📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 7ـ آشکار شدنِ انکیزیسیون ملایی (تکه‌ی دو از سه)


در خرداد 1324 بازاریان عامی ‌بتحریک ملایان از کتابهای کسروی بمجلس شورای ملی شکایت بردند. رئیس مجلس بدادسرای تهران دستور جلوگیری از نشر کتابهای کسروی را داد (14/3/24). روز پیش از آن حکیمی نخست‌وزیر ‌کناره‌گیری کرده و هفته‌ی بعد از آن صدر نخست‌وزیر می‌شود. او با آنکه تا دیرزمانی نمی‌تواند رأی اعتماد از مجلس بگیرد با اینهمه در دسیسه و پرونده‌سازی با پشتکارِ چشمگیری می‌کوشد. رئیس مجلس ، سید محمدصادق طباطبایی (فرزند سید بزرگوار طباطبایی ، از پیشوایان مشروطه) ، 6 روز پس از نامه‌ی نخستش بدادسرا ، نامه‌ی دیگری به نخست‌وزیر می‌نویسد و در آن چنین می‌آورد :

"... بدیهی است با توجه باهمیت قضیه و آثار سوء آن ، دستور تعقیب قانونی بمراجع صلاحیتدار خواهید فرمود که زودتر بشکایت‌کنندگانِ تبریز جواب مسکت نوشته و نظایری از سایر نقاط پیدا نکند." (1)


در برابر ، آزادگانِ تهران نامه‌ی سرگشاده‌ای با امضاهای بسیار برئیس مجلس ، طباطبایی نوشته مخالفت مذهب شیعه با دمکراسی را گوشزد کردند و پرسشهایی کرده پاسخ خواستند :

"«... مذهب شیعه چنانکه با اساس اسلام ناسازگارست با زندگانی دمکراسی هم ناسازگار می‌باشد ...

این رفتار جنابعالی و دیگران که صلاح کشور و توده را رعایت نکرده با زمزمه‌های مرتجعانه‌ی ملایان موافقت نشان می‌دهید نتیجه‌اش آن خواهد بود که ملایان اجرای اصل دوم متمم قانون اساسی[که در هر دوره‌ی مجلس باید پنج نفر از ملایان بعنوان نمایندگی از علما حاضر باشند و همه‌ی قانونها از تصدیق آنها بگذرد] را هم بخواهند و ما از جنابعالی می‌پرسیم آیا بآن رضایت خواهید داد؟. ... آیا سراسر جهان را بایران نخواهد خندانید؟!.

بهترست یک پرسش اساسی‌تر از جنابعالی بکنیم : اگر کیش شیعه برای اداره کردنِ کشور کافی بود و دخالت ملایان در کارها مایه‌ی مضرت نبود چه علت داشت که پدر شما و خود شما جلو افتید و مشروطه را از اروپا بیاورید و قانون اساسی فرانسه را برای ایران تصویب کنید ، و این مقصود را چندان بزرگ بدانید که در راه آن صدها جوانان نازنین را بکشتن دهید؟!. آقای طباطبایی چه شد که آنها فراموش شد؟!. چه شد که دوباره می‌خواهید برای ملایان دستگاه گسترید؟!.

... اساساً چه کتابهای آقای کسروی درمیان باشد و چه نباشد این یک اشکال بزرگیست که اصول مشروطه و زندگانی دمکراسی با کیش شیعه متضادست و این دو در یکجا نتواند بود. باید این اشکال رفع شود و این گره گشاده گردد. ...»" (2)


در این میان نامه‌هایی با امضاهای بسیار از آزادگانِ شهرستانها به طباطبایی نوشته می‌شود و ازو خواستار پاسخ بنامه‌ی سرگشاده‌ی آزادگان تهران می‌شوند. سپس آزادگان شیراز در شهریور ماه نامه‌ی سرگشاده‌ی دیگری نوشته نام نیک پدرش را باو یادآوری کردند. هر دوی نامه‌ها تکان دهنده و سراسر آراسته به دلیلهاست. در آنها با زبانِ ادب مصلحت کشور و آینده‌ی مردم ، نام نیکی که از شادروان طباطبایی در تاریخ این سرزمین بجا مانده ، ارجمندی جایگاه کنونی او (ریاست مجلس) و حساسیت اقدام او یادآوری شده است. در یکی از آنها چنین می‌خوانیم :

"«آقای طباطبایی اگر جنابعالی بخواهید بدستور ملایان راه روید نه تنها باید ... ازدواج دخترهای نُه ساله را آزاد بگزارید ، زنها را بپوشیدن کفن سیاه ... وادارید ... اگر مردی مرتکب قتل زنی شد در حدود ماده‌ی 170 قانون کیفر عمومی ‌مجازاتش نکنید و فقط از او پانصد رأس بز یا پنجاه شتر یا بهای یکی از آنها را بگیرید و آزاد کنید. ...»" (3)


همچنین در این نامه توجه طباطبایی باین موضوع کشیده شده که دشمنان ایران و این توده آن اندازه که با ما دشمنی می‌کنند با دیگران بستیزه برنمی‌خیزند و سرانجام همچون تلگرافهایی که از دیگر شهرستانها می‌رسد از او خواستار پاسخ می‌شوند. افسوس و صد افسوس ، گوش طباطبایی باین سخنان بسته است. طباطبایی هیچ پاسخی به نامه‌ها و تلگرافهای آزادگان نداد و تنها تکانی که از او دیده شد آنکه نامه‌ی آزادگان تهران را بنزد یکی از ملایان تهران فرستاد. بدینسان ننگ جاویدان در کارنامه‌ی زندگانیش از خود بجا گزاشت.

باز در همان ماه خرداد ، محسن صدر که بعنوان نخست‌وزیر تازه ، هنوز جایگاه استواری نیافته بود ، بی‌باکانه برای هر یک از مخالفانش پرونده‌ای پدید آورد و بدینسان بانکیزیسیونِ آشکاری دست یازید. همو ، فردای روزی که نخست‌وزیریش اعلام شد ـ با آنکه هنوز مجلس باو رأی اعتماد نداده بود و نخست‌وزیریش رسمیت نیافته بود ـ با اعمال زور برای پرونده‌ی کسروی جنبه‌ی قانونی تراشید (23/3/24).



