Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
🔶 سردار محیی
سردار محیی با برادران خود بهمدستی یِفرِمخان و دیگران پدیدآورنده‌ی جنبش رشت بودند و آن تکان تاریخی را پدید آوردند. این فرزند گیلان و دیلمان نیز شایندگیها از خود نشان داد و جا برای خود در تاریخ باز کرد.
این گُردانِ زمان شورش ، پس از پایان شورش ، افزار دست بدخواهان گردیدند و بدیها با یکدیگر کردند. ولی اینها از جایگاه آنان در تاریخ شورش ایران نخواهد کاست.
احمد کسروی ، دفتر «مرداد 1324» ، سات 9.
سردار محیی با برادران خود بهمدستی یِفرِمخان و دیگران پدیدآورنده‌ی جنبش رشت بودند و آن تکان تاریخی را پدید آوردند. این فرزند گیلان و دیلمان نیز شایندگیها از خود نشان داد و جا برای خود در تاریخ باز کرد.
این گُردانِ زمان شورش ، پس از پایان شورش ، افزار دست بدخواهان گردیدند و بدیها با یکدیگر کردند. ولی اینها از جایگاه آنان در تاریخ شورش ایران نخواهد کاست.
احمد کسروی ، دفتر «مرداد 1324» ، سات 9.
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
شادروان علی‌مسیو
این نیکمرد پیش از زمان مشروطه در تبریز در بازار به داد و ستد می‌پرداخت ولی خود از پیشگامان آزادیخواهان و از کوشندگان بود. و چون مشروطه داده شد یکی از پیشروان آن گردید. چنانکه نوشته‌ایم او بهمدستی حاجی‌علی دوافروش و حاجی‌رسول صدقیانی و دیگران دسته‌ی مجاهدان تبریز را بنیاد نهادند و آن را با یک ترتیب بسیار نیک و خردمندانه راه بردند. آن کوششهای جانبازانه‌ی تبریزیان در راه مشروطه و آن رفتار بسیار دوراندیشانه و بخردانه‌ی ایشان در سالهای نخست مشروطه‌خواهی جز نتیجه‌ی راهنمایی و پیشوایی این نیکمرد و چند تن دیگر نبود.
شادروان علی‌مسیو گذشته از فهم و دوراندیشی دلیری نیز داشت و اینبود در روزهای سخت پیشگام می‌گردید. پس از بمباران مجلس و شکست تبریز که از همه جا دستگاه مشروطه چیده شده تنها ستارخان با چند تن در امیرخیز می‌ایستاد یکی از کسانی که به نزد او رفته و همراهی می‌نمود این علی‌مسیو بود.
این مرد چند بار خانه‌اش را تاراج کردند ، و در پیشامد محرم 1330 که خودش تا آن هنگام درگذشته بود دو پسرش را که یکی حسن هفده و هجده ساله و دیگری قدیر چهارده و پانزده ساله بود روز عاشورا همراه ثقة‌الاسلام و دیگران بدار زدند.
یک پسر دیگرش حاجی‌خان که از سران مجاهدان و خود جوان دلیر و جنگ‌آزموده بود پس از سالها رنج و گرفتاری در پیشامدی که درست داستانش را نمی‌دانیم در همدان کشته گردید.
این نیکمرد پیش از زمان مشروطه در تبریز در بازار به داد و ستد می‌پرداخت ولی خود از پیشگامان آزادیخواهان و از کوشندگان بود. و چون مشروطه داده شد یکی از پیشروان آن گردید. چنانکه نوشته‌ایم او بهمدستی حاجی‌علی دوافروش و حاجی‌رسول صدقیانی و دیگران دسته‌ی مجاهدان تبریز را بنیاد نهادند و آن را با یک ترتیب بسیار نیک و خردمندانه راه بردند. آن کوششهای جانبازانه‌ی تبریزیان در راه مشروطه و آن رفتار بسیار دوراندیشانه و بخردانه‌ی ایشان در سالهای نخست مشروطه‌خواهی جز نتیجه‌ی راهنمایی و پیشوایی این نیکمرد و چند تن دیگر نبود.
شادروان علی‌مسیو گذشته از فهم و دوراندیشی دلیری نیز داشت و اینبود در روزهای سخت پیشگام می‌گردید. پس از بمباران مجلس و شکست تبریز که از همه جا دستگاه مشروطه چیده شده تنها ستارخان با چند تن در امیرخیز می‌ایستاد یکی از کسانی که به نزد او رفته و همراهی می‌نمود این علی‌مسیو بود.
این مرد چند بار خانه‌اش را تاراج کردند ، و در پیشامد محرم 1330 که خودش تا آن هنگام درگذشته بود دو پسرش را که یکی حسن هفده و هجده ساله و دیگری قدیر چهارده و پانزده ساله بود روز عاشورا همراه ثقة‌الاسلام و دیگران بدار زدند.
یک پسر دیگرش حاجی‌خان که از سران مجاهدان و خود جوان دلیر و جنگ‌آزموده بود پس از سالها رنج و گرفتاری در پیشامدی که درست داستانش را نمی‌دانیم در همدان کشته گردید.
Telegram
attach 📎
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
🔸 شادروانان سه مجتهد نجف
از نیکمرادانی که باید نامهاشان همیشه در تاریخ ایران بماند این سه تن مجتهد نجف می‌باشند : 1) آخوند ملا محمدکاظم خراسانی 2) حاجی میرزا حسین تهرانی 3) حاجی شیخ عبدالله مازندرانی.
اگر دلسوزی و جانفشانی این سه عالم بزرگ نجف نبودی ، با آن ضدیتی که ملایان با مشروطه می‌نمودند نه تنها مشروطه در ایران پیش نرفتی ، یک آشفتگی سختی در کارها رو دادی. این سه تن از دستگاه پیشوایی بزرگی که داشتند چشم پوشیده و از روگردانی پیروان متعصب و از زباندرازیهای آنان باک نکرده ، در راه پشتیبانی بمشروطه یک پافشاری غیرتمندانه‌ی شگفتی از خود نمودند. بویژه آخوند خراسانی که خود مرد کاردان و دوراندیش و سراپا غیرتی بود ، و در پیشامد التماتوم روس و انگلیس در سال 1329 بر آن شد که با علمای دیگر برای جهاد به ایران بیاید ، و این یک جنبش پرتکانی را در همه جا پدید توانستی آورد. ولی در همان روزها ناگهان بدرود زندگانی گفت و آن کار ناانجام و بی‌نتیجه گردید.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 28 : چهارشنبه 6 اسفندماه 1320
از نیکمرادانی که باید نامهاشان همیشه در تاریخ ایران بماند این سه تن مجتهد نجف می‌باشند : 1) آخوند ملا محمدکاظم خراسانی 2) حاجی میرزا حسین تهرانی 3) حاجی شیخ عبدالله مازندرانی.
