📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔸بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟..

🔹 11ـ چه رختی بدعوای خود می‌پوشانند : (تکه‌ی یک از یک)


در آن نوشته‌ها آقای نورالدین سخنی بمیان آورده که آن هم دانستنی و شنیدنیست. این سخن در کتابهای فقهی هست و او هم یاد کرده. کوتاهشده‌اش اینست که می‌گوید : «مذهب شیعه طرفدار عدلست و عالیترین شکل حکومت را خواهانست. خلیفه یا حاکم باید برگزیده‌ی خدا باشد ، معصوم باشد .. و چون این شکل حکومت ممکن نیست و ما برای آنکه در نتیجه‌ی نبودن حکومت ، اختلالی روی ندهد با هر حکومتی که باشد مدارا می‌کنیم و با آن راه می‌رویم».

اینها که آن ادعا را می‌کنند چون یکباره بی‌دلیلست ، آنگاه ‌این خود ایراد دیگریست که اگر حکومت حق شماست پس چرا گام پیش نمی‌گزارید که آن را بدست آورید ، برای گریز از ایراد بدعوای خود چنین رختی پوشانیده‌اند. بگفته‌ی نحویها : «علل ذکرها بعدالوقوع». با دعواهای پوچ و بدآموزیهای زهرآلود خود یک توده را بآتش بدبختی می‌سوزانند و این هم بهانه‌شان می‌باشد.

ما از ایشان می‌پرسیم : شما این فلسفه را از کجا آورده‌اید؟.. آیا شما از آیین اسلام سخن می‌رانید یا از فهم و اندیشه‌ی خودتان؟.. اگر از آیین اسلامست ، اسلام در زمینه‌ی خلافت ترتیب روشنی داشته که هزاروسیصد سال بیشتر بکار بسته شده و همه آن را می‌دانند. اگر از فهم و اندیشه‌ی خودتان سخن می‌رانید و می‌خواهید موضوع را با دلیلِ عقل ثابت کنید ما ناچاریم بگوییم که فهم و خرد باین فلسفه‌ی شما می‌خندد.

اگر شما می‌خواهید پیروی از خرد کنید امروز هم خردمندان برآن شده‌اند که در یک توده هیچ کسی نباید بدیگران حکومت کند. بلکه هر توده‌ای باید خودش کارهای خود را راه برد. آن کاری را که در زمانهای پیش پادشاه یا خلیفه می‌کرد ، امروز نمایندگان خود توده در پارلمان می‌کنند و این بهترین و والاترین شکل حکومتست. آن فلسفه‌ای که شما درست کرده‌اید دیگر زمینه‌ای برایش بازنمانده.

از این گذشته آن فلسفه بدعوای شما چه ربط دارد؟!.. بسیار نیک خلیفه باید برگزیده‌ی خدا باشد .. این چه ربط دارد بآنکه شما بگویید حکومت حق علماست؟!. چه ربط دارد به آنکه دولتها را جائر و غاصب شمارید؟!.. بقول خودتان امروز خلیفه‌ای که برگزیده‌ی خدا باشد نیست پس برای چه مردم را با مشروطه و حکومتهای قانونی بدشمنی وامیدارید؟!.

کسانی که هوادار «حکومت عدل» اند اگر راست می‌گویند و چنان حکومت شدنیست باید دست بهم دهند و بکوشند و آن را روان گردانند ، نه آنکه خیال آن را در دل گرفته به همان دستاویز با هر حکومتی که هست دشمنی نمایند و مردمِ نادان را بخیانت و نافرمانی برانگیزند.

با این فلسفه ، ملایان مردم‌آزاری خود را تکمیل کرده‌اند. این فلسفه در دست آنها عنوانست که هر حکومتی که بود ـ استبدادی یا مشروطه‌ای ـ با آن کارشکنی کنند و بنام آنکه «حکومت عدل» نیست مردم را دلسرد گردانند ، بلکه بخیانت وادارند ، و در همان حال در زیر نگهبانی آن حکومت زندگی کرده از بنیادگزاریهایش برخودار شوند. اینست معنی آن فلسفه. [1]



پانوشتها :
1ـ تا اینجا بوده دستنوشته‌هایی که بچاپخانه رفته و افسوسمندانه کتاب ناانجام مانده. (گردآورنده)


🌸

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 30ـ نیک و بد از دیده‌ی پیشرفت کار جهان (دو از دو)


گذشته‌ها گذشته ـ شما همین سی و اند سال دوره‌ی مشروطه را بگیرید و رفتار این گروه را بیاد آورید. در این دوره که صدها چیزهای کهن برافتاده و صدها چیزهای نو پدید آمده همیشه اینان پیرو مردم بوده‌اند. بدینسان که یک چیزی تا تازه بوده و بیشتر مردم از آن می‌رمیده‌اند اینان از در ایستادگی درآمده‌اند. ولی همانکه اندک‌پیشرفتی رو داده و بیشتر مردم آن را پذیرفته‌اند اینان نیز پذیرفته و آن را سرمایه‌ی دیگری برای خود ساخته‌اند. هنوز فراموش نکرده‌ایم که در سی و اند سال پیش که گفتگوی کره بودن زمین و گردیدن آن بگرد آفتاب و پدید آمدن باران از بخار و اینگونه سخنان تازه رواج می‌یافت و انبوه مردم از آنها می‌رمیدند اینان ـ این پیشوایان ـ بجای آنکه مردم را بجای خود نشانند باد بآتش نادانی ایشان می‌زدند و خود به پیروی از آنان هیاهو برمی‌انگیختند و آشکاره شاگردان دبستانها را بیدین خوانده مردم عامی را بآزار و گزند آنان وامی‌داشتند. لیکن چون کم‌کم دانشها رواج بیشتر یافت و هر کسی آشنا بآنها گردید و این زمان بیشتر مردم خواهان و خریدار گفتگو از آنها شدند اینان نیز رنگ سخن را دیگر کرده و گفتگو از آنها بمیان آوردند و بلکه چنین گفتند که امامانشان از این دانشها آگاهی داده بوده‌اند.

اینها همه نتیجه‌ی بیکاریست ، نتیجه‌ی نداشتن راه روزیست. دوباره می‌گویم اینان بجای پیشوایی پیرو دلخواه مردم می‌باشند و شما اگر نیک نگرید کار اینان نه پندآموزی ، بلکه سرگرم داشتن مردم می‌باشد. باینمعنی چیزهایی را که خود مردم می‌دانند و خوش می‌دارند اینان آنها را بگفتگو گزارده سرگرمشان دارند و جای افسوس است که با این کار خود آنان را در گمراهی و نادانی پافشارتر گردانند.

