📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 11ـ کارها و پیشه‌ها (یک از سه)
یک دانستنی مهم دیگر معنی پیشه‌ها و کارها و شناختن سودمند و زیانمند آنهاست. پیشه یا کار چیست؟. چرا باید هر کسی به یک کاری یا پیشه‌ای پردازد؟.. چرا این کفشدوز ، و آن درزی ، و آن بازرگان ، و آن برزگر ، و آن آسیابانست؟.. اینها برای چیست؟.. آیا برای روزی درآوردنست؟... آیا برای پول اندوختن است؟... اینها پرسشهاییست که باید به هر یکی پاسخ داد.
مردم در توی اینها زندگی می‌کنند و همیشه اینها را می‌بینند ، ولی حقیقت آنها را نمی‌دانند ، و اینست نتیجه‌ی درستی بدست نمی‌آورند.
بسیار فرق دارد که مردمی معنی زندگانی و کارهای آن را بدانند و از روی فهم و بینش زندگی کنند با آنکه گیج‌وار سر پایین انداخته و بکارهایی پردازند و روزها بسر برند.
امروز اگر شما از یک بازرگانی مثلاً بپرسید : بازرگانی برای چیست؟.. برای چیست که شما باین کار می‌پردازید؟... بیگمان پاسخ درستی نمی‌تواند داد و اگر راز دلش را بخواهیم مقصودی جز گِرد آوردن پول ندارد و آن بازرگانی را جز برای پول اندوختن نمی‌کند.
اگر به یک ملایی بگویید : آقا در منبر قدری از معنی بازرگانی و اهمیت آن بگویید ، بیش از این نخواهد توانست که چند حدیثی از راست و دروغ ، از اینجا و از آنجا پیدا کند و بخواند و به بازرگانان وعده‌ی حور و غلمان دهد. بیش از این آگاهی ندارد.
اگر از یک روزنامه‌نویس خواهش کنید که چند گفتاری در معنی دادوستد و بازرگانی بنویسد و از اهمیت آنها سخن راند بیش از این نخواهد توانست که به یک ستایشهای پا در هوای گزافه‌آمیزی پردازد یا سخنانی را از این دانشمند اروپایی و از آن پرفسور آمریکایی ترجمه نماید.
در هر زمینه چنین است. آنچه در دست نیست حقیقت هر چیزی و هر کاریست. چیزهاییست که از پدران خود دیده و آموخته‌اند و یا از اروپاییان شنیده و یا تقلید کرده‌اند ، بی‌آنکه معنی درست آنها را بفهمند.
گفتگومان از کارها و پیشه‌هاست. می‌خواهیم معنی درست اینها را شرح دهیم. چنانکه گفته‌ایم اصل «دارایی» زمین و آب و هوا و تابش آفتابست. اینها سرچشمه‌ی زندگانیست. خدا ما را آفریده و آنچه برای زندگانی لازم داریم در اینها ودیعه نهاده. چیزی که هست باید بکوشیم و آنچه می‌خواهیم و لازم داریم بدست آوریم.
این یک راز خداییست که آدمیان بیکار نمانند و ناگزیر باشند که بکوشند و کار کنند.
ما باید کشاورزی کنیم و گندم و جو و ارزن و ذرت و دیگر دانِگیها را بکاریم و برای خود خوراک آماده گردانیم. باید درختها بپروریم و از میوه‌های آن بهره‌مند شویم. باید پنبه کاریم و یا گوسفند بپروریم و از پشم آنها پارچه بافیم و برای خود رخت دوزیم. باید آجر بسازیم و از آن و از سنگ خانه‌ها برای نشستن بنیاد گزاریم. باید داروها را بشناسیم و بدستیاری آنها با بیماریها نبرد کنیم. باید آتش آماده کنیم و از روشنایی و گرمی بهره‌ها برداریم. همچنان دیگر نیازهای زندگانی که همه می‌دانیم و به یکایک شمردن نیازی نمی‌باشد.
این هم می‌دانیم که صدها یا هزارها قرن که بزندگانی آدمیان گذشته در این مدت نیازمندیهای او روزافزون بوده. یک روز بوده که آدمیان تنها بضروریات اولی زندگانی ـ از خوراک و پوشاک و خانه ـ اکتفا می‌کرده‌اند. ولی امروز ما بصدها چیز نیازمندیم تا زندگانی خود را راه اندازیم.