اگر دلسوزی و جانفشانی این سه عالم بزرگ نجف نبودی ، با آن ضدیتی که ملایان با مشروطه می‌نمودند نه تنها مشروطه در ایران پیش نرفتی ، یک آشفتگی سختی در کارها رو دادی. این سه تن از دستگاه پیشوایی بزرگی که داشتند چشم پوشیده و از روگردانی پیروان متعصب و از زباندرازیهای آنان باک نکرده ، در راه پشتیبانی بمشروطه یک پافشاری غیرتمندانه‌ی شگفتی از خود نمودند. بویژه آخوند خراسانی که خود مرد کاردان و دوراندیش و سراپا غیرتی بود ، و در پیشامد التماتوم روس و انگلیس در سال 1329 بر آن شد که با علمای دیگر برای جهاد به ایران بیاید ، و این یک جنبش پرتکانی را در همه جا پدید توانستی آورد. ولی در همان روزها ناگهان بدرود زندگانی گفت و آن کار ناانجام و بی‌نتیجه گردید.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 28 : چهارشنبه 6 اسفندماه 1320
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
🔶 حاجیمیرزا حسن مجتهد تبریز
❌ (بدخواهان مشروطه)
یکی از بدخواهان بنام مشروطه حاجیمیرزا حسن مجتهد تبریز را باید شمرد. این مرد در آغاز جنبش مشروطه با مردم همراهی نمود ولی چند ماهی نگذشت که درمیانه دوتیرگی پیدا شد و آزادیخواهان او را از تبریز بیرون کردند که به تهران آمد و در اینجا با حاجی شیخ فضل‌الله و دیگران همراه گردید. ولی سپس دارالشورا میانجیگری نموده او را به تبریز بازگردانید. چیزی که هست آقای مجتهد دل با مشروطه پاک نداشت و همینکه محمدعلی‌میرزا در تهران مجلس را بتوپ بست او نیز در تبریز دستگاه اسلامیه و دَوَچی را برچید که چهار ماه درمیان کویهای شهر جنگ می‌رفت و با پیروزی مجاهدان بپایان رسید. داستان بدخواهیهای این مجتهد با مشروطه دراز است. کسانی که می‌خواهند باید تاریخ مشروطه را بخوانند.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 133 : یکشنبه 7 تیر 1321.
❌ (بدخواهان مشروطه)
یکی از بدخواهان بنام مشروطه حاجیمیرزا حسن مجتهد تبریز را باید شمرد. این مرد در آغاز جنبش مشروطه با مردم همراهی نمود ولی چند ماهی نگذشت که درمیانه دوتیرگی پیدا شد و آزادیخواهان او را از تبریز بیرون کردند که به تهران آمد و در اینجا با حاجی شیخ فضل‌الله و دیگران همراه گردید. ولی سپس دارالشورا میانجیگری نموده او را به تبریز بازگردانید. چیزی که هست آقای مجتهد دل با مشروطه پاک نداشت و همینکه محمدعلی‌میرزا در تهران مجلس را بتوپ بست او نیز در تبریز دستگاه اسلامیه و دَوَچی را برچید که چهار ماه درمیان کویهای شهر جنگ می‌رفت و با پیروزی مجاهدان بپایان رسید. داستان بدخواهیهای این مجتهد با مشروطه دراز است. کسانی که می‌خواهند باید تاریخ مشروطه را بخوانند.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 133 : یکشنبه 7 تیر 1321.
✴️ روزبه مشروطه
🔸کوشاد تلگرام :
روزبه مشروطه نزدیک است. در روزهای بازمانده می‌خواهیم از کسانی که خواهان یا بدخواه مشروطه بوده‌اند یاد کنیم. اینست در این روزها هم از مشروطه‌خواهان و هم از دشمنان مشروطه پیکره‌هایی آورده شرح کوتاهی از کارهاشان می‌آوریم.
این پیکره و شرحها از روزنامه‌ی پرچم گردآوری شده.
نام‌آوران جنبش مشروطه تنها این کسان نیستند ولی از تنگی مجال کنون به اینها بسنده خواهیم کرد.
.
🔸کوشاد تلگرام :
روزبه مشروطه نزدیک است. در روزهای بازمانده می‌خواهیم از کسانی که خواهان یا بدخواه مشروطه بوده‌اند یاد کنیم. اینست در این روزها هم از مشروطه‌خواهان و هم از دشمنان مشروطه پیکره‌هایی آورده شرح کوتاهی از کارهاشان می‌آوریم.
این پیکره و شرحها از روزنامه‌ی پرچم گردآوری شده.
نام‌آوران جنبش مشروطه تنها این کسان نیستند ولی از تنگی مجال کنون به اینها بسنده خواهیم کرد.
.
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 7ـ دین چیست؟.. (تکه‌ی یک از یک)
از این گفته‌ها معنی دین نیز روشنست. دین چیزی بیرون از زندگانی نیست. دین شناختن معنی جهان و پی بردن به حقایق زندگانی و زیستن از روی خرد است. سخنانی که ما می‌گوییم و من کوتاه‌شده‌ی آنها را در آغاز این کتاب یاد کردم دین است. ما می‌گوییم : دین زبان سپهر[=طبیعت] است. حقایق جهان را دریافتن و زندگی از روی فهم و بینش کردن و بآبادی جهان و آسایش جهانیان کوشیدن دین است. کشیشها و ملاها و حاخامها و مؤبدان و دیگران که هر کدام دستگاهی را بنام دین راه می‌برند چنین وامی‌نمایند که دین چیزی در کناره‌ی زندگانیست. یک رشته باورها و بایا‌هاییست که مردمان باید بپذیرند و اگر نپذیرفتند در آنجهان در آتش سوخته خواهند شد.
آنها دین را چنین چیزی وامی‌نمایند. مثلاً مردمان باید باور کنند که مسیح فرزند خدا بود و پس از کشته شدن از میان مردگان برخاسته و به آسمانها رفته است ، که اگر این را نپذیرند دارای «ایمان» نیستند و «به ملکوت آسمانها داخل نخواهند شد».
چند سال پیش روزی با یکی از مسیونرهای اروپایی سخن می‌راندیم و من نوشته‌های بیپای انجیل و توریت را یاد کرده می‌گفتم : « اینها با خرد نمی‌سازد» ، بمن چنین پاسخ داد : «ایمان چیز دیگرست و عقل چیز دیگر». این بود پاسخی که یک کشیش دانشمند بمن داد.
ولی ما روشن گردانیده‌ایم که نخست ، دین شناختن معنی جهان و زندگانیست. دوم ، یگانه چیزی که خدا بما داده و راست و دروغ را با آن می‌شناسیم خرد است. دین باید سراپا خردپذیر باشد. هر آنچه خردپذیر نیست بیپاست و باید بکنار گزاشت.
از این سخنانِ ما درباره‌ی دین دو نتیجه‌ی بسیار بزرگی بدست تواند آمد :
1) این دستگاههایی که امروز بنام دین هست و شکست خورده و خوار پایداری می‌نماید و مایه‌ی گرفتاریست باید از میان برود و دین در معنی راستش که چیز بسیار ارجداریست رواج گیرد و سودهای بزرگی از آن پیدا شود.
2) باین اختلافها که بنام دینها و کیشها درمیانست زمینه بازنمانده مردمان در سراسر جهان بهم نزدیکتر باشند.
اینها نتیجه‌های بزرگیست و راهش جز گفته‌ها و کوششهای ما نیست. دو سال پیش مستر کردل هول معاون وزارت خارجه‌ی آمریکا گفتاری رانده درمیان سخنان خود چنین گفته بود : «پس از جنگ یکی از کارها که باید بود یکی شدن دینهاست».
ما باین گفته‌ی وزیر آمریکایی ارج می‌گزاریم. کشورها امروز بهم بسته شده و جهان ماننده‌ی یک کشور گردیده. امروز کوششها به پدید آوردن یک دولت بزرگِ همه‌جهانی می‌رود ، در چنین زمانی مردمان باید در اندیشه و باور نیز بهم نزدیک باشند. ولی راه چیست؟.
آیا می‌توان قانونی در آن باره گزارده روان گردانید؟ آیا می‌توان با زور و فشار آن را پیش برد؟.. آیا می‌توان با خواهش و درخواست آن را بجایی رسانید؟.. بیگفتگوست که با هیچ یک از اینها نتواند بود و یگانه‌راه آنست که دین به معنی راست و خردپذیر خود باشد که همه توانند آن را پذیرفت.
وزیر آمریکایی آرزو کرده که دینها همه یکی گردد. از این بالاتر آنست که دین یک چیز سودمند و ارجداری باشد ـ یک چیزی باشد که به درد زندگانی بخورد. دین بآن معنی که وانموده‌ی کشیشها و ملاهاست جز چیزی بیهوده نیست و از یکی بودنش هم نتیجه‌ای نتواند بود.