بارها دیده شده یکی از اینان چون سخن گفته و دیده نابهنگام افتاده و خریدار ندارد از آن بازگشته. این در چند سال پیش رو داده که یکی بر منبر چون کسانی را از کردان میان شنوندگان دیده بهر خوشایند ایشان نام فاروق و صِدّیق را برده و از آنان ستایش نموده. ولی این کار او بر دیگران گران افتاده و اینست ناخشنودی نموده‌اند و او فردا چون آمده و به منبر رفته داستانی آغاز کرده که دختر پیغمبر اسلام را در خواب دیده است و او از رهگذر آن سخن خشمناک بوده و چنین گفته است : «من از شیخین خشنود نیستم فدک از دست من گرفتند مرا خشنود گردانند پس از آن ...» برای دلجویی از یکمشت نادان چنین دروغ رسوایی را ساخته و گفته است. پس از هزار و سیصد سال در آنجهان کینه‌ی فدک درمیانست و دختر پیغمبر هنوز از شیخین ناخشنود می‌باشد. خدا روی بیشرمی را سیاه کناد. [1]

چنانکه سپس خواهیم گفت از بزرگترین گناههاست که کسی درآمدن بکار توده و گفتگو کردن از آن و پند دادن و راهنمایی را سرمایه‌ی روزی گیرد و یا از آن راه درپی شکوه‌اندوزی و خودنمایی باشد. گذشته از بیکاری این خود گناه بس زشتی است و ما چون آن را در جایش یاد خواهیم کرد در اینجا بیش از این بسخن دنباله نمی‌دهیم.

اینکه می‌گوییم باید هر کسی بکاری یا پیشه‌ای برخیزد چنانکه از گفته‌هامان پیداست آن کار و پیشه را می‌خواهیم که کوششی در راه بسیج دربایستهای زندگانی شمرده شود و روشنتر گویم سودی را بتوده دربر دارد. در جاهای دیگری در این باره گشادتر سخن رانده و نیک بازنموده‌ایم که پیشه‌های روا کدامست (2) .

یک رشته کارهایی همچون فالگیری و دعانویسی و ستاره‌شماری [3] و رمل‌اندازی و امامزاده‌داری و مانند اینها همگی پیشه‌های نارواست. کسانی که باینها می‌پردازند گذشته از آنکه بیکارند و در گردانیدن چرخ زندگی با دیگران همدستی نمی‌نمایند این گناه را نیز بگردن می‌گیرند که مردم را از راه برده و بچیزهای بیهوده دلگرم می‌سازند. از اینرو اینان بدتر از راهزنان می‌باشند. زیرا راهزنان بر سر شاهراه ایستاده و رهگذریان را لخت کنند و باز براهشان رها گردانند. ولی اینان مردم را به بیراهه کشیده در آنجا لختشان می‌کنند که هم داراییشان می‌گیرند و هم گمراهشان می‌گردانند.


پانوشت :
1ـ این کس «شریعت سنگلجی» می‌باشد. بنگرید به کتاب «گفت و شنید».
2ـ [کتاب] «راه رستگاری». (پیمان)
3ـ ستاره‌شماری از تأثیر ستارگان بر سرنوشت مردمان سخن می‌راند و جز از ستاره‌شناسی است که شاخه‌ای از دانشها می‌باشد. در سال چهارم پیمان در این باره سخن گفته شده و خوانندگان آن ماهنامه معنی این واژه را می‌دانستند.


🌸

(تکه‌ای از نوشتار بالا)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 1ـ چگونه نیک باشیم؟.

باید هر کسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها بپیراید (یک از دو)


از گفتار دیروزی نتیجه این را گرفتیم که اگر می‌خواهیم از این خواری و درماندگی رها گردیم همه باید نیک باشیم تا از جهان نیکی بینیم.

کنون می‌خواهیم از راه «نیکی» گفتگو کنیم و می‌خواهیم بگوییم نیکی چیست و چگونه می‌توان یک توده را نیک گردانید.

در سخن این را هر کسی خواهد پذیرفت که باید نیک بود ، ولی چون بکار پردازیم و بخواهیم گامی در این راه برداریم با دو اشکال بزرگی دچار خواهیم گردید : زیرا نخست نیک و بد دانسته نیست و یک پایه‌ای و یا قاعده‌ای برای نیک و بد درمیان نمی‌باشد. اینست هر کسی چیزهای دیگری را نیک یا بد می‌شمارد و از روی عقیده‌ی خود داوری می‌کند.

می‌دانم بسیاری از خوانندگان این را نخواهند پذیرفت و این بدانشمندی و پیشوایی کسانی خواهد برخورد که می‌گوییم نیک و بد دانسته نیست. ولی این یک حقیقتی است که انکارناپذیر می‌باشد و ما آن را با دلیل روشن خواهیم گردانید. در اینجا چون سخن از این زمینه نیست دلیلش را هم یاد نمی‌کنم.

دوم در نیکی هر کسی چشمش بدیگرانست. هر کسی نیکی را از دیگران می‌خواهد و خود را فراموش می‌کند. شما اگر در انجمنی باشید و گوش بسخنان باشندگان[=حاضران] دهید ، خواهید دید همه گفتگو از عیبهای دیگران یا از بدیهای توده است و هیچ‌کس توجه بخود ندارد و هیچ‌کس نمی‌گوید بیایید ما عیبهای خود را رفع کنیم. بلکه راستی اینست که هر کسی خود را در آن حالی که هست آراسته و پیراسته می‌شمارد و گمان عیب یا بدی بخود نمی‌برد.

یک دسته از این بالاترند و کارهایی را که از دیگران بد می‌شمارند و ایراد می‌گیرند ، خود می‌کنند و عذرهایی می‌آورند. مثلاً کسی که ایراد به نادرستی دیگران می‌گیرد اگر پایش افتاد و یک میدانی برای دزدی برایش باز شد خودداری نمی‌کند و آن زمان چنین عذر می‌آورد : «مگر می‌شود در این زمان درستکار بود؟!.. من هم مجبورم مثل دیگران دزدی کنم».

همین یک سنگ بزرگی در پیش پای ماست. بلکه باید گفت : یک سد آهنینی است ـ سدی که باید بشکنیم و پیش رویم وگرنه بهیچ جا نخواهیم رسید.

راه نیکی یک توده آنست که هر کسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها پیراسته گرداند و سپس رو بدیگران آورد و آنان را به نیکی وادارد. از این راه است که می‌توان یک نتیجه‌ای گرفت. آن ترتیبی که امروز هست بیکبار بی‌نتیجه است و شما اگر بخواهید همان را دنبال کنید همه‌ی کوششها بی‌نتیجه خواهد گردید.

