📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 8ـ کیفر بدکرداران را باید خود توده دهد (یک از یک)
کسانی می‌گویند : افسرانی که از جنگ گریخته بودند و شما نکوهشها نوشتید چه نتیجه‌ای داد؟!.. دولت چه ترتیب اثری کرد؟!.. می‌گویم شگفت از شماست که همه چیز را از دولت می‌خواهید؟!.. یک دولتی که با صد گرفتاری بروی کار می‌آید شما می‌خواهید خشم یا خشنودی توده را نیز او اظهار کند.
همین خود اشتباهی از شماست. دولت گرفتاریها و سرگرمیهای بسیاری دارد و شما می‌بینید که داستان شهریورماه همچنان سربسته مانده و تاکنون در پیرامون آن پرسشی یا بازخواستی از کسی نشده.
بگزارید آن بماند و کسانی که خیانت آشکار کرده‌اند شما آنها را بد بدانید ، در همه جا بدیهاشان بگویید ، در خیابان سلام ندهید و سلامشان نگیرید. در نشستها اگر دیدید پستیهاشان برخشان کشید. اینها کیفریست که باید از سوی توده به پستنهادان و خائنان داده شود.
اینکه ما در پرچم یاد آنها کردیم و خیانتهاشان نوشتیم نخست خود آن نوشتن یک کیفریست. اینکه نام یک سرلشگری یا سرتیپی یا سرهنگی در روزنامه بزشتی برده شود و خائن خوانده گردد و او پاسخی نتواند همین خود کیفری می‌باشد.
دوم خواست ما این بود که مردم بدانند و آنان را خوار دارند و بی‌احترامی نمایند. ما بیش از همه هوشیار گردانیدن توده را می‌خواهیم. توده باید در هر کاری خشم یا خشنودی خود را اظهار دارد.
یکی از آشنایان بنزد من آمده می‌گوید : شما چرا از سرلشگر معینی نام نبردید؟!. گفتم : داستان او را نمی‌دانم. من در پشت سر پیشامد شهریورماه بسفر شیراز و بوشهر رفتم و اینست از بسیار داستانها ناآگاهم. گفت : این سرلشگر کار زیردریایی کرده. زیرا همینکه غائله رخ داده ناگهان از ارومی[=ارومیه] ناپدید گردیده و فردا از ملایر سر درآورده. دسته‌های زیردست این سرلشگر است که پس از گریختنِ فرمانده ، چون خود را بی‌سرپرست یافته‌اند به ترکیه پناهیده‌اند.
گفتم : من این را نشنیده بودم و راستی را داستان شگفتی است. باید در پرچم این را هم بنویسیم. باید این نام را هم بر آن «فهرست سیاه» بیفزاییم. گناههای اینها کوچک نیست. اینان بیست سال در این کشور بنام سرهنگ و سرتیپ و سرلشگر حقوقهای گزاف گرفته ، و اتومبیلهای دولتی سوار شده ، و رختهای گرانبها پوشیده ، و همیشه دسته‌هایی را در زیرِ دست داشته بودند ـ اینها برای آن بود که روزی بیاید و اینان جانفشانی کنند و بنگهداری کشور کوشند. کنون چنان روزی رسیده و هر یک از اینها باندازه‌ی یک تابین[=سرباز ساده] یا یک فرد عادی ، مردی و دلیری از خود نشان نداده‌اند. گذشته از آنکه خود گریخته‌اند زیردستان را بی‌سرپرست گزارده‌اند ، تفنگ و افزار باشرار داده‌اند ، چنانکه نوشته‌ایم برخی از ایشان پستنهادانه دزدی هم کرده‌اند.
اینها نه گناهانیست که چشم‌پوشی شود. دولت اگر محظوری دارد و پیشامدهای شهریور ماه را سربسته می‌گزارد بگزارد. خود مردم که محظوری ندارند و باید اینان را گناهکار و روسیاه شناسند و از هر احترامی بآنان خودداری نمایند. بلکه اگر وظیفه‌شناسی درمیانست باید خویشان و کسان آنان هم این رفتار را بکنند.
لیکن در اینجا دو نکته هست که باید رعایت شود : یکی آنکه این داستانها خوب روشن گردد و هر کسی که آگاهیهای درستتری دارد بنویسد و برای ما بفرستد. زیرا ما از زبانها چیزهایی می‌شنویم ولی بهتر است روشنتر از این بدانیم. بهتر است قضایا با جزئیات آن در روزنامه نوشته شود که مردم بهتر داوری کنند. اینست ما خواستاریم که هر کسی که در این پیشامدها بوده و داستان را از نزدیک تماشا کرده دانسته‌های خود را بنویسد و برای ما بفرستد که اگر خواست بنام خود او وگرنه بنام یک نام دیگری در روزنامه بچاپ رسانیم.
همچنین اگر یکی از خود آن افسران پیشامد را بنویسد و مقصودش این باشد که حقایق را بگوید و از خود دفاع کند ما از چاپ نوشته‌ی او بازنخواهیم ایستاد.
نکته‌ی دیگر آنکه ما بآن افسران بفهمانیم که این نوشتنها و بدگوییها بنام دشمنی شخصی نیست ، از راه رشک بمقام شما نمی‌باشد.
نویسنده‌ی این گفتارها با هیچ یکی از سرلشگر محتشمی و سرلشگر مطبوعی و سرلشگر معینی و سرتیپ قهرمانی و سرتیپ پوریا آشنایی ندارد و یک بار هم باشد آنان را ندیده. از آنسوی کسی که در آرزوی افسری باشد نیست. این کینه و دشمنی نتیجه‌ی آن کردار زشتی است که در شهریور ماه از شما سر زده ، و می‌بینید که ما نه تنها شما را دنبال می‌کنیم از دیگران نیز نام می‌بریم.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 8ـ کیفر بدکرداران را باید خود توده دهد (یک از یک)
کسانی می‌گویند : افسرانی که از جنگ گریخته بودند و شما نکوهشها نوشتید چه نتیجه‌ای داد؟!.. دولت چه ترتیب اثری کرد؟!.. می‌گویم شگفت از شماست که همه چیز را از دولت می‌خواهید؟!.. یک دولتی که با صد گرفتاری بروی کار می‌آید شما می‌خواهید خشم یا خشنودی توده را نیز او اظهار کند.
همین خود اشتباهی از شماست. دولت گرفتاریها و سرگرمیهای بسیاری دارد و شما می‌بینید که داستان شهریورماه همچنان سربسته مانده و تاکنون در پیرامون آن پرسشی یا بازخواستی از کسی نشده.
بگزارید آن بماند و کسانی که خیانت آشکار کرده‌اند شما آنها را بد بدانید ، در همه جا بدیهاشان بگویید ، در خیابان سلام ندهید و سلامشان نگیرید. در نشستها اگر دیدید پستیهاشان برخشان کشید. اینها کیفریست که باید از سوی توده به پستنهادان و خائنان داده شود.
اینکه ما در پرچم یاد آنها کردیم و خیانتهاشان نوشتیم نخست خود آن نوشتن یک کیفریست. اینکه نام یک سرلشگری یا سرتیپی یا سرهنگی در روزنامه بزشتی برده شود و خائن خوانده گردد و او پاسخی نتواند همین خود کیفری می‌باشد.
دوم خواست ما این بود که مردم بدانند و آنان را خوار دارند و بی‌احترامی نمایند. ما بیش از همه هوشیار گردانیدن توده را می‌خواهیم. توده باید در هر کاری خشم یا خشنودی خود را اظهار دارد.
یکی از آشنایان بنزد من آمده می‌گوید : شما چرا از سرلشگر معینی نام نبردید؟!. گفتم : داستان او را نمی‌دانم. من در پشت سر پیشامد شهریورماه بسفر شیراز و بوشهر رفتم و اینست از بسیار داستانها ناآگاهم. گفت : این سرلشگر کار زیردریایی کرده. زیرا همینکه غائله رخ داده ناگهان از ارومی[=ارومیه] ناپدید گردیده و فردا از ملایر سر درآورده. دسته‌های زیردست این سرلشگر است که پس از گریختنِ فرمانده ، چون خود را بی‌سرپرست یافته‌اند به ترکیه پناهیده‌اند.
گفتم : من این را نشنیده بودم و راستی را داستان شگفتی است. باید در پرچم این را هم بنویسیم. باید این نام را هم بر آن «فهرست سیاه» بیفزاییم. گناههای اینها کوچک نیست. اینان بیست سال در این کشور بنام سرهنگ و سرتیپ و سرلشگر حقوقهای گزاف گرفته ، و اتومبیلهای دولتی سوار شده ، و رختهای گرانبها پوشیده ، و همیشه دسته‌هایی را در زیرِ دست داشته بودند ـ اینها برای آن بود که روزی بیاید و اینان جانفشانی کنند و بنگهداری کشور کوشند. کنون چنان روزی رسیده و هر یک از اینها باندازه‌ی یک تابین[=سرباز ساده] یا یک فرد عادی ، مردی و دلیری از خود نشان نداده‌اند. گذشته از آنکه خود گریخته‌اند زیردستان را بی‌سرپرست گزارده‌اند ، تفنگ و افزار باشرار داده‌اند ، چنانکه نوشته‌ایم برخی از ایشان پستنهادانه دزدی هم کرده‌اند.
اینها نه گناهانیست که چشم‌پوشی شود. دولت اگر محظوری دارد و پیشامدهای شهریور ماه را سربسته می‌گزارد بگزارد. خود مردم که محظوری ندارند و باید اینان را گناهکار و روسیاه شناسند و از هر احترامی بآنان خودداری نمایند. بلکه اگر وظیفه‌شناسی درمیانست باید خویشان و کسان آنان هم این رفتار را بکنند.
لیکن در اینجا دو نکته هست که باید رعایت شود : یکی آنکه این داستانها خوب روشن گردد و هر کسی که آگاهیهای درستتری دارد بنویسد و برای ما بفرستد. زیرا ما از زبانها چیزهایی می‌شنویم ولی بهتر است روشنتر از این بدانیم. بهتر است قضایا با جزئیات آن در روزنامه نوشته شود که مردم بهتر داوری کنند. اینست ما خواستاریم که هر کسی که در این پیشامدها بوده و داستان را از نزدیک تماشا کرده دانسته‌های خود را بنویسد و برای ما بفرستد که اگر خواست بنام خود او وگرنه بنام یک نام دیگری در روزنامه بچاپ رسانیم.
همچنین اگر یکی از خود آن افسران پیشامد را بنویسد و مقصودش این باشد که حقایق را بگوید و از خود دفاع کند ما از چاپ نوشته‌ی او بازنخواهیم ایستاد.
نکته‌ی دیگر آنکه ما بآن افسران بفهمانیم که این نوشتنها و بدگوییها بنام دشمنی شخصی نیست ، از راه رشک بمقام شما نمی‌باشد.
نویسنده‌ی این گفتارها با هیچ یکی از سرلشگر محتشمی و سرلشگر مطبوعی و سرلشگر معینی و سرتیپ قهرمانی و سرتیپ پوریا آشنایی ندارد و یک بار هم باشد آنان را ندیده. از آنسوی کسی که در آرزوی افسری باشد نیست. این کینه و دشمنی نتیجه‌ی آن کردار زشتی است که در شهریور ماه از شما سر زده ، و می‌بینید که ما نه تنها شما را دنبال می‌کنیم از دیگران نیز نام می‌بریم.
👇
از آقای علی‌اصغر اعتصام فرماندار مراغه تاکنون چند بار نام برده‌ایم. رئیس شهربانی آن شهر را بارها یاد کرده‌ایم. در شماره‌ی گذشته در یک گفتاری نام آقای اردلان (استاندار تبریز در شهریور) آورده شد و ما تاکنون ندانسته بودیم که این آزادیخواه کهن نیز از گریزندگانست. نمی‌دانستیم این مرد هفتاد ساله نیز از مرگ ترسیده و روز سختی از وظیفه و مردمی و همه چیز چشم پوشیده و از تبریز رو بگریز آورده. نمی‌دانستیم که این مرد بی‌ارزش که از آغاز جوانیش همیشه در کارهای دولتی بوده و تاکنون صد برابر بهای خود را از کیسه‌ی این توده دریافت داشته روز آزمایش از جانفشانی گردن کشیده و یک شهر بزرگی را که بنگهداری او سپرده شده بود گزارده و خود از میان بیرون رفته. نمی‌دانستیم این مرد خوشنما که در تبریز هر که را می‌دیده میهن‌پرستی را پیش می‌کشیده و با اصرار و پافشاری بنام باشگاه پول می‌گرفته ، خود کمترین عقیده را بمیهن‌پرستی نداشته و در برابر اندک‌ترسی گزارده و گریخته ، این بدتر که همان مرد گریزنده را همینکه به تهران رسیده برای بیکار نماندن به اسپهان فرستاده‌اند که دانسته نیست از آنجا کی خواهد گریخت؟!
به هر حال شما می‌بینید که ما از همگی نام می‌بریم و همین دلیل است که مقصود دشمنی شخصی نیست. اینست می‌خواهیم بشما یک پیشنهادی کنیم و آن اینکه بخود جسارت داده بگناه خود خَستُوان[=معترف] گردید و آنگاه بجبران کوشید. نمی‌دانم راه جبران چه باشد ، خودتان بیندیشید که از چه راه جبران توانید کرد و از چه راه این لکه‌ی ننگ را از دامن خود و خاندانتان پاک توانید کرد؟..
آیا می‌توانید از داراییهای گزافی که برخی از شماها گرد آورده‌اید چشم بپوشید و آن را در یک راه نیکی بسود توده بکار برید؟.. می‌توانید سرکوب اشرار یک بخشی از کشور را بعهده گیرید و داوطلبانه و جانبازانه بچنان کاری شتابید؟.. به هر حال یک چنین راهی نیز بروی شما باز است و می‌توانید خود را از این ننگ رها گردانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 51)
🌸
به هر حال شما می‌بینید که ما از همگی نام می‌بریم و همین دلیل است که مقصود دشمنی شخصی نیست. اینست می‌خواهیم بشما یک پیشنهادی کنیم و آن اینکه بخود جسارت داده بگناه خود خَستُوان[=معترف] گردید و آنگاه بجبران کوشید. نمی‌دانم راه جبران چه باشد ، خودتان بیندیشید که از چه راه جبران توانید کرد و از چه راه این لکه‌ی ننگ را از دامن خود و خاندانتان پاک توانید کرد؟..
