پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 محمدعلی‌میرزا

❌ (بدخواهان مشروطه)

می‌توان گفت بزرگترین بدخواه مشروطه‌ی ایران ، محمدعلی‌میرزا بود. این مرد از ساعتی که بتخت نشست با مجلس شورا و جنبش آزادی بدشمنی برخاست و پس از دو سال کشاکش با دست لیاخوف دارالشورا را بتوپ بست و چند تن از آزادیخواهان را بکشت و سپس سیزده ماه با مشروطه‌خواهان بجنگ و خونریزی پرداخت تا آنگاه که زبون گردید و از تاج و تخت چشم پوشید و بسفارت روس در قُلهَک پناهنده گردید.


احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 129 : سه‌شنبه 2 تیر 1321.
✴️ روزبه مشروطه

🔸کوشاد تلگرام :

روزبه مشروطه نزدیک است. در روزهای بازمانده می‌خواهیم از کسانی که خواهان یا بدخواه مشروطه بوده‌اند یاد کنیم. اینست در این روزها هم از مشروطه‌خواهان و هم از دشمنان مشروطه پیکره‌هایی آورده شرح کوتاهی از کارهاشان می‌آوریم.

این پیکره و شرحها از روزنامه‌ی پرچم گردآوری شده.

نام‌آوران جنبش مشروطه تنها این کسان نیستند ولی از تنگی مجال کنون به اینها بسنده خواهیم کرد.
.
📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..

🔹 5ـ یکی از موضوعهای مهم دین است. (تکه‌ی یک از یک)


خوانندگان شاید ندانند که ‌امروز یکی از گرفتاریهای بزرگ جهان موضوع دین است. در قرنهای گذشته مردانی پیدا شده جنبشهایی پدید آورده‌اند و بنیاد گزارده‌اند که هنوز از میان نرفته و از هر یکی دستگاهی بازمانده : زردشتیگری ، دین یهود ، مسیحیگری ، اسلام که هر یکی دسته‌هایی ـ بیش یا کم ـ پیروان دارد.

در حالی که جنبشهای اروپایی با اینها از چند راه ناسازگارست. زیرا از یکسو دانشها با تعبیرات آنها درباره‌ی آسمان و زمین و خورشید و ماه و ستاره و دیگر چیزها منافیست. مثلاً داستان آفرینش آسمانها و زمینها در شش روز یا داستان آدم و حوا از چیزهاییست که با دانشها سازگار نیست و نمی‌تواند بود.

از سوی دیگر آیینهایی که آنها برای زندگانی اجتماعی نهاده‌اند ، دستورهایی که می‌دهند با حال امروز جهان راست نمی‌آید. مثلاً موضوع خلافت در اسلام با دمکراسی یا سررشته‌داری خود توده که ‌امروز در سراسر جهان رواج یافته راست نمی‌آید. دستورهای مالی که آن دین داده با اندیشه‌های سوسیالیستی و جلوگیری از سرمایه سازش پیدا نمی‌کند.

در اروپا هنگامی که دانشها تازه رو برواج می‌نهاد کشیشها بدستاویز دین با آنها بنبرد سختی برخاستند و بدانشمندان گزندها و آزارهای بسیار رسانیدند. بلکه یک رشته خیانت‌ها در تاریخ بیادگار گزاردند. ولی کم‌کم نیروی حقایق فیروز درآمد و دانشها از پیشرفت بازنماند. کشیشها شکست خورده به خاموشی گراییدند. این بار بآن بس کردند که دستگاه شکست‌خورده‌ی خود را نگه دارند.

همان حال در شرق با ملایان اسلامی ‌رخ داده. در اینجا هم ملایان سالیان دراز با دانشها و اندیشه‌های نوین اروپایی به پیکار پرداختند. با مشروطه کار را به جنگ و خونریزی کشانیدند. اینجا هم به نگهداری دستگاه شکست‌خورده‌ی خود پرداختند.

این حال دینها با دانشها و اندیشه‌های نوین است. نکته‌ای که هست آنست که چنانکه دینها نتوانسته‌اند جلو دانشها را گیرند ، دانشها هم نتوانسته‌اند و نمی‌توانند دستگاه‌های کشیشان و ملایان و حاخامان و مؤبدان را از میان بردارند.