سخن را با مثلی روشن گردانم : چنین انگارید صد تن انجمنی پدید آورده‌اید می‌خواهید برای کمچیزان و بینوایان پولی گرد آورید. این کار بدو گونه تواند بود : یکی آنکه هر کسی متوجه خود باشد و دست بکیف برد و پولی بیش یا کم بیرون آورد و روی میز گزارد. پیداست که یک مبلغی گرد خواهد آمد و یک دستگیری از بینوایان خواهد بود. دیگری اینکه هر کسی خود را فراموش کند و پول دادن را از دیگران بخواهد و خود تنها بسخن و پندآموزی اکتفا کند و هر یکی بنوبت خود زبان باز کرده بدیگران اندرز گوید : «برادران بینوایان را فراموش نکنید. خدا بشما پاداش خواهد داد . .». هر یکی همین را کند. پیداست که هیچ پولی بدست نخواهد آمد و نتیجه‌ای جز هدر شدن وقت درمیان نخواهد بود.

این مثل از هر باره راست است. در نیکی نیز تا کسی بخود نپردازد و از بدیها بیرون نیاید از سخن و گفتگو نتیجه نخواهد بود. بهمین دلیل که سی و اند سالست این گفتگو درمیانست و کنون هزارها راهنما و پندآموز در این توده کار می‌کنند و این حال مردم است که روز بروز بدتر می‌گردند.

این یک راستی است. یک حقیقتی است که پوشیده نتوان داشت. از آنسوی این بسیار دشوار است که مردم هر کسی بخود پردازد. در گفتار این را می‌پذیرند. ولی در کردار بسیار دشوار است.

دیو سرکشِ خودخواهی بآسانی گردن بچنین کاری نخواهد گزاشت. هر کسی می‌خواهد بدیگران ایراد گیرد و برتری فروشد و لذت برد ، این دلیلها که ما یاد می‌کنیم درو کارگر نخواهد بود.

بلکه کسانی چنان سرمستند که نیک می‌دانم همین را نیز دستاویزی برای اندرزگویی و خودنمایی خواهند گرفت. باز خود را فراموش ساخته این را از دیگران خواهند خواست که بخود پردازند و به نیکی خود کوشند.



🌸

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 31ـ گناه دیگر زن ناگرفتن است (یک از یک)


از دیده‌ی پیشرفت کار زندگی یک گناه دیگر زن ناگرفتن است. زیرا آفریدگار زنان و مردان را برای همدیگر آفریده و اینست همیشه و در همه ‌جا شماره‌ی آنان را یکسان ساخته که باید گفت هر یک مرد در برابر یک زنست. از آنسو ما نیک می‌دانیم که نیرومندی و سرفرازی یک توده با فزونی و انبوهی مردم آن باشد. نیز می‌دانیم که باید مردم فرزندانی از خود بازگزارند تا نژاد آدمی برنیفتد و این چیزیست که آفریدگار خواسته. پس کسی که زن نمی‌گیرد باید گفت از یکسو نافرمانی با خدا کرده و از خواست او گردن پیچیده. از یکسو هم بدی توده‌ی خود را خواسته و درپی نیرومندی و سرفرازی آن نبوده. نیز او بیگمان به یک زنی ستم کرده و مایه‌ی تیره‌روزی وی شده. پس از همه‌ی اینها مردی که زن نمی‌گیرد چه ناپاکیها که ننماید؟!..

شما آن را ببینید که کنون چنین گناهی را بس کوچک می‌گیرند ، بلکه هیچ گناهش نمی‌شمارند و کسانی که از زناشویی سر باززده‌اند بدیگران زباندرازی می‌نمایند و همیشه از در برتری‌فروشی درآمده چنین می‌گویند : «من فلان نیستم که زود زن گیرم. من تا دستگاهم درست نشود زن نخواهم گرفت.» این را کسانی می‌گویند که بیش از چهل سال دارند و دانسته نیست کی دستگاهشان درست خواهد شد. در جایی که بنیادی برای نیک و بد نیست چه شگفت که هر کسی آن را در ترازوی سود خود سنجد؟! چه شگفت که هر کسی بآلودگیهای خود رنگ نیکی دهد؟!

در اینجا نیز داستانی هست : در چند سال پیش در یکی از شهرهای ایران مردی بدرود زندگی گفت و چون نامش را بسیار می‌بردند و فیلسوفش می‌خواندند من آرزو کردم او را می‌شناختمی و از کار و زندگیش آگاه بودمی. روزی با یکی از دوستان این سخن می‌گفتم او پاسخ داد : «من او را می‌شناختم و از نزدیک دیده بودم نود سال زندگی کرد و مرد». گفتم. «کارش چه بود؟..» گفت : «کاری نداشتی!». گفتم : «پس از کجا زیستی؟!..» گفت : «همیشه در خانه‌های دیگران بودی. چند سال در خانه‌ی این و چند سال در خانه‌ی آن». گفتم : «پس زن و فرزندانش کجا بودندی؟» گفت : «زن و فرزند نداشتی. در نود سال زیست هرگز زن نگرفته بود». سپس گفت : «شاید گمان کنید که با اینحال تن‌آسانی می‌نموده و بخوشی می‌پرداخته در جایی که من بارها دیده بودم که تا پس از نیم‌شب بیدار مانده و خواب و آسایش بر خود حرام می‌ساخت. روزها نیز کمتر زمانی او را آسوده می‌دیدم زیرا همیشه سرگرم شعر سرودن و چکامه گفتن می‌بود».

این پاسخهای شیرین دوستم بجای آنکه مرا خوشدل گرداند اندوهگین ساخت. زیرا درماندگی و بیچارگی توده را به پیش چشمم آورد. یک مردی که زندگی با چهار گناه بزرگ بسر برده و درخور نکوهش بسیار بوده ـ زیرا یک عمر با بیکاری بسر داده و از آیین زندگی گردن پیچیده ، در سراسر زندگی زن نگرفته و با خدا از در نافرمانی درآمده و بتوده‌ی خود نیز بدخواهی نموده ، همیشه در خانه‌های دیگران زیسته و آزادگی و مردانگی خود را پایمال گردانیده ، هزارها سخنان یاوه سروده و با خرد از در ستیزه درآمده ـ چنین مردی را فیلسوف می‌نامند و افسوسها بمرگش می‌خورند ، و این کار را کسانی می‌کنند که می‌خواهند بجلو توده افتاده آن را راه برند. فیلسوف که کلمه‌ی یونانی و معنی آن «دوستار راستی» است دانسته نیست اینان آن را به چه معنی می‌گیرند که بچنین کسانی می‌گویند. آنگاه با چنین درماندگی کمی در خود سراغ نمی‌دارند و هر یکی خود را دانا و آگاه شمارده از راه و راهنمایی بی‌نیاز می‌انگارند. اینست اندازه‌ی گرفتاری یک توده.

اینها را می‌نگارم و می‌خواهم نشان دهم که چگونه بنیاد نیک و بد برافتاده ، و چگونه سررشته گم شده. می‌خواهم نشان دهم که چگونه دین از میان رفته.