اینهاست آنچه ما می‌گوییم و می‌خواهیم که بکوتاهی یاد کردم.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸بخش یکم ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..
🔹 7ـ دین چیست؟.. (تکه‌ی یک از یک)
از این گفته‌ها معنی دین نیز روشنست. دین چیزی بیرون از زندگانی نیست. دین شناختن معنی جهان و پی بردن به حقایق زندگانی و زیستن از روی خرد است. سخنانی که ما می‌گوییم و من کوتاه‌شده‌ی آنها را در آغاز این کتاب یاد کردم دین است. ما می‌گوییم : دین زبان سپهر[=طبیعت] است. حقایق جهان را دریافتن و زندگی از روی فهم و بینش کردن و بآبادی جهان و آسایش جهانیان کوشیدن دین است. کشیشها و ملاها و حاخامها و مؤبدان و دیگران که هر کدام دستگاهی را بنام دین راه می‌برند چنین وامی‌نمایند که دین چیزی در کناره‌ی زندگانیست. یک رشته باورها و بایا‌هاییست که مردمان باید بپذیرند و اگر نپذیرفتند در آنجهان در آتش سوخته خواهند شد.
آنها دین را چنین چیزی وامی‌نمایند. مثلاً مردمان باید باور کنند که مسیح فرزند خدا بود و پس از کشته شدن از میان مردگان برخاسته و به آسمانها رفته است ، که اگر این را نپذیرند دارای «ایمان» نیستند و «به ملکوت آسمانها داخل نخواهند شد».
چند سال پیش روزی با یکی از مسیونرهای اروپایی سخن می‌راندیم و من نوشته‌های بیپای انجیل و توریت را یاد کرده می‌گفتم : « اینها با خرد نمی‌سازد» ، بمن چنین پاسخ داد : «ایمان چیز دیگرست و عقل چیز دیگر». این بود پاسخی که یک کشیش دانشمند بمن داد.
ولی ما روشن گردانیده‌ایم که نخست ، دین شناختن معنی جهان و زندگانیست. دوم ، یگانه چیزی که خدا بما داده و راست و دروغ را با آن می‌شناسیم خرد است. دین باید سراپا خردپذیر باشد. هر آنچه خردپذیر نیست بیپاست و باید بکنار گزاشت.
از این سخنانِ ما درباره‌ی دین دو نتیجه‌ی بسیار بزرگی بدست تواند آمد :
1) این دستگاههایی که امروز بنام دین هست و شکست خورده و خوار پایداری می‌نماید و مایه‌ی گرفتاریست باید از میان برود و دین در معنی راستش که چیز بسیار ارجداریست رواج گیرد و سودهای بزرگی از آن پیدا شود.
2) باین اختلافها که بنام دینها و کیشها درمیانست زمینه بازنمانده مردمان در سراسر جهان بهم نزدیکتر باشند.
اینها نتیجه‌های بزرگیست و راهش جز گفته‌ها و کوششهای ما نیست. دو سال پیش مستر کردل هول معاون وزارت خارجه‌ی آمریکا گفتاری رانده درمیان سخنان خود چنین گفته بود : «پس از جنگ یکی از کارها که باید بود یکی شدن دینهاست».
ما باین گفته‌ی وزیر آمریکایی ارج می‌گزاریم. کشورها امروز بهم بسته شده و جهان ماننده‌ی یک کشور گردیده. امروز کوششها به پدید آوردن یک دولت بزرگِ همه‌جهانی می‌رود ، در چنین زمانی مردمان باید در اندیشه و باور نیز بهم نزدیک باشند. ولی راه چیست؟.
آیا می‌توان قانونی در آن باره گزارده روان گردانید؟ آیا می‌توان با زور و فشار آن را پیش برد؟.. آیا می‌توان با خواهش و درخواست آن را بجایی رسانید؟.. بیگفتگوست که با هیچ یک از اینها نتواند بود و یگانه‌راه آنست که دین به معنی راست و خردپذیر خود باشد که همه توانند آن را پذیرفت.
وزیر آمریکایی آرزو کرده که دینها همه یکی گردد. از این بالاتر آنست که دین یک چیز سودمند و ارجداری باشد ـ یک چیزی باشد که به درد زندگانی بخورد. دین بآن معنی که وانموده‌ی کشیشها و ملاهاست جز چیزی بیهوده نیست و از یکی بودنش هم نتیجه‌ای نتواند بود.
اینهاست آنچه ما می‌گوییم و می‌خواهیم که بکوتاهی یاد کردم.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 23ـ بزرگترین مایه‌ی خشنودی خدا از میان برخاستن این پراکندگیهاست (دو از سه)
کسانی که بنماز و نیایش خود می‌نازند بهتر است تاریخ را بخوانند که هنگامی که مغولان به ایران تاختند و آن آتشها را افروختند سراسر ایران پر از این نمایشها می‌بود. آرزو می‌کنم خوانندگان سفرنامه‌ی ابن جُبَیر را بخوانند. این مرد که در آغاز خلافت الناصرلدین‌الله از اَندُلُس بیرون آمده و از راه مصر و دریا بمکه رفته و در بازگشت عراق و سوریا را دیده در همه جا ستایشهای بسیار از خداترسی و نماز و نیایش مسلمانان می‌نویسد و داستانهای بس شگفتی می‌آورد. گذشته از صوفیان که در خانقاهها کارشان جز این چیزها نمی‌بوده انبوهی از دیگران یک نیم روز را با نیایش و نماز بسر می‌برده‌اند. من تکه‌هایی از نوشته‌های او را در بغداد در اینجا می‌آورم. از مسجد و منبر ابن‌جوزی سخن رانده چنین می‌گوید : «کسی تا آن را ندیده از شنیدن چه خواهد دانست؟!.. واعظ چون از خطبه پرداخت و پند آغاز کرده سخنانی سرود گفته‌هایش چندان کارگر افتاد که دلها پریدن گرفت و جانها گداختن آغاز کرد و ناله‌ها برخاست و فریادها بلند شد. انبوهی بتوبه برخاستند و همچون پروانگان که بروی چراغ ریزند بر سر او ریختند و پیشانیها به پیش داشتندی که از موی هر یکی می‌گرفت و دست بسرشان می‌مالید. بودند کسانی که از خویش رفته بودند و آنان را روی دست گرفته نزد او می‌بردند. دیداری دیدیم که دلها را از ترس و پشیمانی پر می‌ساخت و هراس روز رستاخیز را به پیش چشم می‌آورد. آنهمه رنجها که برده و از دریاها گذشته و بیابانها را پیموده بودیم اگر نبودی نتیجه‌ی آنها جز دیدن این دیدار ما را بس بودی ...».
از این تکه‌ها در کتاب او بسیار است و کسی که آنها را بخواند آرزوی چنان روزگاری خواهد کرد و پیش خود خواهد گفت : مردمی با این اندازه خداترسی چه کمی داشته‌اند؟!. ولی اگر تاریخ را دنبال کنیم آن نیایشها و ناله‌ها و اشک‌ریزیها جز نمایشهای پوچی نبوده است و همان مردم روانهاشان بسیار تیره و پست بوده و پیش از همه غیرت و مردانگی را کم داشته‌اند. زیرا سی و اند سال پس از آن تاریخ و در آخرهای خلافت همان ناصرلدین‌الله است که چنگیز روی به ماوراءالنهر و خوارزم و خراسان می‌آورد و چهار سال آن بیدادگریها را می‌کند و ما می‌بینیم از آن خداترسان و توبه‌کردگان چه در ایران و چه در عراق تکانی پیدا نمی‌شود و از ابن جوزی و مانندگان او جز بیرگی و سستنهادی پدید نمی‌آید. کسانی که از ترس خدا از خود می‌رفته‌اند یکی آن نمی‌کند که خشنودی خدا را جوید و جانفشانانه پا جلو گزارد و مردم را بتکان آورد و بچاره کوشد. تاریخ در دست ماست و نیک می‌دانیم که در آن روز دلگداز از این خداترسان چه ننگین‌کاریها دیده شده. ابوبکر رازی سرزنجیر صوفیان خود می‌نویسد که چون آوازه‌ی درآمدن مغولان را شنیده زنان و فرزندان خود را گزارده و «شبانه با جمعی اعزه و درویشان» جان بدر برده که چون مغولان به ری رسیده‌اند همگی آن بی‌پناهان را از تیغ گذرانیده‌اند.
