این پاسخیست که داده شده و بسیار بجاست و من می‌خواهم آن را روشنتر گردانم. از خرده‌گیر می‌پرسم آیا خواست شما از ساختمان تازه چیست؟!. اگر خود شما باشید چه ساختمان تازه‌ای بمیان آورید؟!. از اینکه ما در گفتار خود نام دین می‌بریم باشد که شما ما را بپای کشیشان و ملایان برده‌اید و چنان دانسته‌اید درپی همان چیزهای کهنیم ، و من برای آنکه شما را بیدار گردانم ناگزیرم مثلی یاد کنم : شما چون در اروپا درس خوانده‌اید نیک می‌دانید که در این دویست سال و سیصد سال چه پیشرفتهایی در کار دانش رخ داده و چه افزارهای بسیار شگفتی اختراع یافته. این هم می‌دانید که هر یکی از این افزارها مایه‌ی آسانی زندگانیست. مثلاً اتومبیل که اختراع کرده‌اند راه پیمودن را ده بر یک آسانتر گردانیده و ما راهی را که پنجاه سال پیش با درشکه ده‌روزه می‌پیمودیم اکنون با اتومبیل یک‌روزه می‌پیماییم. همچنین است راه‌آهن و تلگراف و تلفن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و تابندگی و کارندگی که هر یکی آسانیهای دیگری را در کار زندگی پدید می‌آورد. لیکن از آنسوی ما نیک می‌بینیم که از روزی که این اختراعها آغاز شده زندگی رو بسختی گزارده است و ما خود آگاهیم که آسایشی را که سی سال پیش در زندگی می‌داشتیم اکنون نمی‌داریم.

این چیزیست که خود اروپاییان در آن درمانده‌اند و می‌توان گفت که حال چیستانی پیدا کرده است. ما انگیزه‌ی این را بدست آورده‌ایم و راه چاره را هم دانسته‌ایم و بخواست خدا بر آن می‌کوشیم که آیینی برای زندگی بگزاریم که دانشها سود خود را تواند داد و جهانیان بدانسان که می‌باید از آسایش بهره توانند یافت. این چیزیست که ما بآن می‌کوشیم و من نمی‌دانم شما آن را ساختمان تازه خواهید شمرد یا نه؟!.

این یک گرفتاری شده است که همینکه نام دین بمیان می‌آید کسانی رو ترش می‌کنند بی‌آنکه بدانند ما چه می‌گوییم و چه معنی از آن می‌خواهیم. اینان را باید نشاند و چنین گفت : ما هیچ نام دین نمی‌بریم. تو بگو آیا زندگی راهی می‌خواهد یا نه؟!. اگر می‌خواهد بگو ببینم چگونه باید بود؟!.

این پاسخ بسیار بجاست که ما تا نتوانیم این اندیشه‌های پراکنده و بیهوده‌ای را که بنام دین یا بنامهای دیگری در سرهاست ریشه کنیم هیچ کاری نخواهیم توانست. وانگاه ما درپی اینیم که مردمان را براستیها آشنا گردانیم و نخست باید این دروغها را از سرهای ایشان بیرون کنیم. بگفته‌ی شما اگر ما درپی ساختمان تازه‌ای می‌باشیم و می‌خواهیم مردمان را در زیر آن گرد آوریم باید نخست بکندن ساختمانهای کهن پردازیم ، وگرنه تا آنها هست مردمان از زیر آنها بآسانی بیرون نخواهند آمد.


🌸

(از نوشتار بالا)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 10ـ دارایی چیست؟.. (یک از سه)


یکی از دانستنیهای مهم معنی داراییست. دارایی چیست؟.. بسیاری از مردم دارایی یا مال پول را می‌شناسند. شما اگر بفلان بازرگان ایراد گیرید که چرا فلان کالا را باروپا می‌فرستید ، پاسخ دهد : می‌فرستیم پول بیاورد ، ثروت بیاورد.

ولی این بسیار عامیانه است. پول دارایی نیست. پول افزار مبادله است. چون پیشه‌وران و رنجبران باید کالای خود را باهم مبادله کنند ، مثلاً گندمکار باید مقداری از گندم خود را به کفشدوز داده کفش بگیرد ، مقداری بچیت‌ساز داده چیت بگیرد ، همچنین با دیگر کالاداران که باید مبادله کند ـ این مبادله در زمانهای باستان کالا بکالا بوده (چنانکه در روستاها هنوز هم هست) سپس برای آسانی کار پول را اندیشیده‌اند که وسیله‌ی مبادله باشد. گندمکار گندم خود را داده پول بگیرد و پول را داده کفش یا چیت یا هرچه می‌خواهد بخرد.

ارزش پول از اینجهت است وگرنه خود آن فلزی بیش نیست و بیش از قیمت فلزی خود ارزش ندارد. از اینجا شما می‌بینید که ما امروز بجای آن کاغذ (اسکناس) را وسیله‌ی مبادله ساخته‌ایم و همان استفاده را از کاغذ می‌کنیم. [1]

یک دسته‌ی دیگر دارایی را کالاهای بازرگانی می‌شمارند : فرش ، آهن ، پشم ، پنبه ، چرم ، خرما ، گندم ، روده ، مویز ، کشمش ، قیسی ، چوب و مانند اینها.

باید گفت : اینها داراییست ولی دارایی تنها اینها نیست. اصل دارایی این زمین و هوا و آبست که خدا بدست ما سپرده. زیرا با اینهاست که می‌توان زندگی کرد. از اینهاست که می‌توان دربایستهای[مایحتاج] زندگی را بدست آورد.

شما اگر امروز از کسانی بپرسید : «دیه توانگرتر است یا شهر؟..» خواهند گفت : «شهر ، زیرا در شهر پول هست ، زر هست ، سیم هست ، کالاهای بازرگانی هست ، ولی در دیه اینها نیست». این پاسخیست که بشما خواهند داد ولی حقیقت نه اینست. اگر حقیقت را بخواهیم دیه توانگرتر و بی‌نیازتر از شهر است. باین دلیل که اگر روزی رابطه در میانه‌ی شهر و دیه بریده شود شهریان دچار گرسنگی گردند و اگر یک ماه و دو ماه بدانسان گذرد از گرسنگی بمیرند. ولی در دیه اگرهم اندک‌سختی روی دهد گرسنگی درمیان نباشد و روستاییان دربایستهای زندگانی را تدارک توانند کرد. از آن زمین و آب و هوا و تابش آفتاب که در دسترس دارند چیزی بدست توانند آورد.

اینست می‌گویم : اصل دارایی اینهاست ، آن مردمی که اینها را دارند «دارا» می‌باشند و زندگی بخوشی توانند کرد و آنان که ندارند «نادار» می‌باشند و زندگیشان با سختی خواهد گذشت. (مثلاً اسکیموها که چون در نزدیکی‌های قطب شمال زندگی می‌کنند از تابش آفتاب بی‌بهره‌اند و زمینهاشان نیز در بیشتر سال زیر برف پوشیده می‌باشد. اینست باید با گوشت خرس و گرگ و مانند آن زندگی کنند.)