این کار دینست که برای نیک و بد بنیادی گزارَد و آنها را از هم جدا گردانَد ، وگرنه مردم بسر خود همین باشند که اکنون هستند. دین اگر برای راه‌بردن مردمانست باید راه روشنی بروی آنان باز کند و میدانی برای این نادانیها باز نگزارد.



🌸

21ـ ادیب پیشاوری
(این شاعر مثنوی قیصرنامه را در 14هزار بیت در زمان جنگ یکم جهانگیر در ستایش ویلهلم قیصر آلمان سروده.)

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 1ـ چگونه نیک باشیم؟.

باید هر کسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها بپیراید (دو از دو)


در اینجا داستانی هست که باید بنویسم : از روزی که ما پرچم را آغاز کرده‌ایم کسانی گفتارهایی می‌آورند و یا می‌فرستند. بیشتر از همه جوانان در این زمینه در تلاشند و برخی از آنان می‌آیند و یک مقدمه می‌چینند از اینگونه : «ستاره از من مقالاتی خواسته بود و من هم نوشتم ، ولی چون آن توقیف شده بهتر است بیاورم شما چاپ کنید» برای هوسبازیهای خود چنین بهانه‌هایی می‌سازند.

چند روز پیش جوانی آمد و گفتاری آورد. گفتم : ما این گفتارها را نپذیریم. راه ما اینست که هر کس نخست بخود پردازد و آن نیکیهایی را که از دیگران می‌خواهد نخست در خود پدید آورد. بیدرنگ گفت : «می‌خواهید در همان زمینه بنویسم و بیاورم!»

من در شگفت شدم و بیاد آوردم آن را که در هفت سال پیش که سال دوم «پیمان» را می‌نوشتیم و بشاعران نکوهش کرده می‌گفتیم : «اینان بیهوده‌گویند. هرچه از کسی شنیدند یا خود بخاطر آوردند برشته‌ی نظم کشند و بیرون ریزند» ، ناگهان دیدم کسانی همین را شعر کردند و بنزد ما آوردند. یکی از یاران گفت : «مضمون تازه‌ای بدست شاعران دادید».

در اینجا هم دیدم عنوان تازه‌ای بدست گفتارنویسان و خودنمایان می‌دهیم. ما می‌گوییم : بخودتان پردازید ، آنان از همینْ گفتارهایی ساخته بدست مردم خواهند داد یا در انجمنها نشسته بهمین عنوان سخنانی خواهند راند.

امروز این یکی از بدترین گرفتاریهاست. آن «تربیت» که نامش بزبانها افتاده ، معنای درست آن اینست که هر کس خود را از بدیها بپیراید ، و کمیهایی که دارد از خود دور گرداند ، و نادانسته‌ها را بداند و بحقایق آشنا گردد ، و معنی جهان و زندگی را بفهمد. ولی امروز «تربیت» آن شده که هر کس بدیگران برتری فروشد و زبان به پند و اندرز گشاید. هر کس در هر حالی که هست خود را دانا و درست شمارد و تنها بدیگران ایراد گیرد. اینست معنایی که از «تربیت» فهمیده شده. ولی این معنی بیکبار غلط است. باید گفت : این خود از «تربیت» بی‌بهره بودنست.

این در ایران باندازه‌ی رسوایی رسیده و بیکبار زشتیش از میان رفته. گاهی داستانهایی رخ می‌دهد که مایه‌ی سرافکندگی هر بافهم و باخردی باشد. کسانی آشکاره بدیهای می‌کنند و سپس بیباک و بی‌پروا همان را بدیگران ایراد می‌گیرند. دو تن با همدیگر ، هر کدام سعیش بآنست که عیبهای آن یکی را شمارد و آنچه را که خود کرده و دارد عیب نداند.

در اینجا هم یک داستانی یاد خواهم کرد : خوانندگان فراموش نکرده‌اند که چون در شهریورماه ، شاه گذشته از ایران رفت آقای دشتی در مجلس به یک رشته بدگوییهایی از آن شاه برخاست ، و بآقای اورنگ و دیگران ایراد گرفت که چاپلوسیها می‌کردند و ستایشگری می‌نمودند.

اورنگ پاسخ داد که خود دشتی از ستایشگران بود. سپس درباره‌ی خود گفت ، چاپلوسیهایش را شمرده و رویهم‌رفته دویست و سی و شش سطر بوده و آن را هم در راه «تهذیب اخلاق!» کرده.

این داستان مجلس بود. در همان روزها من به تبریز رفتم ، و در آنجا یک داستان شگفتتر دیگری شنیدم. یکی از کارکنان دولتی چنین گفت : «آقازاده مدیرِ شاهین [یکی از روزنامه‌های آنزمان] نزد من آمده بود و از تهرانیان بدگویی کرده می‌گفت : آنها بی‌حقیقتند. می‌گفت : آقای دشتی دیروز آن ستایشها را می‌نوشت و امروز این پرده‌دریها را می‌کند. گفتم : خود شما نیز همین کار را کردید. شما نیز دیروز ستایشگری می‌نمودید. گفت : «من مجبور بودم». این داستانیست که آن کارکن دولتی گفت.

کنون شما نیک بسنجید که چگونه سه تن ، که هر سه یک کار بدی را کرده‌اند ، هر یکی کرده‌ی خود را فراموش می‌کند و یا یک عذر بیجایی برای آن می‌آورد ، و تنها کرده‌ی دیگری را به رخ او می‌کشد و ایراد می‌گیرد. اینان از پیشروان و بزرگان توده‌اند ... ببینید دیگران در چه حالند.

این به هر سه ایراد است که در زمان شاه گذشته آن ستایشگریهای گزافه‌آمیز را می‌کردند ، باز ایراد است که همینکه او رفت بیکبار عقیده و سخن دیگر ساختند ، باز ایراد است که اکنون هر کدام خود را فراموش ساخته و با این بی‌پروایی بدیگران ایراد می‌گیرند. من نمی‌دانم نام این را چه بگزارم؟!. هرچه هست یک خوی بسیار زشتیست.

بهانه‌هایی که می‌آورند عذر بدتر از گناه است. چه اجباری درمیان بود؟ کی در زمان شاه گذشته کسی را ناگزیر از ستایشگری می‌کردند؟!.. مگر ما نبودیم یا باین زودی آن روزها را فراموش کرده‌ایم؟!. آری در آن روزها بروزنامه‌ها یا بسخنرانان این دستور داده می‌شد که از کارهای آن شاه و از آبادی کشور و مانند اینها سخن رانند. ولی این جز از چاپلوسی و ستایشگری بود. از این گذشته مگر کسی ناگزیر بود روزنامه نویسد و یا از «سخنرانان پرورش افکار» [1] باشد؟!.. شما اگر نمی‌خواستید ستایشگری کنید باری می‌توانستید از اینها دست بردارید.