پانوشتها :
1ـ پیشین ، ص 247.
2ـ ماهنامه‌ی تیرماه 1324 ، باهماد آزادگان ، ص 1 تا 3.
3ـ ماهنامه‌ی شهریور 1324 ، باهماد آزادگان ، ص14 و 15.


🌸

سید محمدصادق طباطبایی

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 15ـ آیا خدا جهان را بخود بازگزارده؟! (دو از دو)


پس از آن باطنیگری را یاد می‌کنم. این یکی از زشتترینِ بدآموزیهاست که از قرن دوم اسلام پدید آمده و شما اگر می‌خواهید گوهر آن را شناسید و از زیانهایی که با خود داشته آگاه گردید «راه رستگاری» را بخوانید و سپس جلد سوم تاریخ جوینی را از دیده گذرانید. این گمراهی نیز از یکسو با خرد نبرد می‌کند و از یکسو بنیاد دین و خداشناسی را لرزان می‌گرداند. امروز شما دسته‌ای بنام باطنی نخواهید شناخت ولی اسماعیلیان و علی‌اللهیان بازماندگان ایشان می‌باشند و از آنسوی همه‌ی کیشها هر یکی بهره‌ی دیگری از باطنیگری یافته است و همگی آلوده می‌باشد. چندی پیش می‌بینم در روزنامه‌ای شعرهای «هر لحظه بشکل آن بت عیار برآمد ..» را که نمونه‌ای از پندارهای باطنیگری است چاپ کرده و بالای آن چنین می‌نویسد : «فی مراتب العلویه». نادانک پنداشته شعرها در ستایش امام علی‌ابن‌ابیطالب می‌باشد و این نمونه است که چگونه این بدآموزیها بازاری شده و با رنگهای گوناگون در کتابها و دلها جا گرفته است.

پس از آن صوفیگری را نام می‌برم. ما از این نیز در «راه رستگاری» و دیگر جاها سخن رانده‌ایم و نیازی بگفتگوی دیگر نمانده. پس از آن خراباتیگری را یاد می‌کنم. از آن نیز در «راه رستگاری» سخن رانده‌ایم. من دوست می‌دارم خوانندگان گفتاری را که در آن کتاب بنام «دین برای دانش‌پژوهی نیست» بخوانند تا نیک دانند که زمینه برای پیدایش خراباتیگری از کجا پیدا شده است. در جایی که شما به دین رنگ دانش‌پژوهی دهید و بر آن باشید که از آغاز آفرینش و چگونگی آن گفتگو دارید و پندارهای ننگین کعب‌الاحبار و وَهْب‌بن‌مُنَبِّه را در کتابها بینباری [1] بیگمان همه‌ی ایرادهای خراباتیان راست است و شما هیچ پاسخی بآنان نتوانید داد. این جدایی که ما میانه‌ی دین و خواست آن با دانش و راه آن پدید آوردیم و این دو را از هم جدا کردیم یکی از ارجدارترین و بزرگترین زمینه‌هاست و می‌باید گفت یکی از ستونهای دین می‌باشد. ولی شما آن را ببینید که این تاکنون پوشیده مانده و هواداران دین نه تنها آن را نشناخته‌اند (و در هیچ جایی شما نشانی از چنان سخنی نخواهید یافت) خود آنان دین را با دانش‌پژوهی بهم درآمیخته‌اند و آن نتیجه بدست آمده که خراباتیگری پدید آید و آن رسواییها پیدا شود و شما این را بیگمان دانید که پیشامد دلگداز مغول و آن زبونی و درماندگی که مردم در برابر آن خونخواران نشان دادند جز نتیجه‌ی این چند بدآموزی نبوده. وآنگاه تازه پس از قرنها که آن سخنان کهنه گردیده بود کسانی از نادانی یا از بدخواهی دوباره آن را نوین ساختند و دلها را پر گردانیدند.

پس از همه مادّیگری را یاد می‌کنم که بیکبار خدا و روان و خرد را نمی‌پذیرد و براستی و نیکی ارجی نمی‌گزارد و جهان را جز یک دستگاه بیهوده‌ای نمی‌شناسد و آدمی را از جانوران جدا نگرفته زندگانی را جز کشاکش و نبرد نمی‌داند ، و یک گمراهی‌ایست که رویه‌ی دانش بخود گرفته و صدها دانشمندان بنام در شرق و غرب پیرو آن می‌باشند و هزارها کتاب بهواداری از آن نوشته‌اند ، و چون همراه دانشهای طبیعی از اروپا برخاسته و همپای آنها در سراسر جهان انتشار یافته نیرومندترینِ بدآموزیهاست و به هر کجا رسیده همچون بیماری وبا پیر و جوان و بزرگ و کوچک همه را آلوده گردانیده و دلها را بلرزه انداخته است و بیگمان بیشتری از همانان که سنگ دین بسینه می‌زنند و دعوای پیشوایی می‌دارند در دلهای خود جز باور سستی نمی‌دارند و چه‌بسا که بیکبار از خدا و دین بیزارند.



پانوشت :
1ـ اصل : بیانبازید ؛ انباریدن ریشه‌ی دوم انباشتن است.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 7ـ آشکار شدنِ انکیزیسیون ملایی (تکه‌ی سه از سه)


با همه‌ی کارشکنیهای بدخواهان ، کسروی یک‌دم آسوده ننشست و با نوشته‌هایش در کارِ برانداختنِ ریشه‌ی ملایان بود. اینبود هم ملایان و هم کمپانی خیانت بدست و پا افتادند که مبادا کنترل اوضاع از دستانشان بیرون آید. رسوا گردیده شکوه و دستگاهشان را برای همیشه ببازند و از درآمدهای سرشار بازمانند. پس بدستیاری دولت دستگاهِ انکیزیسیون را بکار انداختند و نه تنها جلو انتشار شیعیگری را گرفتند ، کسانی را که می‌خواندند و یا منتشر می‌کردند هم زیر فشار گزاردند.