اساساً این آزموده گردیده که دانشها با همه‌ی ناسازگاری آشکار که با آموزاکهای[=تعلیماتِ] دینی دارد آنها را از میان برنمی‌دارد. سست می‌گرداند ولی از ریشه نمی‌کنَد. در برابرش آموزاکهای دینی نیز دانشها را سست می‌گرداند و اثرهای آنها را کمتر می‌سازد.

نتیجه ‌این می‌شود که کسی که درس می‌خواند مغز او آکنده از اندیشه‌های سستِ متناقض می‌گردد. در این باره در ایران داستانهای شگفت‌آور بسیار دیده‌ایم. این در این چند روزه رخ داده که جوان درسخوانده‌ای با من سخنی می‌رانَد و می‌گوید : «شما چه دلیل دارید که حکومت فردی که اسلام معین کرده بهتر از دمکراسی نیست؟!. ما عقلهامان وافی به تشخیص مصالح نیست» این را می‌گوید و پس از چند دقیقه بازگشته می‌پرسد : «مسئله‌ی روح که مسلماً درست نیست. شما چه دلیل دارید که معاد راستست؟!.» از اینها هزار داستان توان یاد کرد.

مردمان امروز درمیان تناقض زندگی می‌کنند : از یکسو در دانشکده‌ها آن درسهاست و از یکسو در کلیساها این آموزاکهاست. فلان جوان دانشهای طبیعی می‌خواند و رتبه‌ی دکترا پیدا می‌کند و در همان حال کشیش گردیده توریت و انجیل را با آن سخنانش که سراپا به آخْشیج[=ضد] دانشهاست زیر بغل می‌زند و برای موعظه و سخنرانی به ‌اینجا و آنجا میرود. فلان پرفسور که کمترین باوری بتوریت و انجیل ندارد و عیسا و موسا را نمی‌پذیرد در جای خود که خدا را بدانسان که ستوده‌ی آن کتابهاست باور نمی‌کند و در همان حال ناچار می‌شود در روزهای یکشنبه یا در عروسیها و سوگواریها به کلیسا رود و آواز به آواز کشیشها انداخته دعا بخواند و چون می‌میرد باید کشیشی با دعای خود او را پاک گرداند و روانه‌ی بهشت سازد. اینست حال جهان.

ما می‌گوییم این گرفتاریست. چرا باید جهانیان دچار چنین حالی باشند؟ چرا باید در هر زمینه‌ای حقایق بمیان نیاید؟

از همه بدتر آنست که بسیاری از دولتها اینها را افزاری برای پیشرفت سیاست خود گرفته‌اند ، و چون در آن باره سخن درازست نمی‌خواهم در اینجا بآن درآییم.


🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 22ـ نیکی در آنجهان جز با نیکی در اینجهان نتواند بود (یک از یک)


سخن دیگری که می‌خواهیم پاسخ بنگاریم اینکه کسانی گفته‌اند پیمان دین را تنها برای اینجهان می‌خواهد و بجهان دیگر ارج نمی‌گزارد و از آن بگفتگو نمی‌پردازد. نیز گفته‌اند : پیمان به «روحانیت» ارج نمی‌نهد و اینست از نماز و روزه و نیایش سخن نمی‌راند.

نخست باید گفت این سخنان دلیل است که آنان هنوز بیماری و گرفتاری خود را درنیافته‌اند و هنوز خود را دانا و پیشوا می‌شمارند و به فهم و دانش خویش می‌نازند و با آنهمه لغزشها که ما از آنان شمرده‌ایم باز شکست بخود راه نداده‌اند. این درست بدان می‌ماند که بیماری که در بستر افتاده و چندین درد او بهم آمیخته با پزشک سربسر گزارد و چنین گوید : «آقای دکتر شما هیچ از میوه‌های ویتامین‌دار بمن نمی‌دهید که بخورم و نیرومندتر گردم؟!» و هیچ نیندیشد که من بیمارم نه پزشک ، وآنگاه من اگر چیزی دانستمی چرا باینحال افتادمی؟!.

اینان نیز نمی‌اندیشند که اگر آنچه ما درباره‌ی دین فراگرفته‌ایم چیزهای پایه‌دار و سودمندی بوده پس چرا نتیجه‌ای از آن در دست نیست؟!. اگر این را اندیشیدندی بیگمان بچنان سخنانی برنخاستندی. هرچه هست ما باینان پیام فرستاده می‌گوییم : اگر این راه را ما خواهیم پیمود نیک می‌دانیم که چه گامهایی برداریم و چگونه پیش رویم. اگر شما خواهید پیمود اینک این راه و این شما ، گامی بردارید و کاری انجام دهید.