آیا می‌توانید از داراییهای گزافی که برخی از شماها گرد آورده‌اید چشم بپوشید و آن را در یک راه نیکی بسود توده بکار برید؟.. می‌توانید سرکوب اشرار یک بخشی از کشور را بعهده گیرید و داوطلبانه و جانبازانه بچنان کاری شتابید؟.. به هر حال یک چنین راهی نیز بروی شما باز است و می‌توانید خود را از این ننگ رها گردانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 51)
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (سه از شش)
این را برای مثل یاد می‌کنم و در اینجا درپی آن نیستم که از اروپاییگری نکوهش نویسم و یا از آیین زندگی سخن رانم. اینها کارهاییست که در جای خود کرده شده و خواهد شد. چنانکه گفتیم اینان چون نمی‌خواهند براستی گردن گزارند و هیچ باور نمی‌کنند که بالاتر از دانشهای آنان دانشی باشد و با مغز پربادی خود را کنار می‌گیرند ما می‌خواهیم لغزشهای ایشان را به رخشان کشیم. می‌خواهیم از آن پنداری که گریبانگیرشان شده بکاهیم و این بفهمانیم که بالاتر از دانشهای شما دانشی بس گرانمایه هست ـ دانشی که لغزشهای اروپاییان را باز می‌کند ، دانشی که راه خرسندی و آسایش را بمردمان یاد می‌دهد.
اینان باور نمی‌دارند که پشت سر آن هیاهوها و سرگرمیها که ایشان راست یک رشته راستیهای بسیار گرانبهایی هست. راستیهایی که اینان هیچ نمی‌شناسند و بسیار بدورند ، و من برای آنکه اینان را بیاگاهانم ناگزیرم مثل دیگری یاد کنم. اینان آن کسانیند که تو گویی هیچ فهمی از خودشان ندارند و اینست هر آوازی از اروپا برخیزد پای کوبند و دست افشانند و هنوز فراموش نشده که چون چند کسی از شرقشناسان غرب کتابهایی درباره‌ی چامه‌سرایان ایران نوشتند و سخنان بیهوده و ننگین زمان مغولان و ترکان را به نیکی ستودند در اندک‌زمانی هزاران کسان آواز بآواز ایشان انداختند و بگفتگو و جستجو از یاوه‌بافیهای زمان مغولان پرداختند و صد کتاب در این زمینه‌ها بچاپ رسانیدند.
کنون کسی بپرسد آیا سود آنها چه بود و چه نتیجه‌ای از آنها توان برداشت؟!.. می‌گویند : سخنان شیوایی سروده‌اند. می‌گویم : بهتر است شما همین زمینه را روشن گردانید و معنی سخن را بما بازنمایید. آیا کسی همینکه سخنان شیوایی گفت باید بزرگش شمرد و گفته‌هایش را نگه داشت؟!.. شما چرا باید این ندانید که سخن چیز جداگانه‌ای نیست. روشنتر گویم : سخن برای اینست که آدمی اگر معنایی در دل می‌دارد و می‌خواهد بکسی فهماند آن را بقالب سخن ریزد و بزبان راند و بآن کس بفهماند ، و اینست جز بهنگام نیاز نشاید. شما اگر نیاز دارید توانید سخن گفتن ، و این سخن که بهنگام افتاده اگر شیوا باشد بهتر خواهد بود و ارج بیشتر خواهد داشت. ولی اگر نیازی نباشد و بخیره زبان بسخن باز کنید هرچه گویید یاوه است گو که شیوا باشد! این خود از بدترین زیانکاریهاست که شما چنان سخنان یاوه و بی‌مغزی را نگه دارید. کسانی که در روز گرفتاری توده برخاسته‌اند و یک سخنی که بدرد مردم بیچاره خورَد و گره از کارشان گشاید از دهانشان درنیامده ، و بهنگامی که از ملیونها خاندانها فریاد سوگواری برمی‌خاست آنان همه دم از شادی زده‌اند و بخونخواران مغول ستایشها سروده‌اند دور از غیرت و مردانگی است که شما چنان بیدردانی را نیک شمارید و گفته‌هاشان را نگه دارید.
شما این را نمی‌دانید که در یک توده چون سخن فراوان بود زیانها از آن زاید و اندیشه‌ها پراکنده گردد. می‌گویید اینان پند سروده‌اند و آن نمی‌دانید که پند سرودن کار هر کس نیست و در جایی که مردان تردامن و بیدرد پندسرایی کنند پند از ارج افتد و دیگر کارگر نباشد. نمی‌دانید که همان پندها صد زیان دربر می‌دارد ، و این نتیجه‌ی آنهاست که امروز بیشتر ایرانیان نیکی را تنها گفتن آن می‌شناسند و هیچگاه دربند کار بستن نمی‌باشند.
در یک توده یکی از چیزهایی که خویهای ستوده را رواج گرداند شناختن نیک از بد می‌باشد که نیک را ارج شناسند و گرامی دارند و بد را خوار شمارند و از نکوهش بازنایستند. ولی ببینید شما چگونه فریب می‌خورید که مردانی را که سراسر بدی بوده‌اند و خودشان بدیهای خود را بیرون ریخته‌اند بدینسان بزرگ می‌دارید. ولی مردان دلیر و بزرگی را که در تاریخ پیدا شده‌اند همه خوار می‌گیرید و نامی از آنان نمی‌برید. ببینید چگونه نمی‌فهمید و بزیان خود می‌کوشید.
از اینگونه لغزشها اگر بشمارم بسیار است. آنان اینها را آسان می‌شمارند ولی بسیار گرانست و بسیار بزرگست. همین چیزهاست که یک توده را افزار دست بیگانگان گردانَد. همین چیزهاست که یک توده را از رستگاری و سرفرازی بی‌بهره گزارد.
اینان بسیار بی‌مایه‌اند. آن اندازه دانش یا آگاهی که اینان راست نه چیزیست که یک مردی را بجایی رساند. یک توده که سرمایه‌ی یکان یکانش اینها باشد با توده‌های بزرگ جهان همسری [=هم‌شأنی] نتواند. همه چیز بکنار ، اینان زیان خودسری و جدا اندیشیدن را نمی‌دانند که باید گفت معنی زندگی را نمی‌دانند. مردانی سر بلند می‌دارند و بخود می‌بالند و کمی در خود سراغ نمی‌دارند ولی این کار ایشانست که هر یکی جدا می‌اندیشند و جدا می‌زیند و هر یکی آنچه را می‌خواهد نیک می‌نامد و آنچه را نمی‌خواهد بد می‌خواند ـ اینچنان می‌زیند و آن نمی‌فهمند که یک توده با چنین حالی جز نابودی سرنوشت دیگری ندارد.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (سه از شش)
این را برای مثل یاد می‌کنم و در اینجا درپی آن نیستم که از اروپاییگری نکوهش نویسم و یا از آیین زندگی سخن رانم. اینها کارهاییست که در جای خود کرده شده و خواهد شد. چنانکه گفتیم اینان چون نمی‌خواهند براستی گردن گزارند و هیچ باور نمی‌کنند که بالاتر از دانشهای آنان دانشی باشد و با مغز پربادی خود را کنار می‌گیرند ما می‌خواهیم لغزشهای ایشان را به رخشان کشیم. می‌خواهیم از آن پنداری که گریبانگیرشان شده بکاهیم و این بفهمانیم که بالاتر از دانشهای شما دانشی بس گرانمایه هست ـ دانشی که لغزشهای اروپاییان را باز می‌کند ، دانشی که راه خرسندی و آسایش را بمردمان یاد می‌دهد.
اینان باور نمی‌دارند که پشت سر آن هیاهوها و سرگرمیها که ایشان راست یک رشته راستیهای بسیار گرانبهایی هست. راستیهایی که اینان هیچ نمی‌شناسند و بسیار بدورند ، و من برای آنکه اینان را بیاگاهانم ناگزیرم مثل دیگری یاد کنم. اینان آن کسانیند که تو گویی هیچ فهمی از خودشان ندارند و اینست هر آوازی از اروپا برخیزد پای کوبند و دست افشانند و هنوز فراموش نشده که چون چند کسی از شرقشناسان غرب کتابهایی درباره‌ی چامه‌سرایان ایران نوشتند و سخنان بیهوده و ننگین زمان مغولان و ترکان را به نیکی ستودند در اندک‌زمانی هزاران کسان آواز بآواز ایشان انداختند و بگفتگو و جستجو از یاوه‌بافیهای زمان مغولان پرداختند و صد کتاب در این زمینه‌ها بچاپ رسانیدند.
کنون کسی بپرسد آیا سود آنها چه بود و چه نتیجه‌ای از آنها توان برداشت؟!.. می‌گویند : سخنان شیوایی سروده‌اند. می‌گویم : بهتر است شما همین زمینه را روشن گردانید و معنی سخن را بما بازنمایید. آیا کسی همینکه سخنان شیوایی گفت باید بزرگش شمرد و گفته‌هایش را نگه داشت؟!.. شما چرا باید این ندانید که سخن چیز جداگانه‌ای نیست. روشنتر گویم : سخن برای اینست که آدمی اگر معنایی در دل می‌دارد و می‌خواهد بکسی فهماند آن را بقالب سخن ریزد و بزبان راند و بآن کس بفهماند ، و اینست جز بهنگام نیاز نشاید. شما اگر نیاز دارید توانید سخن گفتن ، و این سخن که بهنگام افتاده اگر شیوا باشد بهتر خواهد بود و ارج بیشتر خواهد داشت. ولی اگر نیازی نباشد و بخیره زبان بسخن باز کنید هرچه گویید یاوه است گو که شیوا باشد! این خود از بدترین زیانکاریهاست که شما چنان سخنان یاوه و بی‌مغزی را نگه دارید. کسانی که در روز گرفتاری توده برخاسته‌اند و یک سخنی که بدرد مردم بیچاره خورَد و گره از کارشان گشاید از دهانشان درنیامده ، و بهنگامی که از ملیونها خاندانها فریاد سوگواری برمی‌خاست آنان همه دم از شادی زده‌اند و بخونخواران مغول ستایشها سروده‌اند دور از غیرت و مردانگی است که شما چنان بیدردانی را نیک شمارید و گفته‌هاشان را نگه دارید.
شما این را نمی‌دانید که در یک توده چون سخن فراوان بود زیانها از آن زاید و اندیشه‌ها پراکنده گردد. می‌گویید اینان پند سروده‌اند و آن نمی‌دانید که پند سرودن کار هر کس نیست و در جایی که مردان تردامن و بیدرد پندسرایی کنند پند از ارج افتد و دیگر کارگر نباشد. نمی‌دانید که همان پندها صد زیان دربر می‌دارد ، و این نتیجه‌ی آنهاست که امروز بیشتر ایرانیان نیکی را تنها گفتن آن می‌شناسند و هیچگاه دربند کار بستن نمی‌باشند.
در یک توده یکی از چیزهایی که خویهای ستوده را رواج گرداند شناختن نیک از بد می‌باشد که نیک را ارج شناسند و گرامی دارند و بد را خوار شمارند و از نکوهش بازنایستند. ولی ببینید شما چگونه فریب می‌خورید که مردانی را که سراسر بدی بوده‌اند و خودشان بدیهای خود را بیرون ریخته‌اند بدینسان بزرگ می‌دارید. ولی مردان دلیر و بزرگی را که در تاریخ پیدا شده‌اند همه خوار می‌گیرید و نامی از آنان نمی‌برید. ببینید چگونه نمی‌فهمید و بزیان خود می‌کوشید.
از اینگونه لغزشها اگر بشمارم بسیار است. آنان اینها را آسان می‌شمارند ولی بسیار گرانست و بسیار بزرگست. همین چیزهاست که یک توده را افزار دست بیگانگان گردانَد. همین چیزهاست که یک توده را از رستگاری و سرفرازی بی‌بهره گزارد.
اینان بسیار بی‌مایه‌اند. آن اندازه دانش یا آگاهی که اینان راست نه چیزیست که یک مردی را بجایی رساند. یک توده که سرمایه‌ی یکان یکانش اینها باشد با توده‌های بزرگ جهان همسری [=هم‌شأنی] نتواند. همه چیز بکنار ، اینان زیان خودسری و جدا اندیشیدن را نمی‌دانند که باید گفت معنی زندگی را نمی‌دانند. مردانی سر بلند می‌دارند و بخود می‌بالند و کمی در خود سراغ نمی‌دارند ولی این کار ایشانست که هر یکی جدا می‌اندیشند و جدا می‌زیند و هر یکی آنچه را می‌خواهد نیک می‌نامد و آنچه را نمی‌خواهد بد می‌خواند ـ اینچنان می‌زیند و آن نمی‌فهمند که یک توده با چنین حالی جز نابودی سرنوشت دیگری ندارد.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 9ـ از کوشش بیهوده چه سود تواند بود؟!. (یک از یک)
کسانی می‌گویند : «اینکه شما افسرانِ از جنگ گریخته و دیگر کارکنان دولت را که در شهریور ماه وظیفه‌ناشناسی کرده بودند دنبال نمودید و در پرچم گفتارها نوشتید چه نتیجه‌ای داد در حالی که کسانی در روزنامه‌های دیگری هواداری از ایشان می‌نمایند و دفاعها می‌نویسند؟!. از آنسو آیا دولت چه ترتیب اثری بآن نوشتنها کرد؟!.. می‌گویم : بارها گفتیم که آن نوشتنهای ما بیش از همه برای توده بوده و این می‌خواستیم که توده آن افسران بدکاره و آن کارکنان وظیفه‌ناشناس دولت را بشناسند و احترام بآنان نگزارده همیشه نامهاشان بخواری برند. ما بیش از همه بداوری توده قیمت می‌نهادیم و کنون هم می‌نهیم. یک توده باید خود داوری داشته باشد و نیکان را از بدان جدا گرداند. باید نیکان را بزرگ داشته بدان را خوار گیرد. این نشان رشد یک توده است. از آنسوی پاداش و کیفر بزرگ همین است. این از پاداش و کیفری که دولت بدهد بهتر و مؤثرتر است. زیرا پاداش یا کیفر دولت را هرچه که فرض کنیم باین اندازه مایه‌ی سرافرازی یا سرافکندگی نتواند بود.
ما آن گفتارها را برای این نتیجه می‌نوشتیم و باید بگوییم که بمقصود رسیده‌ایم. زیرا بیگمان آن افسران یا کارکنان دولت درمیان توده خوار و بی‌آبرو می‌باشند و خواهند بود و این بدنامی همیشه با آنان خواهد بود. اگرچه برخی از آنان به تهران آمده و با زور پشتیبانانِ خود کار گرفته ، بلکه برخی بشیادی درجه نیز یافته‌اند ، ولی این مایه‌ی آبرو برای آنان نخواهد بود.