از همینجاست که در زمانهای باستان هر خاندانی می‌توانسته نیازمندیهای زندگانی را خود راه‌اندازد : خود گندم یا جو باندازه‌ی خوراکش بکارد ، گاوی یا گوسفندی برای بهره‌مندی از شیر و پشمش نگه دارد ، خود کلبه‌ای برای نشستن بنیاد گزارد ، خود از پشم یا از پوست پوشاک تدارک کند ، خود داروهایی برای بیماری آماده گرداند. از اینرو هر خاندانی می‌توانسته جداگانه از دیگران زیست کند.
ولی رفته‌رفته چون از یکسو نیازمندیها بسیار شده که یک کسی یا یک خاندانی به تنهایی از عهده برنیامده ، و از سوی دیگر دقت در کارها بیشتر گردیده و جربزه‌ها و قریحه‌ها شناخته شده که هر کس چه کاری را بهتر می‌تواند ، از اینجا کارها از هم جدا گردیده و به هر رشته کسان خاصی پرداخته‌اند. کسانی تنها بگندم کاشتن پرداخته‌اند و کشاورز شده‌اند ، دیگرانی تنها به پارچه بافتن برخاسته‌اند و پیشه‌ی بافندگی پیش گرفته‌اند ، دیگرانی در خانه‌سازی استادی از خود نشان داده و آن را کار خود ساخته‌اند. همچنان در دیگر نیازمندیها که هر رشته‌ای را دستهای بعهده گرفته‌اند. [1]
اینست تاریخچه‌ی مختصری از پیدایش پیشه‌ها. باید گفت : این یک تحول مهمی در زندگانی آدمیان بوده و یک رشته نتیجه‌هایی را درپی خود داشته است که ما اینک فهرست‌وار می‌شماریم :
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 11ـ کارها و پیشه‌ها (یک از سه)
یک دانستنی مهم دیگر معنی پیشه‌ها و کارها و شناختن سودمند و زیانمند آنهاست. پیشه یا کار چیست؟. چرا باید هر کسی به یک کاری یا پیشه‌ای پردازد؟.. چرا این کفشدوز ، و آن درزی ، و آن بازرگان ، و آن برزگر ، و آن آسیابانست؟.. اینها برای چیست؟.. آیا برای روزی درآوردنست؟... آیا برای پول اندوختن است؟... اینها پرسشهاییست که باید به هر یکی پاسخ داد.
مردم در توی اینها زندگی می‌کنند و همیشه اینها را می‌بینند ، ولی حقیقت آنها را نمی‌دانند ، و اینست نتیجه‌ی درستی بدست نمی‌آورند.
بسیار فرق دارد که مردمی معنی زندگانی و کارهای آن را بدانند و از روی فهم و بینش زندگی کنند با آنکه گیج‌وار سر پایین انداخته و بکارهایی پردازند و روزها بسر برند.
امروز اگر شما از یک بازرگانی مثلاً بپرسید : بازرگانی برای چیست؟.. برای چیست که شما باین کار می‌پردازید؟... بیگمان پاسخ درستی نمی‌تواند داد و اگر راز دلش را بخواهیم مقصودی جز گِرد آوردن پول ندارد و آن بازرگانی را جز برای پول اندوختن نمی‌کند.
اگر به یک ملایی بگویید : آقا در منبر قدری از معنی بازرگانی و اهمیت آن بگویید ، بیش از این نخواهد توانست که چند حدیثی از راست و دروغ ، از اینجا و از آنجا پیدا کند و بخواند و به بازرگانان وعده‌ی حور و غلمان دهد. بیش از این آگاهی ندارد.
اگر از یک روزنامه‌نویس خواهش کنید که چند گفتاری در معنی دادوستد و بازرگانی بنویسد و از اهمیت آنها سخن راند بیش از این نخواهد توانست که به یک ستایشهای پا در هوای گزافه‌آمیزی پردازد یا سخنانی را از این دانشمند اروپایی و از آن پرفسور آمریکایی ترجمه نماید.
در هر زمینه چنین است. آنچه در دست نیست حقیقت هر چیزی و هر کاریست. چیزهاییست که از پدران خود دیده و آموخته‌اند و یا از اروپاییان شنیده و یا تقلید کرده‌اند ، بی‌آنکه معنی درست آنها را بفهمند.
گفتگومان از کارها و پیشه‌هاست. می‌خواهیم معنی درست اینها را شرح دهیم. چنانکه گفته‌ایم اصل «دارایی» زمین و آب و هوا و تابش آفتابست. اینها سرچشمه‌ی زندگانیست. خدا ما را آفریده و آنچه برای زندگانی لازم داریم در اینها ودیعه نهاده. چیزی که هست باید بکوشیم و آنچه می‌خواهیم و لازم داریم بدست آوریم.