دوم چنانکه در جای خود گفته‌ایم ما روان را جاویدان می‌شماریم و بیگمان درپی اینجهان جهان دیگری می‌باشد. ولی یک مردم تا اینجهانشان درست نباشد آنجهانشان درست نخواهد بود. آیا آبادی آنجهان با چیست؟!. نه با نیکی و پیراستگی است؟!.. من از شما می‌پرسم یکمشت مردم آلوده و پراکنده و زبون را از نیکی چه بهره تواند بود و بآبادی آنجهان چه امیدی توانند بست؟!.

باید دین پیش از همه برای نیکی اینجهان باشد و مردمان را از پراکندگی و پندارپرستی بازدارد و خود از این راه است که زندگانی آنجهانی نیز نیک خواهد گردید. این خطای بسیار بیهوده‌ایست که کسانی پروای زندگانی نکنند و به هر پستی و زبونی گردن نهند و دلهای خود را با آن شاد کنند که بآبادی آنجهان می‌کوشند. چنین کسانی جز مردم پستنهادی نخواهند بود.

اینکه کسانی اینجهان را دشمن‌داشته‌ی خدا می‌پندارند و چنین می‌دانند که می‌باید از خوشبختیهای این زندگانی دامن درچید و همه در اندیشه‌ی آن زندگانی بود و خشنودی خدا و آبادی آنجهان را در نپرداختن باینجهان می‌انگارند اینها سراپا نادانیست. می‌باید از اینان پرسید : آیا اینجهان را جز خدا پدید آورده؟!..

آری یک روز بود که مردمان در تاریکی نادانی فرورفته و چون از معنی جهان و زندگی آگاهی نمی‌داشتند چنین می‌پنداشتند در جهان دو دستی یا دو نیرویی کارگر است ـ یکی از آن نیکیها و دیگری از آن بدیها یا یکی یزدان و دیگری اهریمن ـ و بسیاری از ایشان اینجهان را پدیدآورده‌ی اهریمن می‌شماردند و اینست آن را خوار می‌گرفتند و دشمن‌داشته‌ی یزدان می‌انگاشتند. چنانکه پیش ازین گفته‌ایم این بیهوده‌پندارِ کهن هر زمان رنگ دیگری بخود گرفته و با فلسفه و صوفیگری درآمیخته و بهمه‌ی کیشها درآمده است. امروز هم این سخنان که می‌شنویم جز نتیجه‌ی آن نمی‌باشد. از آنسوی این بیهوده‌پندار دستاویزی بدست دغلکاران و نیرنگبازان داده که چنانکه می‌دانیم امروز ـ در این روزگار مادّیگری ـ هنوز ملیونها کسان از راه اینکه بآبادی آنجهان می‌کوشند مفتخواری می‌نمایند و پیداست که چنین بدنهادانی بآسانی دست از دغلکاری نخواهند کشید و این بزیان آن بهشت‌فروشان دغلکار است که ما می‌گوییم دین باید در گام نخست کارهای این زندگانی را درست کند. می‌گوییم : دین آنست که امروز توده‌ها را از این درماندگی و پراکندگی رها گرداند. می‌گوییم : باید این کوره‌راهها را بست و این دکانهای بهشت‌فروشی را درچید.

👇
درباره‌ی «روحانیت» ما نمی‌دانیم از آن چه می‌خواهند. این از کلمه‌هاییست که روزنامه‌ها پدید آورده‌اند و معنای درستی ندارد و ما هیچگاه اینگونه کلمه‌ها را بنگارشهای خود راه نمی‌دهیم. اگر خواستشان از آن پاکی روانست ما همیشه از آن گفتگو می‌داریم و اینهمه کوششهای ما برای آنست. این را ما کرده‌ایم که روان را دستگاه جداگانه نشان داده می‌گوییم باید درپی نیرومندی آن بودن. پس چه جای آنست که بگویند ما به «پاکی روان» یا بگفته‌ی آنان به «روحانیت» ارج نمی‌گزاریم؟!.. اینان از هر چیزی تنها نامش را شناسند ، و اگر کسی نام یک چیز را نبرد و بکارش پرداخت آن را ندانند و زبان بگله گشایند و مثل اینان مثل آن روستایی ساده است که شنیده بود در شهر خیابانهای درازی هست و چون معنی خیابان را نمی‌فهمید دانسته نیست چه معنای دیگری در اندیشه‌ی خود گرفته بود که بشهر آمده و خیابانها را گردیده می‌گفت : «من شنیده‌ام در شهر خیابانهای درازی هست پس کجاست؟!..» یکی نمی‌گوید : «بسیار خوب ، پیمان بروحانیت ارج نمی‌گزارد. آن روحانیت که شما می‌دارید کدامست؟.. آن را بما بازنمایید». بدبخت مردمی که بهزار آلودگی و پستی تاب آورند و همین اندازه خواهند که زبانشان از کار نیفتد و شکست بخود راه ندهند!