اینست ارزش نیایش و نماز این کسان. اینست آنچه بدان می‌نازند. اینست آنچه می‌خواهند ما نیز دنبال کنیم و پی ایشان را گیریم. در جایی که در یک توده یازده کیش روانست و هر یکی با خدا بی‌فرهنگیهای دیگری می‌کنند ، در جایی که یک نیم جوانان خدا را نمی‌شناسند ، در جایی که به هر شهر و دیهی چند بتخانه برپاست ، در جایی که پستترین مفتخوران دعوای همپایی با خدا می‌کنند و فرومایه‌ترین بیکاران ، جهان آفرینش را بر سر خود می‌گردانند ـ اینان می‌خواهند ما همه‌ی آنها را فراموش کنیم و به یک نمایشهای سرسری بسنده نماییم و خود را و دیگران را فریب دهیم.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 23ـ بزرگترین مایه‌ی خشنودی خدا از میان برخاستن این پراکندگیهاست (دو از سه)
کسانی که بنماز و نیایش خود می‌نازند بهتر است تاریخ را بخوانند که هنگامی که مغولان به ایران تاختند و آن آتشها را افروختند سراسر ایران پر از این نمایشها می‌بود. آرزو می‌کنم خوانندگان سفرنامه‌ی ابن جُبَیر را بخوانند. این مرد که در آغاز خلافت الناصرلدین‌الله از اَندُلُس بیرون آمده و از راه مصر و دریا بمکه رفته و در بازگشت عراق و سوریا را دیده در همه جا ستایشهای بسیار از خداترسی و نماز و نیایش مسلمانان می‌نویسد و داستانهای بس شگفتی می‌آورد. گذشته از صوفیان که در خانقاهها کارشان جز این چیزها نمی‌بوده انبوهی از دیگران یک نیم روز را با نیایش و نماز بسر می‌برده‌اند. من تکه‌هایی از نوشته‌های او را در بغداد در اینجا می‌آورم. از مسجد و منبر ابن‌جوزی سخن رانده چنین می‌گوید : «کسی تا آن را ندیده از شنیدن چه خواهد دانست؟!.. واعظ چون از خطبه پرداخت و پند آغاز کرده سخنانی سرود گفته‌هایش چندان کارگر افتاد که دلها پریدن گرفت و جانها گداختن آغاز کرد و ناله‌ها برخاست و فریادها بلند شد. انبوهی بتوبه برخاستند و همچون پروانگان که بروی چراغ ریزند بر سر او ریختند و پیشانیها به پیش داشتندی که از موی هر یکی می‌گرفت و دست بسرشان می‌مالید. بودند کسانی که از خویش رفته بودند و آنان را روی دست گرفته نزد او می‌بردند. دیداری دیدیم که دلها را از ترس و پشیمانی پر می‌ساخت و هراس روز رستاخیز را به پیش چشم می‌آورد. آنهمه رنجها که برده و از دریاها گذشته و بیابانها را پیموده بودیم اگر نبودی نتیجه‌ی آنها جز دیدن این دیدار ما را بس بودی ...».
از این تکه‌ها در کتاب او بسیار است و کسی که آنها را بخواند آرزوی چنان روزگاری خواهد کرد و پیش خود خواهد گفت : مردمی با این اندازه خداترسی چه کمی داشته‌اند؟!. ولی اگر تاریخ را دنبال کنیم آن نیایشها و ناله‌ها و اشک‌ریزیها جز نمایشهای پوچی نبوده است و همان مردم روانهاشان بسیار تیره و پست بوده و پیش از همه غیرت و مردانگی را کم داشته‌اند. زیرا سی و اند سال پس از آن تاریخ و در آخرهای خلافت همان ناصرلدین‌الله است که چنگیز روی به ماوراءالنهر و خوارزم و خراسان می‌آورد و چهار سال آن بیدادگریها را می‌کند و ما می‌بینیم از آن خداترسان و توبه‌کردگان چه در ایران و چه در عراق تکانی پیدا نمی‌شود و از ابن جوزی و مانندگان او جز بیرگی و سستنهادی پدید نمی‌آید. کسانی که از ترس خدا از خود می‌رفته‌اند یکی آن نمی‌کند که خشنودی خدا را جوید و جانفشانانه پا جلو گزارد و مردم را بتکان آورد و بچاره کوشد. تاریخ در دست ماست و نیک می‌دانیم که در آن روز دلگداز از این خداترسان چه ننگین‌کاریها دیده شده. ابوبکر رازی سرزنجیر صوفیان خود می‌نویسد که چون آوازه‌ی درآمدن مغولان را شنیده زنان و فرزندان خود را گزارده و «شبانه با جمعی اعزه و درویشان» جان بدر برده که چون مغولان به ری رسیده‌اند همگی آن بی‌پناهان را از تیغ گذرانیده‌اند.
اینست ارزش نیایش و نماز این کسان. اینست آنچه بدان می‌نازند. اینست آنچه می‌خواهند ما نیز دنبال کنیم و پی ایشان را گیریم. در جایی که در یک توده یازده کیش روانست و هر یکی با خدا بی‌فرهنگیهای دیگری می‌کنند ، در جایی که یک نیم جوانان خدا را نمی‌شناسند ، در جایی که به هر شهر و دیهی چند بتخانه برپاست ، در جایی که پستترین مفتخوران دعوای همپایی با خدا می‌کنند و فرومایه‌ترین بیکاران ، جهان آفرینش را بر سر خود می‌گردانند ـ اینان می‌خواهند ما همه‌ی آنها را فراموش کنیم و به یک نمایشهای سرسری بسنده نماییم و خود را و دیگران را فریب دهیم.
🌸
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
شادروان حاجی مهدی‌آقا کوزه‌کنانی (پدر توده)
این نیکمرد یکی از بازرگانان توانگر و بنام تبریز ، و خود یک مرد دانا و غیرتمند و پاکدامنی بود و از اینرو درمیان مردم احترامی داشت. چون در تبریز جنبش مشروطه‌خواهی برخاست از دسته‌ی بازرگانان چند تن پا پیش گزارده پول دادند و هواداری سختی نمودند. پیشرو آنان این مرد بود که دیگران پیروی ازو کردند.
سپس در کشاکشهایی که دو سال کمابیش درمیانه‌ی آزادیخواهان و دربار قاجاری بود و هر چند زمانی یک بار هیاهو برمی‌خاست ، اینمرد در همه‌ی آنها در جلو مردم می‌ایستاد و با گفتار و کردار مایه‌ی دلگرمی آزادیخواهان می‌شد. همچنین در سالهای 1326 و 1327 که تبریز جنگ می‌کرد اینمرد یکی از سرجنبانان بود و پسرش حاجی حسن‌آقا تفنگ بدوش انداخته همراه مجاهدان بجنگ می‌رفت.
در آغاز مشروطه در تهران سعدالدوله را بسیار بالا برده و «پدر توده» (ابوالمله) نامیدند و در تبریز این نام را به حاجی مهدی‌آقا دادند. سعدالدوله پس از چندی از مشروطه‌خواهان جدا گردید و آن نام را نتوانست نگه دارد. ولی حاجی مهدی‌آقا آن را نگه داشت و تا هنگامی که مُرد از هواداران مشروطه بشمار می‌رفت.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 39 : دوشنبه 18 اسفندماه 1320.