"در 6/6/24 دکتر[غلامحسین]خوشبین از طرف وزیر دادگستری به استناد نامه‌های چند تن از آخوندان و بازاریان تسریع تعقیب کسروی و گزارش آن را بمقام وزارت خواسته است.

... در آن موقع سرتیپ ضرابی‌ ، رئیس شهربانی ، نامه‌ای مبنی بر اینکه کسروی اقداماتی کرده که بازاریان قصد اجتماع و اعتصاب عمومی‌ دارند [(احتمالاً بوزارت کشور) نوشته] تقاضای رسیدگی عاجل و تعقیب متهم را می‌نماید." (1)


با اینحال پرونده در جریان عادی خود بود. تا اینکه با دسیسه‌ی فرماندار نظامی ‌، سرتیپ اعتماد مقدم (رئیس شهربانی پیشین که در دسیسه‌ی یکم دیماه 1321 نیز دست داشت) در دی‌ماه همان سال (همزمان با چاپ آن سه کتاب که در آغاز پیشگفتار یاد شد) پرونده را بصورت «فُرس ماژور» و خارج از نوبت انداختند.

پرونده‌ی کتابهای کسروی را «پرونده‌ی کسروی» نام نهاده چنان وامی‌نمودند که سخن از تبهکاری است که از دستِ قانون می‌گریخته و اکنون گرفتار آمده. در بهمن‌ماه وزارت فرهنگ «ناظر شرعیات» معین می‌کند تا پرونده بگردش درآید. (2)

گفتیم که پرونده برای شیعیگری و دوازده کتاب دیگر پدید آمده بود.

"«... از جمله‌ی آن کتابها کتاب «خواهران و دختران ما» بوده. عنوان شکایت اینست که آقای کسروی در آن کتاب زنها را با مردها در حقوق مساوی دانسته و برای زنها حق طلاق قائل شده»." (3)


اکنون در سال 1324 شوریدگی شگفتی نمایانست : دو فرزندِ پیشگامانِ مشروطه‌خواهی با دشمنان مشروطه و آزادیخواهی همه یک راه را می‌پویند : سید محمدصادق طباطبایی ، رئیس کنونی مجلس بی‌پروا به نام و پیشینه‌ی پاک پدرش ، بدستاویز «مباینت نشریات احمد کسروی با دیانت رسمی ‌کشور» و رسیدگی «زودتر به شکایت‌کنندگان تبریز» ، با نامه‌نویسی بسران کشور برای شتاب دادن بجریان پرونده و سید محمد بهبهانی ، نماینده‌ی بازاریان و حامی ‌نواب صفوی ، او هم (همچون طباطبایی) بی‌پروا به نیکنامی ‌پدر ، از راه تحریک مردم و توطئه‌سازی ، و ملایان تیره‌درونِ دیگری که هرگز با آزادیخواهی سرِ سازش نداشتند ، هر یک از راهی می‌کوشند باهَمادِ آزادگان را هرچه زودتر از پیشرفت بازدارند.

مثلاً امام‌جمعه (4) (برادر کوچکتر امام‌جمعه ، بدخواه شناخته‌ شده‌ی مشروطه) و همدستانش دست‌اندر کارند که با بسیجِ[=تهیه‌ی] پول و مزدور گرفتنِ جانیانی ، کاری را که در هشتم اردی‌بهشت ناکام مانده بار دیگر بیازمایند. ملایان و بازاریانِ دیگری هم با ریختن پولها و چاپ آگهیهای تحریک‌آمیز و مردمفریب و نامه‌نویسیهای جعلی بنام «از طرف اهالی پایتخت» و تلگراف بسران اداره‌ها می‌خواهند چنین جلوه دهند که کاسه‌ی شکیبایی مردم لبریز شده و اگر چاره‌ای نشود شهر را آشوب فراخواهد گرفت.

فرمانداری نظامی ‌بدستیاری کلانتریِ بازار ، کانونِ اصلی توطئه گردیده ، دست ملایان و بازاریانِ انباردار (محتکر) و مقدس‌نما را در فتنه‌انگیزی و پخش آگهی (اعلانیه) بر ضد کسروی و آزادگان باز می‌گزارَد. ملایان هم فرصت از دست نداده از هیچ‌گونه هوچیگری ، دشنامدهی و دروغگویی دریغ نمی‌کنند. مردم عامی ‌را می‌شورانند و در صدد ایجاد فتنه‌ی سراسری‌اند. می‌خواهند آشوبی ‌برپا کرده بخانه‌ی کسروی بریزند و او را از میان بردارند. زمینه چنان فراهم شده که ملایان بی‌باکانه روی منبرها از کشتن کسروی سخن می‌رانند و فریادها برآورده ، عمامه بر زمین می‌کوبند. (5)

در تهران روزنامه‌های مزدور هم در آماده کردن زمینه برای آسیب زدن بکسروی و یارانش بتحریکهایی می‌پردازند. در شهر‌های دیگر و حتا در بیرون از ایران (در کویت) هم یاران کسروی از رهگذرِ آشوبها گزند بسیار می‌بینند. در همه‌ی این وحشیگریها ، بیش از همه دستِ ملایان نمایانست.


👇

پانوشتها :


1ـ پاکدامن ، یادشده ص 212 بنقل از روزنامه‌ی ایران ما ، شماره‌ی 30/12/24.

2ـ سالنامه‌ی پژوهاد ، 1325 ، باهماد آزادگان ، ص 23.

3ـ ماهنامه‌ی بهمن و اسفند 1324 ، باهماد آزادگان ، ص 6 ، گفتار بانو چهره‌نگار.