🌸
(تکه‌ای از نوشتار بالا)
.
شادروان ثقةالاسلام

این مرد از آغاز مشروطه از هواداران آن بود و در پیشامد جنگ تبریز با سپاه دولت امپراتوری روس که چهار روز کشید جانفشانی و مردانگی بسیار نمود و به همین کینه میلر کنسول روس و همدستانش او را گرفتار و روز عاشورا (سال 1330) با هفت تن دیگر به دار کشیدند.
برای دانستن سرگذشت او و دیگران بخش چهارم تاریخ هیجده ساله‌ی آذربایجان دیده شود.
حاج علی دوافروش

🌸 از پیشروان مشروطه 🌸
شادروان حاجی علی دوافروش

این مرد چنانکه از نامش پیداست پیش از جنبش مشروطه پیشه‌ی دوافروشی داشت. چون در نتیجه‌ی پیشه‌ی خود کمی آگاهی از شیمی پیدا کرده بود برای دربار «محمدعلیمیرزا» آتشبازیهای رنگارنگ که آن زمان تازگی داشت درست میکرد ، و باین وسیله بنزد او آمد و رفت میکرد و در پیش او جایگاهی داشت.
با اینهمه یکی از آزادیخواهان بود و در آن راه با دیگر کوشندگان همراهی می‌نمود و چون مشروطه داده شد او بهمدستی شادروانان علی‌مسیو و حاجی رسول صدقیانی و چند تن دیگری دسته‌ی «مجاهدان» تبریز را بنیاد نهادند. مجاهدان تبریز که آنهمه نامی از خود در تاریخ مشروطه گزارده‌اند نتیجه‌ی کوششهای غیرتمندانه‌ی این مرد و همدستانش بود.
با این جایگاهی درمیان مشروطه‌خواهان ، شادروان حاجی‌علی تا می‌توانست خود را کنار میگرفت و جز از پیشه‌ی خود نان نمی‌خورد.
در سال 1329 که در روزهای آخر آن جنگ با سالداتهای دولت امپراتوری روس برخاست این در آن جنگ دستی نداشت و اینبود پس از چیرگی روسیان که بسیاری از آزادیخواهان از شهر بیرون رفتند او نرفت ، و چون یکی از سرکردگان اداره‌ی قزاقخانه با وی دوستی داشت به میانجیگری او از کنسولخانه‌ی روس زینهار برای خود گرفت.
لیکن چون دو سه روز دیگر صمدخان بشهر درآمد او را بگرفت. پس از آنکه دو یا سه شب در زندان سختی نگه داشت بدست روسیان داد و آنان او را با سه تن دیگری که میرزا احمد سهیلی و محمدخان و کریمخان دو برادرزادگان ستارخان بودند در باغشمال به دار آویختند.
این عکس او در سال 1327 برداشته شده که در یکی از جنگها زخمی گردیده بود.
‌شادروان حاجی‌ شیخ ‌علی‌اصغر لیلاوایی

این نیکمرد یکی از پیشنمازان تبریز بود و پس از جنبش مشروطه یکی از هواداران پافشار آن گردید و یکی از واعظان آزادی بشمار می‌رفت. چنانکه درباره‌ی آقا میرکریم نوشتیم پس از بمباران مجلس که در تبریز هم ده روز جنگ رخ داد و آزادیخواهان شکست خورده و از میان رفتند و سران آزادی هر یکی بجایی گریختند و از آنسو سپاه رحیم‌خان بدرون شهر آمده در باغشمال لشگرگاه ساخت در چنان هنگامی که دستگاه مشروطه در همه جای ایران برچیده شده بود۸ تنها در دو نقطه‌ای از تبریز نام مشروطه شنیده می‌شد و یک پافشاریهایی بکار می‌رفت. یکی در امیرخیز که ستارخان با چند تن می‌ایستاد و خود را نسپرده بود ، دیگری در مسجد صمصام‌خان کهش این حاج ‌شیخ‌ علی‌اصغر با میرکریم گروه اندکی را بر سر خود گرد آورده و در آنجا جوش و خروش از خود نشان می‌دادند. این مردانگی از آن دو تن ارزش بسیاری داشت و راستی از جان گذشتگی بود. در نتیجه‌ی همین کارها بود که پس از چند روزی دوباره تبریز شورید و آن جنگها و ایستادگیهای تاریخی را کرد.