اما اینکه کسانی دفاع از آنان می‌نویسند من نمی‌دانم وظیفه‌ناشناسی بآن آشکاری چه دفاعی دارد؟!.. یک سرلشگری که سپاهیان زیردست خود را بی‌تکلیف گزارده و در چنان گیروداری تنها در اندیشه‌ی جان و پول خود بوده و با بیشرمی بسیار رو بگریز آورده از چنین سیاهکاری چه دفاعی توان کرد؟! یک سرتیپ یا سرهنگی که تفنگ و افزارهای جنگی را بجای آنکه به تهران رساند و بدولت سپارد بدست راهزنان داده و این لکه‌ی ننگی را بدامن سپاه ایران نشانده چه جای هواداری از آن می‌باشد؟!.. گرفتم که کسی بنام دوستی یا خویشاوندی یا بعلت دیگری یک سخنانی هم نوشت ، آیا چه تأثیری در توده تواند داشت؟!.. مگر مردم ایران تا این اندازه کودک و نافهمند که فریب آن دفاعها را بخورند؟!..
همه می‌دانند که آقای سرلشگر معینی و یاورانش سرهنگ اصلانی و سرهنگ وزیری و سرهنگ نیک‌نژاد و دیگران پیش از این پیشامدها با مردم بدرفتاری بی‌اندازه می‌نموده‌اند ، و از آنسوی از اتومبیل و اسب و سرباز و پول دولت استفاده کرده یک زندگانی بسیار خوش و شاهانه می‌کرده‌اند. پس از آنهمه ، چون داستان شهریور ماه رخ داد بیکبار وظیفه‌ی خود را فراموش کردند و سرلشگر معینی عده‌ی خود را بی‌سرپرست گزارده همراه سرهنگ اصلانی و سرهنگ وزیری با رسوایی بسیار از ارومی گریخته از ملایر سر درآوردند و در نتیجه‌ی این رفتار آنان هزار تن بلکه بیشتر سربازان بیگناه کشته شدند و سرهنگ نیک‌نژاد هم آهنگ گریز بترکیه کرد و درمیان راه تفنگها را بکردها داد که اکنون با همان تفنگها بشرارت برخاسته خون بیگناهان را می‌ریزند. گناهانی با این آشکاری چه عذری برایش توان آورد؟!..
می‌گویند : دولت دستور «ترک مقاومت» داده بود. می‌گویم : آن بجای خود. ما نمی‌گوییم چرا جنگ نکردید؟!.. این موضوع دیگریست و نمی‌خواهیم از شما بازخواست کنیم. بازخواست ما آنست که پس از آنکه ترک مقاومت کردید بایستی در جای خود بایستید و آرامش و ایمنی را در شهرهایی که بودید پایدار نگاه دارید و از آشوب و هرج و مرجی که بهنگام رسیدن سپاهیان مهاجم بیم می‌رفت جلو گیرید ، و اگر از آن می‌ترسیدید و گمان خطر می‌بردید در این صورت می‌بایست همه‌ی سپاهیان و افراد را با خود برداشته پس نشینید با تدابیر[ی] خود را و آنها را به یک جایی برسانید نه اینکه همه چیز را فراموش ساخته و خود رو بگریز آورید. ایرادی که بشما می‌گیریم اینست.
ما می‌بینیم برخی از افسران بوظیفه‌ی خود کار بسته و هر یکی از آنان صدمه‌ی دیگری دیده‌اند. یکی پایش را از دست داده. دیگری از دست محروم گردیده. چند تنی گرفتار شده بزندان افتاده‌اند. چند تنی کشته شده از میان رفته‌اند. ولی شما هر یک هزاران دیگری را بصدمه انداخته و تنها جان خود را بدر برده‌اید ـ آیا می‌توانیم شما را با آنان یکسان گیریم؟! چنان کاری را خرد یا شرافت روا می‌شمارد؟.
به هر حال ما از چندی پیش که وزارت جنگ وعده‌ی پرداختن بمحاکمه‌ی اینها داد بهتر دانستیم که دیگر چیزی ننویسیم و منتظر اقدام وزارت جنگ باشیم.
در این مدت نوشته‌های بسیاری رسید که همه را نگه داشته بچاپ نرسانیدیم. ولی اکنون که این آقایان افسران می‌خواهند با دست این و آن خود را پاک گردانند ما نیز فرصت خواهیم داشت که آن نوشته‌ها را یکایک بچاپ رسانیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 90)
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 9ـ از کوشش بیهوده چه سود تواند بود؟!. (یک از یک)
کسانی می‌گویند : «اینکه شما افسرانِ از جنگ گریخته و دیگر کارکنان دولت را که در شهریور ماه وظیفه‌ناشناسی کرده بودند دنبال نمودید و در پرچم گفتارها نوشتید چه نتیجه‌ای داد در حالی که کسانی در روزنامه‌های دیگری هواداری از ایشان می‌نمایند و دفاعها می‌نویسند؟!. از آنسو آیا دولت چه ترتیب اثری بآن نوشتنها کرد؟!.. می‌گویم : بارها گفتیم که آن نوشتنهای ما بیش از همه برای توده بوده و این می‌خواستیم که توده آن افسران بدکاره و آن کارکنان وظیفه‌ناشناس دولت را بشناسند و احترام بآنان نگزارده همیشه نامهاشان بخواری برند. ما بیش از همه بداوری توده قیمت می‌نهادیم و کنون هم می‌نهیم. یک توده باید خود داوری داشته باشد و نیکان را از بدان جدا گرداند. باید نیکان را بزرگ داشته بدان را خوار گیرد. این نشان رشد یک توده است. از آنسوی پاداش و کیفر بزرگ همین است. این از پاداش و کیفری که دولت بدهد بهتر و مؤثرتر است. زیرا پاداش یا کیفر دولت را هرچه که فرض کنیم باین اندازه مایه‌ی سرافرازی یا سرافکندگی نتواند بود.
ما آن گفتارها را برای این نتیجه می‌نوشتیم و باید بگوییم که بمقصود رسیده‌ایم. زیرا بیگمان آن افسران یا کارکنان دولت درمیان توده خوار و بی‌آبرو می‌باشند و خواهند بود و این بدنامی همیشه با آنان خواهد بود. اگرچه برخی از آنان به تهران آمده و با زور پشتیبانانِ خود کار گرفته ، بلکه برخی بشیادی درجه نیز یافته‌اند ، ولی این مایه‌ی آبرو برای آنان نخواهد بود.
اما اینکه کسانی دفاع از آنان می‌نویسند من نمی‌دانم وظیفه‌ناشناسی بآن آشکاری چه دفاعی دارد؟!.. یک سرلشگری که سپاهیان زیردست خود را بی‌تکلیف گزارده و در چنان گیروداری تنها در اندیشه‌ی جان و پول خود بوده و با بیشرمی بسیار رو بگریز آورده از چنین سیاهکاری چه دفاعی توان کرد؟! یک سرتیپ یا سرهنگی که تفنگ و افزارهای جنگی را بجای آنکه به تهران رساند و بدولت سپارد بدست راهزنان داده و این لکه‌ی ننگی را بدامن سپاه ایران نشانده چه جای هواداری از آن می‌باشد؟!.. گرفتم که کسی بنام دوستی یا خویشاوندی یا بعلت دیگری یک سخنانی هم نوشت ، آیا چه تأثیری در توده تواند داشت؟!.. مگر مردم ایران تا این اندازه کودک و نافهمند که فریب آن دفاعها را بخورند؟!..
همه می‌دانند که آقای سرلشگر معینی و یاورانش سرهنگ اصلانی و سرهنگ وزیری و سرهنگ نیک‌نژاد و دیگران پیش از این پیشامدها با مردم بدرفتاری بی‌اندازه می‌نموده‌اند ، و از آنسوی از اتومبیل و اسب و سرباز و پول دولت استفاده کرده یک زندگانی بسیار خوش و شاهانه می‌کرده‌اند. پس از آنهمه ، چون داستان شهریور ماه رخ داد بیکبار وظیفه‌ی خود را فراموش کردند و سرلشگر معینی عده‌ی خود را بی‌سرپرست گزارده همراه سرهنگ اصلانی و سرهنگ وزیری با رسوایی بسیار از ارومی گریخته از ملایر سر درآوردند و در نتیجه‌ی این رفتار آنان هزار تن بلکه بیشتر سربازان بیگناه کشته شدند و سرهنگ نیک‌نژاد هم آهنگ گریز بترکیه کرد و درمیان راه تفنگها را بکردها داد که اکنون با همان تفنگها بشرارت برخاسته خون بیگناهان را می‌ریزند. گناهانی با این آشکاری چه عذری برایش توان آورد؟!..
می‌گویند : دولت دستور «ترک مقاومت» داده بود. می‌گویم : آن بجای خود. ما نمی‌گوییم چرا جنگ نکردید؟!.. این موضوع دیگریست و نمی‌خواهیم از شما بازخواست کنیم. بازخواست ما آنست که پس از آنکه ترک مقاومت کردید بایستی در جای خود بایستید و آرامش و ایمنی را در شهرهایی که بودید پایدار نگاه دارید و از آشوب و هرج و مرجی که بهنگام رسیدن سپاهیان مهاجم بیم می‌رفت جلو گیرید ، و اگر از آن می‌ترسیدید و گمان خطر می‌بردید در این صورت می‌بایست همه‌ی سپاهیان و افراد را با خود برداشته پس نشینید با تدابیر[ی] خود را و آنها را به یک جایی برسانید نه اینکه همه چیز را فراموش ساخته و خود رو بگریز آورید. ایرادی که بشما می‌گیریم اینست.
ما می‌بینیم برخی از افسران بوظیفه‌ی خود کار بسته و هر یکی از آنان صدمه‌ی دیگری دیده‌اند. یکی پایش را از دست داده. دیگری از دست محروم گردیده. چند تنی گرفتار شده بزندان افتاده‌اند. چند تنی کشته شده از میان رفته‌اند. ولی شما هر یک هزاران دیگری را بصدمه انداخته و تنها جان خود را بدر برده‌اید ـ آیا می‌توانیم شما را با آنان یکسان گیریم؟! چنان کاری را خرد یا شرافت روا می‌شمارد؟.
به هر حال ما از چندی پیش که وزارت جنگ وعده‌ی پرداختن بمحاکمه‌ی اینها داد بهتر دانستیم که دیگر چیزی ننویسیم و منتظر اقدام وزارت جنگ باشیم.
در این مدت نوشته‌های بسیاری رسید که همه را نگه داشته بچاپ نرسانیدیم. ولی اکنون که این آقایان افسران می‌خواهند با دست این و آن خود را پاک گردانند ما نیز فرصت خواهیم داشت که آن نوشته‌ها را یکایک بچاپ رسانیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 90)
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (چهار از شش)
سوم : اینان از یک شایستگی خدادادی خود را بی‌بهره می‌گردانند. زیرا چنانکه بارها گفته‌ایم یکی از خویهای نیک آدمی راستی‌پرستی است که چون سخنی را شنوَد و آن را براست دارد بهواداری برخیزد و چون یکی را در کوشش برای نیکی مردم بیند همراهی نماید. این را هم گفته‌ایم که همه‌ی پیشرفتها در جهان نتیجه‌ی این خوی نیک است. زیرا راه پیشرفت این است که یکی برخیزد و سخنانی راند و یا بکوشش در راه مردم پردازد ، و دیگران با وی همراهی نمایند و راه پیشرفت را باز نمایند.
ولی اینان چون سخنی را بشنوند و یا کسی را در کوشش سودمندی بینند از همدستی و همراهی بازایستند و هرگز نزدیک نشوند ، و این کار را برای آن کنند که بخودسری و خودخواهیشان برنخورد و پیروی از کسی یا از سخنی فهمیده نشود ، و گاهی بر آن سخن یا بر آن کوشش ایرادهای خنکی گیرند و بهانه‌های کودکانه آورند. این شیوه‌ای در ایشانست که یک چیزی را که شنوند پیش از همه یک ریشخندی نمایند و پشت سر آن نافهمیده و نااندیشیده بایرادها برخیزند و همه‌ی اینها را بنام همان سرخودی کنند و این خواهند که پیروی ننمودن خویش را نشان دهند. اگر ما در همان هنگام دلهای آنان را بشکافیم خواهیم دید از یکسو خوی راستی‌پرستی که در نهاد هر نیک و هر بدی هست بر این وامی‌داردشان که آن را بیندیشند و بفهمند و بپذیرند ، و از یکسو خودخواهی و خودسری جلوشان را می‌گیرد ، و آن ریشخندها و ایرادگیریها هیاهوییست که این دو خوی ناستوده در برابر آن خوی خجسته و برای جلوگیری از آن برپا می‌کنند ، و اینست یک چیزی هرچه بهتر باشد اینان ریشخند و ایراد بیشتر کنند.
اینان بهمه‌ی نیکیهای جهان پشت پا زده‌اند و تنها باین بسنده کرده‌اند که تا زنده‌اند رشته‌ی سرخودی را از دست ندهند و بهیچ راستی گردن نگزارند اگر شما می‌خواهید اندازه‌ی بیچارگی و گرفتاری اینان را بشناسید هنگامی که می‌نشینید و پیاپی گله می‌کنند و از توده نکوهش می‌نمایند بپرسید : «پس چاره چیست؟!.. آیا نباید به یک راهی درآمد و آن را پیش گرفت؟!..» و ببینید چگونه سر را به پشت تکان می‌دهند و می‌گویند : «ما نمی‌شویم ، ما نمی‌شویم» آری چون از دست خودشان هیچی برنمی‌آید ، و از آنسوی نمی‌خواهند یکی دیگری بکاری برخیزد و اینان همراهی نمایند ناگزیرند بآن نتیجه رسند که «ما نمی‌شویم». بمانند آنان که گرفتار رشک پلید هم هستند و از درون دل دوست می‌دارند که این توده بیکبار نابود گردد و نباشد آنکه کسی برهایی آن برخیزد و نامی میان مردم پیدا کند.
این درد بسیار جانگزاتر از آنست که من با این خونسردی و آرامی برشته‌ی نوشتن می‌کشم. برای یک توده دردی بیمناکتر از این نیست. ولی من چون نخستین بار است که از این بیماری سخن می‌رانم نمی‌خواهم بیکبار همه‌ی گفتنیها را بگویم و این است از رو می‌گذرم و بسخنان کم‌ژرفا بس می‌کنم.