مقصود از این سخن دو چیز است ، یکی آنکه حقیقت روشن گردد و ایرانیان بدانند که با این کشوری که دارند از توانگرترین و داراترین مردمان جهان می‌باشند ، این را بدانند و قدر سرزمین خود را بشناسند.

مرا شگفت افتاد که گاهی در روزنامه‌ها می‌بینم می‌نویسند : «ملت فقیر ایران». این یکی از جمله‌هاییست که تکیه‌گاه بسیاری از گفتارهاست. این نویسندگان نادان معنی دارایی را نمی‌دانند. اگر می‌دانستند بچنین جمله‌ی بیپایی برنمی‌خاستند. نادانان بجای آنکه خود دانش آموزند و حقایق زندگی را یاد گیرند هوسبازانه خامه بدست گرفته باین یاوه‌گوییها می‌پردازند.

ما چون می‌نویسیم ایرانیان معنی زندگانی را نمی‌دانند هزاران کسان از ما می‌رنجند و کسانی گله کرده می‌گویند : «چطور ما معنی زندگانی را نمی‌دانیم ...» اینک این یک نمونه از ندانستنهای شماست. در یک کشور بسیار توانگری زندگی می‌کنید و خود را «نادار» (فقیر) می‌شمارید. چنین دارایی را دارید و قدر آن را نمی‌شناسید.

در شهریور ماه گذشته که من بشیراز رفتم چون کسی را بایستی ببینم سراغ او را در خانه‌ی ملایی دادند. چون بآنجا رفتیم دیدیم ملای میزبان بیمار است و خوابیده. ولی در همان حال کسانی را بر سر خود گرد آورده بآنان سخن می‌راند و چنین می‌گوید : «ما از خارجه می‌ترسیدیم که می‌آیند و بقبور مسلمین هتک احترام می‌کنند. دولت گذشته (دولت پهلوی) قبرستانهای ما را کند و سنگهای آنها را در خیابانها بزیر پا انداخت. ما دیگر چه ترسی از آمدن خارجه داریم ...»

ما اگرچه برای کار دیگری رفته بودیم و نمی‌بایست در این زمینه‌ها بگفتگو پردازیم. ولی این سخن از بس نافهمانه و پستنهادانه بود من خودداری نتوانستم و بپاسخ برخاسته چنین گفتم : «بسیار پرتی آقای حاجی شیخ. بیگانگان بکشور ما برای کندن گورستانها نخواهند آمد. برای آن خواهند آمد که این زمینهای پربرکت را از دست ما درآورند. اینهمه جنگها و خونریزیها در جهان برای زمین است».


👇

آن روز آقای هادی صدرزاده که خود جوان دانشوریست با من بود و باین داستان گواه است. این ملا کسیست که در دور نخستِ مجلس شورا نماینده‌ی فارس بود و بگفته‌ی خود به سیاست آشناست و همچون دیگر ملایان خشک نیست. این ترِ ایشانست که باین نافهمیست ، ببینید خشکهاشان در چه حالند و در توی چه نادانی‌ها می‌غلتند.

ببینید چه چیزهای کوچکی را بهانه ساخته بکشور و سرزمین که سرچشمه‌ی زندگانیست بی‌پروایی نشان می‌دهند ، ببینید با چه سخنانی مردم را از راه برده از کشور دلسرد می‌گردانند : «دولت چون گورستانها را کنده است ما دیگر ترسی از آمدن بیگانه نخواهیم داشت!» خدا رویتان را سیاه گرداناد. خدا بر شما نبخشایاد.

آن روزنامه‌نویسش ، این ملایش. از این گمراهان چندانست که بشمار نیاید. بجای آنکه مردم را بحقایق آشنا گردانند و بقدردانی از این کشور وادارند با بهانه‌های بی‌ارزش ، و با خرافات بیپا ، و با وعده‌های دروغ و بیجا آنان را از پرداختن بزندگانی و کوشش بنگهداری کشور برکنار می‌گردانند ، و برخی از اینان چندان گستاخ و بیشرمند که می‌آیند و با من که حقایق را می‌نویسم بمجادله می‌پردازند. بیهوده نمی‌گویم : بزرگترین گرفتاری ایرانیان نشناختن حقایق است.


پانوشت :
1ـ و امروز یک کارت بانکی بلکه یک نرم‌افزار در فضای مجازی همان مبادله را بانجام می‌رساند.


🌸

(از نوشتار بالا)
.

کوشاد تلگرام : یکی از خوانندگان از شرح حال شادروان محمدتقی حدادپور ، یار همراه احمد کسروی پرسیده که در روز بیستم اسفند 1324 با آن یگانه‌مرد در کاخ دادگستری بدست چاقوکشان «فدائیان اسلام» کشته شد. ما درخواست این خواننده را پذیرفته شرح کوتاهی را که از زندگانی او در مهنامه‌های سال 1325 در دست داشتیم می‌آوریم. اینکه او را منشی آن بزرگ‌مرد نامیده‌اند سخنیست که روزنامه‌های آن زمان بزبانها انداخته‌اند. چنانکه در این شرح حال آمده او در کوشاد تهران جایگاه دفتردار را می‌داشته. یادش برای همیشه گرامی و نامش پایدار.

✴️ شرح حال حدادپور ✴️

محمدتقی حدادپور شوشتری فرزند محمدرضا در روز چهاردهم مرداد سال 1301 در اهواز متولد شد ، كودكی خود را در همان محیط خرافی كه سراسر كشور ما را فرا گرفته است گذراند. تحصیلات ابتدایی خود را در سال 1310 در 9 سالگی در دبستان دانش پهلوی آغاز كرد و در اسفندماه سال 1315 گواهینامه‌ی دبستان را گرفت و وارد دبیرستان شاهپور اهواز گردیده و بالاخره دوره‌ی اول دبیرستان را در سال 1318 در دبیرستان ضمیمه‌ی دانشسرای مقدماتی پسران اهواز بپایان رسانید. پس از آن از تحصیل دست كشیده وارد اداره‌ی اقتصادی اهواز (با سمت متصدی شعبه‌ی نقدی) گردید و سپس در شركت نسبی قمشی و شركاء اهواز بعنوان « متصدی حسابداری» مشغول شد.

حدادپور در 6/8/21 خدمت زیر پرچم خود را در قسمت « آتشبار كوهستانی لشكر 10» آغاز كرده در 18/1/23 بپایان رسانید.

خاطرات سربازی خود را در دفتری بنام «منهم سرباز بودم» (یا خاطرات دو سال سربازی من) در آذر 1323 نوشته است. در این دفتر همه جا احساسات پاك او تجلی می‌كند. ولی متأسفانه ناتمام مانده.

حدادپور در یك جای این دفترچه نوشته « ... این دفترچه ندانم چه خواهد شد و عاقبت بدست كی افتد». جوان غیرتمند! دفترچه‌ی تو كه نمونه‌ای از احساسات پاك تو است بیادگار غیرت تو ، بیادگار میهن‌پرستی تو و بالاخره بیادگار شهادت مردانه‌ی تو در راه كشور و توده همیشه خواهد ماند و همیشه نمونه‌ای از غیرت و شهامت تو خواهد بود.