این نیکمرد یکی از بازرگانان توانگر و بنام تبریز ، و خود یک مرد دانا و غیرتمند و پاکدامنی بود و از اینرو درمیان مردم احترامی داشت. چون در تبریز جنبش مشروطه‌خواهی برخاست از دسته‌ی بازرگانان چند تن پا پیش گزارده پول دادند و هواداری سختی نمودند. پیشرو آنان این مرد بود که دیگران پیروی ازو کردند.
سپس در کشاکشهایی که دو سال کمابیش درمیانه‌ی آزادیخواهان و دربار قاجاری بود و هر چند زمانی یک بار هیاهو برمی‌خاست ، اینمرد در همه‌ی آنها در جلو مردم می‌ایستاد و با گفتار و کردار مایه‌ی دلگرمی آزادیخواهان می‌شد. همچنین در سالهای 1326 و 1327 که تبریز جنگ می‌کرد اینمرد یکی از سرجنبانان بود و پسرش حاجی حسن‌آقا تفنگ بدوش انداخته همراه مجاهدان بجنگ می‌رفت.
در آغاز مشروطه در تهران سعدالدوله را بسیار بالا برده و «پدر توده» (ابوالمله) نامیدند و در تبریز این نام را به حاجی مهدی‌آقا دادند. سعدالدوله پس از چندی از مشروطه‌خواهان جدا گردید و آن نام را نتوانست نگه دارد. ولی حاجی مهدی‌آقا آن را نگه داشت و تا هنگامی که مُرد از هواداران مشروطه بشمار می‌رفت.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 39 : دوشنبه 18 اسفندماه 1320.
Telegram
attach 📎
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
شادروان اسدآقاخان
یکی از کسانی که در سالهای 1326 و 1327 در جنگهای تبریز بنام گردید و جا در دلها برای خود باز گردانید شادروان اسدآقاخان بود. این جوان در آن هنگام بیست دو سه سال بیشتر نداشت. ولی در سایه‌ی دلیریهایی که می‌نمود و کاردانیهایی که نشان می‌داد در اندک‌زمانی شناخته گردید. در همان سال در جنگها یک چشمش را گلوله تباه گردانید. ولی مانع کار او نشد و روز بروز بجایگاهش افزود.
روز 29 ذیحجه‌ی 1329 که با سالداتهای [سرباز (به روسی)] دولت مستبد روس جنگ برخاست این جوان در آن روز کارهای قهرمانی نمود و اینبود پس از چیرگی روسیان با دیگران از شهر بیرون رفتند که از مرز گذشته روانه‌ی استانبول شدند. اسدآقا در آنجا بمدرسه‌ی پلیس وارد شد و درسهای آنجا را بپایان رسانید.
سپس چون پس از چند سالی به ایران بازگشت گاهی در شهربانی و گاهی در ژاندارمری بود تا در سال 1340 در ساوُجبُلاغ در جنگ سیمگو کشته گردید.
عکس بالا اسدآقاخان را با مشهدی محمدعلیخان (محمدعلی آذر) که او نیز از سردستگان مجاهدان بود نشان می‌دهد.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 64 : آدینه 21 فروردین 1321.
یکی از کسانی که در سالهای 1326 و 1327 در جنگهای تبریز بنام گردید و جا در دلها برای خود باز گردانید شادروان اسدآقاخان بود. این جوان در آن هنگام بیست دو سه سال بیشتر نداشت. ولی در سایه‌ی دلیریهایی که می‌نمود و کاردانیهایی که نشان می‌داد در اندک‌زمانی شناخته گردید. در همان سال در جنگها یک چشمش را گلوله تباه گردانید. ولی مانع کار او نشد و روز بروز بجایگاهش افزود.
روز 29 ذیحجه‌ی 1329 که با سالداتهای [سرباز (به روسی)] دولت مستبد روس جنگ برخاست این جوان در آن روز کارهای قهرمانی نمود و اینبود پس از چیرگی روسیان با دیگران از شهر بیرون رفتند که از مرز گذشته روانه‌ی استانبول شدند. اسدآقا در آنجا بمدرسه‌ی پلیس وارد شد و درسهای آنجا را بپایان رسانید.
سپس چون پس از چند سالی به ایران بازگشت گاهی در شهربانی و گاهی در ژاندارمری بود تا در سال 1340 در ساوُجبُلاغ در جنگ سیمگو کشته گردید.
عکس بالا اسدآقاخان را با مشهدی محمدعلیخان (محمدعلی آذر) که او نیز از سردستگان مجاهدان بود نشان می‌دهد.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 64 : آدینه 21 فروردین 1321.
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
🔶 شادروان یارمحمدخان کرمانشاهی
یارمحمدخان یکی از مردان غیرتمند و گردنفراز ایران بود. در سال 1326 [1287خ] که محمدعلی‌میرزا با مجلس بدشمنی برخاست و مقدمه‌ی بمباران را تهیه کرد و مجلس از همه‌ی شهرها کمک می‌خواست این جوانمرد با حسینخان نامی با دو تن همراه آهنگ تهران کردند ولی چون بقم رسیدند در آنجا از داستان بمباران مجلس و بهم خوردن دستگاه مشروطه آگاه گردیدند. ولی چون آوازه‌ی ایستادگی تبریز بگوششان رسیده اسبها و تفنگهای خود را فروخته از بیراهه آهنگ تبریز کردند. در اینجا ستارخان خشنودانه از آنان پذیرایی کرد و در همه‌ی جنگهای تبریز اینان بودند و نام یارمحمدخان و حسینخان بزبانها می‌رفت. سپس در سفر اردبیل همراه ستارخان بودند. سپس نیز به تهران آمدند.
پس از داستان التماتوم یارمحمدخان یکی از سرداران مجاهدان گردید و همراه یِفرِمخان بجنگ سالارالدوله رفت و سپس خود او سردسته شده بنام آنکه ناصرالملک و دیگران با مشروطه خیانت کرده‌اند بدولت شورید و برای گرفتن کرمانشاهان بآنجا درآمد. ولی در جنگ ناگهان کشته گردید. (برای داستان بخش چهارم تاریخ هیجده‌ساله دیده شود).
عکس بالا در همان سفر کرمانشاه برداشته شده. آن که در پشت مترالیوز نشسته یارمحمدخان و دیگران از سردستگان بختیاری می‌باشند.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 108 : شنبه 9 خرداد 1321.
یارمحمدخان یکی از مردان غیرتمند و گردنفراز ایران بود. در سال 1326 [1287خ] که محمدعلی‌میرزا با مجلس بدشمنی برخاست و مقدمه‌ی بمباران را تهیه کرد و مجلس از همه‌ی شهرها کمک می‌خواست این جوانمرد با حسینخان نامی با دو تن همراه آهنگ تهران کردند ولی چون بقم رسیدند در آنجا از داستان بمباران مجلس و بهم خوردن دستگاه مشروطه آگاه گردیدند. ولی چون آوازه‌ی ایستادگی تبریز بگوششان رسیده اسبها و تفنگهای خود را فروخته از بیراهه آهنگ تبریز کردند. در اینجا ستارخان خشنودانه از آنان پذیرایی کرد و در همه‌ی جنگهای تبریز اینان بودند و نام یارمحمدخان و حسینخان بزبانها می‌رفت. سپس در سفر اردبیل همراه ستارخان بودند. سپس نیز به تهران آمدند.
پس از داستان التماتوم یارمحمدخان یکی از سرداران مجاهدان گردید و همراه یِفرِمخان بجنگ سالارالدوله رفت و سپس خود او سردسته شده بنام آنکه ناصرالملک و دیگران با مشروطه خیانت کرده‌اند بدولت شورید و برای گرفتن کرمانشاهان بآنجا درآمد. ولی در جنگ ناگهان کشته گردید. (برای داستان بخش چهارم تاریخ هیجده‌ساله دیده شود).