چنانکه گفتیم اینان به هر چیزی که رسند نافهمیده و نااندیشیده ایراد گیرند و این تنها برای آنست که نگرویدن خود را نشان دهند و من اینک مثالی برای آن در دست می‌دارم. یکی از پشتیبانان پیمان در مازنداران که خود جوان دانشمندیست چنین می‌نگارد :
یکی به پیمان ایراد می‌گرفت و چنین می‌گفت : دارنده‌ی پیمان در افکارش ساختمان تازه‌ای ندارد. گفتم دارد و اینها که تا امروز نوشته شده شالوده‌ی ساختمانهای تازه است و لیکن تا ساختمانهای کهن هزار سال پیش که در عقاید مردم خصوصاً شرقیها وجود دارد خراب نشود بجای آنها شالوده‌های تازه و عاقلانه نمی‌توان ریخت. فرض کنید پیمان شعله‌ی پرنوری را در کله‌ی کوهی هدف مقصود قرار داده و می‌خواهد بآنجا برسد ولی راهی درمیان نیست و در هر قدم بموانعی برمی‌خورد ، یک جا خندق است ، جای دیگر رودخانه‌ای عظیم است ، یک قدم آن طرفتر نشیب و فرازهای مهیب و خطرناک و دره‌های عمیق و هولناک و پست و بلندی زیاد ، درختان کهنسال و درهم و برهم ، بایستی تمام این موانع را بکوبد و صاف کند تا جلو برود. گفت برای این کار هم بیل و کلنگ و تبر لازم است که ندارد. گفتم کلنگ همان دلایل است که در پیمان اقامه می‌شود.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (چهار از شش)
سوم : اینان از یک شایستگی خدادادی خود را بی‌بهره می‌گردانند. زیرا چنانکه بارها گفته‌ایم یکی از خویهای نیک آدمی راستی‌پرستی است که چون سخنی را شنوَد و آن را براست دارد بهواداری برخیزد و چون یکی را در کوشش برای نیکی مردم بیند همراهی نماید. این را هم گفته‌ایم که همه‌ی پیشرفتها در جهان نتیجه‌ی این خوی نیک است. زیرا راه پیشرفت این است که یکی برخیزد و سخنانی راند و یا بکوشش در راه مردم پردازد ، و دیگران با وی همراهی نمایند و راه پیشرفت را باز نمایند.
ولی اینان چون سخنی را بشنوند و یا کسی را در کوشش سودمندی بینند از همدستی و همراهی بازایستند و هرگز نزدیک نشوند ، و این کار را برای آن کنند که بخودسری و خودخواهیشان برنخورد و پیروی از کسی یا از سخنی فهمیده نشود ، و گاهی بر آن سخن یا بر آن کوشش ایرادهای خنکی گیرند و بهانه‌های کودکانه آورند. این شیوه‌ای در ایشانست که یک چیزی را که شنوند پیش از همه یک ریشخندی نمایند و پشت سر آن نافهمیده و نااندیشیده بایرادها برخیزند و همه‌ی اینها را بنام همان سرخودی کنند و این خواهند که پیروی ننمودن خویش را نشان دهند. اگر ما در همان هنگام دلهای آنان را بشکافیم خواهیم دید از یکسو خوی راستی‌پرستی که در نهاد هر نیک و هر بدی هست بر این وامی‌داردشان که آن را بیندیشند و بفهمند و بپذیرند ، و از یکسو خودخواهی و خودسری جلوشان را می‌گیرد ، و آن ریشخندها و ایرادگیریها هیاهوییست که این دو خوی ناستوده در برابر آن خوی خجسته و برای جلوگیری از آن برپا می‌کنند ، و اینست یک چیزی هرچه بهتر باشد اینان ریشخند و ایراد بیشتر کنند.
اینان بهمه‌ی نیکیهای جهان پشت پا زده‌اند و تنها باین بسنده کرده‌اند که تا زنده‌اند رشته‌ی سرخودی را از دست ندهند و بهیچ راستی گردن نگزارند اگر شما می‌خواهید اندازه‌ی بیچارگی و گرفتاری اینان را بشناسید هنگامی که می‌نشینید و پیاپی گله می‌کنند و از توده نکوهش می‌نمایند بپرسید : «پس چاره چیست؟!.. آیا نباید به یک راهی درآمد و آن را پیش گرفت؟!..» و ببینید چگونه سر را به پشت تکان می‌دهند و می‌گویند : «ما نمی‌شویم ، ما نمی‌شویم» آری چون از دست خودشان هیچی برنمی‌آید ، و از آنسوی نمی‌خواهند یکی دیگری بکاری برخیزد و اینان همراهی نمایند ناگزیرند بآن نتیجه رسند که «ما نمی‌شویم». بمانند آنان که گرفتار رشک پلید هم هستند و از درون دل دوست می‌دارند که این توده بیکبار نابود گردد و نباشد آنکه کسی برهایی آن برخیزد و نامی میان مردم پیدا کند.
این درد بسیار جانگزاتر از آنست که من با این خونسردی و آرامی برشته‌ی نوشتن می‌کشم. برای یک توده دردی بیمناکتر از این نیست. ولی من چون نخستین بار است که از این بیماری سخن می‌رانم نمی‌خواهم بیکبار همه‌ی گفتنیها را بگویم و این است از رو می‌گذرم و بسخنان کم‌ژرفا بس می‌کنم.
چنانکه گفتیم اینان به هر چیزی که رسند نافهمیده و نااندیشیده ایراد گیرند و این تنها برای آنست که نگرویدن خود را نشان دهند و من اینک مثالی برای آن در دست می‌دارم. یکی از پشتیبانان پیمان در مازنداران که خود جوان دانشمندیست چنین می‌نگارد :
یکی به پیمان ایراد می‌گرفت و چنین می‌گفت : دارنده‌ی پیمان در افکارش ساختمان تازه‌ای ندارد. گفتم دارد و اینها که تا امروز نوشته شده شالوده‌ی ساختمانهای تازه است و لیکن تا ساختمانهای کهن هزار سال پیش که در عقاید مردم خصوصاً شرقیها وجود دارد خراب نشود بجای آنها شالوده‌های تازه و عاقلانه نمی‌توان ریخت. فرض کنید پیمان شعله‌ی پرنوری را در کله‌ی کوهی هدف مقصود قرار داده و می‌خواهد بآنجا برسد ولی راهی درمیان نیست و در هر قدم بموانعی برمی‌خورد ، یک جا خندق است ، جای دیگر رودخانه‌ای عظیم است ، یک قدم آن طرفتر نشیب و فرازهای مهیب و خطرناک و دره‌های عمیق و هولناک و پست و بلندی زیاد ، درختان کهنسال و درهم و برهم ، بایستی تمام این موانع را بکوبد و صاف کند تا جلو برود. گفت برای این کار هم بیل و کلنگ و تبر لازم است که ندارد. گفتم کلنگ همان دلایل است که در پیمان اقامه می‌شود.
👇
این پاسخیست که داده شده و بسیار بجاست و من می‌خواهم آن را روشنتر گردانم. از خرده‌گیر می‌پرسم آیا خواست شما از ساختمان تازه چیست؟!. اگر خود شما باشید چه ساختمان تازه‌ای بمیان آورید؟!. از اینکه ما در گفتار خود نام دین می‌بریم باشد که شما ما را بپای کشیشان و ملایان برده‌اید و چنان دانسته‌اید درپی همان چیزهای کهنیم ، و من برای آنکه شما را بیدار گردانم ناگزیرم مثلی یاد کنم : شما چون در اروپا درس خوانده‌اید نیک می‌دانید که در این دویست سال و سیصد سال چه پیشرفتهایی در کار دانش رخ داده و چه افزارهای بسیار شگفتی اختراع یافته. این هم می‌دانید که هر یکی از این افزارها مایه‌ی آسانی زندگانیست. مثلاً اتومبیل که اختراع کرده‌اند راه پیمودن را ده بر یک آسانتر گردانیده و ما راهی را که پنجاه سال پیش با درشکه ده‌روزه می‌پیمودیم اکنون با اتومبیل یک‌روزه می‌پیماییم. همچنین است راه‌آهن و تلگراف و تلفن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و تابندگی و کارندگی که هر یکی آسانیهای دیگری را در کار زندگی پدید می‌آورد. لیکن از آنسوی ما نیک می‌بینیم که از روزی که این اختراعها آغاز شده زندگی رو بسختی گزارده است و ما خود آگاهیم که آسایشی را که سی سال پیش در زندگی می‌داشتیم اکنون نمی‌داریم.
این چیزیست که خود اروپاییان در آن درمانده‌اند و می‌توان گفت که حال چیستانی پیدا کرده است. ما انگیزه‌ی این را بدست آورده‌ایم و راه چاره را هم دانسته‌ایم و بخواست خدا بر آن می‌کوشیم که آیینی برای زندگی بگزاریم که دانشها سود خود را تواند داد و جهانیان بدانسان که می‌باید از آسایش بهره توانند یافت. این چیزیست که ما بآن می‌کوشیم و من نمی‌دانم شما آن را ساختمان تازه خواهید شمرد یا نه؟!.
این یک گرفتاری شده است که همینکه نام دین بمیان می‌آید کسانی رو ترش می‌کنند بی‌آنکه بدانند ما چه می‌گوییم و چه معنی از آن می‌خواهیم. اینان را باید نشاند و چنین گفت : ما هیچ نام دین نمی‌بریم. تو بگو آیا زندگی راهی می‌خواهد یا نه؟!. اگر می‌خواهد بگو ببینم چگونه باید بود؟!.
این پاسخ بسیار بجاست که ما تا نتوانیم این اندیشه‌های پراکنده و بیهوده‌ای را که بنام دین یا بنامهای دیگری در سرهاست ریشه کنیم هیچ کاری نخواهیم توانست. وانگاه ما درپی اینیم که مردمان را براستیها آشنا گردانیم و نخست باید این دروغها را از سرهای ایشان بیرون کنیم. بگفته‌ی شما اگر ما درپی ساختمان تازه‌ای می‌باشیم و می‌خواهیم مردمان را در زیر آن گرد آوریم باید نخست بکندن ساختمانهای کهن پردازیم ، وگرنه تا آنها هست مردمان از زیر آنها بآسانی بیرون نخواهند آمد.
🌸
این چیزیست که خود اروپاییان در آن درمانده‌اند و می‌توان گفت که حال چیستانی پیدا کرده است. ما انگیزه‌ی این را بدست آورده‌ایم و راه چاره را هم دانسته‌ایم و بخواست خدا بر آن می‌کوشیم که آیینی برای زندگی بگزاریم که دانشها سود خود را تواند داد و جهانیان بدانسان که می‌باید از آسایش بهره توانند یافت. این چیزیست که ما بآن می‌کوشیم و من نمی‌دانم شما آن را ساختمان تازه خواهید شمرد یا نه؟!.
این یک گرفتاری شده است که همینکه نام دین بمیان می‌آید کسانی رو ترش می‌کنند بی‌آنکه بدانند ما چه می‌گوییم و چه معنی از آن می‌خواهیم. اینان را باید نشاند و چنین گفت : ما هیچ نام دین نمی‌بریم. تو بگو آیا زندگی راهی می‌خواهد یا نه؟!. اگر می‌خواهد بگو ببینم چگونه باید بود؟!.
این پاسخ بسیار بجاست که ما تا نتوانیم این اندیشه‌های پراکنده و بیهوده‌ای را که بنام دین یا بنامهای دیگری در سرهاست ریشه کنیم هیچ کاری نخواهیم توانست. وانگاه ما درپی اینیم که مردمان را براستیها آشنا گردانیم و نخست باید این دروغها را از سرهای ایشان بیرون کنیم. بگفته‌ی شما اگر ما درپی ساختمان تازه‌ای می‌باشیم و می‌خواهیم مردمان را در زیر آن گرد آوریم باید نخست بکندن ساختمانهای کهن پردازیم ، وگرنه تا آنها هست مردمان از زیر آنها بآسانی بیرون نخواهند آمد.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 10ـ دارایی چیست؟.. (یک از سه)
یکی از دانستنیهای مهم معنی داراییست. دارایی چیست؟.. بسیاری از مردم دارایی یا مال پول را می‌شناسند. شما اگر بفلان بازرگان ایراد گیرید که چرا فلان کالا را باروپا می‌فرستید ، پاسخ دهد : می‌فرستیم پول بیاورد ، ثروت بیاورد.
ولی این بسیار عامیانه است. پول دارایی نیست. پول افزار مبادله است. چون پیشه‌وران و رنجبران باید کالای خود را باهم مبادله کنند ، مثلاً گندمکار باید مقداری از گندم خود را به کفشدوز داده کفش بگیرد ، مقداری بچیت‌ساز داده چیت بگیرد ، همچنین با دیگر کالاداران که باید مبادله کند ـ این مبادله در زمانهای باستان کالا بکالا بوده (چنانکه در روستاها هنوز هم هست) سپس برای آسانی کار پول را اندیشیده‌اند که وسیله‌ی مبادله باشد. گندمکار گندم خود را داده پول بگیرد و پول را داده کفش یا چیت یا هرچه می‌خواهد بخرد.
ارزش پول از اینجهت است وگرنه خود آن فلزی بیش نیست و بیش از قیمت فلزی خود ارزش ندارد. از اینجا شما می‌بینید که ما امروز بجای آن کاغذ (اسکناس) را وسیله‌ی مبادله ساخته‌ایم و همان استفاده را از کاغذ می‌کنیم. [1]
یک دسته‌ی دیگر دارایی را کالاهای بازرگانی می‌شمارند : فرش ، آهن ، پشم ، پنبه ، چرم ، خرما ، گندم ، روده ، مویز ، کشمش ، قیسی ، چوب و مانند اینها.
باید گفت : اینها داراییست ولی دارایی تنها اینها نیست. اصل دارایی این زمین و هوا و آبست که خدا بدست ما سپرده. زیرا با اینهاست که می‌توان زندگی کرد. از اینهاست که می‌توان دربایستهای[مایحتاج] زندگی را بدست آورد.
شما اگر امروز از کسانی بپرسید : «دیه توانگرتر است یا شهر؟..» خواهند گفت : «شهر ، زیرا در شهر پول هست ، زر هست ، سیم هست ، کالاهای بازرگانی هست ، ولی در دیه اینها نیست». این پاسخیست که بشما خواهند داد ولی حقیقت نه اینست. اگر حقیقت را بخواهیم دیه توانگرتر و بی‌نیازتر از شهر است. باین دلیل که اگر روزی رابطه در میانه‌ی شهر و دیه بریده شود شهریان دچار گرسنگی گردند و اگر یک ماه و دو ماه بدانسان گذرد از گرسنگی بمیرند. ولی در دیه اگرهم اندک‌سختی روی دهد گرسنگی درمیان نباشد و روستاییان دربایستهای زندگانی را تدارک توانند کرد. از آن زمین و آب و هوا و تابش آفتاب که در دسترس دارند چیزی بدست توانند آورد.