🔸🔸🔸

تا اینجا قسمتی از شرح حال آن جوان غیرتمند را گفتیم. از اینجا ، از اواخر دوران سربازی شرح حال او با جمعیت آزادگان مربوط می‌شود.

حدادپور در اواخر سال 1322 كه آخرین ماههای سربازی را طی می‌كرده به كتابهای شادروان كسروی آشنا و علاقمند شد و با جمعیت آزادگان ارتباط پیدا نمود و با همه‌ی دشواریها و سختیهایی كه از هر سو می‌دید از میدان درنرفته روزبروز بما نزدیكتر می‌شد. بالاخره هنگامی كه شادروان كسروی پارسال در چنین روزی ترور شد [1] و خبر آن در اهواز مانند بمب تركید حدادپور ، مانند بسیاری از دیگران ، بتكان آمده و در 29/2/24 رسماً در جمعیت آزادگان نام نوشت.

پس از مدتی كه حدادپور به عضویت این جمعیت معروف شد مخالفتها و بدخواهیها از هر سو آغاز گردید. بیش از همه در خانواده باو فشار می‌آوردند. در میان افراد خانواده یكی از برادرانش بیش از همه لجاجت كرده او را در سختی گزاشته بود. سرانجام ، چون از اصرار نتیجه‌ای بدست نیامد بزور متوسل شده خواستند با كتك زدن او را از جمعیت جدایش گردانند. ولی او از پا ننشسته ناگزیر خانواده‌ی خود را ترك كرده پس از چند روز جدایی از خانواده بالاخره روز هفتم شهریور 1324 بدون اطلاع قبلی خانواده به تهران حركت كرد. پیش از حركت نامه‌ای بعنوان خداحافظی بمادرش نوشته كه ما آن را در اینجا نقل می‌كنیم :
👇

[1] : خواست ترور یکم است در هشتم اردی‌بهشت 1324

مادر مهربان و عزیزم خداحافظ !

خداحافظ ای مادری كه برای خاطرت یكسال تمام فحش و ناسزا بر خود هموار كردم. خداحافظ ای مادری كه از جان عزیزترت دارم. خداحافظ ای مادری كه از من رنجیده‌ای و ممكن است در دل بمن نفرین كنی ، در صورتی كه من كوچكترین رنجشی از تو در دل ندارم. در موقعی كه در كوههای كوه‌كیلویه راهپیمایی می‌كردم ، در هنگامی كه در سربازخانه شبها را بیتوته می‌كردم ، زمانی كه بدشت میشان برای مسافرت كوتاهی می‌رفتم و بالاخره اكنون كه بمسافرت درازی می‌روم ، تو در نظرم بوده‌ای و می‌باشی. نادانی برادرم نگزاشت من در منزل بمانم. برای تعیین تكلیف خود و فرار از زیر امر و نهی این برادر خودخواه از تو خداحافظی می‌جویم. نمی‌گویم كه چه سختیهایی بمن گذشت ، فقط تمنا دارم هر نوع رنجش و دلتنگی از من داری ببخش. ببخش كه ای مادر مهربان من در زندگی وظیفه‌ی سنگینی بعهده دارم. غیرت من نمی‌گزارد كه آرام بنشینم و ببینم پست‌نهادانی چه بسر این توده‌ی گمراه می‌آورند. لذا می‌روم دست بدست جوانانی كه با من همراهند بدهم ، در این راه كشته شوم ، تا شاید بتوانم ایران عزیز را نجات دهم.

من فرزندی نبودم كه چاپلوسی كنم ، من برای نجات ایران و برای آینده هستم. لذا با این نامه از تو مادر مهربانم خداحافظی می‌جویم. از خدا خواهانم باز بدیدار هم نائل شویم.

محمدتقی تو

این نامه‌ای بود كه شادروان حدادپور برای خداحافظی بمادرش نوشت. ولی بیچاره نتوانست چنانكه در آخر نامه‌اش نوشته‌ است باز بدیدار مادر خود نائل گردد.

در تهران پس از دو سه روز كه از بامداد تا شب جستجو كرد اداره‌ی روزنامه‌ی پرچم را كه مركز جمعیت آزادگان نیز بود ، در ساعت 10 و نیم شب پیدا كرد. بدینسان حدادپور به تهران آمد و خود را از آن فشارها و سختی آزاد گردانید.

حدادپور در تهران نیز احساسات و غیرتمندی بسیار از خود نشان می‌داد.

در تهران پس از اینكه از كوششهایش برای تهیه‌ی كار نتیجه نمی‌گیرد ، در دفتر كوشاد تهران با سمت دفتردار بكار می‌پردازد و با دلبستگی و كارآزمودگی كه می‌داشت در سامان دادن بكارها گامهای بزرگ برمی‌دارد.

كوشاد تهران در اینجا بجا می‌داند از سوی خود و همه‌ی آزادگان از كوششهایی كه شادروان حدادپور در كارهای كوشاد تهران كرده است ارجشناسی و سپاسگزاری كند. در تاریخ كوشاد همیشه یاد این كوششهای او بازخواهد ماند.

حدادپور در تهران همیشه با آزادگان اهواز نامه‌نویسی داشت و ما برای نمونه تكه‌هایی از دو سه نامه‌ی او را انتخاب كرده می‌خوانیم :

در تاریخ 5/7/24 به یكی از دوستان خود نامه فرستاده پس از اشاره بوظیفه‌ی سنگینی كه هریك از آزادگان بگردن دارد می‌نویسد : «من می‌دانم كه این كار باین آسانی عملی نیست ولی باز هم می‌گویم تا پای جان آماده‌ایم ، از كشته شدن باكی نداریم ..»

در نامه‌ی دیگری در 3/6/24 می‌نویسد : «برادر ، من كه در این راه می‌كوشم از نخست می‌دانستم كه با چه سختیهایی روبرو خواهم بود. در این راه از جان و مال خود می‌گذرم ، در این راه جان چه ارزشی دارد؟ آری برادر از همه‌ی هستی خود چشم می‌پوشم».

در برابر این نامه‌ها آزادگان نیز ارج او را شناخته نامه‌های مهیج می‌نوشتند ، چنانكه یكی از آزادگان از اهواز می‌نویسد : غیرتمندی شما بی‌نظیر است. بریدن از خانواده و دست شستن از پدر و مادر و برادران كار هر كسی نیست. عمل تو كه مایه‌ی افتخار است درس مردانگی و غیرت را بهمه‌ی آزادگان آموخت. تو جوانی گردنفراز و نیكنامی كه در راه سرفرازی توده‌ی خود از زندگانی خانواده‌ای گذشته‌ای و حتماً روزی از جان خواهی گذشت. عمل تو و امثال تو خاك بچشم دشمنان ما خواهد پاشید ، خاك بچشم كسانی خواهد پاشید كه می‌گویند «نمی‌شود» و چون تو جوان گردنفرازی را نمی‌بینند.