این یکی از بهانه‌هاییست که بزبانها افتاده و هرگز نباید پذیرفت.

👇

از زمینه‌ی خود دور نیفتیم : دیروز از پیمان ایران با انگلیس و روس گفتگو آغاز کرده گفتیم : این پیمان بسته شد و گذشت و شما اگر می‌خواهید دیگر دچار چنین پیمانی نگردید باید یک توده‌ی نیکی باشید.

امروز نیز از نیکی بگفتگو پرداخته گفتیم : باید هر کسی نخست بخود پردازد ، و راه نیکی جز از این نیست. گفتیم ولی این یک کار دشواریست و مردم بآسانی نخواهند پذیرفت. اینست باید کوششهایی کنیم و این دشواری را از میان برداریم. در شماره‌های آینده باز این زمینه را دنبال خواهیم کرد. ما تا این سد را نشکنیم به نتیجه‌ای از کوششهای خود نخواهیم رسید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 5)


پانوشت :
1ـ پرورش افکار سازمانی بود در حکومت رضاشاه که خواستهای دولت (مثلاً برداشتن چادر) را در باشگاههایی بهمین نام در سایه‌ی جشن و شعرخوانی و سخنرانی به دلهای مردم سراسر کشور می‌رساند.


🌸

1ـ عبدالحسین اورنگ

2ـ علی دشتی

(تکه‌ای از نوشتار بالا)
.

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 32ـ نیک و بد از دیده‌ی آزادی و استقلال کشور (یک از دو)


کنون بدیهایی را از دیده‌ی پایداری و سرفرازی توده شمارم : همه می‌دانند گرانمایه‌ترین چیز یک توده آزادی ایشانست که در کشور خود آزاد و وارسته زیند و راهی بهیچ بیگانه ندهند. دوباره می‌گویم این گرانمایه‌ترین چیز یک توده می‌باشد. زیرا یک توده تا آزاد و وارسته نباشد نتواند دربند سود خود باشد و در راه آسایش و گردنفرازی خود بکوشد و از دارایی کشور خود بهره‌مند گردد. مردمی که وارستگی را از دست دادند باید یوغ بندگی را بگردن گیرند و همیشه از بهر دیگران زیسته و بسود دیگران باشند. باید بسیار کوشند و از خوشیهای زندگی جز بهره‌ی کمی ندارند. یک توده که از آزادی بی‌بهره گردید و رشته‌ی کارهایش بدست بیگانگان افتاد برای آنکه دیگر سر نفرازد و باندیشه‌ی آزادی نیفتد از هر راهی کوشند و آنان را از پا اندازند. دستهای بدخواهی بمیانشان دراز شده تخم دشمنی و پراکندگی کارند ، و بمردان کاردان و غیرتمند میدان نداده و از پا اندازند و بکسان پستنهاد پرورش دهند و بدینسان ریشه‌ی غیرت و گردنفرازی و خویهای ستوده را از میان ایشان براندازند. یک کلمه گویم : به هر بهایی بسر آید راه نابودی را بروی آنان باز دارند. من اگر بخواهم بزرگی و ارجمندی آزادی و وارستگی را روشن گردانم باید صد صفحه را سیاه سازم.

از آنسوی آزادی یک توده و ایستادگیش در برابر بیگانگان جز در سایه‌ی یکدلی و همدستی همگی آنان نتواند بود. زیرا نیروی یک توده از رویهم آمده‌ی نیروهای یکایک مردم آن باشد. در یک توده تا اندیشه‌ها و آرزوها یکی نباشد و نیروها رویهم نیاید چه نیرویی آن را تواند بود؟!. از اینروست که در یک کشور بزرگترین گناه پراکندگی بمیان مردم انداختن است. پراکندگی بمیان یک توده انداختن با نابود کردن آن یکسانست.

پراکندگی بمیان مردم از چه راه انداخته شود؟!.. از این راه که کسانی گردن بداوری خرد نگزارند. از این راه که یکی برخیزد و از روی پندار و انگار سخنانی پدید آورد و آنها را کیش نامیده یک دسته را بر سر خود گرد آورد ، و از اینسوی دیگری بگفته‌های بیهوده‌ی دیگری پرداخته با وی بکشاکش برخیزد و یک دسته را نیز این بر سر خود گرد آورد ، نه آن بداوری خرد گردن نهد و نه این و بدینسان مردم را دو دسته ساخته بجان یکدیگر اندازند و خودشان درمیانه شکوه و دارایی اندوزند. زیرا همین دوسخنی و دودستگی تا بآنجا می‌انجامد که هر دو دسته همه ‌چیز را فراموش می‌کنند و دربند پیشرفت کشور و پایداری آزادی نمی‌باشند و تنها کشاکشهایی را که با یکدیگر درمیانست دنبال می‌نمایند و کار بجایی می‌رسد که افزار دست بیگانگان می‌شوند. اینها چیزهاییست که ما نیک می‌شناسیم و هنوز پیشامدهای آغاز مشروطه و آن هنگامه‌ها را فراموش نساخته‌ایم.

بیهوده نیست که می‌گوییم بدترین گناهها میان توده پراکندگی انداختن است. این سخن از هر باره راست است و باید چنین کسانی را سخت دشمن داشت و سیاهکاریشان به رخشان کشید. لیکن دیدنیست که همین کسان گناه خود را هیچ درنمی‌یابند و مردم نیز ایشان را گناهکار نمی‌شناسند و کسانی که زشتترین بدی را بتوده می‌کنند از خود ناآگاهان بمردم پند می‌سرایند و نیکی یاد می‌دهند ، و هرگاه در کسی یک گناه کوچکی پیدا کردند آن را سخت دنبال می‌نمایند. ببینید کار زیر و رو شدن نیک و بد بکجا انجامیده. اینان آن کسانیند که اگر یکی رو تراشیدی و یا سر نتراشیدی و یا فلان رخت را پوشیدی او را ناپرهیزکار دانستندی و دنبال نمودندی. در جای دیگری هم گفته‌ام که یکی از اینان گفتاری در نکوهش باده نوشته و در آن چنین گفته بود : «همه‌ی بدیهای جهان از باده است». گویا این پراکندگی و بدبختی را میان شرقیان باده پدید آورده و اینهمه پندارهای بیخردانه و مرده‌پرستیها را باده بمردم یاد داده. این یازده کیش را در ایران باده پایدار گردانیده است. گناهان بآن بزرگی را فراموش کرده و بچنین چیزها می‌پردازند.