اینست می‌گویم : اصل دارایی اینهاست ، آن مردمی که اینها را دارند «دارا» می‌باشند و زندگی بخوشی توانند کرد و آنان که ندارند «نادار» می‌باشند و زندگیشان با سختی خواهد گذشت. (مثلاً اسکیموها که چون در نزدیکی‌های قطب شمال زندگی می‌کنند از تابش آفتاب بی‌بهره‌اند و زمینهاشان نیز در بیشتر سال زیر برف پوشیده می‌باشد. اینست باید با گوشت خرس و گرگ و مانند آن زندگی کنند.)
مقصود از این سخن دو چیز است ، یکی آنکه حقیقت روشن گردد و ایرانیان بدانند که با این کشوری که دارند از توانگرترین و داراترین مردمان جهان می‌باشند ، این را بدانند و قدر سرزمین خود را بشناسند.
مرا شگفت افتاد که گاهی در روزنامه‌ها می‌بینم می‌نویسند : «ملت فقیر ایران». این یکی از جمله‌هاییست که تکیه‌گاه بسیاری از گفتارهاست. این نویسندگان نادان معنی دارایی را نمی‌دانند. اگر می‌دانستند بچنین جمله‌ی بیپایی برنمی‌خاستند. نادانان بجای آنکه خود دانش آموزند و حقایق زندگی را یاد گیرند هوسبازانه خامه بدست گرفته باین یاوه‌گوییها می‌پردازند.
ما چون می‌نویسیم ایرانیان معنی زندگانی را نمی‌دانند هزاران کسان از ما می‌رنجند و کسانی گله کرده می‌گویند : «چطور ما معنی زندگانی را نمی‌دانیم ...» اینک این یک نمونه از ندانستنهای شماست. در یک کشور بسیار توانگری زندگی می‌کنید و خود را «نادار» (فقیر) می‌شمارید. چنین دارایی را دارید و قدر آن را نمی‌شناسید.
در شهریور ماه گذشته که من بشیراز رفتم چون کسی را بایستی ببینم سراغ او را در خانه‌ی ملایی دادند. چون بآنجا رفتیم دیدیم ملای میزبان بیمار است و خوابیده. ولی در همان حال کسانی را بر سر خود گرد آورده بآنان سخن می‌راند و چنین می‌گوید : «ما از خارجه می‌ترسیدیم که می‌آیند و بقبور مسلمین هتک احترام می‌کنند. دولت گذشته (دولت پهلوی) قبرستانهای ما را کند و سنگهای آنها را در خیابانها بزیر پا انداخت. ما دیگر چه ترسی از آمدن خارجه داریم ...»
ما اگرچه برای کار دیگری رفته بودیم و نمی‌بایست در این زمینه‌ها بگفتگو پردازیم. ولی این سخن از بس نافهمانه و پستنهادانه بود من خودداری نتوانستم و بپاسخ برخاسته چنین گفتم : «بسیار پرتی آقای حاجی شیخ. بیگانگان بکشور ما برای کندن گورستانها نخواهند آمد. برای آن خواهند آمد که این زمینهای پربرکت را از دست ما درآورند. اینهمه جنگها و خونریزیها در جهان برای زمین است».
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 10ـ دارایی چیست؟.. (یک از سه)
یکی از دانستنیهای مهم معنی داراییست. دارایی چیست؟.. بسیاری از مردم دارایی یا مال پول را می‌شناسند. شما اگر بفلان بازرگان ایراد گیرید که چرا فلان کالا را باروپا می‌فرستید ، پاسخ دهد : می‌فرستیم پول بیاورد ، ثروت بیاورد.
ولی این بسیار عامیانه است. پول دارایی نیست. پول افزار مبادله است. چون پیشه‌وران و رنجبران باید کالای خود را باهم مبادله کنند ، مثلاً گندمکار باید مقداری از گندم خود را به کفشدوز داده کفش بگیرد ، مقداری بچیت‌ساز داده چیت بگیرد ، همچنین با دیگر کالاداران که باید مبادله کند ـ این مبادله در زمانهای باستان کالا بکالا بوده (چنانکه در روستاها هنوز هم هست) سپس برای آسانی کار پول را اندیشیده‌اند که وسیله‌ی مبادله باشد. گندمکار گندم خود را داده پول بگیرد و پول را داده کفش یا چیت یا هرچه می‌خواهد بخرد.
ارزش پول از اینجهت است وگرنه خود آن فلزی بیش نیست و بیش از قیمت فلزی خود ارزش ندارد. از اینجا شما می‌بینید که ما امروز بجای آن کاغذ (اسکناس) را وسیله‌ی مبادله ساخته‌ایم و همان استفاده را از کاغذ می‌کنیم. [1]
یک دسته‌ی دیگر دارایی را کالاهای بازرگانی می‌شمارند : فرش ، آهن ، پشم ، پنبه ، چرم ، خرما ، گندم ، روده ، مویز ، کشمش ، قیسی ، چوب و مانند اینها.
باید گفت : اینها داراییست ولی دارایی تنها اینها نیست. اصل دارایی این زمین و هوا و آبست که خدا بدست ما سپرده. زیرا با اینهاست که می‌توان زندگی کرد. از اینهاست که می‌توان دربایستهای[مایحتاج] زندگی را بدست آورد.
شما اگر امروز از کسانی بپرسید : «دیه توانگرتر است یا شهر؟..» خواهند گفت : «شهر ، زیرا در شهر پول هست ، زر هست ، سیم هست ، کالاهای بازرگانی هست ، ولی در دیه اینها نیست». این پاسخیست که بشما خواهند داد ولی حقیقت نه اینست. اگر حقیقت را بخواهیم دیه توانگرتر و بی‌نیازتر از شهر است. باین دلیل که اگر روزی رابطه در میانه‌ی شهر و دیه بریده شود شهریان دچار گرسنگی گردند و اگر یک ماه و دو ماه بدانسان گذرد از گرسنگی بمیرند. ولی در دیه اگرهم اندک‌سختی روی دهد گرسنگی درمیان نباشد و روستاییان دربایستهای زندگانی را تدارک توانند کرد. از آن زمین و آب و هوا و تابش آفتاب که در دسترس دارند چیزی بدست توانند آورد.
اینست می‌گویم : اصل دارایی اینهاست ، آن مردمی که اینها را دارند «دارا» می‌باشند و زندگی بخوشی توانند کرد و آنان که ندارند «نادار» می‌باشند و زندگیشان با سختی خواهد گذشت. (مثلاً اسکیموها که چون در نزدیکی‌های قطب شمال زندگی می‌کنند از تابش آفتاب بی‌بهره‌اند و زمینهاشان نیز در بیشتر سال زیر برف پوشیده می‌باشد. اینست باید با گوشت خرس و گرگ و مانند آن زندگی کنند.)
مقصود از این سخن دو چیز است ، یکی آنکه حقیقت روشن گردد و ایرانیان بدانند که با این کشوری که دارند از توانگرترین و داراترین مردمان جهان می‌باشند ، این را بدانند و قدر سرزمین خود را بشناسند.
مرا شگفت افتاد که گاهی در روزنامه‌ها می‌بینم می‌نویسند : «ملت فقیر ایران». این یکی از جمله‌هاییست که تکیه‌گاه بسیاری از گفتارهاست. این نویسندگان نادان معنی دارایی را نمی‌دانند. اگر می‌دانستند بچنین جمله‌ی بیپایی برنمی‌خاستند. نادانان بجای آنکه خود دانش آموزند و حقایق زندگی را یاد گیرند هوسبازانه خامه بدست گرفته باین یاوه‌گوییها می‌پردازند.
ما چون می‌نویسیم ایرانیان معنی زندگانی را نمی‌دانند هزاران کسان از ما می‌رنجند و کسانی گله کرده می‌گویند : «چطور ما معنی زندگانی را نمی‌دانیم ...» اینک این یک نمونه از ندانستنهای شماست. در یک کشور بسیار توانگری زندگی می‌کنید و خود را «نادار» (فقیر) می‌شمارید. چنین دارایی را دارید و قدر آن را نمی‌شناسید.
در شهریور ماه گذشته که من بشیراز رفتم چون کسی را بایستی ببینم سراغ او را در خانه‌ی ملایی دادند. چون بآنجا رفتیم دیدیم ملای میزبان بیمار است و خوابیده. ولی در همان حال کسانی را بر سر خود گرد آورده بآنان سخن می‌راند و چنین می‌گوید : «ما از خارجه می‌ترسیدیم که می‌آیند و بقبور مسلمین هتک احترام می‌کنند. دولت گذشته (دولت پهلوی) قبرستانهای ما را کند و سنگهای آنها را در خیابانها بزیر پا انداخت. ما دیگر چه ترسی از آمدن خارجه داریم ...»
ما اگرچه برای کار دیگری رفته بودیم و نمی‌بایست در این زمینه‌ها بگفتگو پردازیم. ولی این سخن از بس نافهمانه و پستنهادانه بود من خودداری نتوانستم و بپاسخ برخاسته چنین گفتم : «بسیار پرتی آقای حاجی شیخ. بیگانگان بکشور ما برای کندن گورستانها نخواهند آمد. برای آن خواهند آمد که این زمینهای پربرکت را از دست ما درآورند. اینهمه جنگها و خونریزیها در جهان برای زمین است».
👇
آن روز آقای هادی صدرزاده که خود جوان دانشوریست با من بود و باین داستان گواه است. این ملا کسیست که در دور نخستِ مجلس شورا نماینده‌ی فارس بود و بگفته‌ی خود به سیاست آشناست و همچون دیگر ملایان خشک نیست. این ترِ ایشانست که باین نافهمیست ، ببینید خشکهاشان در چه حالند و در توی چه نادانی‌ها می‌غلتند.
ببینید چه چیزهای کوچکی را بهانه ساخته بکشور و سرزمین که سرچشمه‌ی زندگانیست بی‌پروایی نشان می‌دهند ، ببینید با چه سخنانی مردم را از راه برده از کشور دلسرد می‌گردانند : «دولت چون گورستانها را کنده است ما دیگر ترسی از آمدن بیگانه نخواهیم داشت!» خدا رویتان را سیاه گرداناد. خدا بر شما نبخشایاد.
آن روزنامه‌نویسش ، این ملایش. از این گمراهان چندانست که بشمار نیاید. بجای آنکه مردم را بحقایق آشنا گردانند و بقدردانی از این کشور وادارند با بهانه‌های بی‌ارزش ، و با خرافات بیپا ، و با وعده‌های دروغ و بیجا آنان را از پرداختن بزندگانی و کوشش بنگهداری کشور برکنار می‌گردانند ، و برخی از اینان چندان گستاخ و بیشرمند که می‌آیند و با من که حقایق را می‌نویسم بمجادله می‌پردازند. بیهوده نمی‌گویم : بزرگترین گرفتاری ایرانیان نشناختن حقایق است.
پانوشت :
1ـ و امروز یک کارت بانکی بلکه یک نرم‌افزار در فضای مجازی همان مبادله را بانجام می‌رساند.
🌸
ببینید چه چیزهای کوچکی را بهانه ساخته بکشور و سرزمین که سرچشمه‌ی زندگانیست بی‌پروایی نشان می‌دهند ، ببینید با چه سخنانی مردم را از راه برده از کشور دلسرد می‌گردانند : «دولت چون گورستانها را کنده است ما دیگر ترسی از آمدن بیگانه نخواهیم داشت!» خدا رویتان را سیاه گرداناد. خدا بر شما نبخشایاد.
آن روزنامه‌نویسش ، این ملایش. از این گمراهان چندانست که بشمار نیاید. بجای آنکه مردم را بحقایق آشنا گردانند و بقدردانی از این کشور وادارند با بهانه‌های بی‌ارزش ، و با خرافات بیپا ، و با وعده‌های دروغ و بیجا آنان را از پرداختن بزندگانی و کوشش بنگهداری کشور برکنار می‌گردانند ، و برخی از اینان چندان گستاخ و بیشرمند که می‌آیند و با من که حقایق را می‌نویسم بمجادله می‌پردازند. بیهوده نمی‌گویم : بزرگترین گرفتاری ایرانیان نشناختن حقایق است.
پانوشت :
1ـ و امروز یک کارت بانکی بلکه یک نرم‌افزار در فضای مجازی همان مبادله را بانجام می‌رساند.
🌸
کوشاد تلگرام : یکی از خوانندگان از شرح حال شادروان محمدتقی حدادپور ، یار همراه احمد کسروی پرسیده که در روز بیستم اسفند 1324 با آن یگانه‌مرد در کاخ دادگستری بدست چاقوکشان «فدائیان اسلام» کشته شد. ما درخواست این خواننده را پذیرفته شرح کوتاهی را که از زندگانی او در مهنامه‌های سال 1325 در دست داشتیم می‌آوریم. اینکه او را منشی آن بزرگ‌مرد نامیده‌اند سخنیست که روزنامه‌های آن زمان بزبانها انداخته‌اند. چنانکه در این شرح حال آمده او در کوشاد تهران جایگاه دفتردار را می‌داشته. یادش برای همیشه گرامی و نامش پایدار.
✴️ شرح حال حدادپور ✴️
محمدتقی حدادپور شوشتری فرزند محمدرضا در روز چهاردهم مرداد سال 1301 در اهواز متولد شد ، كودكی خود را در همان محیط خرافی كه سراسر كشور ما را فرا گرفته است گذراند. تحصیلات ابتدایی خود را در سال 1310 در 9 سالگی در دبستان دانش پهلوی آغاز كرد و در اسفندماه سال 1315 گواهینامه‌ی دبستان را گرفت و وارد دبیرستان شاهپور اهواز گردیده و بالاخره دوره‌ی اول دبیرستان را در سال 1318 در دبیرستان ضمیمه‌ی دانشسرای مقدماتی پسران اهواز بپایان رسانید. پس از آن از تحصیل دست كشیده وارد اداره‌ی اقتصادی اهواز (با سمت متصدی شعبه‌ی نقدی) گردید و سپس در شركت نسبی قمشی و شركاء اهواز بعنوان « متصدی حسابداری» مشغول شد.