به همین دو سه تكه بسنده كرده چند سخنی هم از اخلاق او می‌رانیم :

گذشته از پاكی و راستی و درستی كه بین همه‌ی افراد آزادگان مشترك است ، حدادپور جوانی آرام و متین بود ، كه احساسات و غیرتمندی را با متانت و آرامی توأم داشت ، نیز حدادپور به هر حقیقتی برمی‌خورد با تمام قوا آن را نگاه داشته میان دیگران نیز منتشر می‌كرد. بر سر همین بود كه خانواده‌ی خود را ترك كرده به تهران آمد.

گذشته از این او در راه پیشرفت جمعیت و انتشار عقاید آن از هیچ فداكاری معنوی و مادی دریغ نمی‌كرد. به هركس برمی‌خورد و اندك آشنایی پیدا می‌كرد باو كتابها می‌داد. بارها كسانی را هنگام سفر در ترن یا در جای دیگری دیده چون مستعد قبول حقایق می‌دید پس از رسیدن بمقصد با او نامه‌نویسی می‌كرد و كتابها می‌فرستاد و بسیار كسانی را باین طریق بافكار جمعیت آشنا می‌كرد. در یكی از نامه‌هایش بكسی كه كتاب برای او فرستاده می‌نویسد : «چون كتابها برای پیشرفت راهست به هر قیمتی باشد توانید بفروشید. حتا به كمچیزان رایگان بدهید ، مانعی ندارد ، در حساب من منظور كنید».
👇

اینها بود چند سخنی از آن جوان غیرتمند. با این احساسات پاك بود كه بالاخره در روز بیستم اسفند 1324 با شادروان كسروی در كاخ دادگستری كشته شد.

حدادپور این افتخار را دارد كه كه در میان آزادگان نخستین جوانیست كه فداكاری را تا آخرین درجه رسانیده جان بر سر آرمان بزرگ و مقدس جمعیت نهاد.

[کوشاد تلگرام : پیش از او نیز جوانان بسیاری جانبازانه در این راه کوشیده‌اند. از جمله‌ی ایشان شادروانان حسین یزدانیان و احسان‌الله آزادی دو جوان همراه کسروی بودند که در ترور یکم ، با جانفشانی کوشیدند خطر کشته شدن را از راهنمای آزادگان دور گردانند.]

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (پنج از شش)


شاید کسانی برانداختن آنها را کار آسانی می‌شمارند ولی باید بگویم کار بس سختیست و دلیل آن اینکه دانشها با همه‌ی رواج شایان ، آنها را از میان برنداشته و بیش از این نتوانسته که آنها را سست گرداند. شما می‌بینید در اروپا با صدها دانشکده توریت [نام یا تلفظ دیگر تورات] و انجیل دست بدست می‌گردد و دسته‌های بزرگی از دانشمندان هنوز خواهان آنها می‌باشند و راستی اینست که آنان دانشها را به یک گوشه‌ی دل خود و این افسانه‌ها را بگوشه‌ی دیگر آن سپارده‌اند ، و این از آنجاست که دانشها جای دین را نتواند گرفت. آدمی در زندگانی به یک رشته دانستنیها و دستورها نیازمند است که دانشها از آن ناآگاه می‌باشد. این است یک دانشمند با همه‌ی دانشهایی که اندوخته خود را نیازمند دین می‌شناسد و ناگزیر خود را بدامن چیزهایی می‌اندازد که آنها را جز پندارهای بیپایی نمی‌شناسد.

در این باره راستی آنست که تا این اندیشه‌های پراکنده و پندارهای مفت درمیانست مردمان رستگار نخواهند بود ، و از آنسوی تا یک شاهراهی برای زندگی باز نشود و راستیها و دستورهایی آموخته نگردد اینها از میان نخواهد رفت ، و از اینروست که ما در پیمان از یکسو با آن پندارهای بیهوده می‌جنگیم و از یکسو راستیهایی بجای آنها می‌گزاریم و این راه را گام بگام پیش می‌رویم.

ما درپی نتیجه‌ای می‌باشیم و در راه رسیدن بآن جدایی میانه‌ی تازه و کهنه نمی‌گزاریم. با اینهمه اگر شما خواهان گفته‌های تازه می‌باشید کمتر یکی از گفته‌های ما تازه نیست و ما کمتر سخنی را از دیگران می‌گیریم. بسیار زمینه‌هاست که کهنه است ولی گفته‌های ما در آن پاک تازه می‌باشد. این را برای مثل می‌نویسم : هزاران کسان از روان گفتگو کرده‌اند. دینداران و بیدینان و صوفیان و فیلسوفان همگی از آن بسخن پرداخته‌اند و صدها کتاب درباره‌ی آن نوشته شده. با اینهمه گفته‌ی ما درباره‌ی‌ آن بیکبار تازه می‌باشد و کسی تاکنون بجدایی میانه‌ی جان و روان پی نبرده و این را که آدمی دارای روان و جان هر دو می‌باشد و از دو سرشت جداگانه پدید آمده ندانسته. کتابهایی که از افلاطون و ارسطو و ابن‌سینا و نصیرالدین توسی و دیگران در این زمینه در دست است بخوانید خواهید دید که آدمی را دارای یک گوهر دانسته و آن را به تازی «نفس» نامیده‌اند و چون خواسته‌اند «تجرد» یا جز از تن بودن آن را نشان دهند به یک رشته سخنان ناروشنی برخاسته‌اند و گاهی خود خَستُوان شده‌اند که این سخنان درباره‌ی چهارپایان و دیگر جانوران نیز هست و جدایی میانه‌ی آنها با آدمی گزاردن نتوانسته‌اند. لیکن ما با دلیلهای بسیار ساده و روشن نشان داده‌ایم که آدمی جان و روان هر دو را دارد و جدایی میانه‌ی او با جانوران بسیار بسیار است.

آن گفتار ساده‌ای که ما بعنوان جان و روان نگاشته‌ایم از یکسو گوهر آدمی را نشان می‌دهد ، و از یکسو پاسخ روشنی بفلسفه‌ی مادّی داده بی‌پایگی آن را روشن می‌گرداند ، و از یکسو انگیزه‌ی نیکخویی و بدخویی را بازمی‌نماید ، و یک کلمه بگویم یک راه نوینی را برای شناختن آدمی و دانستن معنی زندگانی می‌گشاید. کنون شما آن را نیک بخوانید و نیک بیندیشید و چون فلسفه خوانده‌اید این را روشن گردانید که آیا کسی تاکنون آن را گفته است یا نه؟. اگر گفته است که بوده و کجا گفته؟.. اگر نگفته آیا شما ایرادی بآن می‌دارید یا نه؟.. اگر می‌دارید آن را بنویسید و ما بی‌هیچ رنجشی در پیمان بچاپ خواهیم رسانید و خود می‌خواهیم بدانیم آیا آن را یک چیز تازه‌ای توانید شمرد یا نه؟.

بسخن خود بازگردیم. این یک نمونه‌ایست که چگونه اینان به هر چیزی نافهمیده و نااندیشیده ایراد می‌گیرند. پیمان پنج سال است پراکنده می‌شود و در این چند سال چندان پیش رفته است که اگر کسی بخواهد خواست او را بداند باید چند هفته بآن پردازد و چیزهایی که نوشته شده بخواند. اینان همینکه یک صفحه از یک شماره را می‌خوانند زبان بخرده‌گیری باز می‌کنند. بلکه بسیاری آن را هم نخوانده بخرده‌گیری برمی‌خیزند و بدی آن را نمی‌دانند. دوباره می‌گویم اینان آن را نادانسته می‌کنند و تنها این می‌خواهند که بهیچ سخنی گردن نگزارند و رشته‌ی سرخودی را از دست نهلند.