پس از پایان آن جنگها که دسته‌هایی از سپاه دولت امپراتوری روس به تبریز آمد روزی حاج‌ شیخ‌ علی‌اصغر را گرفتند و بدستاویز آنکه اصلش از قره‌باغ بوده به قفقاز بردند که دیگر آگاهی ازو نیامد و چنین دانسته شد که نهانی آن نیکمرد را بکشتند.

احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 16 : پنجشنبه 23 بهمن‌ماه 1320
🔶 عین‌الدوله

❌ (بدخواهان مشروطه)

یکی دیگر از بدخواهان مشروطه عین‌الدوله بود ، در زمانی که جنبش مشروطه برخاست این مرد صدراعظم ایران بود. از اینرو در برابر آن ایستادگی نشان داد و کار بآنجا کشید که بهبهانی و طباطبایی و همدستان ایشان از تهران کوچیده بشاه‌عبدالعظیم رفتند و یک ماه در آنجا بست‌نشین بودند تا مظفرالدین‌شاه فرستاد و بازآورد ، ولی باز کشاکش درمیانه می‌رفت تا داستان مسجد آدینه و کشته شدن سید عبدالحمید و حاجی‌ سید حسن رخ داد و علما در مسجد بمحاصره افتادند. بدینسان عین‌الدوله تا آخرین توانایی خود با مشروطه نبرد کرد و تا او معزول نشد فرمان مشروطه بیرون نیامد. سپس نیز این مرد با لشگرهای محمدعلی‌میرزا بر سر تبریز آمد و نه ماه آنجا را در محاصره داشت.


احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 130 : چهارشنبه 3 تیر 1321.
📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..

🔹 6ـ ما در این باره هم گره از کار گشاده‌ایم. (تکه‌ی یک از یک)


ما در این باره هم گره از کار گشاده دشواری را از میان برداشته‌ایم : درباره‌ی دین ما سخنان درازی رانده (1) این روشن گردانیده‌ایم که دینها برای نبرد با گمراهیها و نادانیها بوده. آدمیان قرنهای درازی را گذرانیده‌اند که جهان یا دستگاه طبیعت را نمی‌شناخته‌اند و در راه زندگانی یکباره گمراه بوده‌اند.

مثلاً بت‌پرستی می‌کرده‌اند. این یکی از گمراهیهای همگانی آن زمان و مایه‌ی گرفتاری مردمان بوده. شاید کسانی معنی بت‌پرستی را ندانسته از ارتباطی که آن با زندگانی داشته آگاه نیستند ، اینست شرح داده می‌گوییم :

بت‌پرستی این بوده که مردمان ، جهان را یک دستگاه ندانسته و کارها را از یک سرچشمه نشناخته در آن دستهای بسیاری را در کار و هر رشته از کارها را به یک منشاء دیگری نسبت می‌دادند ، از اینرو به خدایان بسیاری باور داشته آنها را راه‌برنده‌ی جهان می‌شناختند :

خدای برف و باران ، خدای تگرگ ، خدای دریاها ، خدای شهر‌ها ، خدای رویانیدن ، خدای میرانیدن ... از پستی اندیشه ، چهارپایانِ هیچ‌ندان را بخدایی برگزیده می‌پرستیدند.

آن بدتر که ‌این خدایان را دارای خشم و رشک و کینه می‌پنداشتند و از اینرو از آنها سخت می‌ترسیدند. مثلاً چون خدایان را دارای رشک می‌شناختند چنین می‌پنداشتند که اگر کسی توانگر گردد و یا دارای چند فرزند باهوش و تندرست باشد و یا سرداری از جنگ فیروز بازگردد خدایان باو رشک می‌برند و گزندش می‌رسانند. از اینرو دلهاشان ناآسوده می‌بود. کسی که توانگر می‌شد بایستی مقداری از داراییش را برای خدایان جدا گرداند ، کسی که دارای چند فرزند بود بایستی یکی از آنها را برای پرستاری در پرستشگاه خدایان فرستد ، سرداری که از جنگ ، فیروز بازمی‌گشت بایستی از تاراجهایی که آورده بود رَسَدی[=سهمی] برای خدایان جدا گرداند ـ نادانی تا به آنجا می‌کشید که از ترسِ رشک خدایان ، دختران و پسران خود را قربانی گردانیده در زیر پای بتها سر می‌بریدند.