حدادپور در 6/8/21 خدمت زیر پرچم خود را در قسمت « آتشبار كوهستانی لشكر 10» آغاز كرده در 18/1/23 بپایان رسانید.
خاطرات سربازی خود را در دفتری بنام «منهم سرباز بودم» (یا خاطرات دو سال سربازی من) در آذر 1323 نوشته است. در این دفتر همه جا احساسات پاك او تجلی می‌كند. ولی متأسفانه ناتمام مانده.
حدادپور در یك جای این دفترچه نوشته « ... این دفترچه ندانم چه خواهد شد و عاقبت بدست كی افتد». جوان غیرتمند! دفترچه‌ی تو كه نمونه‌ای از احساسات پاك تو است بیادگار غیرت تو ، بیادگار میهن‌پرستی تو و بالاخره بیادگار شهادت مردانه‌ی تو در راه كشور و توده همیشه خواهد ماند و همیشه نمونه‌ای از غیرت و شهامت تو خواهد بود.
🔸🔸🔸
تا اینجا قسمتی از شرح حال آن جوان غیرتمند را گفتیم. از اینجا ، از اواخر دوران سربازی شرح حال او با جمعیت آزادگان مربوط می‌شود.
حدادپور در اواخر سال 1322 كه آخرین ماههای سربازی را طی می‌كرده به كتابهای شادروان كسروی آشنا و علاقمند شد و با جمعیت آزادگان ارتباط پیدا نمود و با همه‌ی دشواریها و سختیهایی كه از هر سو می‌دید از میدان درنرفته روزبروز بما نزدیكتر می‌شد. بالاخره هنگامی كه شادروان كسروی پارسال در چنین روزی ترور شد [1] و خبر آن در اهواز مانند بمب تركید حدادپور ، مانند بسیاری از دیگران ، بتكان آمده و در 29/2/24 رسماً در جمعیت آزادگان نام نوشت.
پس از مدتی كه حدادپور به عضویت این جمعیت معروف شد مخالفتها و بدخواهیها از هر سو آغاز گردید. بیش از همه در خانواده باو فشار می‌آوردند. در میان افراد خانواده یكی از برادرانش بیش از همه لجاجت كرده او را در سختی گزاشته بود. سرانجام ، چون از اصرار نتیجه‌ای بدست نیامد بزور متوسل شده خواستند با كتك زدن او را از جمعیت جدایش گردانند. ولی او از پا ننشسته ناگزیر خانواده‌ی خود را ترك كرده پس از چند روز جدایی از خانواده بالاخره روز هفتم شهریور 1324 بدون اطلاع قبلی خانواده به تهران حركت كرد. پیش از حركت نامه‌ای بعنوان خداحافظی بمادرش نوشته كه ما آن را در اینجا نقل می‌كنیم :
👇
[1] : خواست ترور یکم است در هشتم اردی‌بهشت 1324
✴️ شرح حال حدادپور ✴️
محمدتقی حدادپور شوشتری فرزند محمدرضا در روز چهاردهم مرداد سال 1301 در اهواز متولد شد ، كودكی خود را در همان محیط خرافی كه سراسر كشور ما را فرا گرفته است گذراند. تحصیلات ابتدایی خود را در سال 1310 در 9 سالگی در دبستان دانش پهلوی آغاز كرد و در اسفندماه سال 1315 گواهینامه‌ی دبستان را گرفت و وارد دبیرستان شاهپور اهواز گردیده و بالاخره دوره‌ی اول دبیرستان را در سال 1318 در دبیرستان ضمیمه‌ی دانشسرای مقدماتی پسران اهواز بپایان رسانید. پس از آن از تحصیل دست كشیده وارد اداره‌ی اقتصادی اهواز (با سمت متصدی شعبه‌ی نقدی) گردید و سپس در شركت نسبی قمشی و شركاء اهواز بعنوان « متصدی حسابداری» مشغول شد.
حدادپور در 6/8/21 خدمت زیر پرچم خود را در قسمت « آتشبار كوهستانی لشكر 10» آغاز كرده در 18/1/23 بپایان رسانید.
خاطرات سربازی خود را در دفتری بنام «منهم سرباز بودم» (یا خاطرات دو سال سربازی من) در آذر 1323 نوشته است. در این دفتر همه جا احساسات پاك او تجلی می‌كند. ولی متأسفانه ناتمام مانده.
حدادپور در یك جای این دفترچه نوشته « ... این دفترچه ندانم چه خواهد شد و عاقبت بدست كی افتد». جوان غیرتمند! دفترچه‌ی تو كه نمونه‌ای از احساسات پاك تو است بیادگار غیرت تو ، بیادگار میهن‌پرستی تو و بالاخره بیادگار شهادت مردانه‌ی تو در راه كشور و توده همیشه خواهد ماند و همیشه نمونه‌ای از غیرت و شهامت تو خواهد بود.
🔸🔸🔸
تا اینجا قسمتی از شرح حال آن جوان غیرتمند را گفتیم. از اینجا ، از اواخر دوران سربازی شرح حال او با جمعیت آزادگان مربوط می‌شود.
حدادپور در اواخر سال 1322 كه آخرین ماههای سربازی را طی می‌كرده به كتابهای شادروان كسروی آشنا و علاقمند شد و با جمعیت آزادگان ارتباط پیدا نمود و با همه‌ی دشواریها و سختیهایی كه از هر سو می‌دید از میدان درنرفته روزبروز بما نزدیكتر می‌شد. بالاخره هنگامی كه شادروان كسروی پارسال در چنین روزی ترور شد [1] و خبر آن در اهواز مانند بمب تركید حدادپور ، مانند بسیاری از دیگران ، بتكان آمده و در 29/2/24 رسماً در جمعیت آزادگان نام نوشت.
پس از مدتی كه حدادپور به عضویت این جمعیت معروف شد مخالفتها و بدخواهیها از هر سو آغاز گردید. بیش از همه در خانواده باو فشار می‌آوردند. در میان افراد خانواده یكی از برادرانش بیش از همه لجاجت كرده او را در سختی گزاشته بود. سرانجام ، چون از اصرار نتیجه‌ای بدست نیامد بزور متوسل شده خواستند با كتك زدن او را از جمعیت جدایش گردانند. ولی او از پا ننشسته ناگزیر خانواده‌ی خود را ترك كرده پس از چند روز جدایی از خانواده بالاخره روز هفتم شهریور 1324 بدون اطلاع قبلی خانواده به تهران حركت كرد. پیش از حركت نامه‌ای بعنوان خداحافظی بمادرش نوشته كه ما آن را در اینجا نقل می‌كنیم :
👇
[1] : خواست ترور یکم است در هشتم اردی‌بهشت 1324
مادر مهربان و عزیزم خداحافظ !
خداحافظ ای مادری كه برای خاطرت یكسال تمام فحش و ناسزا بر خود هموار كردم. خداحافظ ای مادری كه از جان عزیزترت دارم. خداحافظ ای مادری كه از من رنجیده‌ای و ممكن است در دل بمن نفرین كنی ، در صورتی كه من كوچكترین رنجشی از تو در دل ندارم. در موقعی كه در كوههای كوه‌كیلویه راهپیمایی می‌كردم ، در هنگامی كه در سربازخانه شبها را بیتوته می‌كردم ، زمانی كه بدشت میشان برای مسافرت كوتاهی می‌رفتم و بالاخره اكنون كه بمسافرت درازی می‌روم ، تو در نظرم بوده‌ای و می‌باشی. نادانی برادرم نگزاشت من در منزل بمانم. برای تعیین تكلیف خود و فرار از زیر امر و نهی این برادر خودخواه از تو خداحافظی می‌جویم. نمی‌گویم كه چه سختیهایی بمن گذشت ، فقط تمنا دارم هر نوع رنجش و دلتنگی از من داری ببخش. ببخش كه ای مادر مهربان من در زندگی وظیفه‌ی سنگینی بعهده دارم. غیرت من نمی‌گزارد كه آرام بنشینم و ببینم پست‌نهادانی چه بسر این توده‌ی گمراه می‌آورند. لذا می‌روم دست بدست جوانانی كه با من همراهند بدهم ، در این راه كشته شوم ، تا شاید بتوانم ایران عزیز را نجات دهم.
من فرزندی نبودم كه چاپلوسی كنم ، من برای نجات ایران و برای آینده هستم. لذا با این نامه از تو مادر مهربانم خداحافظی می‌جویم. از خدا خواهانم باز بدیدار هم نائل شویم.
محمدتقی تو
این نامه‌ای بود كه شادروان حدادپور برای خداحافظی بمادرش نوشت. ولی بیچاره نتوانست چنانكه در آخر نامه‌اش نوشته است باز بدیدار مادر خود نائل گردد.
در تهران پس از دو سه روز كه از بامداد تا شب جستجو كرد اداره‌ی روزنامه‌ی پرچم را كه مركز جمعیت آزادگان نیز بود ، در ساعت 10 و نیم شب پیدا كرد. بدینسان حدادپور به تهران آمد و خود را از آن فشارها و سختی آزاد گردانید.
حدادپور در تهران نیز احساسات و غیرتمندی بسیار از خود نشان می‌داد.
در تهران پس از اینكه از كوششهایش برای تهیه‌ی كار نتیجه نمی‌گیرد ، در دفتر كوشاد تهران با سمت دفتردار بكار می‌پردازد و با دلبستگی و كارآزمودگی كه می‌داشت در سامان دادن بكارها گامهای بزرگ برمی‌دارد.
كوشاد تهران در اینجا بجا می‌داند از سوی خود و همه‌ی آزادگان از كوششهایی كه شادروان حدادپور در كارهای كوشاد تهران كرده است ارجشناسی و سپاسگزاری كند. در تاریخ كوشاد همیشه یاد این كوششهای او بازخواهد ماند.
حدادپور در تهران همیشه با آزادگان اهواز نامه‌نویسی داشت و ما برای نمونه تكه‌هایی از دو سه نامه‌ی او را انتخاب كرده می‌خوانیم :
در تاریخ 5/7/24 به یكی از دوستان خود نامه فرستاده پس از اشاره بوظیفه‌ی سنگینی كه هریك از آزادگان بگردن دارد می‌نویسد : «من می‌دانم كه این كار باین آسانی عملی نیست ولی باز هم می‌گویم تا پای جان آماده‌ایم ، از كشته شدن باكی نداریم ..»
در نامه‌ی دیگری در 3/6/24 می‌نویسد : «برادر ، من كه در این راه می‌كوشم از نخست می‌دانستم كه با چه سختیهایی روبرو خواهم بود. در این راه از جان و مال خود می‌گذرم ، در این راه جان چه ارزشی دارد؟ آری برادر از همه‌ی هستی خود چشم می‌پوشم».
در برابر این نامه‌ها آزادگان نیز ارج او را شناخته نامه‌های مهیج می‌نوشتند ، چنانكه یكی از آزادگان از اهواز می‌نویسد : غیرتمندی شما بی‌نظیر است. بریدن از خانواده و دست شستن از پدر و مادر و برادران كار هر كسی نیست. عمل تو كه مایه‌ی افتخار است درس مردانگی و غیرت را بهمه‌ی آزادگان آموخت. تو جوانی گردنفراز و نیكنامی كه در راه سرفرازی توده‌ی خود از زندگانی خانواده‌ای گذشته‌ای و حتماً روزی از جان خواهی گذشت. عمل تو و امثال تو خاك بچشم دشمنان ما خواهد پاشید ، خاك بچشم كسانی خواهد پاشید كه می‌گویند «نمی‌شود» و چون تو جوان گردنفرازی را نمی‌بینند.
به همین دو سه تكه بسنده كرده چند سخنی هم از اخلاق او می‌رانیم :
گذشته از پاكی و راستی و درستی كه بین همه‌ی افراد آزادگان مشترك است ، حدادپور جوانی آرام و متین بود ، كه احساسات و غیرتمندی را با متانت و آرامی توأم داشت ، نیز حدادپور به هر حقیقتی برمی‌خورد با تمام قوا آن را نگاه داشته میان دیگران نیز منتشر می‌كرد. بر سر همین بود كه خانواده‌ی خود را ترك كرده به تهران آمد.
گذشته از این او در راه پیشرفت جمعیت و انتشار عقاید آن از هیچ فداكاری معنوی و مادی دریغ نمی‌كرد. به هركس برمی‌خورد و اندك آشنایی پیدا می‌كرد باو كتابها می‌داد. بارها كسانی را هنگام سفر در ترن یا در جای دیگری دیده چون مستعد قبول حقایق می‌دید پس از رسیدن بمقصد با او نامه‌نویسی می‌كرد و كتابها می‌فرستاد و بسیار كسانی را باین طریق بافكار جمعیت آشنا می‌كرد. در یكی از نامه‌هایش بكسی كه كتاب برای او فرستاده می‌نویسد : «چون كتابها برای پیشرفت راهست به هر قیمتی باشد توانید بفروشید. حتا به كمچیزان رایگان بدهید ، مانعی ندارد ، در حساب من منظور كنید».
👇
خداحافظ ای مادری كه برای خاطرت یكسال تمام فحش و ناسزا بر خود هموار كردم. خداحافظ ای مادری كه از جان عزیزترت دارم. خداحافظ ای مادری كه از من رنجیده‌ای و ممكن است در دل بمن نفرین كنی ، در صورتی كه من كوچكترین رنجشی از تو در دل ندارم. در موقعی كه در كوههای كوه‌كیلویه راهپیمایی می‌كردم ، در هنگامی كه در سربازخانه شبها را بیتوته می‌كردم ، زمانی كه بدشت میشان برای مسافرت كوتاهی می‌رفتم و بالاخره اكنون كه بمسافرت درازی می‌روم ، تو در نظرم بوده‌ای و می‌باشی. نادانی برادرم نگزاشت من در منزل بمانم. برای تعیین تكلیف خود و فرار از زیر امر و نهی این برادر خودخواه از تو خداحافظی می‌جویم. نمی‌گویم كه چه سختیهایی بمن گذشت ، فقط تمنا دارم هر نوع رنجش و دلتنگی از من داری ببخش. ببخش كه ای مادر مهربان من در زندگی وظیفه‌ی سنگینی بعهده دارم. غیرت من نمی‌گزارد كه آرام بنشینم و ببینم پست‌نهادانی چه بسر این توده‌ی گمراه می‌آورند. لذا می‌روم دست بدست جوانانی كه با من همراهند بدهم ، در این راه كشته شوم ، تا شاید بتوانم ایران عزیز را نجات دهم.