🌸

(از نوشتار بالا)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 10ـ دارایی چیست؟.. (دو از سه)


کسانی می‌آیند و با من گفتگو کرده چنین می‌گویند : «من معنی میهن‌پرستی را نفهمیدم. این کوه و زمین و دره چه پرستش دارد؟!..». دیگران بسخن رنگ فلسفه داده و چنین می‌گویند : «همه‌ی مردمان یکی هستند. برای چه من با فلان کرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم؟!..». برخی هم از راه مذهب پیش آمده چنین ایراد می‌گیرند : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. ما باید خدا را بپرستیم نه میهن را».

اینها نمونه‌ی دیگری از ندانستن حقایق زندگانیست. اینها «میهن‌پرستی» می‌شنوند و معنای آن را نمی‌دانند. باید گفت : میهن تنها این کوهها و دره‌ها و این سرزمین نیست. میهن به یک معنی مهمتر دیگری می‌باشد.

ما چون می‌گوییم : میهن‌پرستی مقصودمان بیش از همه آن پیمان همدستی است که یک توده باید داشته باشند. بیست ملیون مردم که در یکجا زیست می‌کنند و یک توده‌ای تشکیل داده‌اند اینها در حقیقت پیمان باهم بسته‌اند که در پیشرفت دادن بکارهای زندگانی و ایستادگی در برابر سختیها همدست باشند و در سود و زیان و اندوه و خوشی باهم شرکت کنند. مثلاً اگر راهزنانی در کرمان پیدا شدند از آذربایجان و خوزستان و گیلان و دیگر جاها سپاه برای دفع آنها بفرستند و نگویند بما چه ربطی دارد؟!.. همچنین اگر دشمنی از سوی گیلان رو نمود از همه جا بجنگ آنان شتابند و نگویند ما چه کار داریم؟!.. اگر در گوشه‌ای از کشور خشکسالی رخ داد و مردم دچار گرسنگی گردیدند ، یا در شهرهایی زمین لرزه افتاد و ویرانیها پدید آمد ، یا بآبادیهایی سیل آمد و آسیبها رسانید ـ در همه‌ی اینها از همه جا بدستگیری برخیزند و خود را در زیان و آسیب شریک شمارند و کناره‌گیری ننمایند.

یک چنین پیمانی در هر توده‌ای هست و اساس توده همین پیمان می‌باشد. ما از «میهن‌پرستی» پیش از همه این معنی را می‌خواهیم ، و شما می‌بینید که یک معنای بسیار مهم و گرانمایه‌ای می‌باشد ، و اینکه نام «میهن‌پرستی» می‌گزاریم برای آنست که این میهن ، یا این سرزمین خانه‌ی ماست ، و گهواره‌ی پرورش ماست ، سرچشمه‌ی زندگانی ماست ، چنانکه شرح دادیم اساس دارایی این سرزمین می‌باشد. اینست باید به نگهداری آن کوشیم ، باید نخستین مادّه در آن پیمان نگهداری این سرزمین باشد. زیرا اگر این سرزمین را از دست دهیم آواره و سرگردان خواهیم بود. به بردگی و زیردستی بیگانگان خواهیم افتاد.[1] زبون و خوار گردیده کم‌کم نابود خواهیم گردید. اینست آن را «میهن‌پرستی» می‌خوانیم. مقصود از پرستش در اینجا «خدمت» می‌باشد. «پرستیدن» در فارسی بمعنی خدمت کردنست.

آنان که می‌گویند : «این کوه و زمین و دره چه پرستشی دارد؟!..» این معنی را نمی‌دانند. از آنان باید پرسید : مگر شما نمی‌خواهید در این جهان زندگی کنید؟!.. مگر نمی‌خواهید با کسانی همدست باشید؟!.. مگر نمی‌خواهید این آب و خاک را که سرچشمه‌ی زندگانی شماست نگه دارید؟!.. میهن‌پرستی یا میهن‌دوستی ، هر نام دیگری که بگزارید همینهاست. این وظیفه‌ی مردانگی هر کسیست که در این راه با دیگران همدستی کند و کوشش دریغ نگوید.

امروز زندگانی بسیار سخت گردیده و توده‌ها با یکدیگر بر سر خاک و زمین سختترین نبرد را می‌کنند. این جنگ و خونریزی که امروز در جهان می‌رود همه برای زمین است. شما نیز ناگزیرید بی‌پروایی ننمایید و بنگهداری سرزمین خود بکوشید. ناگزیرید در اندیشه‌ی آینده‌ی خود و فرزندانتان باشید.

کسی نمی‌گوید شما بزمین سجده کنید ، یا در برابر این کوهها و دره‌ها بایستید و گردن کج گردانید. پرستش باین معنی را کسی از شما نمی‌خواهد. مقصود نگهداری کشور است که اگر نکنید سرنوشتتان جز بندگی و زیردستی نخواهد بود. اگر نکنید نه تنها در پیش مردم ، در نزد خدا نیز شرمنده و روسیاه خواهید بود.

اینکه می‌گویند : «چرا من با فلان کرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم[؟]» پاسخش اینست : فلان بغدادی از ما جدا می‌باشد و با ما پیمان همدستی ندارد. اگر بغدادیان نیز با ما همدست گردند و بتوده‌ی ما درآیند هم‌میهن ما شمرده خواهند گردید.

ببینید چگونه ‌این حقایق تاریک مانده و دسته‌ی انبوهی اینها را نمی‌دانند. سالها در این سرزمین با خوشی بسر برده و از نعمتهای خدادادی آن بهره یافته‌اند بی‌آنکه بدانند این خوشیها از کجاست و این نعمتها از چه سرچشمه می‌باشد بلکه از نادانی و ناآگاهی چنین پنداشته‌اند که این خوشیها همیشه تواند بود ، و بی‌آنکه بکوشند و نگه دارند همیشه تواند ماند.

انبوهی از آنان نه تنها خود اندیشه‌ی این چیزها را ندارند و بکوششی در این راهها برنمی‌خیزند از کوششهای دیگران نیز جلو می‌گیرند و گستاخانه زباندرازیهایی می‌نمایند.


پانوشتها :
1ـ یک گواه این سخن ، حال فلسطینیان است.