هنوز این نادانیها یکباره از جهان برنیفتاده در آمریکا و هند و هندوچین و دیگر جاها نشان آنها را توان یافت. در هندوستان تا این آخرها دخترها را وقف بتخانه‌ها می‌گردانیدند که در آنها زیند و در دسترس زائران باشند. در هندوچین هنوز هم از میوه‌ها و غله‌ها سهمی ‌برای خدای دریا جدا می‌گردانند و در خوانچه‌ای چیده به حساب خدایان آن را بمیانِ رود برده غرق می‌سازند.

این بوده حال گرفتاری مردمان. این بوده معنی بت‌پرستی و زیانهای آن بزندگانی. زردشت و دیگران برخاسته با این گمراهیها نبرد کرده‌اند. مردمان را از نادانی بیرون آورده ‌این حقیقت روشن ساخته‌اند که جهان سراسر یک دستگاه و کارها همه از یک سرچشمه است. خدا بیش از یکی نیست و آن هم بیرون از اینجهان است و دارای کینه و رشک و مانند اینها نمی‌باشد.

دانشمندان اروپا چنین وامینمایند که آدمیان دچار گمراهیها و نادانیها بوده‌اند تا کم‌کم دانشها آنها را از نادانیها بیرون آورده و دینها را نیز دنباله‌ی آن نادانیها می‌شمارند. در حالی که داستان وارونه است و دینها نه دنباله‌ی نادانیها ، بلکه آغاز دانشهاست. نخستین نبرد را با نادانیها دینها آغاز کرده‌اند. اینها هر یکی در زمان خود ، مردمان را به یک رشته حقایق در زمینه‌ی شناختن جهان و زندگانی آشنا گردانیده‌اند.

آمدیم که آنها امروز کوچک می‌نمایند و با دانشها و همچنان با آیین زندگانی نمی‌سازند ، در این باره انگیزه[=علت] دو چیز است :

1) گذشت زمان. گذشت زمان اثر بسیار تواند داشت. برای مثل می‌گویم : یک روز بوده که یک مرد جنگی چون خود را با خُود و زره می‌آراست و تیر و کمان به دوش انداخته نیزه بدست می‌گرفت دلها از ترس او پر می‌شد و همه باو پاس می‌داشتند. ولی امروز اگر چنان مردی در خیابانها پدید آید همه باو خواهند خندید و پاسش نخواهند داشت. این مثل است ولی یک حقیقت ارجداری را نشان می‌دهد.

2) از دست دادن گوهر. این دینها هر یکی گوهر خود را از دست داده و یکباره وارونه گردیده. اینها که برای نبرد با گمراهیها بوده هر یکی اکنون پر از گمراهیها شده.


پانوشت :
1ـ کتاب «ورجاوندبنیاد» دیده شود.


🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 23ـ بزرگترین مایه‌ی خشنودی خدا از میان برخاستن این پراکندگیهاست (یک از سه)


اما نماز و نیایش و پرستش خدا بیگمان زندگانی بی‌اینها نتواند بود. ما چون می‌گوییم : «دین شناختن جهان و آفریننده‌ی جهان و پی بردن بمعنی زندگانی و راه زندگانی است» نتیجه آن خواهد بود که مردم آفریدگار را نیک شناسند و چنانکه خواست اوست زندگی بسر برند و همیشه بیاد آفریدگار و خشنودی او باشند ـ نه برای آنکه باین چیزها نیازی هست ، بلکه برای اینکه پاکنهادی و بخردی خود را نشان دهند. چیزی که هست اینها پس از آنست که چنانکه گفتیم مردم معنی جهان و زندگی را بدانند و آفریدگار را شناخته اندازه‌ی بزرگی او را دریابند. امروز کسانی که سخن از نیایش و پرستش خدا می‌رانند من می‌پرسم آیا کدام خدا را خواهید پرستید و نیایید؟! آیا آن خدا را که نمی‌شناسید؟!.. آن خدا را که جهود ایلخانی جهودانش می‌شمارد ، مسیحی دارای زن و فرزندش می‌انگارد ، و صوفی او را در درون خود و پیرش می‌جوید ، و فیلسوف او را یک «علت» بی‌دانش و بی‌اختیاری (همچون آتش که علت سوزانیدنست) می‌ستاید ، و شیعی حضرت عباس خود را ازو تواناتر می‌پندارد ، و شیخی همه‌ی کارهای او را ـ تا آفرینش جهان ـ از دستش گرفته و بدوازده امام می‌دهد؟!.. آن خدا را که دست‌بسته‌اش ساخته‌اید و بگمانتان ملیونها سال که جهان برپا خواهد بود دیگر او را پرداختی باینجهان نخواهد بود؟!.. آن خدایی که او را بپای فرمانروایان روی زمین می‌برید و یک دستگاهی همچون دستگاه فرمانروایی و کدخدایی برایش درمی‌چینید؟!..