من فرزندی نبودم كه چاپلوسی كنم ، من برای نجات ایران و برای آینده هستم. لذا با این نامه از تو مادر مهربانم خداحافظی می‌جویم. از خدا خواهانم باز بدیدار هم نائل شویم.
محمدتقی تو
این نامه‌ای بود كه شادروان حدادپور برای خداحافظی بمادرش نوشت. ولی بیچاره نتوانست چنانكه در آخر نامه‌اش نوشته است باز بدیدار مادر خود نائل گردد.
در تهران پس از دو سه روز كه از بامداد تا شب جستجو كرد اداره‌ی روزنامه‌ی پرچم را كه مركز جمعیت آزادگان نیز بود ، در ساعت 10 و نیم شب پیدا كرد. بدینسان حدادپور به تهران آمد و خود را از آن فشارها و سختی آزاد گردانید.
حدادپور در تهران نیز احساسات و غیرتمندی بسیار از خود نشان می‌داد.
در تهران پس از اینكه از كوششهایش برای تهیه‌ی كار نتیجه نمی‌گیرد ، در دفتر كوشاد تهران با سمت دفتردار بكار می‌پردازد و با دلبستگی و كارآزمودگی كه می‌داشت در سامان دادن بكارها گامهای بزرگ برمی‌دارد.
كوشاد تهران در اینجا بجا می‌داند از سوی خود و همه‌ی آزادگان از كوششهایی كه شادروان حدادپور در كارهای كوشاد تهران كرده است ارجشناسی و سپاسگزاری كند. در تاریخ كوشاد همیشه یاد این كوششهای او بازخواهد ماند.
حدادپور در تهران همیشه با آزادگان اهواز نامه‌نویسی داشت و ما برای نمونه تكه‌هایی از دو سه نامه‌ی او را انتخاب كرده می‌خوانیم :
در تاریخ 5/7/24 به یكی از دوستان خود نامه فرستاده پس از اشاره بوظیفه‌ی سنگینی كه هریك از آزادگان بگردن دارد می‌نویسد : «من می‌دانم كه این كار باین آسانی عملی نیست ولی باز هم می‌گویم تا پای جان آماده‌ایم ، از كشته شدن باكی نداریم ..»
در نامه‌ی دیگری در 3/6/24 می‌نویسد : «برادر ، من كه در این راه می‌كوشم از نخست می‌دانستم كه با چه سختیهایی روبرو خواهم بود. در این راه از جان و مال خود می‌گذرم ، در این راه جان چه ارزشی دارد؟ آری برادر از همه‌ی هستی خود چشم می‌پوشم».
در برابر این نامه‌ها آزادگان نیز ارج او را شناخته نامه‌های مهیج می‌نوشتند ، چنانكه یكی از آزادگان از اهواز می‌نویسد : غیرتمندی شما بی‌نظیر است. بریدن از خانواده و دست شستن از پدر و مادر و برادران كار هر كسی نیست. عمل تو كه مایه‌ی افتخار است درس مردانگی و غیرت را بهمه‌ی آزادگان آموخت. تو جوانی گردنفراز و نیكنامی كه در راه سرفرازی توده‌ی خود از زندگانی خانواده‌ای گذشته‌ای و حتماً روزی از جان خواهی گذشت. عمل تو و امثال تو خاك بچشم دشمنان ما خواهد پاشید ، خاك بچشم كسانی خواهد پاشید كه می‌گویند «نمی‌شود» و چون تو جوان گردنفرازی را نمی‌بینند.
به همین دو سه تكه بسنده كرده چند سخنی هم از اخلاق او می‌رانیم :
گذشته از پاكی و راستی و درستی كه بین همه‌ی افراد آزادگان مشترك است ، حدادپور جوانی آرام و متین بود ، كه احساسات و غیرتمندی را با متانت و آرامی توأم داشت ، نیز حدادپور به هر حقیقتی برمی‌خورد با تمام قوا آن را نگاه داشته میان دیگران نیز منتشر می‌كرد. بر سر همین بود كه خانواده‌ی خود را ترك كرده به تهران آمد.
گذشته از این او در راه پیشرفت جمعیت و انتشار عقاید آن از هیچ فداكاری معنوی و مادی دریغ نمی‌كرد. به هركس برمی‌خورد و اندك آشنایی پیدا می‌كرد باو كتابها می‌داد. بارها كسانی را هنگام سفر در ترن یا در جای دیگری دیده چون مستعد قبول حقایق می‌دید پس از رسیدن بمقصد با او نامه‌نویسی می‌كرد و كتابها می‌فرستاد و بسیار كسانی را باین طریق بافكار جمعیت آشنا می‌كرد. در یكی از نامه‌هایش بكسی كه كتاب برای او فرستاده می‌نویسد : «چون كتابها برای پیشرفت راهست به هر قیمتی باشد توانید بفروشید. حتا به كمچیزان رایگان بدهید ، مانعی ندارد ، در حساب من منظور كنید».
👇
اینها بود چند سخنی از آن جوان غیرتمند. با این احساسات پاك بود كه بالاخره در روز بیستم اسفند 1324 با شادروان كسروی در كاخ دادگستری كشته شد.
حدادپور این افتخار را دارد كه كه در میان آزادگان نخستین جوانیست كه فداكاری را تا آخرین درجه رسانیده جان بر سر آرمان بزرگ و مقدس جمعیت نهاد.
[کوشاد تلگرام : پیش از او نیز جوانان بسیاری جانبازانه در این راه کوشیده‌اند. از جمله‌ی ایشان شادروانان حسین یزدانیان و احسان‌الله آزادی دو جوان همراه کسروی بودند که در ترور یکم ، با جانفشانی کوشیدند خطر کشته شدن را از راهنمای آزادگان دور گردانند.]
حدادپور این افتخار را دارد كه كه در میان آزادگان نخستین جوانیست كه فداكاری را تا آخرین درجه رسانیده جان بر سر آرمان بزرگ و مقدس جمعیت نهاد.
[کوشاد تلگرام : پیش از او نیز جوانان بسیاری جانبازانه در این راه کوشیده‌اند. از جمله‌ی ایشان شادروانان حسین یزدانیان و احسان‌الله آزادی دو جوان همراه کسروی بودند که در ترور یکم ، با جانفشانی کوشیدند خطر کشته شدن را از راهنمای آزادگان دور گردانند.]
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (پنج از شش)
شاید کسانی برانداختن آنها را کار آسانی می‌شمارند ولی باید بگویم کار بس سختیست و دلیل آن اینکه دانشها با همه‌ی رواج شایان ، آنها را از میان برنداشته و بیش از این نتوانسته که آنها را سست گرداند. شما می‌بینید در اروپا با صدها دانشکده توریت [نام یا تلفظ دیگر تورات] و انجیل دست بدست می‌گردد و دسته‌های بزرگی از دانشمندان هنوز خواهان آنها می‌باشند و راستی اینست که آنان دانشها را به یک گوشه‌ی دل خود و این افسانه‌ها را بگوشه‌ی دیگر آن سپارده‌اند ، و این از آنجاست که دانشها جای دین را نتواند گرفت. آدمی در زندگانی به یک رشته دانستنیها و دستورها نیازمند است که دانشها از آن ناآگاه می‌باشد. این است یک دانشمند با همه‌ی دانشهایی که اندوخته خود را نیازمند دین می‌شناسد و ناگزیر خود را بدامن چیزهایی می‌اندازد که آنها را جز پندارهای بیپایی نمی‌شناسد.
در این باره راستی آنست که تا این اندیشه‌های پراکنده و پندارهای مفت درمیانست مردمان رستگار نخواهند بود ، و از آنسوی تا یک شاهراهی برای زندگی باز نشود و راستیها و دستورهایی آموخته نگردد اینها از میان نخواهد رفت ، و از اینروست که ما در پیمان از یکسو با آن پندارهای بیهوده می‌جنگیم و از یکسو راستیهایی بجای آنها می‌گزاریم و این راه را گام بگام پیش می‌رویم.
ما درپی نتیجه‌ای می‌باشیم و در راه رسیدن بآن جدایی میانه‌ی تازه و کهنه نمی‌گزاریم. با اینهمه اگر شما خواهان گفته‌های تازه می‌باشید کمتر یکی از گفته‌های ما تازه نیست و ما کمتر سخنی را از دیگران می‌گیریم. بسیار زمینه‌هاست که کهنه است ولی گفته‌های ما در آن پاک تازه می‌باشد. این را برای مثل می‌نویسم : هزاران کسان از روان گفتگو کرده‌اند. دینداران و بیدینان و صوفیان و فیلسوفان همگی از آن بسخن پرداخته‌اند و صدها کتاب درباره‌ی آن نوشته شده. با اینهمه گفته‌ی ما درباره‌ی آن بیکبار تازه می‌باشد و کسی تاکنون بجدایی میانه‌ی جان و روان پی نبرده و این را که آدمی دارای روان و جان هر دو می‌باشد و از دو سرشت جداگانه پدید آمده ندانسته. کتابهایی که از افلاطون و ارسطو و ابن‌سینا و نصیرالدین توسی و دیگران در این زمینه در دست است بخوانید خواهید دید که آدمی را دارای یک گوهر دانسته و آن را به تازی «نفس» نامیده‌اند و چون خواسته‌اند «تجرد» یا جز از تن بودن آن را نشان دهند به یک رشته سخنان ناروشنی برخاسته‌اند و گاهی خود خَستُوان شده‌اند که این سخنان درباره‌ی چهارپایان و دیگر جانوران نیز هست و جدایی میانه‌ی آنها با آدمی گزاردن نتوانسته‌اند. لیکن ما با دلیلهای بسیار ساده و روشن نشان داده‌ایم که آدمی جان و روان هر دو را دارد و جدایی میانه‌ی او با جانوران بسیار بسیار است.
آن گفتار ساده‌ای که ما بعنوان جان و روان نگاشته‌ایم از یکسو گوهر آدمی را نشان می‌دهد ، و از یکسو پاسخ روشنی بفلسفه‌ی مادّی داده بی‌پایگی آن را روشن می‌گرداند ، و از یکسو انگیزه‌ی نیکخویی و بدخویی را بازمی‌نماید ، و یک کلمه بگویم یک راه نوینی را برای شناختن آدمی و دانستن معنی زندگانی می‌گشاید. کنون شما آن را نیک بخوانید و نیک بیندیشید و چون فلسفه خوانده‌اید این را روشن گردانید که آیا کسی تاکنون آن را گفته است یا نه؟. اگر گفته است که بوده و کجا گفته؟.. اگر نگفته آیا شما ایرادی بآن می‌دارید یا نه؟.. اگر می‌دارید آن را بنویسید و ما بی‌هیچ رنجشی در پیمان بچاپ خواهیم رسانید و خود می‌خواهیم بدانیم آیا آن را یک چیز تازه‌ای توانید شمرد یا نه؟.
بسخن خود بازگردیم. این یک نمونه‌ایست که چگونه اینان به هر چیزی نافهمیده و نااندیشیده ایراد می‌گیرند. پیمان پنج سال است پراکنده می‌شود و در این چند سال چندان پیش رفته است که اگر کسی بخواهد خواست او را بداند باید چند هفته بآن پردازد و چیزهایی که نوشته شده بخواند. اینان همینکه یک صفحه از یک شماره را می‌خوانند زبان بخرده‌گیری باز می‌کنند. بلکه بسیاری آن را هم نخوانده بخرده‌گیری برمی‌خیزند و بدی آن را نمی‌دانند. دوباره می‌گویم اینان آن را نادانسته می‌کنند و تنها این می‌خواهند که بهیچ سخنی گردن نگزارند و رشته‌ی سرخودی را از دست نهلند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (پنج از شش)
شاید کسانی برانداختن آنها را کار آسانی می‌شمارند ولی باید بگویم کار بس سختیست و دلیل آن اینکه دانشها با همه‌ی رواج شایان ، آنها را از میان برنداشته و بیش از این نتوانسته که آنها را سست گرداند. شما می‌بینید در اروپا با صدها دانشکده توریت [نام یا تلفظ دیگر تورات] و انجیل دست بدست می‌گردد و دسته‌های بزرگی از دانشمندان هنوز خواهان آنها می‌باشند و راستی اینست که آنان دانشها را به یک گوشه‌ی دل خود و این افسانه‌ها را بگوشه‌ی دیگر آن سپارده‌اند ، و این از آنجاست که دانشها جای دین را نتواند گرفت. آدمی در زندگانی به یک رشته دانستنیها و دستورها نیازمند است که دانشها از آن ناآگاه می‌باشد. این است یک دانشمند با همه‌ی دانشهایی که اندوخته خود را نیازمند دین می‌شناسد و ناگزیر خود را بدامن چیزهایی می‌اندازد که آنها را جز پندارهای بیپایی نمی‌شناسد.
در این باره راستی آنست که تا این اندیشه‌های پراکنده و پندارهای مفت درمیانست مردمان رستگار نخواهند بود ، و از آنسوی تا یک شاهراهی برای زندگی باز نشود و راستیها و دستورهایی آموخته نگردد اینها از میان نخواهد رفت ، و از اینروست که ما در پیمان از یکسو با آن پندارهای بیهوده می‌جنگیم و از یکسو راستیهایی بجای آنها می‌گزاریم و این راه را گام بگام پیش می‌رویم.
ما درپی نتیجه‌ای می‌باشیم و در راه رسیدن بآن جدایی میانه‌ی تازه و کهنه نمی‌گزاریم. با اینهمه اگر شما خواهان گفته‌های تازه می‌باشید کمتر یکی از گفته‌های ما تازه نیست و ما کمتر سخنی را از دیگران می‌گیریم. بسیار زمینه‌هاست که کهنه است ولی گفته‌های ما در آن پاک تازه می‌باشد. این را برای مثل می‌نویسم : هزاران کسان از روان گفتگو کرده‌اند. دینداران و بیدینان و صوفیان و فیلسوفان همگی از آن بسخن پرداخته‌اند و صدها کتاب درباره‌ی آن نوشته شده. با اینهمه گفته‌ی ما درباره‌ی آن بیکبار تازه می‌باشد و کسی تاکنون بجدایی میانه‌ی جان و روان پی نبرده و این را که آدمی دارای روان و جان هر دو می‌باشد و از دو سرشت جداگانه پدید آمده ندانسته. کتابهایی که از افلاطون و ارسطو و ابن‌سینا و نصیرالدین توسی و دیگران در این زمینه در دست است بخوانید خواهید دید که آدمی را دارای یک گوهر دانسته و آن را به تازی «نفس» نامیده‌اند و چون خواسته‌اند «تجرد» یا جز از تن بودن آن را نشان دهند به یک رشته سخنان ناروشنی برخاسته‌اند و گاهی خود خَستُوان شده‌اند که این سخنان درباره‌ی چهارپایان و دیگر جانوران نیز هست و جدایی میانه‌ی آنها با آدمی گزاردن نتوانسته‌اند. لیکن ما با دلیلهای بسیار ساده و روشن نشان داده‌ایم که آدمی جان و روان هر دو را دارد و جدایی میانه‌ی او با جانوران بسیار بسیار است.