عکس بالا در همان سفر کرمانشاه برداشته شده. آن که در پشت مترالیوز نشسته یارمحمدخان و دیگران از سردستگان بختیاری می‌باشند.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 108 : شنبه 9 خرداد 1321.
Telegram
attach 📎
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
🔶 حاجیشیخ فضل‌الله نوری
❌ بدخواهان مشروطه
یکی از بدخواهان مشروطه حاجیشیخ فضل‌الله نوری بوده. این مجتهد تهران نخست همگام دو سید هواخواهی از مشروطه می‌نمود. ولی از زمانی که گفتگوی متمم قانون اساسی بمیان آمد این بمخالفت برخاست و سرانجام کار بآنجا کشید که با گروه بسیاری از تهران کوچیده در شاه عبدالعظیم بستی نشست. سپس نیز کشاکشهای بسیاری با مشروطه نمود تا هنگامی که پس از برافتادن محمدعلی‌میرزا در سال 1327 [نهم مرداد 1288خ] او را در تهران بدار کشیدند. این عکس که در سالهای پیش از مشروطه برداشته شده او را با پیرامونیان خود نشان می‌دهد.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 135 : سه‌شنبه 9 تیر 1321.
❌ بدخواهان مشروطه
یکی از بدخواهان مشروطه حاجیشیخ فضل‌الله نوری بوده. این مجتهد تهران نخست همگام دو سید هواخواهی از مشروطه می‌نمود. ولی از زمانی که گفتگوی متمم قانون اساسی بمیان آمد این بمخالفت برخاست و سرانجام کار بآنجا کشید که با گروه بسیاری از تهران کوچیده در شاه عبدالعظیم بستی نشست. سپس نیز کشاکشهای بسیاری با مشروطه نمود تا هنگامی که پس از برافتادن محمدعلی‌میرزا در سال 1327 [نهم مرداد 1288خ] او را در تهران بدار کشیدند. این عکس که در سالهای پیش از مشروطه برداشته شده او را با پیرامونیان خود نشان می‌دهد.
احمد کسروی ، پرچم روزانه ش 135 : سه‌شنبه 9 تیر 1321.
📖 انکیزیسیون در ایران
🖌 احمد کسروی
🔸بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟..
🔹 1ـ ایرانیان چرا نیک نمی‌شوند؟.. (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه خوانندگان دیدند گفته‌ها و کوششهای ما درباره‌ی سراسر جهانست و تنها درباره‌ی ایران نیست. ما به نیکی سراسر جهان می‌کوشیم ولی چون در ایرانیم ناچاری بوده که کوششهای ما از اینجا آغاز یابد. چراغی که روشن می‌گردد نخست باید به پیرامون خود تابد.
ولی در ایران در همان گام نخست ، با یک دشواری یا بهتر گویم با یک چیستان روبرو بودیم. «ایرانیان چرا نیک نمی‌شوند؟».
همه می‌دانیم این توده گرفتار و بدحالست. از صد و پنجاه سال پیش از هر پیشامدی سرشکسته و شرمنده بیرون آمده ، پیاپی گوشه‌های کشور خود را از دست داده. اکنون هم از توده‌های پس‌افتاده‌ی جهان بشُمار است و آبرویی درمیان توده‌ها ندارد ، و ما که در این کشوریم می‌بینیم که در زندگی نیز از آسایش و خوشی برخوردار نمی‌باشند. با صد سختی و بدبختی گرفتارند.
از شصت و هفتاد سال پیش در این توده بیداری پیدا شده و چاره‌جوییهایی رفته. نخست کسانی داستان را ساده گرفته می‌پنداشته‌اند اگر پادشاهی یا وزیری باشد که هوش و خرد بکار دهد چاره‌ی دردها خواهد بود و این توده به راه پیشرفت افتاده با توده‌های دیگر همگام خواهد گردید. قائم‌مقام فراهانی و میرزاتقی‌خان امیرکبیر از این کسان بوده‌اند و هر یکی بنوبت خود بکوششهایی برخاسته جانهای خود را در آن راه باخته‌اند بی‌آنکه نتیجه‌ای بدست آید.
پس از ایشان کسانی پنداشته‌اند مایه‌ی بدبختی ایران استبداد است. در این کشور چون قانون نیست و پادشاه و درباریان بدلخواه و خودسر فرمان می‌رانند کارها نابسامان می‌باشد و توده از پیشرفت بازمی‌ماند. حاجیمیرزا حسینخان سپهسالار و میرزا علی‌خان امین‌الدوله و مَلکم‌خان و دیگران از این دسته بوده‌اند و هر یکی خواسته قانونهایی در این کشور روان گرداند. سپس هم اندیشه‌ی مشروطه‌خواهی پیدا شده و پس از جانفشانیهای بسیار در این کشور روان گردیده.
مشروطه‌خواهان بیگمان بودند که چاره‌ی دردهای توده را پیدا کرده‌اند. جشنها و شادیهای بی‌اندازه می‌نمودند. بارها در انجمنها به زبان می‌آوردند : «این ملت نجیب که بیدار شده و براه ترقی افتاده چند سال بیشتر نخواهد گذشت که خود را به پایه‌ی ملت فرانسه خواهد رسانید». آن جوش و خروش ساختگی را که از مردم می‌دیدند این مصرع بزبانها افتاده بود : «این طفل یکشبه ره صدساله می‌رود». پیرمردها اندوه می‌خوردند که خواهند مرد و نخواهند دید آن روزی را که «ملت نجیب ایران در صف ملل مترقیه‌ی عالم جا گرفته».
ولی این امیدها همه بیجا درآمد. مشروطه در ایران نه تنها این توده را براه پیشرفت نینداخت ، خود آن پیش نرفت و پا نگرفت و امروز در برابر چشمهاست که ما چه دستگاه رسوایی بنام مشروطه داریم.
از همان سالهای دوم و سوم مشروطه پیدا بود که کوششها و امیدها هدر رفته و مشروطه به درد این توده درمان نخواهد کرد. اینبود گروهی از کوشندگان از همان هنگام دچار نومیدی گردیده خود را کنار کشیدند. یک دسته‌ی دیگر روزنه‌ی امید دیگری پیدا کرده چنین گفتند : «جامعه چون بیسواد است و رشد سیاسی ندارد سرچشمه‌ی بدبختیها اینست. باید جامعه را باسواد گردانید. باید فرش و رخت خود را فروخت و دبستان برپا گردانید». بدینسان چشم امید بدبستانها دوختند.
در حالی که از این هم نتیجه‌ی وارونه پیدا شد. چهل سال بیشتر است وزارت فرهنگ برپا گردیده و کوششهای بسیار بکار رفته و کمترین نشانه‌ی بهبود در حال کشور و توده پدید نیامده بلکه راستش اینست که ما اگر درسخواندگان را رویهم‌رفته بگیریم و آنها را با روستاییانِ بیسواد در ترازو گزارده بخواهیم از دیده‌ی «شایستگی بزندگانی» بسنجیم بیگمان سنگینی در کفه‌ی روستاییان بیسواد خواهد بود. این یک داستانیست که فرهنگ بجای اینکه به شایستگی جوانان بیفزاید از آن می‌کاهد. [1]
به هر حال از دبستانها هم چاره‌ای نشد. در اینجا بود که داستان صورت چیستان پیدا می‌کرد. در اینجا بود که نومیدی همه را فرامی‌گرفت. در اینجا بود که عنوان بدست بدخواهان افتاده می‌گفتند : «این توده دِژِنِره[=تباه] شده ، دردهایش درمان‌پذیر نیست». یک دسته تیشه را از ریشه زده می‌گفتند : «ایران از نخست هیچی نبوده».
پانوشت :
1ـ کتاب «فرهنگ چیست؟» دیده شود. ـ و
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟..