در جای دیگر نیز گفته‌ایم تنها نام خدا را بردن دلیل خداشناسی کسی نخواهد بود. وگرنه تیمور ناپاک نیز نام خدا را همیشه بر زبان راندی و خدایی که او می‌شناخت چنان می‌بود که خون صدهزاران بیگناهان می‌ریخت و با ساختن گنبد و بر سر گور بلال و جرجیس و شیث خرسندی او را می‌جست. چنگیز پلید نیز همیشه یاد «اُلوغ تَنگَری» [1] کردی ولی آن خدای او چنین می‌بود که چون چند سر گاو و گوسفند و اسب قربانی گزاردندی با چنین رشوه‌ی کم‌ارجی از سر خون ملیونها بیگناهان درگذشتی.

این بدترین نادانیست که کسانی با صد گمراهی درباره‌ی خدا بنماز و نیایش نازند. اینان گویا فراموش کرده‌اند که بت‌پرستان که پیکره‌هایی را از آهن و برنز با دست خود ساخته خدا نامند در برابر آنها چندین برابر دیگران پرستش و نیایش نمایند. ای نادانان آیا آنان روحانیت دارند؟!..

وآنگاه نماز و پرستش خدا پس از آنست که مردمی نیک و پاک و غیرتمند باشند و از خردی که خدا بایشان داده پیروی نمایند و زندگانی خود را بدانسان که خواست خداست براه اندازند. یکمشت مردم پراکنده‌ی زبون را پیش خدا چه ارجی تواند بود؟!.. یک دسته مردم مرده‌پرست و درمانده را بسوی آفریدگار چه راهی باز است؟!.. یک توده‌ اگر خرسندی خدا را می‌خواهند پیش از همه باید بشاهراه زندگانی درآیند و پراکندگی از میان بردارند و دربند آزادی و سرفرازی خود باشند و گردن به یوغ بیگانگان نگزارند و ارج نیکان را شناسند و بَدان را پست شمارند و مردانی را که در راه پیشرفت کار توده جانفشانی کرده‌اند بزرگ گیرند ـ از این کارهاست که خدا خشنود گردد و کسانی توانند با پیشانی باز رو بسوی او آورند و نماز و نیایش گزارند. یک دسته مردم زبون و پراکنده که آمدن و رفتن بیگانگان را بهیچ نمی‌شمارند و صد آلودگی و گرفتاری که می‌دارند بروی خود نمی‌آورند ، چنان کسانی را بسوی خدا راه نتواند بود. من آشکاره می‌گویم : خدا از مردم زبون و پراکنده بیزار است.


پانوشت :
1ـ الوغ بمعنای بزرگ و تنگری بمعنای خداست.


🌸
(تکه‌ای از نوشتار بالا)
.
(تکه‌ای از نوشتار بالا)
.
🔶 سردار محیی

سردار محیی با برادران خود بهمدستی یِفرِمخان و دیگران پدیدآورنده‌ی جنبش رشت بودند و آن تکان تاریخی را پدید آوردند. این فرزند گیلان و دیلمان نیز شایندگیها از خود نشان داد و جا برای خود در تاریخ باز کرد.

  

این گُردانِ زمان شورش ، پس از پایان شورش ، افزار دست بدخواهان گردیدند و بدیها با یکدیگر کردند. ولی اینها از جایگاه آنان در تاریخ شورش ایران نخواهد کاست.