این یک راز خداییست که آدمیان بیکار نمانند و ناگزیر باشند که بکوشند و کار کنند.
ما باید کشاورزی کنیم و گندم و جو و ارزن و ذرت و دیگر دانِگیها را بکاریم و برای خود خوراک آماده گردانیم. باید درختها بپروریم و از میوه‌های آن بهره‌مند شویم. باید پنبه کاریم و یا گوسفند بپروریم و از پشم آنها پارچه بافیم و برای خود رخت دوزیم. باید آجر بسازیم و از آن و از سنگ خانه‌ها برای نشستن بنیاد گزاریم. باید داروها را بشناسیم و بدستیاری آنها با بیماریها نبرد کنیم. باید آتش آماده کنیم و از روشنایی و گرمی بهره‌ها برداریم. همچنان دیگر نیازهای زندگانی که همه می‌دانیم و به یکایک شمردن نیازی نمی‌باشد.
این هم می‌دانیم که صدها یا هزارها قرن که بزندگانی آدمیان گذشته در این مدت نیازمندیهای او روزافزون بوده. یک روز بوده که آدمیان تنها بضروریات اولی زندگانی ـ از خوراک و پوشاک و خانه ـ اکتفا می‌کرده‌اند. ولی امروز ما بصدها چیز نیازمندیم تا زندگانی خود را راه اندازیم.
از همینجاست که در زمانهای باستان هر خاندانی می‌توانسته نیازمندیهای زندگانی را خود راه‌اندازد : خود گندم یا جو باندازه‌ی خوراکش بکارد ، گاوی یا گوسفندی برای بهره‌مندی از شیر و پشمش نگه دارد ، خود کلبه‌ای برای نشستن بنیاد گزارد ، خود از پشم یا از پوست پوشاک تدارک کند ، خود داروهایی برای بیماری آماده گرداند. از اینرو هر خاندانی می‌توانسته جداگانه از دیگران زیست کند.
ولی رفته‌رفته چون از یکسو نیازمندیها بسیار شده که یک کسی یا یک خاندانی به تنهایی از عهده برنیامده ، و از سوی دیگر دقت در کارها بیشتر گردیده و جربزه‌ها و قریحه‌ها شناخته شده که هر کس چه کاری را بهتر می‌تواند ، از اینجا کارها از هم جدا گردیده و به هر رشته کسان خاصی پرداخته‌اند. کسانی تنها بگندم کاشتن پرداخته‌اند و کشاورز شده‌اند ، دیگرانی تنها به پارچه بافتن برخاسته‌اند و پیشه‌ی بافندگی پیش گرفته‌اند ، دیگرانی در خانه‌سازی استادی از خود نشان داده و آن را کار خود ساخته‌اند. همچنان در دیگر نیازمندیها که هر رشته‌ای را دستهای بعهده گرفته‌اند. [1]
اینست تاریخچه‌ی مختصری از پیدایش پیشه‌ها. باید گفت : این یک تحول مهمی در زندگانی آدمیان بوده و یک رشته نتیجه‌هایی را درپی خود داشته است که ما اینک فهرست‌وار می‌شماریم :
👇
1) در نتیجه‌ی پیدایش پیشه‌ها و اینکه هر دستهای از مردم بانجام یک رشته از نیازمندیها پرداخته‌اند ارتباط خاندانها به یکدیگر فزونتر گردیده و پس از آن ناگزیر بوده‌اند که در یکجا زندگی کنند و با یکدیگر همدستی نمایند.
2) چون کارگران و پیشه‌وران حاصل کار و صنعت خود را باهم مبادله می‌کرده‌اند از اینجا بازار و بازرگانی و دادوستد و اینگونه چیزها پیدا گردیده. نیز چنانکه گفتیم پول ایجاد شده که وسیله‌ی مبادله بوده.
3) در نتیجه‌ی این ترتیب در واقع مردم هر شهری یا هر کشوری یک پیمانی باهم بسته‌اند که در تهیه‌ی نیازمندیهای زندگانی همدستی کنند و سپس حاصل آن کوششها را درمیان خود تقسیم نمایند.
اینها هر یکی در زمینه‌ی خود نتیجه‌ی مهمی می‌باشد و ما از هر یکی جداگانه گفتگو خواهیم داشت.