🔹 1ـ ایرانیان چرا نیک نمی‌شوند؟.. (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه خوانندگان دیدند گفته‌ها و کوششهای ما درباره‌ی سراسر جهانست و تنها درباره‌ی ایران نیست. ما به نیکی سراسر جهان می‌کوشیم ولی چون در ایرانیم ناچاری بوده که کوششهای ما از اینجا آغاز یابد. چراغی که روشن می‌گردد نخست باید به پیرامون خود تابد.
ولی در ایران در همان گام نخست ، با یک دشواری یا بهتر گویم با یک چیستان روبرو بودیم. «ایرانیان چرا نیک نمی‌شوند؟».
همه می‌دانیم این توده گرفتار و بدحالست. از صد و پنجاه سال پیش از هر پیشامدی سرشکسته و شرمنده بیرون آمده ، پیاپی گوشه‌های کشور خود را از دست داده. اکنون هم از توده‌های پس‌افتاده‌ی جهان بشُمار است و آبرویی درمیان توده‌ها ندارد ، و ما که در این کشوریم می‌بینیم که در زندگی نیز از آسایش و خوشی برخوردار نمی‌باشند. با صد سختی و بدبختی گرفتارند.
از شصت و هفتاد سال پیش در این توده بیداری پیدا شده و چاره‌جوییهایی رفته. نخست کسانی داستان را ساده گرفته می‌پنداشته‌اند اگر پادشاهی یا وزیری باشد که هوش و خرد بکار دهد چاره‌ی دردها خواهد بود و این توده به راه پیشرفت افتاده با توده‌های دیگر همگام خواهد گردید. قائم‌مقام فراهانی و میرزاتقی‌خان امیرکبیر از این کسان بوده‌اند و هر یکی بنوبت خود بکوششهایی برخاسته جانهای خود را در آن راه باخته‌اند بی‌آنکه نتیجه‌ای بدست آید.
پس از ایشان کسانی پنداشته‌اند مایه‌ی بدبختی ایران استبداد است. در این کشور چون قانون نیست و پادشاه و درباریان بدلخواه و خودسر فرمان می‌رانند کارها نابسامان می‌باشد و توده از پیشرفت بازمی‌ماند. حاجیمیرزا حسینخان سپهسالار و میرزا علی‌خان امین‌الدوله و مَلکم‌خان و دیگران از این دسته بوده‌اند و هر یکی خواسته قانونهایی در این کشور روان گرداند. سپس هم اندیشه‌ی مشروطه‌خواهی پیدا شده و پس از جانفشانیهای بسیار در این کشور روان گردیده.
مشروطه‌خواهان بیگمان بودند که چاره‌ی دردهای توده را پیدا کرده‌اند. جشنها و شادیهای بی‌اندازه می‌نمودند. بارها در انجمنها به زبان می‌آوردند : «این ملت نجیب که بیدار شده و براه ترقی افتاده چند سال بیشتر نخواهد گذشت که خود را به پایه‌ی ملت فرانسه خواهد رسانید». آن جوش و خروش ساختگی را که از مردم می‌دیدند این مصرع بزبانها افتاده بود : «این طفل یکشبه ره صدساله می‌رود». پیرمردها اندوه می‌خوردند که خواهند مرد و نخواهند دید آن روزی را که «ملت نجیب ایران در صف ملل مترقیه‌ی عالم جا گرفته».
ولی این امیدها همه بیجا درآمد. مشروطه در ایران نه تنها این توده را براه پیشرفت نینداخت ، خود آن پیش نرفت و پا نگرفت و امروز در برابر چشمهاست که ما چه دستگاه رسوایی بنام مشروطه داریم.
از همان سالهای دوم و سوم مشروطه پیدا بود که کوششها و امیدها هدر رفته و مشروطه به درد این توده درمان نخواهد کرد. اینبود گروهی از کوشندگان از همان هنگام دچار نومیدی گردیده خود را کنار کشیدند. یک دسته‌ی دیگر روزنه‌ی امید دیگری پیدا کرده چنین گفتند : «جامعه چون بیسواد است و رشد سیاسی ندارد سرچشمه‌ی بدبختیها اینست. باید جامعه را باسواد گردانید. باید فرش و رخت خود را فروخت و دبستان برپا گردانید». بدینسان چشم امید بدبستانها دوختند.
در حالی که از این هم نتیجه‌ی وارونه پیدا شد. چهل سال بیشتر است وزارت فرهنگ برپا گردیده و کوششهای بسیار بکار رفته و کمترین نشانه‌ی بهبود در حال کشور و توده پدید نیامده بلکه راستش اینست که ما اگر درسخواندگان را رویهم‌رفته بگیریم و آنها را با روستاییانِ بیسواد در ترازو گزارده بخواهیم از دیده‌ی «شایستگی بزندگانی» بسنجیم بیگمان سنگینی در کفه‌ی روستاییان بیسواد خواهد بود. این یک داستانیست که فرهنگ بجای اینکه به شایستگی جوانان بیفزاید از آن می‌کاهد. [1]
به هر حال از دبستانها هم چاره‌ای نشد. در اینجا بود که داستان صورت چیستان پیدا می‌کرد. در اینجا بود که نومیدی همه را فرامی‌گرفت. در اینجا بود که عنوان بدست بدخواهان افتاده می‌گفتند : «این توده دِژِنِره[=تباه] شده ، دردهایش درمان‌پذیر نیست». یک دسته تیشه را از ریشه زده می‌گفتند : «ایران از نخست هیچی نبوده».
پانوشت :
1ـ کتاب «فرهنگ چیست؟» دیده شود. ـ و
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 23ـ بزرگترین مایه‌ی خشنودی خدا از میان برخاستن این پراکندگیهاست (سه از سه)
در این باره سخن بسیار است و مرا میدان تنگ می‌باشد. اینست بچند جمله‌ی دیگر بس می‌کنم : ما نمی‌گوییم کسی بخدا نماز نبرد و نیایش نکند. می‌گوییم : امروز را بهترین کرفه‌کاری [1] و بزرگترین مایه‌ی خشنودی خدا آنست که بکوشیم و این پراکندگیها را از میان برداریم و باین گمراهیها چاره کنیم و نام خدا را در جهان بلند گردانیم. اگر کسانی درپی خرسندی خدایند اینست راه و اینست راه و اینست راه و اگر درپی هوسهای بیخردانه‌ی خود می‌باشند ما را با ایشان سر و کاری نیست.
کنون گفتگو را دنبال می‌کنیم : این سخنان را که ما در پاسخ حقیقتگو می‌نگاریم چون بدرازی انجامیده و بیشتر نیز از زمینه‌ی پاسخ بیرونست کسانی پنداشته‌اند حقیقتگو نیست و آن خرده‌گیریها را نیز ما خودمان درست کرده‌ایم. نیز این را در آذربایجان شنیدم که کسانی خواسته‌اند آن خرده‌گیریها را از خود وانمایند. اینست می‌نویسیم : حقیقتگو هست و کسیست که ما او را می‌شناسیم ولی چون خودش نخواسته نامش را آشکار کند ما نیز نمی‌خواهیم و برای آنکه دیگری خود را بجای او واننماید می‌گویم حقیقتگو از مردم چهارمحال اسپهانست و اگر بآغاز پاسخ در شماره‌ی پنجم بازگشت شود من نام او را نیز در پرده فهمانیده‌ام. اما اینکه گفتگو بدرازی انجامیده و از زمینه‌ی پاسخ بیرون رفته ما این سخنان را بایستی نویسیم و به هر حال زیانی از این کار نخواهد بود.