🌸

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (شش از شش)


چهارم : اینان راستیها را پایمال می‌کنند و رنجها را هدر می‌گردانند. زیرا بسیاری از ایشان بدرد خودنمایی نیز گرفتارند و اینست سخنی را که می‌شنوند چنانکه گفتیم آن را نمی‌پذیرند و از در خرده‌گیری می‌آیند و تا زمانی بیگانگی می‌نمایند ، ولی پس از دیری آن را گرفته و برنگ دیگری انداخته و بنام خود در اینجا و آنجا بزبان می‌آورند و یا برشته‌ی نوشتن می‌کشند. بدینسان هیچ سخنی نیک یا بد و سودمند یا بی‌سود ، از دستبرد اینان ایمن نتواند بود و همینکه یک گفته‌ای بیرون می‌آید پس از زمانی چند رنگ بخود گرفته و گوهر خود را از دست می‌دهد. ببینید اندازه‌ی گرفتاری چیست؟!.. از همه ‌چیز چشم پوشیده‌اند و تنها باین خرسندند که خودسرانه جنبشهایی می‌کنند و در این نشست و آن نشست گردن می‌کشند و با سخنانی خود را می‌نمایند. بدینسان همه چیز را پایمال می‌کنند و همیشه هم از حال توده گله می‌دارند و پایان سخنشان آنست که «ما نمی‌شویم» و بیخردانه می‌پندارند جهان همواره چنین بوده است و چنین باید بود و لذت زندگانی جز خودسری و خودنمایی نبوده است.

در این چند ساله که پیمان را می‌نگاریم یکی از رنجهای ما همین بوده که نگزاریم با گفته‌های ما همان رفتار را کنند و بارها در این باره گفتار نوشته‌ایم ، و با اینهمه بسیاری چندان آزمندند که جلوگیری نتوانسته‌ایم. [1] بارها می‌بینیم یکی سخنی را که نوشته‌ایم با چیزهایی از خود درآمیخته و برنگ دیگری انداخته و گفتاری نوشته و در جایی بچاپ رسانیده ، و دیگری همان را با رنگ دیگری در بالای منبر سروده. ما همه بر آن می‌کوشیم که اندیشه‌های پراکنده را از میان برداریم و اینهمه پافشاری می‌نماییم آنان می‌کوشند گفته‌های خود ما را بچند گونه میان مردم پراکنده گردانند.

در ده سال پیش هنگامی که ما از پیراستن زبان فارسی و درست گردانیدن آن سخن می‌راندیم کمتر کسی بما یاری می‌نمود. دیگران یا از در ایستادگی و کارشکنی می‌آمدند و یا چون خودشان پیشگام نشده بودند بیگانگی نشان می‌دادند و سپس که کوشش به نتیجه رسیده و اکنون گامهایی در آن راه برداشته می‌شود بیشتر کسان بر آنند که هرچه می‌کنند خود کنند و هر یکی بیش از همه بخودنمایی می‌کوشند ، و در نتیجه‌ی همینست که راههایی را که ما می‌نماییم همه می‌خواهند برنگ دیگری اندازند و چنان کنند که گفته نشود از پیمان برداشته شده. [2]

ببینید کار به چه سختی است. زبانی ناتوان و درمانده که باید هرچه زود درستش گردانید ، ولی هر دستوری که می‌دهیم پس از دیری می‌بینیم رنگهای گوناگون بخود گرفته و با رویه‌های نادرستی بکار می‌رود و بجای آنکه سودمند افتد زیان از آن برمی‌خیزد. کدام کس است بچنین نامردیهایی تاب آورد و نومیدانه از میدان درنرود؟!.. آخر ای درماندگان چه می‌خواهید و درپی چه هستید؟!.. آخر با همه‌ چیز هم بازی می‌کنند؟!.. آخر همه‌ چیز را دستاویز خودفروشی می‌گیرند؟!.. یک کس در یک راهی یا باید پیش افتد و رنج برد و بدیگران راه نماید و یا چون کسی پیش افتاد و رنج کشید مردانه بهمراهی برخیزد و یاری دریغ نگوید. این رفتاری که شما پیش گرفته‌اید چیزیست که ما نمی‌دانیم چه نامی بآن دهیم و با چه زبانی بنکوهش پردازیم. آخر چه شده که پیروی از دانش بشما برمی‌خورد و آن را کمی خود می‌پندارید ولی چنین ننگین‌کاری را کمی خویش نمی‌شمارید؟!. بیش از این دنبال نمی‌کنم و بیش از این نمی‌نویسم.

آنان را این بس که زشتی این کار را نمی‌دانند و زیان آن را درنمی‌یابند ، و با چنین درماندگی خود را بی‌نیاز از راه و راهنما می‌شناسند. کودکانی را می‌مانند که نه معنی زندگی را می‌فهمند و نه از راه پیشرفت آن آگاهند و جز درپی بازیگوشی نیستند.

باین چهار گرفتاری که از آنان شمردم بس می‌کنم و دوباره می‌گویم اینان باین راه به ناخواه افتاده‌اند و جای نکوهش نیست. چنانکه گفتیم این گرفتاریها نتیجه‌ی نبودن راه و انگیزه‌های دیگر است و کنون بجای نکوهش می‌باید کوشید و آنان را براه آورد. بویژه جوانان را که با همه‌ی این گناهان بیگناهند و می‌باید بخودشان وانگزاشت و چگونگی را بآنان فهمانید.


👇

پانوشتها :

1ـ بویژه پس از کشته شدنش که نویسندگانِ دزد یا دزدانِ‌ نویسنده‌ای میدان را بروی خود باز دیده دمادم به هر گوشه‌ و تکه‌ای از نوشته‌های او ـ در زمینه‌های اجتماعی ، زبان ، تاریخ ـ دست تاراج یازیده‌اند. و ما باید اینها را در جای خود یکایک بمردم بشناسانیم.

2ـ یک نمونه‌ی آن میوه‌چینی فرهنگستان است. کسانی که در آغاز کارِ پیمان در برابر شیوه‌ی نویسش او بکارشکنی و آزار برخاسته بودند همینکه پیمان در این راه بفیروزیهایی دست یافت و خوانندگانی شیوه‌ی او را پسندیده آغاز به پیروی از آن کردند ،‌ اینان سخنان نیشدار خود را بیکباره فراموش و لبشان را پاک کرده پیراستن زبان را «اساساً بسیار خوب و بجا» نامیدند ولی همی‌خواستند آن کوششها را برنگ دیگری اندازند. کسانی را که می‌خواهند بدانند کسروی در این باره چه بنیادهای استوار و دانشورانه‌ای گزارد بخواندن کتاب «نوشته‌های کسروی در زمینه‌ی زبان فارسی» و یا کتاب «زبان پاک» می‌خوانیم. از سنجش آن با کارهای فرهنگستان ، بدخواهی و نادانیهای فرهنگستان دانسته خواهد شد. هم از آنجا راهزنانی که سرمایه‌ی کارشان بنیادهای «زبان پاک» بوده ولی یک بار هم که شده نامی از آن نبرده‌اند شناخته خواهند گردید.



🌸

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 10ـ دارایی چیست؟.. (سه از سه)


مقصود دوم از این سخنان آنکه ایرانیان اگر قدر این آب و خاک را بدانند بسیار بیشتر از اکنون بهره توانند برداشت. من از گزافه و مبالغه دوری گزینم. اینست حداقل را گرفته می‌گویم : بیگمان از خاک ایران ده برابر آنچه که اکنونست بهره‌مند توان گردید. این در جاییست که وسایل شیمیایی بکار نبرند و به تدبیرهای علمی ‌برنخیزند وگرنه بهره‌مندی بسیار بیشتر از این اندازه‌ها خواهد بود.