پانوشت :
1ـ این جستار را که اینجا با زبان ساده‌ای بازنموده شده ، «تقسیم کار» نامیده‌اند. پروا شود که خواست نویسنده در اینجا درس اقتصاد دادن نیست. بلکه کوشش او اینست که حقایق زندگی در زمینه‌ی کارها و پیشه‌ها و همچنین بایاهای مردم روشن گردد.
🌸
2) چون کارگران و پیشه‌وران حاصل کار و صنعت خود را باهم مبادله می‌کرده‌اند از اینجا بازار و بازرگانی و دادوستد و اینگونه چیزها پیدا گردیده. نیز چنانکه گفتیم پول ایجاد شده که وسیله‌ی مبادله بوده.
3) در نتیجه‌ی این ترتیب در واقع مردم هر شهری یا هر کشوری یک پیمانی باهم بسته‌اند که در تهیه‌ی نیازمندیهای زندگانی همدستی کنند و سپس حاصل آن کوششها را درمیان خود تقسیم نمایند.
اینها هر یکی در زمینه‌ی خود نتیجه‌ی مهمی می‌باشد و ما از هر یکی جداگانه گفتگو خواهیم داشت.
پانوشت :
1ـ این جستار را که اینجا با زبان ساده‌ای بازنموده شده ، «تقسیم کار» نامیده‌اند. پروا شود که خواست نویسنده در اینجا درس اقتصاد دادن نیست. بلکه کوشش او اینست که حقایق زندگی در زمینه‌ی کارها و پیشه‌ها و همچنین بایاهای مردم روشن گردد.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 38ـ زیانهای پراکنده‌اندیشی کدامست؟ (دو از دو)
اینان آن نمی‌دانند که قرنهای گذشته برای شرق زمان آلودگی و گرفتاری بوده و مردانی که در آن زمانها برخاسته‌اند و سخنانی که سروده‌اند شایسته‌ی همان زمانها بوده. اگر در آن زمانها یک مرد برجسته‌ای برخاستی ناگزیر مردم را تکان دادی. این نمی‌دانند که از کتابهای آنها جز زیان برنخیزد. این نمی‌دانند که غربیان اگر آنها را بچاپ می‌رسانند و پراکنده می‌نمایند برای اینست که شرقیان را به همان حال که بوده‌اند آرزو می‌دارند و تکان و پیشرفت آنان را دوست نمی‌دارند.
و چون یک زمینه با گفت و شنود روشنتر گردد در پایانِ گفتار گفت و شنودی را که در سال پیش مرا با یکی رو داده در اینجا می‌آورم و این نمونه‌ایست که چگونه اینان معنی هیچ چیز را نمی‌فهمند و گیج‌وار تکانی بخود می‌دهند و زندگی بسر می‌برند : مردی نزد من آمده با بودن کسانی چنین گفت : من می‌خواهم نویسنده باشم و یک رشته گفتارهایی درباره‌ی نیکخویی و آیین زندگانی (بگفته‌ی خودش اخلاقی و اجتماعی) نوشته‌ام و می‌خواهم شما آنها را بخوانید و اندیشه‌ی خود را درباره‌ی آن بگویید. من سر پیش انداخته نخواستم پاسخی دهم ، و چون دوباره پرسید گفتم : بهتر است این را از دیگری بخواهید. گفت : چرا؟!. گفتم این کار را که می‌خواهی پیش گیری ما زیان‌آور می‌شناسیم و نمی‌خواهیم شما را در آن کار یاوری کنیم. با شگفت پرسید : چه‌سان[=چطور] مگر کشور نویسنده نمی‌خواهد؟!. گفتم شما نخست بگویید : نویسندگی چیست و برای چیست؟!. این از کجاست که باید کسانی بدیگران آموزگار و پندآموز باشند؟!. آیا انگیزه‌ی آن چیست؟!. گفت : این دیگر انگیزه نمی‌خواهد ، امروز در همه جا نویسندگان هستند همچون ویکتور هوگو و آناتول فرانس و ویلز و دیگران. گفتم این پاسخ عامیانه است ، این شیوه‌ی عامیان است که یک چیز را که بسیار دیده‌اند و خو گرفته‌اند انگیزه‌ی آن را نیندیشند و اگر کسی پرسش کرد در شگفت شوند.