آنچه می‌باید گفت اینست که نگارشهای دیگری نیز با نامهای ناشناس پس از نگارش حقیقتگو رسیده ولی چون سخنان بیهوده بوده تا بآخر ناخوانده پاره کرده و دور انداخته‌ایم. اینان از نوشته‌هاشان پیداست که پیمان را نیک نمی‌خوانند ، و اگر می‌خوانند نمی‌فهمند ، و اگر می‌فهمند آن نمی‌کنند که زمانی بیندیشند و با خرد خود بداوری پردازند ، که اگر نپذیرفتند باری ایراد از روی فهم و بینش گیرند. پس از همه آن شایستگی را ندارند که یک صفحه نگارش را با زبان ساده بسر آورند و جمله‌های نیش‌دار بکار نبرند. ما خود می‌خواهیم سخنانی که می‌رسد چه با نام شناخته و چه با نام نشناخته بچاپ رسانیم و پاسخ نگاریم تا خاری بر سر این راه بازنماند ولی این در جاییست که نویسنده باری فرهنگ داشته باشد و باری بر آن باشد که چیزی بفهمد. نگارش حقیقتگو را که چاپ کردیم این نیز جمله‌های سردی دارد ولی این نگارشهای ما را نیک خوانده است وآنگاه درپی فهم است. چنانکه پس از نوشتن این خرده‌گیری چون «راه رستگاری» را خوانده در نامهای که با نام خود نوشته خرسندی بسیار نموده و چنین پیداست که از سر این خرده‌گیریها درگذشته است و اینکه ما آن را دنبال می‌کنیم برای اینست که سخن خود را ناانجام نگزاریم. وآنگاه این خرده‌گیریها را کسان بسیاری در دل می‌داشتند و ما ازو خشنودیم که آن را برشته‌ی نگارش کشیده و میدان داده که ما پاسخ نگاریم و گفتنیها را بگوییم.
در یک توده چون راه زندگانی از میان برخاست و قرنها بَرو گذشت یک رشته گمراهیهای بسیار درهم و پیچاپیچی پدید آید که چاره‌ی آنها بر هر کسی سخت شود و چون راهنمایی با آنها به نبرد برخاست ناگزیر شود از چندین راه پیش آید و هر زمان از یکسو آنها را تکان دهد تا بتواند به نتیجه‌ای رسد و چه‌بسا ناگزیر شود از کسانی بیکبار چشم پوشد و آنان را درخور رستگاری نشناسد. امروز یک رشته گرفتاریها درمیان توده است که اگر بشکافیم و بیازماییم خواهیم دید نتیجه‌ی بهم آمیختن چندین آلودگیست و این شگفت که دردهای باین سختی را خود گرفتاران نمی‌فهمند و ما چون آنها را عنوان می‌نماییم باآنکه از پاسخ فرومی‌مانند و زبانشان بسته می‌شود سخت می‌رنجند و گردن براستی نمی‌توانند گزاشت و من در اینجا یکی از آنها را عنوان می‌نمایم ولی برای آنکه زمینه برای سخن باز شود نخست مثلی از تاریخ یاد می‌کنم :
پانوشت :
1ـ کرفه (همچون شنبه) = ثواب.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 23ـ بزرگترین مایه‌ی خشنودی خدا از میان برخاستن این پراکندگیهاست (سه از سه)
در این باره سخن بسیار است و مرا میدان تنگ می‌باشد. اینست بچند جمله‌ی دیگر بس می‌کنم : ما نمی‌گوییم کسی بخدا نماز نبرد و نیایش نکند. می‌گوییم : امروز را بهترین کرفه‌کاری [1] و بزرگترین مایه‌ی خشنودی خدا آنست که بکوشیم و این پراکندگیها را از میان برداریم و باین گمراهیها چاره کنیم و نام خدا را در جهان بلند گردانیم. اگر کسانی درپی خرسندی خدایند اینست راه و اینست راه و اینست راه و اگر درپی هوسهای بیخردانه‌ی خود می‌باشند ما را با ایشان سر و کاری نیست.
کنون گفتگو را دنبال می‌کنیم : این سخنان را که ما در پاسخ حقیقتگو می‌نگاریم چون بدرازی انجامیده و بیشتر نیز از زمینه‌ی پاسخ بیرونست کسانی پنداشته‌اند حقیقتگو نیست و آن خرده‌گیریها را نیز ما خودمان درست کرده‌ایم. نیز این را در آذربایجان شنیدم که کسانی خواسته‌اند آن خرده‌گیریها را از خود وانمایند. اینست می‌نویسیم : حقیقتگو هست و کسیست که ما او را می‌شناسیم ولی چون خودش نخواسته نامش را آشکار کند ما نیز نمی‌خواهیم و برای آنکه دیگری خود را بجای او واننماید می‌گویم حقیقتگو از مردم چهارمحال اسپهانست و اگر بآغاز پاسخ در شماره‌ی پنجم بازگشت شود من نام او را نیز در پرده فهمانیده‌ام. اما اینکه گفتگو بدرازی انجامیده و از زمینه‌ی پاسخ بیرون رفته ما این سخنان را بایستی نویسیم و به هر حال زیانی از این کار نخواهد بود.
آنچه می‌باید گفت اینست که نگارشهای دیگری نیز با نامهای ناشناس پس از نگارش حقیقتگو رسیده ولی چون سخنان بیهوده بوده تا بآخر ناخوانده پاره کرده و دور انداخته‌ایم. اینان از نوشته‌هاشان پیداست که پیمان را نیک نمی‌خوانند ، و اگر می‌خوانند نمی‌فهمند ، و اگر می‌فهمند آن نمی‌کنند که زمانی بیندیشند و با خرد خود بداوری پردازند ، که اگر نپذیرفتند باری ایراد از روی فهم و بینش گیرند. پس از همه آن شایستگی را ندارند که یک صفحه نگارش را با زبان ساده بسر آورند و جمله‌های نیش‌دار بکار نبرند. ما خود می‌خواهیم سخنانی که می‌رسد چه با نام شناخته و چه با نام نشناخته بچاپ رسانیم و پاسخ نگاریم تا خاری بر سر این راه بازنماند ولی این در جاییست که نویسنده باری فرهنگ داشته باشد و باری بر آن باشد که چیزی بفهمد. نگارش حقیقتگو را که چاپ کردیم این نیز جمله‌های سردی دارد ولی این نگارشهای ما را نیک خوانده است وآنگاه درپی فهم است. چنانکه پس از نوشتن این خرده‌گیری چون «راه رستگاری» را خوانده در نامهای که با نام خود نوشته خرسندی بسیار نموده و چنین پیداست که از سر این خرده‌گیریها درگذشته است و اینکه ما آن را دنبال می‌کنیم برای اینست که سخن خود را ناانجام نگزاریم. وآنگاه این خرده‌گیریها را کسان بسیاری در دل می‌داشتند و ما ازو خشنودیم که آن را برشته‌ی نگارش کشیده و میدان داده که ما پاسخ نگاریم و گفتنیها را بگوییم.
در یک توده چون راه زندگانی از میان برخاست و قرنها بَرو گذشت یک رشته گمراهیهای بسیار درهم و پیچاپیچی پدید آید که چاره‌ی آنها بر هر کسی سخت شود و چون راهنمایی با آنها به نبرد برخاست ناگزیر شود از چندین راه پیش آید و هر زمان از یکسو آنها را تکان دهد تا بتواند به نتیجه‌ای رسد و چه‌بسا ناگزیر شود از کسانی بیکبار چشم پوشد و آنان را درخور رستگاری نشناسد. امروز یک رشته گرفتاریها درمیان توده است که اگر بشکافیم و بیازماییم خواهیم دید نتیجه‌ی بهم آمیختن چندین آلودگیست و این شگفت که دردهای باین سختی را خود گرفتاران نمی‌فهمند و ما چون آنها را عنوان می‌نماییم باآنکه از پاسخ فرومی‌مانند و زبانشان بسته می‌شود سخت می‌رنجند و گردن براستی نمی‌توانند گزاشت و من در اینجا یکی از آنها را عنوان می‌نمایم ولی برای آنکه زمینه برای سخن باز شود نخست مثلی از تاریخ یاد می‌کنم :
پانوشت :
1ـ کرفه (همچون شنبه) = ثواب.
🌸