پارسال یکی از هواداران پیمان به تبریز رفت. در آنجا گفتگو از مهنامه می‌کرده کسانی تندی نموده و می‌گفته‌اند : «پیمان چه کار با کیش ما دارد. چرا بنکوهش از باده‌خواری و قماربازی و سینما رفتن و اینگونه چیزها نمی‌پردازد؟!..» از بس گناهشان گفته نشده از در فزونی هم می‌آیند. تو گویی درماندگی توده تنها از این چیزهاست و این پراکندگی و گرفتاری از آنها برخاسته و بما راه می‌نمایند که از آنها گفتگو نماییم و از کیشهای بیخردانه‌ی بیپای آنان که بزرگترین مایه‌ی گرفتاری همانهاست زبان بسته داریم. در اینجاست که باید گفت : بیمار دستوردِه را از مرگ گزیری نیست.


🌸

(تکه‌ای از نوشتار بالا)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 2ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (یک از یک)


آقای صباح کازرونی در پیرامون گفتار «چگونه نیک باشیم؟» که در شماره‌ی 5 پرچم نشر کردیم شرحی نوشته بخلاصه آنکه دو جمله در آن گفتار باهم متناقض است زیرا در یک جمله گفته شده : «همه باید نیک باشیم» و در دیگری گفته شده : «نیک و بد دانسته نیست. یک پایه یا یک قاعده‌ای برای نیک و بد درمیان نمی‌باشد».

آقای صباح این دو جمله را ناسازگار هم دانسته و می‌خواهند در پیرامون آن توضیحی دهیم.

می‌گویم : تناقض درمیان نیست و هر دو جمله در جای خود درست می‌باشد. این یک حقیقتی است که «نیک و بد دانسته نیست و پایه‌ای برای آنها درمیان نمی‌باشد».

شما اگر نیک سنجید هر کسی یا هر دسته‌ای یک چیزهای دیگری را نیک یا بد می‌شمارند و به چیزهای دیگری ارج می‌گزارند.

شما یک روزنامه‌نویس را با یک واعظ در نظر بگیرید که اگر پرسیده شود : «نیکیها چیست؟» هر کدام چه پاسخی خواهد داد و چه چیزهایی را به نیکی خواهد شمرد. در حالی که تنها روزنامه‌نویس و واعظ نیست. پندآموزان یا راهنمایان گوناگون دیگری بسیار است که هر یکی در راه دیگری هستند و نیک و بد را بنحو دیگری تشخیص می‌دهند.

امروز شما هر موضوعی را بگیرید عقیده‌های گوناگون درباره‌ی آن هست. همان مشروطه که با صد رنج و فداکاری بدست آمده و سالها در راه گرفتن آن کوششها رفته اکنون دسته‌های چندی هر یکی از راه دیگری آن را نمی‌پسندند.

میهن‌دوستی که یک چیزیست در طبیعت هر کس نهاده و آنهمه گفتگو در پیرامون آن رفته امروز کسان بسیاری بآن ریشخند می‌کنند و تلخترین سخنان را از دهانشان بیرون می‌ریزند.

دروغگویی که بدیش از بدیهیات شمرده می‌شود امروز هزاران کسانی آن را بد نمی‌شمارند ، و چون زندگانی را نبرد و جهان را نبردگاه می‌پندارند ، در راه پیشرفت منافع شخصی دروغ را جایز می‌دانند. بلکه راستگویی را دلیل ضعف یک کسی می‌شمارند.

شرم که یکی از صفات بسیار ارجمند آدمیست در همان روزنامه‌های تهران گفتارها نوشتند که بعقیده‌ی فلان پرفسور شرم خود بیماریست که باید بچاره‌ی آن کوشید.

از اینگونه چندانست که بشمار نیاید و این خود یک موضوع بزرگیست که بنیاد و پایه‌ای برای نیک و بد نمانده و اینکه ما درباره‌ی آن وارد بحث نشدیم زیرا نخواستیم از سخن خود بکنار بیفتیم.

از آنسوی نباید این کار ما را از نیک شدن باز دارد. ما خواهیم توانست نیکیهایی را که می‌خواهیم یکایک بشناسیم و دلیلهای آن را بدانیم و بدینسان راه بازکنان پیش رویم. مقصود نیز همین است. ما یک رشته مقاصدی را در نظر گرفته‌ایم که در توده رواج دهیم و آنها را یکایک عنوان کرده در پیرامونش شرحها خواهیم داد و دلیلها خواهیم آورد. چنانکه از شماره‌ی شش بآن آغاز کرده‌ایم و نخست در پیرامون مشروطه سخن می‌رانیم.

آن دو عبارت مثل اینست که کسی بگوید : «باید برویم» و سپس بگوید : «یک اشکالی هم در جلو است. زیرا راه باز نیست» بدیهی است معنی دو جمله این خواهد بود که «باید راه را باز کنیم و جلو رویم».

در پایان بآقای صباح سپاس می‌گزاریم که این خرده را گرفته‌اند و من نه تنها از اینگونه خرده‌گیری‌ها دلتنگ نخواهم بود و خشنود و سپاسمند نیز خواهم بود.

(پرچم روزانه شماره‌ی 8)


🌸

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 32ـ نیک و بد از دیده‌ی آزادی و استقلال کشور (دو از دو)


می‌دانیم اینان ایراد گرفته خواهند گفت : این پراکندگیها و دسته‌بندیها را بمیان مردم ما نینداخته‌ایم. می‌گویم : راست است. این دسته‌بندیها را دیگران پدید آورده‌اند. لیکن شما آنها را پایدار نگاه می‌دارید و از راه آنها نان می‌خورید و شکوه می‌اندوزید.

این در هزار و سیصد سال پیش در عربستان رخ داده که چون بنی‌امیه رشته‌ی خلافت را بدست گرفته بودند چند دسته‌ی دیگری از بنی‌هاشم و بنی‌عباس و دیگران بدرآوردن خلافت از دست ایشان کوشیده‌اند و در راه پیشرفت کار خود از هیچ گونه کشاکش و دسته‌بندی بازنایستاده‌اند و در نتیجه‌ی کینه صد دروغ رواج داده‌اند و در همان هنگام درباره‌ی گذشته نیز بکشاکش برخاسته و سخنان بیهوده و بیپایی درباره‌ی خلافت امام علی‌بن‌ابیطالب و صِدّیق و فاروق رانده‌اند. این کار را دیگران کرده‌اند و شما پس از آنکه هزار و سیصد سال گذشته و خلافت از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام بیکبار از میان رفته و از خود اسلام جز نامی نمانده هنوز آن کشاکش را درباره‌ی علی و ابوبکر دنبال می‌کنید و نمی‌گزارید دوتیرگی از میان مردم برخیزد و هیچ نمی‌گویید چه سودی از این تواند بود؟!..