4ـ این همانست که گفته بوده «در امامیه (حکیمیه‌ی کنونی در شمال شرق تهران) یک‌ملیون متر زمین دارم. آنها را می‌فروشم و بساط اینها (باهَمادِ آزادگان) را بهم می‌زنم». (پرچم هفتگی شماره‌ی سوم گفتار «پیام بآقای امام جمعه‌ی تهران»). کسروی تنها با نوشتن دلیلها به نبرد با کیش اینان برخاسته بود. آیا امام جمعه با فروش زمین می‌خواسته چه کند؟! دلیل بخرد و در برابر او بایستد؟!

5ـ پاکدامن ، یادشده ص 210 ، بنقل از روزنامه‌ی ایران ما.


🌸

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 16ـ ما به یاری خدا با همه‌ی گمراهیها نبردیده‌ایم (یک از دو)


اینها را که فهرست‌وار می‌شمارم در شماره‌های چهارساله‌ی پیمان از یکایک آنها گفتگو کرده و بخواست خدا و به یاری او پاسخی را که می‌بایست داد داده‌ایم و اینجا که می‌شماریم می‌خواهیم که حقیقتگو و همراهان او که می‌گویند قرآن بس است بگویند پاسخ اینها را که پس از قرآن پدید آمده که باید دهد و چگونه باید دهد؟!. اگر کسی اینها را نیک سنجد و با خرد آزاد باندیشه سپارد این گمراهیها هر کدام به تنهایی کمتر از بت‌پرستی نیست و برخی از آنها بویژه صوفیگری و خراباتیگری و مادّیگری زیانش بیشتر و ننگش فزونتر است. هر کدام به تنهایی چنانست چه رسد بآنکه چند تا رویهم آمده است؟!.. چه رسد بآنکه با آسیبهای خودِ دین دست بهم داده است؟!..

کمتر زمانی چنین گمراهیها درمیان بوده. امروز شما کمتر کسی را خواهید یافت که بچندین گمراهی آلوده نباشد. یک رشته چیزهایی هست که اگر کسی نبیند کمتر باور کند. در جایی که پدر در برابر یک پیر بیسوادی زانو بزمین می‌زند و او را قطب جهان می‌شناسد پسر خدای آفریدگار را نمی‌شناسد و زبان از ریشخند بازنمی‌دارد. از یکسو از هر گوشه عربده‌ی مادّیگری بلند است و از یکسو شهری نیست که چندین بتخانه در آن نباشد. مردی که در جوانی با خدای آفریدگار همه گردنکشی نموده و نام او را خوار داشته همینکه رو به پیری می‌آورد یا با ترسی دچار می‌آید بمردگان پناهیده گردن در برابر آنها کج می‌نماید. نام خدا خوار و خواست او بیکبار از میان برخاسته. در جایی که هیچ راهی نمانده شما چگونه می‌گویید نیازی براهنما نیست؟!! من نمی‌دانم شما درپی چه هستید و چه می‌جویید؟!. نمی‌دانم چگونه این گمراهیها را با این بیمناکی کمتر از بت‌پرستی مردم عرب می‌شمارید؟!. جز آنکه بگویم دلبستگی بگذشته شما را از حال خودتان و زمان خودتان بیکبار ناآگاه گردانیده. جز آنکه بگویم مردگان هزار ساله‌اید که بزندگان درآمیخته‌اید. جز آنکه بگویم از معنی دین و زندگانی و زیانهایی را که این گمراهیها دارد ناآگاهید. جز آنکه بگویم اندازه‌ی خواری و سرافکندگی توده‌های شرقی را نمی‌شناسید.

بدتر از همه آنکه ما که بچاره‌ی این دردها برخاسته‌ایم و بی‌آنکه درپی نامی باشیم و آرزوی جایگاه برتری نماییم و از شما مزدی خواهیم آرام و بی‌هایهوی یکایک این گمراهیها را برمی‌اندازیم ، شما بدبختان این را هم برنمی‌تابید و بدینسان زبان بآزار باز می‌دارید. ای بدبختان که همه ‌چیز را فدای پندارهای بیهوده‌ی خود می‌کنید!

شما را ناگوار می‌افتد که ما همیشه نام خدا را می‌بریم و همیشه می‌گوییم این کارها را با «خواست خدا» انجام می‌دهیم. بجای خرسندی و شادمانی از شنیدن نام خدا دلگیر می‌شوید و رو درهم می‌کشید. آخر نمی‌گویید اینهمه گمراهیهای بزرگ و گرفتاریهای بسیار بیمناک بی‌خواست خدا چگونه چاره پذیرد؟!. تا پشتیبانی خدا درمیان نباشد یک دسته چگونه توانند با اینهمه گمراهیها و گرفتاریها برآیند؟!. این کاری که ما برخاسته‌ایم یکی از بزرگترین و سختترین کارهاست و جز بخواست خدا و به یاری او هرگز نتواند بود. آنچه باید ما کنیم تنها پاسخ گفتن باین بدآموزیها و گمراهیها و نبرد نمودن با آنها نیست و بچیزهای بس ارجدار دیگری خواهیم برخاست. ولی شما تنها آن پاسخ گفتن را گیرید و نیک اندیشید. هزار سالست چندین دسته ـ و هر دسته‌ای از راه دیگری ـ سرگرم بافندگی بوده‌اند و هزارها اندیشه‌های کج و درهمی پدید آورده‌اند ، و اینها چنان درهم آمیخته و سر درگم شده که اگر کسی تنها درپی فهمیدن و از هم جدا کردن آنها بودی خود را در برابر یک کار بس دشواری دیدی. چه رسیدی بآنکه کسی آنها را از هم جدا ساختی و هر یکی را بریشه و بنیاد خود برگردانیدی و به هر کدام از راهش پاسخ می‌دادی؟!. شما گویا فراموش کرده‌اید که چند سال پیش کمتر کسی می‌دانست خراباتیگری چیست و خراباتیان چه می‌خواسته‌اند و عنوان سخنانشان چه بوده و از چه راه می‌توان بآنان پاسخی داد؟!.. یک دسته که هواداری می‌نمودند آن را راهی از دینداری و خداجویی می‌شناختند و کسانی را که یگانه هنرشان خرده‌گیری بر آفرینش و زباندرازی و گستاخی با خدا بوده ، یک دسته مردان خداپرست یا بگفته‌ی خودشان «عرفای الهی» می‌شماردند و بکلمه‌های «مِی» و «شاهد» و «پیر مغان» و مانند اینها که در گفتارهای ایشانست بگزارش[=با تأویل] معناهای دیگری می‌دادند ، و دیگران که این گزارشها را براست نمی‌داشتند و خراباتیان را گمراه می‌شماردند بیش از این نمی‌کردند که از ایشان بد گویند و نکوهش دریغ ندارند.