احمد کسروی ، دفتر «مرداد 1324» ، سات 9.
‍ شادروان علی‌مسیو

این نیکمرد پیش از زمان مشروطه در تبریز در بازار به داد و ستد می‌پرداخت ولی خود از پیشگامان آزادیخواهان و از کوشندگان بود. و چون مشروطه داده شد یکی از پیشروان آن گردید. چنانکه نوشته‌ایم او بهمدستی حاجی‌علی دوافروش و حاجی‌رسول صدقیانی و دیگران دسته‌ی مجاهدان تبریز را بنیاد نهادند و آن را با یک ترتیب بسیار نیک و خردمندانه راه بردند. آن کوششهای جانبازانه‌ی تبریزیان در راه مشروطه و آن رفتار بسیار دوراندیشانه و بخردانه‌ی ایشان در سالهای نخست مشروطه‌خواهی جز نتیجه‌ی راهنمایی و پیشوایی این نیکمرد و چند تن دیگر نبود.

شادروان علی‌مسیو گذشته از فهم و دوراندیشی دلیری نیز داشت و اینبود در روزهای سخت پیشگام می‌گردید. پس از بمباران مجلس و شکست تبریز که از همه جا دستگاه مشروطه چیده شده تنها ستارخان با چند تن در امیرخیز می‌ایستاد یکی از کسانی که به نزد او رفته و همراهی می‌نمود این علی‌مسیو بود.

این مرد چند بار خانه‌اش را تاراج کردند ، و در پیشامد محرم 1330 که خودش تا آن هنگام درگذشته بود دو پسرش را که یکی حسن هفده و هجده ساله و دیگری قدیر چهارده و پانزده ساله بود روز عاشورا همراه ثقة‌الاسلام و دیگران بدار زدند.
یک پسر دیگرش حاجی‌خان که از سران مجاهدان و خود جوان دلیر و جنگ‌آزموده بود پس از سالها رنج و گرفتاری در پیشامدی که درست داستانش را نمی‌دانیم در همدان کشته گردید.
🔸 شادروانان سه مجتهد نجف

از نیکمرادانی که باید نامهاشان همیشه در تاریخ ایران بماند این سه تن مجتهد نجف می‌باشند : 1) آخوند ملا محمدکاظم خراسانی 2) حاجی‌ میرزا حسین تهرانی 3) حاجی ‌شیخ ‌عبدالله مازندرانی.

اگر دلسوزی و جانفشانی این سه عالم بزرگ نجف نبودی ، با آن ضدیتی که ملایان با مشروطه می‌نمودند نه تنها مشروطه در ایران پیش نرفتی ، یک آشفتگی سختی در کارها رو دادی. این سه تن از دستگاه پیشوایی بزرگی که داشتند چشم پوشیده و از روگردانی پیروان متعصب و از زباندرازیهای آنان باک نکرده ، در راه پشتیبانی بمشروطه یک پافشاری غیرتمندانه‌ی شگفتی از خود نمودند. بویژه آخوند خراسانی که خود مرد کاردان و دوراندیش و سراپا غیرتی بود ، و در پیشامد التماتوم روس و انگلیس در سال 1329 بر آن شد که با علمای دیگر برای جهاد به ایران بیاید ، و این یک جنبش پرتکانی را در همه جا پدید توانستی آورد. ولی در همان روزها ناگهان بدرود زندگانی گفت و آن کار ناانجام و بی‌نتیجه گردید.

احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 28 : چهارشنبه 6 اسفندماه 1320
🔶 حاجی‌میرزا حسن مجتهد تبریز

❌ (بدخواهان مشروطه)

یکی از بدخواهان بنام مشروطه حاجی‌‌میرزا حسن مجتهد تبریز را باید شمرد. این مرد در آغاز جنبش مشروطه با مردم همراهی نمود ولی چند ماهی نگذشت که درمیانه دوتیرگی پیدا شد و آزادیخواهان او را از تبریز بیرون کردند که به تهران آمد و در اینجا با حاجی ‌شیخ فضل‌الله و دیگران همراه گردید. ولی سپس دارالشورا میانجیگری نموده او را به تبریز بازگردانید. چیزی که هست آقای مجتهد دل با مشروطه پاک نداشت و همینکه محمدعلی‌میرزا در تهران مجلس را بتوپ بست او نیز در تبریز دستگاه اسلامیه و دَوَچی را برچید که چهار ماه درمیان کویهای شهر جنگ می‌رفت و با پیروزی مجاهدان بپایان رسید. داستان بدخواهیهای این مجتهد با مشروطه دراز است. کسانی که می‌خواهند باید تاریخ مشروطه را بخوانند.


احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 133 : یکشنبه 7 تیر 1321.