امروز ایرانیان گیجند و راه را گم کرده‌اند ، از بس مغزهاشان پر از اندیشه‌های بیهوده است سود و زیان خود را نمی‌دانند. اینست با داشتن آنهمه زمین و توانستن اینکه آبها روان گردانند ، یک زندگانی بسیار ناستوده‌ای دارند و بیشتر سالها با بیم نایابی و گرانی بسر می‌برند. با داشتن آنهمه کشتزارها ، انبوهی از مردم نان جوین می‌خورند. در دیه‌ها اگر بروید مردم سالی یک بار روی میوه را نمی‌بینند ، ماست و روغن و کره و اینگونه خوراکها جز برای شهر نیست و در اینجا هم باید با هر چیز دیگری مخلوط باشد. تخم‌مرغ خوراک توانگران گردیده و دیگران را بآن چندان دسترس نیست. در تهران که پایتخت است و از همه جا میوه و خواروبار می‌کشد و می‌آورد انبوه مردم جز بهره‌ی اندکی از خوردنیها ندارند. میوه همچون صنایع ظریفه در پشت شیشه‌ها نگه داشته می‌شود.

اینها همه از آنست که بکشاورزی اهمیت داده نمی‌شود. امروز بسیاری از مردم نمی‌دانند که سرچشمه‌ی زندگانی کشاورزیست. نمی‌دانند که باید بکارند و بخورند. نمی‌دانند که این زمینهایی که دارند خود گنجینه‌ایست و گرانبهاتر از هر گنج می‌باشد.

در زمانهای پیش کسانی در ایران و دیگر جاها بکیمیاگری می‌کوشیدند و سالها در آن راه رنج می‌بردند. این کار بیکبار بیهوده بود. زیرا تغییر ماهیت محالست و این باور نکردنیست که مس زر گردد. چنانکه تاکنون از هزاران کسانی که بآن کار پرداخته‌اند یکی به نتیجه نرسیده. از این گذشته زر یک چیز بسیار مهمی نیست و بیش از دیگر فلزها اثری در زندگانی ندارد. اینکه گرانست از کمی مقدارش می‌باشد. کیمیاگران اگر فیروز گردیدندی و مسها را زر گردانیدندی بیش از این نتیجه ندادی که زر ارزان گردد و به همان بهای مس باشد.

کیمیاگریِ خردمندانه کشاورزیست. زیرا با این کیمیاگریست که از خاک تیره میوه‌های بسیار بامزه از خربزه و انگور و انجیر و هلو و مانند اینها توان درآورد.

با این کیمیاگریست که از یک دانه گندم صد دانه حاصل توان برداشت. با این کیمیاگریست که از یک زمین خشک بدنما باغهای دلکش سبز و خرم توان پدید آورد. با این کیمیاگریست که خوراک خاندانها را تدارک توان کرد. با این کیمیاگریست که لذت از زندگانی توان برداشت.

این یکی از مقاصد ماست که بکشاورزی بیشتر اهمیت دهیم. اهمیت دادن بکشاورزی تنها با کارهای وزارت کشور نیست. تنها با راه‌انداختن تراکتورها نیست. اینها هر یکی در جای خود سودمند است. ولی باید به یک چاره‌های دیگری کوشید.

باید پیش از همه ‌اندیشه‌ها دیگر گردد. پیش از همه مردم پی بحقایق زندگی برند. باید این سخنان بسیار گفته شود و بگوش همگی برسد. باید مردم بجای سخنان بیمغز و بیهوده که از اینجا و آنجا یاد می‌گیرند با این حقایق آشنا گردند.

امروز یک عیب بزرگ زندگانی همینست که بکشاورزی که سرچشمه‌ی زندگانیست ارج نمی‌گزارند و بکشاورزان احترام نمی‌کنند. ولی بکارهای بیهوده‌ای قیمت می‌گزارند :

این فلان ادیب است ، این فلان نویسنده است ، آن فلان روضه‌خوانست ، آن فلان واعظست ، آن فلان شاعرست ، آن فلان رماننویس است ، آن فلان منجم است ، آن فلان سینماچیست ... اینها که همه بیهوده‌کار و مفتخوارند درمیان مردم ارج بیشتر دارند تا کشاورزان و رنجبران. تا پایه‌ی اندیشه‌ها اینست زندگانی همین خواهد بود.

ما می‌گوییم : باید دیه‌ها بزرگ و شهرها کوچک گردد. این یکی دیگر از مقاصد پرچم است. ولی این یک چیز ساده‌ای نیست و تنها با سخن یا آرزو انجام نگیرد و ناگزیر به یک رشته تبدلاتی در آیین زندگانی و در اندیشه‌ها نیاز می‌باشد. زیرا باید :

1) در دیه‌ها وسایل زندگانی فراهم باشد : باید گرمابه‌ها باز شود ، دبستانها بنیاد یابد ، دادگاه‌ها برپا گردد ، دفترهای رسمی ‌گشایش یابد ، پزشکان باندازه‌ی نیاز یافت شود ، داروخانه‌ها باز شود ، از تلگراف و تلفن و برق و رادیو روستاییان بهره‌مند گردند ، راههای شوسه‌ی اتومبیل‌رو دیه‌ها را بهمدیگر وصل نماید.

2) قانون دهدار و ده‌نشین تغییر یابد و بی‌اجحاف و ستم دسترنج کشاورزان بخودشان واگزار گردد.

3) در شهرها جلو مفتخواری گرفته شود و مردم نتوانند بی‌آنکه رنجی کشند از دسترنج دیگران بهره‌مند گردند و بدینسان بکارهای لازم و سودمند واداشته شوند.

4) بروستاییان و کشاورزان با دیده‌ی توهین نگریسته نشود و احترامی درباره‌ی آنان منظور گردد.

👇

اینها مقدماتیست که باید تهیه گردد ، ولی اساس اصلی کار آنست که ‌اندیشه‌ها عوض شود و مردم بحقایق آشناتر گردند و نیک و بد و سود و زیان را درست بفهمند.

اساسِ اصلاحاتْ دانستن حقایق است. چون حقایق دانسته گردید مردم توجه بآنها نمایند و در نتیجه‌ی این توجه زمینه باجرای آنها آماده گردد. امروز یک کار بزرگی آنست که مردم تأثیری را که کشت و کار در زندگانی دارد نیک فهمند. آن خدمتی را که کشاورزان به توده انجام می‌دهند منظور نظر هر کس باشد. بالاخره باید قیمتی که این آب و خاک دارد دانسته شود و مردم در اندیشه و آرزوی استفاده از آن باشند.

ما با بازرگانی یا با صنعت (افزارسازی) دشمنی نداریم و نمی‌گوییم آنها نباشد. نمی‌گوییم : بآنها نباید پرداخت ، درجای خود از آنها سخن خواهیم راند ، می‌گوییم : باید کشاورزی را سرچشمه‌ی زندگانی شناخت و آن را اساس همه‌ی آنها گرفت. اینست مقصود ما از این سخنان.