آن گفتار ساده‌ای که ما بعنوان جان و روان نگاشته‌ایم از یکسو گوهر آدمی را نشان می‌دهد ، و از یکسو پاسخ روشنی بفلسفه‌ی مادّی داده بی‌پایگی آن را روشن می‌گرداند ، و از یکسو انگیزه‌ی نیکخویی و بدخویی را بازمی‌نماید ، و یک کلمه بگویم یک راه نوینی را برای شناختن آدمی و دانستن معنی زندگانی می‌گشاید. کنون شما آن را نیک بخوانید و نیک بیندیشید و چون فلسفه خوانده‌اید این را روشن گردانید که آیا کسی تاکنون آن را گفته است یا نه؟. اگر گفته است که بوده و کجا گفته؟.. اگر نگفته آیا شما ایرادی بآن می‌دارید یا نه؟.. اگر می‌دارید آن را بنویسید و ما بی‌هیچ رنجشی در پیمان بچاپ خواهیم رسانید و خود می‌خواهیم بدانیم آیا آن را یک چیز تازه‌ای توانید شمرد یا نه؟.
بسخن خود بازگردیم. این یک نمونه‌ایست که چگونه اینان به هر چیزی نافهمیده و نااندیشیده ایراد می‌گیرند. پیمان پنج سال است پراکنده می‌شود و در این چند سال چندان پیش رفته است که اگر کسی بخواهد خواست او را بداند باید چند هفته بآن پردازد و چیزهایی که نوشته شده بخواند. اینان همینکه یک صفحه از یک شماره را می‌خوانند زبان بخرده‌گیری باز می‌کنند. بلکه بسیاری آن را هم نخوانده بخرده‌گیری برمی‌خیزند و بدی آن را نمی‌دانند. دوباره می‌گویم اینان آن را نادانسته می‌کنند و تنها این می‌خواهند که بهیچ سخنی گردن نگزارند و رشته‌ی سرخودی را از دست نهلند.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 10ـ دارایی چیست؟.. (دو از سه)
کسانی می‌آیند و با من گفتگو کرده چنین می‌گویند : «من معنی میهن‌پرستی را نفهمیدم. این کوه و زمین و دره چه پرستش دارد؟!..». دیگران بسخن رنگ فلسفه داده و چنین می‌گویند : «همه‌ی مردمان یکی هستند. برای چه من با فلان کرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم؟!..». برخی هم از راه مذهب پیش آمده چنین ایراد می‌گیرند : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. ما باید خدا را بپرستیم نه میهن را».
اینها نمونه‌ی دیگری از ندانستن حقایق زندگانیست. اینها «میهن‌پرستی» می‌شنوند و معنای آن را نمی‌دانند. باید گفت : میهن تنها این کوهها و دره‌ها و این سرزمین نیست. میهن به یک معنی مهمتر دیگری می‌باشد.
ما چون می‌گوییم : میهن‌پرستی مقصودمان بیش از همه آن پیمان همدستی است که یک توده باید داشته باشند. بیست ملیون مردم که در یکجا زیست می‌کنند و یک توده‌ای تشکیل داده‌اند اینها در حقیقت پیمان باهم بسته‌اند که در پیشرفت دادن بکارهای زندگانی و ایستادگی در برابر سختیها همدست باشند و در سود و زیان و اندوه و خوشی باهم شرکت کنند. مثلاً اگر راهزنانی در کرمان پیدا شدند از آذربایجان و خوزستان و گیلان و دیگر جاها سپاه برای دفع آنها بفرستند و نگویند بما چه ربطی دارد؟!.. همچنین اگر دشمنی از سوی گیلان رو نمود از همه جا بجنگ آنان شتابند و نگویند ما چه کار داریم؟!.. اگر در گوشه‌ای از کشور خشکسالی رخ داد و مردم دچار گرسنگی گردیدند ، یا در شهرهایی زمین لرزه افتاد و ویرانیها پدید آمد ، یا بآبادیهایی سیل آمد و آسیبها رسانید ـ در همه‌ی اینها از همه جا بدستگیری برخیزند و خود را در زیان و آسیب شریک شمارند و کناره‌گیری ننمایند.
یک چنین پیمانی در هر توده‌ای هست و اساس توده همین پیمان می‌باشد. ما از «میهن‌پرستی» پیش از همه این معنی را می‌خواهیم ، و شما می‌بینید که یک معنای بسیار مهم و گرانمایه‌ای می‌باشد ، و اینکه نام «میهن‌پرستی» می‌گزاریم برای آنست که این میهن ، یا این سرزمین خانه‌ی ماست ، و گهواره‌ی پرورش ماست ، سرچشمه‌ی زندگانی ماست ، چنانکه شرح دادیم اساس دارایی این سرزمین می‌باشد. اینست باید به نگهداری آن کوشیم ، باید نخستین مادّه در آن پیمان نگهداری این سرزمین باشد. زیرا اگر این سرزمین را از دست دهیم آواره و سرگردان خواهیم بود. به بردگی و زیردستی بیگانگان خواهیم افتاد.[1] زبون و خوار گردیده کم‌کم نابود خواهیم گردید. اینست آن را «میهن‌پرستی» می‌خوانیم. مقصود از پرستش در اینجا «خدمت» می‌باشد. «پرستیدن» در فارسی بمعنی خدمت کردنست.
آنان که می‌گویند : «این کوه و زمین و دره چه پرستشی دارد؟!..» این معنی را نمی‌دانند. از آنان باید پرسید : مگر شما نمی‌خواهید در این جهان زندگی کنید؟!.. مگر نمی‌خواهید با کسانی همدست باشید؟!.. مگر نمی‌خواهید این آب و خاک را که سرچشمه‌ی زندگانی شماست نگه دارید؟!.. میهن‌پرستی یا میهن‌دوستی ، هر نام دیگری که بگزارید همینهاست. این وظیفه‌ی مردانگی هر کسیست که در این راه با دیگران همدستی کند و کوشش دریغ نگوید.
امروز زندگانی بسیار سخت گردیده و توده‌ها با یکدیگر بر سر خاک و زمین سختترین نبرد را می‌کنند. این جنگ و خونریزی که امروز در جهان می‌رود همه برای زمین است. شما نیز ناگزیرید بی‌پروایی ننمایید و بنگهداری سرزمین خود بکوشید. ناگزیرید در اندیشه‌ی آینده‌ی خود و فرزندانتان باشید.
کسی نمی‌گوید شما بزمین سجده کنید ، یا در برابر این کوهها و دره‌ها بایستید و گردن کج گردانید. پرستش باین معنی را کسی از شما نمی‌خواهد. مقصود نگهداری کشور است که اگر نکنید سرنوشتتان جز بندگی و زیردستی نخواهد بود. اگر نکنید نه تنها در پیش مردم ، در نزد خدا نیز شرمنده و روسیاه خواهید بود.
اینکه می‌گویند : «چرا من با فلان کرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم[؟]» پاسخش اینست : فلان بغدادی از ما جدا می‌باشد و با ما پیمان همدستی ندارد. اگر بغدادیان نیز با ما همدست گردند و بتوده‌ی ما درآیند هم‌میهن ما شمرده خواهند گردید.
ببینید چگونه این حقایق تاریک مانده و دسته‌ی انبوهی اینها را نمی‌دانند. سالها در این سرزمین با خوشی بسر برده و از نعمتهای خدادادی آن بهره یافته‌اند بی‌آنکه بدانند این خوشیها از کجاست و این نعمتها از چه سرچشمه می‌باشد بلکه از نادانی و ناآگاهی چنین پنداشته‌اند که این خوشیها همیشه تواند بود ، و بی‌آنکه بکوشند و نگه دارند همیشه تواند ماند.
انبوهی از آنان نه تنها خود اندیشه‌ی این چیزها را ندارند و بکوششی در این راهها برنمی‌خیزند از کوششهای دیگران نیز جلو می‌گیرند و گستاخانه زباندرازیهایی می‌نمایند.
پانوشتها :
1ـ یک گواه این سخن ، حال فلسطینیان است.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 10ـ دارایی چیست؟.. (دو از سه)
کسانی می‌آیند و با من گفتگو کرده چنین می‌گویند : «من معنی میهن‌پرستی را نفهمیدم. این کوه و زمین و دره چه پرستش دارد؟!..». دیگران بسخن رنگ فلسفه داده و چنین می‌گویند : «همه‌ی مردمان یکی هستند. برای چه من با فلان کرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم؟!..». برخی هم از راه مذهب پیش آمده چنین ایراد می‌گیرند : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. ما باید خدا را بپرستیم نه میهن را».
اینها نمونه‌ی دیگری از ندانستن حقایق زندگانیست. اینها «میهن‌پرستی» می‌شنوند و معنای آن را نمی‌دانند. باید گفت : میهن تنها این کوهها و دره‌ها و این سرزمین نیست. میهن به یک معنی مهمتر دیگری می‌باشد.
ما چون می‌گوییم : میهن‌پرستی مقصودمان بیش از همه آن پیمان همدستی است که یک توده باید داشته باشند. بیست ملیون مردم که در یکجا زیست می‌کنند و یک توده‌ای تشکیل داده‌اند اینها در حقیقت پیمان باهم بسته‌اند که در پیشرفت دادن بکارهای زندگانی و ایستادگی در برابر سختیها همدست باشند و در سود و زیان و اندوه و خوشی باهم شرکت کنند. مثلاً اگر راهزنانی در کرمان پیدا شدند از آذربایجان و خوزستان و گیلان و دیگر جاها سپاه برای دفع آنها بفرستند و نگویند بما چه ربطی دارد؟!.. همچنین اگر دشمنی از سوی گیلان رو نمود از همه جا بجنگ آنان شتابند و نگویند ما چه کار داریم؟!.. اگر در گوشه‌ای از کشور خشکسالی رخ داد و مردم دچار گرسنگی گردیدند ، یا در شهرهایی زمین لرزه افتاد و ویرانیها پدید آمد ، یا بآبادیهایی سیل آمد و آسیبها رسانید ـ در همه‌ی اینها از همه جا بدستگیری برخیزند و خود را در زیان و آسیب شریک شمارند و کناره‌گیری ننمایند.
یک چنین پیمانی در هر توده‌ای هست و اساس توده همین پیمان می‌باشد. ما از «میهن‌پرستی» پیش از همه این معنی را می‌خواهیم ، و شما می‌بینید که یک معنای بسیار مهم و گرانمایه‌ای می‌باشد ، و اینکه نام «میهن‌پرستی» می‌گزاریم برای آنست که این میهن ، یا این سرزمین خانه‌ی ماست ، و گهواره‌ی پرورش ماست ، سرچشمه‌ی زندگانی ماست ، چنانکه شرح دادیم اساس دارایی این سرزمین می‌باشد. اینست باید به نگهداری آن کوشیم ، باید نخستین مادّه در آن پیمان نگهداری این سرزمین باشد. زیرا اگر این سرزمین را از دست دهیم آواره و سرگردان خواهیم بود. به بردگی و زیردستی بیگانگان خواهیم افتاد.[1] زبون و خوار گردیده کم‌کم نابود خواهیم گردید. اینست آن را «میهن‌پرستی» می‌خوانیم. مقصود از پرستش در اینجا «خدمت» می‌باشد. «پرستیدن» در فارسی بمعنی خدمت کردنست.
آنان که می‌گویند : «این کوه و زمین و دره چه پرستشی دارد؟!..» این معنی را نمی‌دانند. از آنان باید پرسید : مگر شما نمی‌خواهید در این جهان زندگی کنید؟!.. مگر نمی‌خواهید با کسانی همدست باشید؟!.. مگر نمی‌خواهید این آب و خاک را که سرچشمه‌ی زندگانی شماست نگه دارید؟!.. میهن‌پرستی یا میهن‌دوستی ، هر نام دیگری که بگزارید همینهاست. این وظیفه‌ی مردانگی هر کسیست که در این راه با دیگران همدستی کند و کوشش دریغ نگوید.
امروز زندگانی بسیار سخت گردیده و توده‌ها با یکدیگر بر سر خاک و زمین سختترین نبرد را می‌کنند. این جنگ و خونریزی که امروز در جهان می‌رود همه برای زمین است. شما نیز ناگزیرید بی‌پروایی ننمایید و بنگهداری سرزمین خود بکوشید. ناگزیرید در اندیشه‌ی آینده‌ی خود و فرزندانتان باشید.
کسی نمی‌گوید شما بزمین سجده کنید ، یا در برابر این کوهها و دره‌ها بایستید و گردن کج گردانید. پرستش باین معنی را کسی از شما نمی‌خواهد. مقصود نگهداری کشور است که اگر نکنید سرنوشتتان جز بندگی و زیردستی نخواهد بود. اگر نکنید نه تنها در پیش مردم ، در نزد خدا نیز شرمنده و روسیاه خواهید بود.
اینکه می‌گویند : «چرا من با فلان کرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم[؟]» پاسخش اینست : فلان بغدادی از ما جدا می‌باشد و با ما پیمان همدستی ندارد. اگر بغدادیان نیز با ما همدست گردند و بتوده‌ی ما درآیند هم‌میهن ما شمرده خواهند گردید.
ببینید چگونه این حقایق تاریک مانده و دسته‌ی انبوهی اینها را نمی‌دانند. سالها در این سرزمین با خوشی بسر برده و از نعمتهای خدادادی آن بهره یافته‌اند بی‌آنکه بدانند این خوشیها از کجاست و این نعمتها از چه سرچشمه می‌باشد بلکه از نادانی و ناآگاهی چنین پنداشته‌اند که این خوشیها همیشه تواند بود ، و بی‌آنکه بکوشند و نگه دارند همیشه تواند ماند.
انبوهی از آنان نه تنها خود اندیشه‌ی این چیزها را ندارند و بکوششی در این راهها برنمی‌خیزند از کوششهای دیگران نیز جلو می‌گیرند و گستاخانه زباندرازیهایی می‌نمایند.
پانوشتها :
1ـ یک گواه این سخن ، حال فلسطینیان است.
🌸