در صد سال پیش یکی برخاسته و بافندگیهای کهن یونان را (از افسانه‌ی خردهای ده‌گانه و پندار انگیزه‌های چهارگانه [1] ) با گفته‌های بیهوده‌ی باطنیان و دیگران بهم آمیخته و سخنان بیهوده‌ی نوینی پدید آورده ـ از اینگونه که آفرینش جهان با دست امامان بوده و کنون نیز با دست ایشان می‌گردد ، ایشانند که می‌میرانند ، ایشانند که می‌زایانند ، ایشانند که روزی می‌دهند ـ با چنین سخنانی شوری بمیان مردم افکنده و از آنسوی کسانی از راه همچشمی بدشمنی برخاسته‌اند و هیاهو برپا کرده‌اند و از دو سو کار را به زدن و کشتن رسانیده‌اند. سپس دسته‌‌بندیهای نوینی پیدا شده و هر یکی از دیگری رنگین‌تر درآمده. کنون شما آن دسته‌بندیها را نگاه داشته‌اید و هر چند تنی از دسترنج دسته‌ی دیگری نان می‌خورید و شکوه می‌اندوزید و تا می‌توانید نمی‌گزارید بازار کینه سرد شود. [2] اینست گناه شما.

اینست گناه شما که بمردم دلهاتان نمی‌سوزد و هیچگاه نمی‌خواهید باین پراکندگیها چاره شود. اینست گناه شما که بداوری خرد گردن نمی‌گزارید و چشم از سود خود نمی‌پوشید. گذشته‌ها گذشته ـ چندین سالست که ما پراکندگیها را یادآوری می‌کنیم و زیان و گزندی که از آن برخاسته پیش چشمهاتان می‌آوریم و همواره راه چاره را نشان می‌دهیم و شما هرگز تکانی بخود نمی‌دهید. ما از بلندی نام آفریدگار و از رستگاری توده سخن می‌رانیم و همیشه بداوری خرد می‌خوانیم و شما در برابر اینها از در هیاهو و شلتاق و زباندرازی می‌آیید. ما سخنانی باین دلسوزی می‌رانیم و چند سال است در این راه رنج و گزند می‌بریم شما گامی از دایره‌ی سودجویی کنار نمی‌گزارید و نادانان را بر ما می‌آغالید [3] .

ما همیشه پرسشها از شما می‌کنیم و همیشه می‌نویسیم هرچه ایراد می‌اندیشید بنگارید و سخنی‌ که می‌دارید پوشیده ندارید ، شما نه پاسخی به پرسشهای ما می‌دهید و نه ایرادی می‌گیرید ، و با اینهمه از در پذیرفتن نیز نمی‌آیید و تنها به بدگویی و بدخواهی بسنده می‌کنید. آیا این نشان خودخواهی و خیانتکاری نیست؟!..

شما اگر زیان این پراکندگیها و دشمنیها را نمی‌دانید آن نادانی بر شما بس ، و اگر می‌دانید و پروا نمی‌نمایید این تیره‌درونی بر شما بس.

همه می‌دانند که میانه‌ی دانشهای کنونی از تاریخ و جغرافی و ستاره‌شناسی و پزشکی و مانند این با دین ناسازگاری آشکاری پیدا شده بود و کسانی که بآن دانشها می‌پرداختند ناگزیر بودند از دین رو گردانند و زبان ریشخند باز کنند ، و فلسفه‌ی مادّی لرزه بر بنیاد هر دینی انداخته و انبوه مردمان به هستی خدا نیز گردن نمی‌گزاردند و خودِ دین برآشفته و رشته‌اش از هم گسیخته بود و شما اگر از کسی می‌پرسیدید : «دین چیست و چه چیزهاست که از دین است و چه چیزهاست که از آن بیرونست؟!..» بیگمان پاسخ نمی‌شنیدید ـ یک کلمه بگویم کار بجایی بود که همه‌ی آگاهان از دین نومیدی می‌نمودند و امیدی بپایداری آن نمی‌داشتند. ما بخواست خدا بهمه‌ی اینها چاره نمودیم و دین را بر روی بنیاد بس استواری گزاردیم و شما بجای آنکه خشنودی نمایید و از در پیروی درآیید از در کارشکنی و دشمنی درمی‌آیید. آیا این نشان آن نیست که شما دین را تنها برای سود خود می‌خواهید و چون از آشفتگی بیشتر سود برمی‌دارید اینست نمی‌خواهید چاره‌ای باین آشفتگی کرده شود؟!.. آیا این نشان آن نیست که شما دلهاتان بتوده‌تان نمی‌سوزد و در راه خوشگذرانی و تن‌آسانی خود پروای هیچ چیز نمی‌کنید؟!.. آیا این گناه شما نیست؟!.

👇

پانوشتها :
1ـ علل اربعه.
2ـ کتاب «بهائیگری» دیده شود.
3ـ برآغالیدن = بهایهوی و دشمنی برانگیختن. کسروی سپس این فعل را ناگذرا (لازم) و برآغالانیدن را گذرا (متعدی) بکار برده است.


🌸

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 3ـ باید از بدان چشم نپوشید (یک از یک)


دیروز از نیکیهای شادروان سرلشگر امین سخن راندیم. همان داستان کشته شدنش دلیل دیگری بنیکی اوست. زیرا چنانکه نوشته شده برای آنکه یک عده سواران در دست اشرار نمانند خود را بکشتن داده. اینست نمونه‌ی جوانمردی او.

دیروز یکی از افسران آذربایجانی داستانی گفت که باید در اینجا بیاورم. گفت : چند سال پیش که سرلشگر محتشمی در تبریز بود روزی دیدم از سرلشگر امین که آن زمان رتبه‌ی سرتیپی داشت گله آغاز کرد و چنین گفت : این سرتیپ شما راضی نیست یک نفر افسر فارسی در آذربایجان باشد. گفتم : جای افسوس است که عبارت ترک و فارس را از زبان تیمسار می‌شنوم. دیگر سخنی نگفت. ولی دانستم که باحترام و جایگاه سرتیپ امین رشک می‌برد و همین بود که به تهران گزارشهای شکایت‌آمیزی داد و چندی نگذشت که سرتیپ امین را به تهران خواسته و به مکران فرستادند.

این داستان را نوشتم تا دانسته شود که در این کشور با یک افسر پاکدامن و غیرتمند چه رفتاری می‌شده. آقای محتشمی چشم دیدن یک چنان سرکرده‌ی درستکار و غیرتمند را نمی‌داشته ، و چون او را مانع آرزوها و امیدهای خود می‌شمارده بهانه‌ی ترک و فارس را پیش می‌کشیده ، و خدا می‌داند که در شکایت خود به تهران چه سخنانی نوشته و چه تهمتهایی زده.

کنون شما ببینید همان سرلشگر محتشمی در پیشامد شهریورماه در خراسان بود ، و چنانکه می‌گویند همینکه جنگ آغاز گردید بی‌آنکه اندک تقیدی بوظیفه‌ی خود داشته باشد همه را گزارده بگریخت و تنها اموال و اثاث خود را همراه آورد.