👇

چندین رشته گمراهیهای سردرگمی از اینگونه یک کسی بی‌خواست خدا چگونه توانستی با اینها نبرد آغاز کند و به هر یکی از راهش پاسخ گوید؟!. ایرادهایی را که ما بفلسفه‌ی یونان گرفتیم راستترین ایرادهاست و در هزار و دویست سال که این فلسفه در شرق رواج یافته هیچ کسی باین ایرادها برنخاسته است.

یا پیراستن دین را از پندارهای بیهوده در دیده گیرید. آیا از چه راهی بایستی گوهر دین را از صدها پندارهای بیهوده جدا گردانید و چنین کاری بی‌یاری خدا چگونه انجام گرفتی؟!. اگر این کارها چندان آسانست که هر کسی بسر خود تواند آنها را کرد چرا تاکنون نکرده‌اند؟!. پنجاه یا شصت سال بیشتر است که فلسفه‌ی مادّی و دانشهای طبیعی در شرق رواج یافته و همه‌ جا را تکان داده ، و اینها یکی با بنیاد دین و دیگری با همه‌ی کیشها ناسازگار است و در این چندگاه ملیونها کسان را از دین بیزار گردانیده آیا تاکنون چه پاسخی بآنها توانستند داد؟!. بارها در روزنامه‌های فارسی و عربی اندیشه‌ی فیلسوفان مادّی درباره‌ی جاویدانی روان که آن را بیپا می‌شمارند و ریشخندهای زهرآلود می‌نمایند چاپ یافته است ، آیا تاکنون چه پاسخی بآنها داده شده؟!. راستی هم اینست که اگر داستان جدایی جان و روان را که ما بازنمودیم کنار گزارید نه جاویدانی روان را توان پذیرفت و نه بفلسفه‌ی مادّی پاسخ روشنی توان گفت. کنون می‌پرسم چه شده که این داستان جدایی جان و روان را تاکنون هیچ کس ننوشته است؟!.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی یک از هشت)


چنانکه دیده می‌شود همه‌چیز گویای یک روند بس شگفتیست : ملایان حکومت را حق خود می‌دانند و در همه‌جا از دولتهای قانونی که با رأی مردم و بدستیاری مجلس سر کار آمده بدگویی کرده مردم را بنافرمانی و قانون‌شکنی ، حتا به دورویی و دزدی از داراییهای دولت تشویق می‌کنند. این زیان کوچکی نیست. شکاف میان دولت و مردم هرچه بیشتر ، بی‌اعتمادی در آن کشور بیشتر و کارها سست‌تر و کندتر.

کسروی این رفتارِ ملایان را نه تنها بسیار زشت بلکه آن را زیانمند و جلوگیرِ پیشرفت کشور دانسته پای بدبختی بیست‌میلیون مردم را در آن می‌بیند ، چنانکه مصمم است به هر بهایی شده ‌این دشواری را از سر راه بردارد. گرچه از ایراد و اعتراض بدولتِ مشروطه چشم نمی‌پوشد ولی در هر حال آن دستگاه را یک چیز بایسته برای کشور می‌داند که باید ایمنی را فراهم کرده ، کشور را راه بَرد. لیکن از پیشینه‌ی ملایان و کشیشان این می‌دانست که آنان در رواج ارتجاع پافشارتر از هر دسته‌ای‌اند ، در دیکتاتوری و گستردنِ دستگاه انکیزیسیون کم از دولتهای خودکامه ندارند و در خونریزی بی‌باک و یک دسته‌ی انبوه مفتخور و آزمندیند که برای سیر کردن شکمها و کامیابیهاشان پایبندی نمی‌شناسند :

"... چون جنبش مشروطه برخاست ... انبوهی از ملایان با پیروان خود بایستادگی برخاستند و تا توانستند دشمنی دریغ نگفتند ... چون در همان زمان دولت خودکامه‌ی روس سپاه بآذربایجان و دیگر شهر‌های ایران فرستاد ، ملایان خود را بدامن او انداختند و آشکاره نکولا را «حامی ‌اسلام» نامیدند و مردان ارجداری را از ثقةالاسلام و دیگران ببالای دار فرستادند و ده سال که سپاه روس در ایران می‌بود این دسته از بیشرمی ‌و پستی نایستادند. در تبریز حاجی میرزاحسن مجتهد با دیگر ملایان بکونسولخانه رفته دست بآسمان برداشته ‌امپراتور را دعا کردند. سپس چون در خاک روس شورش برخاست و امپراتور برافتاد اینان نیز ناگزیر از دشمنی با مشروطه دست کشیدند. بلکه ‌این بار رو بمشروطه و بنیادگزاریهای آن آورده بسودجویی پرداختند. پسران خود را در اداره‌ها جا دادند. برخی با نیرنگ بنمایندگی مجلس رسیدند. برخی سردفتری پذیرفتند. کوتاه‌سخن از مشروطه بیش از دیگران بهره جستند. با اینحال از دشمنی بازنایستادند و تا توانستند بدلسردی مردم کوشیدند.
اکنون نیز همان ملایان و پیروانشان هستند و با آنکه در زیر قانون می‌زیند و از بنیادگزاریهای مشروطه بهره‌ها می‌جویند کیش خود را نیز از دست نداده «شریعت» را رها نکرده‌اند. ..." (1)