(پرچم روزانه شماره‌های 53 تا 55)


🌸

📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»

🖌 احمد کسروی

🔸 38ـ زیانهای پراکنده‌اندیشی کدامست؟ (یک از دو)


می‌باید فهمانید که سرخودی و جدااندیشی برای یک توده با مرگ برابر است بلکه مرگ خود همان است. مرگِ یک چیزی جز همان نیست که ذره‌هایش از کشش افتد و هر یکی جدا از دیگری ایستد. یک توده هنگامی زنده است که یکان یکانش همه در یک راه باشند و بتوانند نیروهای خود را رویهم ریخته نیروی بزرگی پدید آورند. اگر نه چنانست آن مرده است و نام توده را نشاید.

می‌باید فهمانید که آن مایه‌ی دانشی که اندوخته‌اید شما را بجایی نرساند و آن به تنهایی جز از این نتیجه ندهد که شما را افزار دست دیگران گرداند چنانکه تاکنون بوده‌اید و نخواهید توانست انکار نمود.

می‌باید فهمانید که گرویدن براستی و پشتیبانی از آن نه تنها کمی یک کس نیست ، و دلیل درستی روان و نیرومندی خرد او نیز هست. همیشه مردان بزرگ این خوی را داشته‌اند و این ناآگاهی شما است که پیروی از راستی را کمی خود می‌شمارید.

می‌باید فهمانید که سخنی را که یکی می‌گوید آن را گرفتن و برنگهای دیگر انداختن و سرمایه‌ی خودنمایی ساختن از زشتترینِ کردارهاست و این ناآگاهی دیگری از شماست که زشتی آن و زیان بزرگی را که دربر دارد نمی‌دانید.

شما چشم باز کرده و هیاهویی را برپا دیده‌اید و خود نیز بآن آمیخته‌اید و از صدها راستی که برای رستگاری در اینجهان پرشور و غوغا درباید پاک ناآگاهید. اگر کسی از شما بپرسد زندگی چیست و راه پیشرفت آن کدام است درمانید و بیش از آن نتوانید که بگفته‌های پریشان این فیلسوف و آن پرفسور دست یازید. اینهمه از بدخویی مردم گله می‌نمایید اگر یکی بپرسد خویهای نیک کدام است و راز نیکخویی و بدخویی چیست پاسخ نتوانید. اگر یکی بپرسد نیک و بد را از چه راه توان شناخت و چه پایه‌ای برای آن توان گزاشت ندانید در پاسخ چه گویید. اگر یکی بپرسد جداییِ آدمی و جانوران دیگر چیست سخنی نتوانید. همه‌ چیز بکنار یکی از شما بپرسد و بگوید اینکه شما بسخن هیچ کس گردن نمی‌گزارید دیگران نیز هر یکی همین رفتار را می‌نماید و با چنین حالی کار یک توده بکجا انجامد هیچ پاسخی نتوانید و ناگزیر شده یاوه‌بافیهای این و آن را بمیان کشید که آدمی همیشه چنین بوده است و هیچگاه نیکی نپذیرد. اینکه در اینجا و آنجا می‌نشینید و گله از بدیهای توده می‌نمایید و گردن می‌کشید اگر یکی بپرسد بسیار خوب راه چاره چیست آخرین پاسختان آن باشد که «ما نمی‌شویم» و این پستی و بیرگی را بخود پسندیده زشتی آن را درنیابید.

ببینید چه اندازه بدورید که ما سالهاست می‌کوشیم و بی‌آنکه مزدی از شما خواهیم و فزونی جوییم معنی زندگی را بازمی‌نماییم و راه پیشرفت و رستگاری را نشان می‌دهیم و بچاره‌ی پراکندگیها می‌کوشیم و با خویهای بد نبرد می‌کنیم و شما بجای خشنودی بدتان می‌آید و بجای همراهی و پشتیبانی از در دشمنی می‌آیید. چه آلودگی بالاتر از این که ما نیکی می‌کنیم و شما بدی می‌نمایید. همه چیز بکنار ـ این گامهایی که ما در راه پیراستن زبان برداشته‌ایم آیا شما امید می‌داشتید؟!. آیا امید می‌داشتید که یکی فارسی ناب نویسد و نوشته‌های او را هر خواننده‌ای بفهمد؟!. آیا امید می‌داشتید که کسی زبان پریشان فارسی را بپیراید و پایه‌هایی از روی دانش (از روی زبانشناسی) برای آن گزارد؟!. هنوز فراموش نشده اینکه صدها کسان با پیراستن زبان دشمنی می‌نمودند و می‌گفتند «نشود» و هنوز نوشته‌های آنان از میان نرفته است.

آیا گمان می‌کردید که یک کسی در شرق برخیزد و بر اروپاییان ایراد گیرد و خود آنان سخنانش را بپذیرند و براست دارند [1] ؟!. آیا گمان می‌بردید که یکی در ایران از دین و از زندگانی و از روان سخن راند و غربیان بنوشته‌های او ارج گزارند؟!. [2] ببینید چه اندازه بدورید که بجای خرسندی و پشتیبانی از در بیگانگی درمی‌آیید و از این سخنان بیش از آن بهره نمی‌خواهید که تکه‌هایی را بردارید و برنگ دیگر انداخته سرمایه‌ی خودنمایی سازید. نمی‌دانم آیا اندازه‌ی آلودگی خودتان را درمی‌یابید یا نه؟!. نمی‌دانم از اندازه‌ی بیچارگی خود آگاهید یا نه؟!.. (بمانند آن کسانی که آلوده‌ی رشک پلیدند و باین اندازه بس نکرده بدشمنی و کارشکنی نیز برمی‌خیزند و من نمی‌خواهم در اینجا از آنها سخنی رانم).

چون راه را از دست داده‌اید کدام کاریست که بکنید و ناستوده نباشد. از چند سالست چاپ کردن کتابهای کهن رواج یافته. چون چند کسی از شرقشناسان آن را کرده‌اند صدها کسان پیروی از ایشان می‌نمایند و هر یکی یک یا دو کتابی را بدست آورده با یک آب و تابی بچاپ می‌رسانند. دلم می‌خواهد یکی بپرسد آیا سود اینها چیست؟!. دلم می‌‌خواهد فرصت داشتمی و چند کتابی را از آنها برگرفتمی و زشتیهای آن را بازنمودمی تا دانسته شدی که اینان تا چه اندازه از شناسایی نیک و بد بی‌بهره‌اند. [3]


👇

پانوشتها :

1ـ براست داشتن = تصدیق کردن.

2ـ اشاره‌ایست به ترجمه‌ی بخشهایی از کتاب «آیین» بزبانهای اروپایی (نک. پیمان ، سال یکم ، شماره‌ی دوازدهم ، س 34 و نیز کتاب «پرسش و پاسخ» ، س 2). باید دانست که بخش یکم این کتاب به عربی با نام «الطریقه» ترجمه شده و در مصر بچاپ رسیده و بر مصریان و اعراب نیز تأثیر خود را گزاشته.

3ـ گرفتاری توده‌ای را دریابید که چنین کسانی «بزرگان» ، «ادبا» و «پژوهشگران» او می‌باشند!


🌸

(از نوشتار بالا)
.

(از این نوشتار)
.