچار لغزشهای بیمناکی گردانید ـ لغزشهایی که از همان آغاز پادشاهی او را بسوی خودکامگی و دسیسه‌سازی کشاند. چگونگی آنکه در قانون اساسی پادشاه را حق دخالت در کارهای سیاسی و برگزیدن نخست‌وزیر نبود ولی محمدرضاشاه بفرجامِ زیانمندِ دخالتهایش پروا نکرد و در نخستین ماههای سال دوم پادشاهی ، از اشرار و مرتجعان برای از میدان بیرون راندنِ قوام ، نخست‌وزیری که دلخواهش نبود ، بهره گرفت.
بد نیست بدانیم که درست بیست سال پیش از آن ، قوام در جایگاهِ نخست‌وزیر احمدشاه دست بنیرنگی یازیده و ملایان را برانگیخته افزار آشوب گردانیده بود تا سلیمان‌میرزا ، نماینده‌ی مجلس و پیشوای دمکراتها را که در گفتگوی دادن امتیاز نفت به یک شرکت آمریکایی با قوام کشاکش سختی داشت ، «بابی» خوانده «تکفیر» کنند. چند روزی نمایشهایی در بازار می‌رفت. به بابیها لعنت کرده شعرهای زشتی می‌نوشتند. (1) این بار خود قوام بچنین نیرنگی دچار می‌آمد :
این مربوطست به آشوب یا «بلوای نان» در روز 17 آذر 1321 علیه دولت قوام در تهران. گرچه قوام با اعلام حکومت نظامی جلو آشوب را گرفت ولی شاه نیز توانست زورمندی خود را بنمایش گزارد. زیرا کسانی همچون قوام بآسانی می‌توانستند دریابند که این آشوب میوه‌ی همدستی دربار و ملایانست و نه کمبود نان. آشوبگر اصلی این پیشامد حاجی سید محمد بهبهانی فرزند سید عبدالله بهبهانی پیشوای بزرگ جنبش مشروطه ، یکی از آخوندهای بنامِ آن روز تهرانست که سالها پس از آن نیز همدست دربار بود.
شاه برای نخستین بار به بهره‌گیری از مرتجعان می‌پردازد و بنیروی «اراذل و اوباش» همچون شمشیری برای تحمیلِ خواست دربار آشنا می‌شود. این سرآغازیست برای یک گمراهی شوم : پیوند پادشاه و مرتجعان و پدید آمدن گروهِ فشاری از اشرار و چاقوکشان که در بزنگاههای تاریخی این کشور بارها راه را بر آزادیخواهان بسته و مسیر پیشامدها را دگرگون ساخته‌اند. پیدایش شعبان جعفری‌ها (شعبان بی‌مخ) دنباله‌ی چنین شیوه‌ی بیمگین و زیانکارانه‌ای بود. (2)
سه سال بعد این بار دست این آخوند در پیشامد سوءقصد بکسروی نمایان می‌شود. بهبهانی بدیدارِ ضارب او ، (نواب صفوی) ، بشهربانی مراجعه کرده می‌خواهد بفهماند که ضارب تنها نیست و ما آخوندهای سرشناس تهران پشتیبان اوییم. کسروی هشداری بدینسان باو می‌دهد :
میانه‌ی ما و شما مخالفتهایی هست و خواهد بود. ولی هیچگاه نبایستی از این راه دربیایید. اگر شما دوست می‌دارید کسانی در برابر سخنان ما با تپانچه پیش آیند ، این بزیان کشور و بزیان خود شما خواهد بود.
سخنان ما بسیار ریشه‌دارست و هیچگاه با تپانچه از میان نخواهد رفت. تپانچه بیش از آن نتیجه نتواند که خونهایی بناسزا ریخته شود. شما در برابر ما هر سخنی داشتید بگویید و بنویسید و ما را رنجشی نخواهد بود. ولی حمایت شما از اشرار معناهای دیگری خواهد داد.
همه‌چیز بکنار. شما پسر بهبهانی بزرگ هستید و می‌بایست بدیده گیرید آن احترامی را که ما تاکنون بپدر شما گزارده‌ایم (و همیشه خواهیم گزاشت).
همان داستان دلگدازِ پدرِ بزرگ شما بس بوده که نتیجه‌ی ناگوارِ اشراربازی و تپانچه‌کشیها دانسته شود و همیشه در پیش چشمها باشد. (3)
افسوس که این مردِ کوردل بجای آنکه نامِ پاک پدرِ بزرگوار و آبروی خاندانش را سرمایه‌ی کارهای نیکخواهانه و دنباله‌روی از مشروطه‌خواهان گیرد ، بجای آنکه بدیده گیرد آن بزرگداشتی که نویسنده‌ی تاریخ مشروطه از پدر او کرده بود ، از بسِ فرومایگی و جاه‌طلبی ، باک از فرجام بیمگین کارهایش نکرد و ـ تا جایی که قرائن نشان می‌دهد ـ سالها پس از آن نیز از کار تحریک عوام و «حمایت از اشرار» و همدستی با دربار برای دسیسه‌سازیها دست برنداشت.
پانوشتها :
1ـ کسروی ، ده سال در عدلیه (بخش دوم زندگانی من) ، 1323 ، سفر زنجان.
2ـ گودرزی ، دکتر محمود ، ایران و سده‌ی بیستم ، پایگاه اینترنتی.
3ـ ماهنامه‌ی اردی‌بهشت 1324 ، باهماد آزادگان ، ص 31 ، گفتار «سرگذشت من».
🌸