این پیشینه‌ها و مانندهای آن باعث می‌شود که کسروی گذشته‌ی ملایان را جلو چشم خوانندگان آورده و چون از ملایان جز مفتخوری و کارشکنی و کوشش بپسرفت ، کارِ دیگری ساخته نیست ایشان را نکوهیده می‌پرسد : شما که‌ بدینسان درمانده و بی‌دانشید چرا دست از مردم‌آزاری و دسیسه برنمی‌دارید و پیاپی شکاف میان مردم و دولت می‌اندازید و دلها را سرد می‌گردانید؟! بدینسان دولت را ناتوان کرده جلو کارهایش را می‌گیرید؟!. اگر حکومت بدست شما باشد با آن قانونهای شریعت و خمس و زکات و مانندهای اینها چگونه می‌توانید کشور را راه برید؟! سپس پیشنهاد کرده می‌گوید : شما که چنین ادعاهای بزرگی دارید چرا بدولت یا نزد شاه ، نماینده نمی‌فرستید که گفتگوی حکومت را با دولت به نتیجه رسانید تا مردم از سرگردانی و دلسردی درآیند؟!. اکنون شاه و دولت چه باید کنند؟!...

شاه و دولت که تا آن زمان بچنین زیان بزرگی پروا نکرده بودند (فرض کنید که از سر سادگی نمی‌فهمیده‌اند) ، بجای آنکه بهوش آیند و این گفتگو را به سرانجامی ‌رسانند و تکلیف مردم و خود را روشن گردانند ، با دشمنِ خود همدست گردیده ، روز روشن قانونها را زیر پا گزارده و جانیانی که قصد کشتن پیشنهاد دهنده را داشته ولی ناکام مانده و آن هنگام در زندان بودند آزاد می‌گردانند. باین بس نکرده ‌این بار با یاری همان دشمنان زمینه‌ی محاکمه‌ی پیشنهاد دهنده را آماده می‌سازند و دمادم به بدخواهِ خود میدان فراختری داده بلکه چشم بر قانون‌شکنیهایش می‌بندند و بنیرومندیش می‌کوشند.

اگر شما چنین چیزی را در روزنامه‌ها درباره‌ی کشور دیگری خوانده بودید چه نتیجه‌ای می‌گرفتید؟!. آیا آن شاه و آن دولت را نیکخواهِ مردمش می‌شماردید؟!. آیا نشانی از دسیسه در آن داستان نمی‌دیدید؟!. آیا اینها شگفتی‌آور و «چیستان‌گونه» نمی‌بود؟!.

👇

ملایان و بازاریان متعصب چون چراغ سبز از دولت و شاه دیدند ، از یکسو بشورانیدن مردم و ناآرام گردانیدن شهر‌ها دست زده و از سوی دیگر چنان وامی‌نمایند که باعث ناآرامیها کسرویست و «گناه» از اوست که «جسارت» کرده قرآن می‌سوزاند و باسلام توهین می‌کند و هم مدعی پیغمبریست ، تا فرصت یافته با دروغهاشان زمینه‌ی «مهدورالدم» بودنِ او را در ذهنها آماده کنند و از سوی دیگر دولت هم بجای آنکه بوظیفه‌ی قانونی خود پرداخته مجرمان را شناسایی و دستگیر کند و جلو فتنه‌انگیزی را بگیرد ، خود با فتنه‌سازان همدست شده تلاشِ او نیز اینست که نشان دهد آشوبها از قلم کسروی برمی‌خیزد (نه از مفتخوری ملایان و پول‌پرستی و بدخواهی اعضای کمپانی) ، اینست باید محاکمه‌اش هرچه زودتر انجام گیرد وگرنه روزبروز بر دامنه‌ی آشوبها افزوده خواهد شد.

"همه می‌دانند که خالصی‌زاده و دار و دسته‌ی او که مستقیماً با سید ضیاءالدین از یک مرکز آب می‌خورند چندی پیش در روزنامه‌های خود حملات شدیدی بر علیه آقای کسروی شروع نمودند و علناً خون ایشان را مباح دانستند ... همین دستگاه ارفع و سید ضیاء است که روزی بمازندران اسلحه فرستاده و آشوبگران را مسلح می‌کنند و روزی در بازار دسته راه ‌انداخته از احساسات ساده‌ی مردم برای آدمکشی خود استفاده می‌نمایند. ... (2)

اخیراً از وزارت کشور رفتاری سرزده که باید همه‌ی جهانیان از آن آگاه گردند. وزارت کشور با امضای جناب آقای فریدنی شرحی بدادسرا نوشته باین مضمون که اهالی در هیجانند و برای اسکات آنها در محاکمه‌ی آقای کسروی تسریع کنید. ملاحظه فرمایید که معنی این نوشته چیست؟ آیا معنی این نوشته آن نیست که دادسرا مجبور باشد و آقای کسروی را محکوم گرداند؟ .. آیا آن سلب آزادی از قاضی و بازپرس نیست؟ ..." (3)



پانوشتها :

1ـ کسروی ، یکم آذر 1322 ، ص 18 ، این زمینه در نوشته‌های بسیاری از او از جمله همین دفتر ، بخش دوم ، گفتار ششم ، بازنموده شده.

2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 216 بنقل از روزنامه‌ی رهبر 21/12/24.

3ـ گفتار بانو چهره‌نگار (یاد شده).