ما از دارایی آقای محتشمی آگاهی نداریم و بگفته‌های مردم نیز اعتماد نمی‌کنیم. اما شادروان سرلشگر امین دارایی او را دانستیم. پس از سالها که همیشه در مأموریتهای مهم بوده ، داراییش یک خانه‌ایست که در تهران بنا می‌گزارده و در برابر آن 000/220 ریال یا بیشتر قرض دارد. در حالی که خود از یک خاندان توانگری بوده و خانه و ملک در تبریز داشته که آنها را نیز فروخته است.

اینهاست چیزهایی که باید نوشته شود. اینهاست دردهایی که باید گفته شود.

چند روز پیش یک نوشته‌ای بدفتر پرچم رسیده که نویسنده‌ی آن رفتار افسران را در پیشامد شهریورماه گذشته شرح می‌دهد. خلاصه‌ی آن نوشته اینست که یک دسته از افسران بهنگام شروع جنگ ، فرار و استفاده هر دو را در نظر گرفتند باین‌معنی که خواستند هم بگریزند و جان بدر برند و هم فرصت را از دست نداده استفاده‌هایی کنند. اینست برخلاف دستور تهران به محض بیرون آمدن از سربازخانه ، با گرفتن پولهایی ، سربازان را آزاد گردانیدند ، و از اسلحه مقداری را فروخته و مقداری را در کوه و بیابان ریخته برای دزدان و راهزنان بازگزاردند و خود با رخت ناشناس و از راه قاچاق به تهران آمدند و با آن خطاهای آشکار بیم از مسئولیت نداشته خود را بمرکز معرفی کردند. می‌نویسد برخی از اینها در آنجاها که بودند دیه‌ها [dih) سبک‌شده‌ی ده] را تاراج کردند و از ستمگری بازنایستادند.

ولی از آنسوی یک دسته‌ی دیگری وظیفه‌ی خود را بکار بسته هر یکی در مرکز خود ایستادگی نموده و گزندها و آسیبها دیدند و سرانجام اسیر افتادند که مدتها در اسارت بودند و زنان و فرزندانشان بی‌سرپرست در تهران و دیگر جاها روز می‌گزاردند.

کنون هر دو دسته در تهرانند و خود را بمرکز معرفی کرده‌اند و نویسنده‌ی این شرح گله می‌کند که جدایی درمیانه گزارده نمی‌شود و بازپرس از بدان بعمل نمی‌آید.

ما دوست می‌داریم این نوشته دستینه می‌داشت و نویسنده‌اش را می‌شناختیم و آن را در پرچم بچاپ می‌رسانیدیم. این داستانها در پرده نباید مانَد. ما نمی‌دانیم این داستانها چه صورتی در وزارت جنگ پیدا کرده و چه رسیدگیهایی در این زمینه بجا آورده شده.

آن کاریست در جای خود. ما دوست می‌داریم نیکان و بدان درمیان توده شناخته گردند و باری یک جدایی درمیان آنان گزارده شود. باری زمینه برای داوری تاریخ آماده گردد.

تنها افسران و سپاهیان نیستند. همه‌ی کارکنان دولت در آن پیشامد ، نیکان از بدان شناخته گردند. این بسیار بد است که کسانی دیروز وظیفه‌ی خود را فراموش کرده و مردم را در آن گرفتاری بگزارند و بگریزند و امروز دوباره بازگشته به همان مردم چیرگی نمایند. این قضایا اگر بخاموشی گذرد برای آینده تأثیر بسیار شومی را دربر خواهد داشت و بیکبار مایه‌ی نومیدی مردم خواهد بود و بیکبار رشته‌ی ارتباط میان کارکنان دولت و دلهای مردم بریده خواهد گردید.

چنانکه شنیده می‌شود چون در برخی جاها پس از گریختن فرماندار یا مأمورین دیگری ، کسانی از خود مردم ، در آن روزهای سخت بنگهداری بازارها و دکانها پرداخته و چندگاهی رشته‌ی فرمانروایی را در دست گرفته‌اند ، مأمورین دولت پس از بازگشتن ، بکینه‌جویی از آنان می‌کوشند و با یک زبان تلخی بنکوهش می‌پردازند.


👇

از جمله از مراغه آقای ضیاء مقدم نامه‌ای فرستاده که در آن ، پیشامدهای شهریور ماه مراغه را می‌نویسد و گرفتاریهایی که رخ داده [را] شرح می‌دهد. در مراغه روز پنجم یا ششم شهریور چون نظامیان شوروی بآنجا درآمده‌اند فرماندار که بایستی در اندیشه‌ی نگهداری شهر و مردم باشد بیش از همه اندیشه‌ی جان خود را کرده و گریخته ، و این پیشامدها باعث شده که دزدان و تاراجگران از بیرون شهر و از درون آن بقصد تاراج بازار گرد آمده‌اند و در چنان هنگامی آقای ضیاء و دیگران خود را بخطر انداخته و برای جلوگیری از تاراج بکوششهایی برخاسته‌اند و برای بازار نگهبانانی گمارده‌اند و بدینسان سرمایه و دارایی مردم را نگه داشته‌اند و چون چند روز گذشته و ایمنی رخ داده در این هنگام بوده که آقای فرماندار بشهر بازگشته و باز آغاز بچیرگی و فرمانروایی کرده.

آقای ضیاء می‌نویسد : در یک مجلسی که من ناچار شدم و بآقای فرماندار ایرادی گرفتم دیدم ناخشنود گردیده و با یک لحن طعن‌آمیز غریبی چنین گفت : «می‌فرمایید من از جای فرمانداری برخیزم و شما بنشینید».

ما باین موضوعها اهمیت می‌دهیم و برآنیم که در پرچم آنها را دنبال کنیم. این خیانتها کوچک نیست و نباید باین سادگی و آسانی در زیر پرده بماند و از میان برود.

کسانی که آن پستیها را کرده‌اند چنین می‌پندارند که کاریست گذشته و رفته. ولی چنین نیست زیرا گذشته از آنکه هیچ خیانتی را در‌باره‌ی کشور و توده فراموش نباید کرد اساساً هنوز زیانهای آن پستیها از میان نرفته و نتیجه‌های شوم آنها هنوز در جریانست.

آیا همین داستان دلسوز کشته شدن سرلشگر امین ، نتیجه‌ی چیست؟.. آیا نه آنست که برخی افسران بیغیرت بدنهاد اسلحه‌ی دولتی را باشرار فروخته و یا داده‌اند و بدینسان در کردستان و دیگر جاها آتش افروخته‌اند؟.. آیا رواست که پست‌نهادانی چنان آتش افزوزند و مردان دلیر و گرانمایه‌ای در آن سوزند و در این میان هیچ بازپرسی درمیان نباشد؟!..

(پرچم روزانه شماره‌ی 18)


🌸