🌸

شیخ محمد خالصی‌زاده

سید ضیاءالدین طباطبایی

📖 کتاب در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 16ـ ما به یاری خدا با همه‌ی گمراهیها نبردیده‌ایم (دو از دو)


هنگامی که در سال سوم پیمان این زمینه را روشن گردانیدیم ، ما آن را یک چیز ساده‌ای گرفتیم. ولی دیدیم یکی آن را گرفت و در اینجا و آنجا بازار خود را گرم ساخت و آنگاه چنین گفت : من این را با هوش خود از اخبار بدست آورده‌ام اگر در جای دیگری هم نوشته من نخوانده‌ام. یک دسته گفتند : آن را از فلسفه گرفته است. دیگران سرودند که از کتاب مولای ما (مفاوضات) برداشته است. هر یکی آن را برای پیشوایان خود آرزو کردند. بتازگی نیز یکی از خوانندگان پیمان ـ یکی که ما او را باخرد می‌پنداشتیم و می‌بینیم بارش سنگینتر از خردش می‌باشد ـ چنین گفته شاید آن در جایی بوده و ما نمی‌دانیم. من به یکایک اینها پیام می‌دهم که دلیل خود را نشان دهند. آیا در کدام اخبار چنان چیزی هست؟!. کدام فیلسوف آن را نوشته؟!. در کجای کتاب مولای شما چنین سخنی هست؟!. اگر راست گفته‌اید دلیل خود را نشان دهید و اگر دروغ گفته‌اید باری شرم کنید. من دلم می‌خواهد میدان داشتیمی و سخنانی را که در کتابهای اخبار و فلسفه و دیگر جاها درباره‌ی «روح» نوشته‌اند می‌آوردیمی تا خوانندگان دانستندی که ارسطو و افلاطون و بوعلی سینا و نصیرالدین توسی و صدها دیگران چه راهی را در این زمینه پیش گرفته‌اند و ما چه راهی را پیش گرفته‌ایم : تاکنون ما بارها از جان و روان سخن رانده‌ایم با اینهمه من بار دیگری بآن زمینه خواهم پرداخت تا بی‌بنیادی فلسفه‌ی مادّی را نیک روشن گردانم و خوانندگان خواهند دید که این یک اندیشه‌ی بسیار ساده درباره‌ی جان و روان چه جایگاهی را برای خود پیدا می‌کند.

در این زمان که رواج دانش اندیشه‌ها را زیر و رو کرده و مادّیگری سراسر شرق و غرب را فراگرفته و هزارها کتاب در بیپایی دین پرداخته شده و می‌شود و صدها دانشمندان بنام اروپا و آمریکا خدا را بیکبار انکار می‌کنند ، در چنین زمانی درفش دین برافراشتن و با همه‌ی دشمنان آن به نبرد برخاستن جز بخواست خدا و پشتیبانی او چگونه تواند بودن؟!. پس چرا از ملیونها مردمانْ دیگری این کار را نکرد؟!. ما روزی که بکار برخاستیم دین مایه‌ی سرکوفت گردیده و کمتر کسی امید ببازگشت آن می‌بست و من از گام نخست نیک می‌دانستم که باید با صد نادانی جنگید ـ از یکسو با بیدینان و هواداران فلسفه‌ی مادّی نبرد کرد و از یکسو با پندارهای بیهوده و آلودگیهای کیشی بکوشش برخاست ـ اگر خدا را پشتیبان خود ندانستمی بچنین کاری کی برخاستمی؟!. من نیک می‌دانستم که باید با صد دسته در کشاکش باشیم و اگر در برابر یکی اندک‌کوتاهی از خود نشان دادیم و یا بلغزشی دچار آمدیم همه‌ی کوششها هدر خواهد گردید. کسانی که پیمان را از سال یکم آن خوانده‌اند نیک می‌دانند که ما همیشه در پیکار بوده‌ایم و یکی پس از دیگری ، با اروپاییگری و ادبیات و فلسفه و صوفیگری و کیشهای بیهوده بجنگ برخاسته‌ایم و هزاران کسان را از خود رنجانیده‌ایم ـ گذشته از آنان که از راه رشک دل پر از کینه‌ی پیمان می‌دارند ـ و اینان همگی همیشه چشم براهند که یک لغزش از ما پیدا کنند و آن را چندین برابر بزرگ گردانند و هیاهو برانگیزند. و این جز در سایه‌ی نگهداری خدا نیست که تاکنون نتوانسته‌اند لغزشی پیدا کنند و پس از این نیز نخواهند توانست.

کسی که براهنمایی جهان برمی‌خیزد ـ اگر خواست خدا همراهش نیست ـ از گام نخست درماند و این نداند که چه کند و بمردمان چه گوید و ناگزیر گردد که بسخنان بیخردانه برخیزد و زبان ریشخند مردم را بخود باز کند. بجای نبرد با گمراهیها و چاره اندیشیدن به بیماریها بمناجات‌بافی برخیزد و درمیان فارسی‌زبانان عربی (عربی غلط و خنده‌آور) سراید (1) و به هر کاری یک جای ایراد دیگری باز می‌کند. شما این کار را آسان می‌شمارید. ولی هرگز چنین نیست.


پانوشتها :

1ـ نمونه‌ی آن سروده‌های باب و بهاء است.


🌸

16ـ سیدعلی‌محمد باب

17ـ حسینعلی بهاء

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی دو از هشت)


بدینسان دیده می‌شود که ملا و دولتی خائن از یک آبشخور آب می‌خورند و یک توطئه‌ی مشترک را باهم پیش می‌برند. دامنه‌ی دسیسه‌ها هر روز گسترده‌تر می‌گردد و ملایان و وزیران و دولتیانِ خیانتکار بدستیاری شهربانی ، مردم عامی ‌را با دروغ و دغل تحریک می‌کنند. قرآنسوزانی را که شایعه‌ای بیش نبود این زمان در آگهیهایی چاپ کرده بدست مردم می‌دهند. در آنها بدروغ عبارتی از او آورده خواسته‌اند نشان دهند که کسروی بروشنی در کتابش نوشته قرآن را باید سوزاند. اینست کسروی در روزنامه‌ی اطلاعات و ماهنامه‌ی دی‌ماهِ باهَمادِ آزادگان و همچنین در آگهی جداگانه‌ای ، برای آنکه توطئه‌ی ایشان را پوچ گرداند ، یک جایزه‌ی پنج‌هزار تومانی بکسی که نشان دهد این نوشته در کدام کتاب او بوده تعیین می‌کند. در همانجا می‌نویسد :

"اگر این رفتارِ پست دنباله پیدا کند گذشته از سزایی که خواهند دید ما را ناچار خواهند گردانید که کتابی ‌نوشته و بچاپ رسانیده و همه‌ی «شنایع» کیش آنها را که تاکنون بیرون نیفتاده و کمتر کسی آگاه گردیده بیرون ریزیم ... ما تاکنون نخواسته بودیم این پرده‌دری را بکنیم. ما بایای خود می‌دانیم که ‌این کیش را ماننده‌ی دیگر گمراهیها از ریشه براندازیم. ولی هیچگاه نمی‌خواستیم «شنایع» آن را بی‌پرده سازیم. ولی اگر رفتار زشت این ناکسان دامنه پیدا کند بزودی چنان کتابی ‌، چه بعربی‌ و چه بفارسی ، پراکنده خواهد شد." (1)


گفتیم که پرونده در جریان عادی خود بود ولی فرماندار نظامی ‌، سرتیپ اعتماد مقدم که دشمنی خاصی با کسروی داشت دسیسه‌ای بکار برد تا پرونده خارج نوبت و بصورت فُرس ماژور بجریان درآید. کسروی در گفتار «انکیزیسیون در قرن بیستم» که بروزنامه‌ی ایران ما فرستاده چنین می‌نویسد :

"... اینبود امسال هنگامی‌که فرماندار نظامی‌گردید من از سوی او بیمناک بودم تا چند روز بآخر آذرماه مانده جمعیت ما آگاه گردید که بمناسبت نزدیکی یکم دی‌ماه ، مخالفان ما در صدد احداث فتنه می‌باشند و یک آگهی سراپا تهمت و دروغ تهیه کرده و برای تحریک مردم بهتانهایی از سوزانیدن قرآن و مانند آن درج کرده‌اند و می‌خواهند با نشر آن مردم را وادارند که بشورند و بخانه‌ی ما بریزند.

من این موضوع را بفرمانداری نظامی آگاهی داده خواستار آن شدم که از نشر آن آگهی جلوگیری شود ولی آقای فرماندار نه تنها جلوگیری نکردند و آشکاره دیده شد که خود او با بدخواهان ارتباط دارد و آنها را باحداث فتنه تشویق می‌کند. با دستور او کلانتری 8 در بازار ، مرکز اینگونه انتشارات گردیده بود (2) و دیده شد که از آغاز دی‌ماه هر چند روز یک بار این آگهیها را نشر می‌کنند و تهمتهای عجیبی ‌می‌گنجانند. من بشهربانی هم مراجعه کردم دانسته گردید تحت نفوذ فرماندار نظامی ‌است و اقدامی ‌نخواهد کرد.

پیدا بود که مقصود آقای فرماندار نظامی ‌بتاراج و کشتار دادن بنگاه ماست. عجبتر آنکه آقای فرماندار در همان روزها بکلانتری دستور داد که مأمور بدر خانه‌ی ما گزارد که حتا نوکرها و کارکنان[دفتر پرچم] را بخانه راه نمی‌دادند. می‌خواستند اینجا کسی نباشد و مقصود بآسانی انجام گیرد.

ولی خوشبختانه با همه‌ی آن آگهیها مردم بشورش برنخاستند و نتیجه‌ای بدست مخالفان نیامد. این بار نقشه را عوض کرده تاراج و کشتار خانه‌ی ما را جزو اعمال «عزای ملی» گردانیدند که در آنروز بایستی یک تیم «کینه‌جویان» باداره‌های داریا[روزنامه‌ی آزادیخواه که حسن ارسنجانی می‌گرداند] و ایران ما[روزنامه‌ی دلیر ، نیکنام و آزادیخواهی که محمود تفضلی می‌گرداند] بروند و یک تیم آنها بخانه‌ی ما بیایند. در این باره هم مدارکی در دست هست[می‌دانیم که کسروی بی‌دلیل سخنی نمی‌رانَد بویژه که اگر این را نتواند اثبات کند بدردسر بزرگی می‌افتد].

ولی چون آن هم سر نگرفت این بار دسیسه را برنگ دیگر انداخته‌اند و کلانتری بازار گزارش داده که مردم در هیجانند و می‌خواهند بازار را ببندند و من آنها را اسکات کرده‌ام که کسروی پرونده‌ای در دادسرا دارد که محکوم خواهد شد و آن گزارش را عنوان کرده و با آب و تاب ساختگی بجریان انداخته‌اند ..." (3) (تأکید از ماست)


بازگرداندن ارتجاع و زیر پا گزاردن قانونها در روز روشن چیزی نبود جز سنگ را بستن و سگ را رها کردن. در هر حال این کوششهای بدنهادانه برای شکستن کسروی طراحی شده بود و شاید در آغاز او را همچون بسیاری دیگر پنداشته گمان نمی‌بردند که یارای اینهمه ‌ایستادگی باشد. لیکن او با پیمانی که بسته و وظیفه‌ای که بگردن گرفته بود («مرا با خدا پیمانست که از پا ننشینم و این راه را بسر برم») راهی جز ایستادگی نمی‌شناخت. (4)


👇

پانوشتها :

1ـ ماهنامه‌ی دی‌ماه 1324 ، باهماد آزادگان ، نوشته‌ی توی جلد.

2ـ احمد شهاب از گروه فدائیان اسلام در گفتگو با مرتضا رسولی ، 1373 ، از رئیس کلانتریِ بازار خوانساری نامی یاد می‌کند که : «با ما همکاری زیادی کرد ...» (مؤسسه‌ی مطالعات تاریخ معاصر ایران واحد تاریخ شفاهی ـ همچنین پایگاه اینترنتی) چنانکه خواهد آمد.

3ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 209 و 210.

4ـ از یاران کسروی شنیده شده که او پیشنهاد رفتن بخارج و جان بدر بردن را نپذیرفته بود.


🌸

محمود تفضلی

حسن ارسنجانی