اگر از یک عامی بپرسید : شب و روز از کجا پدید می‌آید؟!. در شگفت شود و پاسخ دهد : «شب و روز دیگر از کجا نمی‌خواهد. شب و روز همیشه بوده است و پی هم آید و رود». شما نیز چنان پاسخ می‌دهید. من خودم پاسخ پرسش را می‌دهم و انگیزه‌ی آموزگاری و پندآموزی را روشن می‌گردانم :
آدمیان ناگزیرند که جهان را بشناسند و معنی زندگی را دریابند و اینها چیزهاییست که مردمان سرخود نتوانند شناخت و اگر بسر خود باشند بکشاکش برخیزند و هر گروهی بجهان معنی دیگر دهند. از آنسوی برای زندگی یک راه بخردانه می‌خواهد که در این باره نیز مردم بسر خود بجایی نرسند و از هم پراکنده و دور باشند. همچنین آدمی را خویهای نیک و بد هر دو هست و باید آنها را نیک از بد جدا گردانید و مردم را به پیروی از خویهای نیک و به پرهیز از خویهای بد واداشت.
این سه زمینه است که باید بمردم یاد داد. ولی اینها هر سه بهم پیوسته است و یک توده تا نخست معنی درست زندگی را نشناسد آیینی برای زندگانی نخواهد داشت و خویهای نیک و بد را از هم بازنخواهد شناخت. شما ببینید همین اکنون چند اندیشه درباره‌ی جهان درمیانست : یکی اندیشه‌ی خراباتیان که جهان را یک دستگاه بیهوده‌ای می‌شمارند و بر آنند که باید زندگی را با مستی و ناآگاهی بسر داد. دیگری اندیشه‌ی صوفیان که می‌گویند خدا را با دیده می‌بینیم و بر آنند که باید از خوشیها چشم پوشیده بسختی‌کشی خود را بخدا رسانند. دیگری اندیشه‌ی فیلسوفان است که آدمی را با چهارپایان و ددان یکسان می‌شمارند و زندگی را جز نبرد و زورآزمایی نمی‌شناسند. دیگری اندیشه‌ی کیشها که آفرینش را سراپا از بهر چند کسی می‌شمارند و بر آنند که باید بخشنودی آنان کوشید و بمیانجیگری آنان باید طلب بهشت نمود. پیداست که اینها باهم ناسازگار است و هر یکی از آنها آیین دیگری برای زندگی می‌خواهد و خویهای دیگری را نیک یا بد می‌شناسد. شما اگر جهان را با دیده‌ی صوفیان بینید نباید ارجی ببازرگانی و کشاورزی و آبادی کشور و مانند اینها گزارید و از خویها نیز گوشه‌گیری و خاموشی و سستی [و] مانند اینها را پسندید. ولی اگر آن را با دیده‌ی فیلسوفان ببینید باید درپی زورآزمایی و ناتوان‌کشی و پول‌اندوزی باشید و از خویها نیز آز و دغلکاری و کوشش و مانند اینها را برگزینید ، همچنین با دیگر اندیشه‌ها که هر یکی خواست دیگری می‌دارد.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 38ـ زیانهای پراکنده‌اندیشی کدامست؟ (دو از دو)
اینان آن نمی‌دانند که قرنهای گذشته برای شرق زمان آلودگی و گرفتاری بوده و مردانی که در آن زمانها برخاسته‌اند و سخنانی که سروده‌اند شایسته‌ی همان زمانها بوده. اگر در آن زمانها یک مرد برجسته‌ای برخاستی ناگزیر مردم را تکان دادی. این نمی‌دانند که از کتابهای آنها جز زیان برنخیزد. این نمی‌دانند که غربیان اگر آنها را بچاپ می‌رسانند و پراکنده می‌نمایند برای اینست که شرقیان را به همان حال که بوده‌اند آرزو می‌دارند و تکان و پیشرفت آنان را دوست نمی‌دارند.
و چون یک زمینه با گفت و شنود روشنتر گردد در پایانِ گفتار گفت و شنودی را که در سال پیش مرا با یکی رو داده در اینجا می‌آورم و این نمونه‌ایست که چگونه اینان معنی هیچ چیز را نمی‌فهمند و گیج‌وار تکانی بخود می‌دهند و زندگی بسر می‌برند : مردی نزد من آمده با بودن کسانی چنین گفت : من می‌خواهم نویسنده باشم و یک رشته گفتارهایی درباره‌ی نیکخویی و آیین زندگانی (بگفته‌ی خودش اخلاقی و اجتماعی) نوشته‌ام و می‌خواهم شما آنها را بخوانید و اندیشه‌ی خود را درباره‌ی آن بگویید. من سر پیش انداخته نخواستم پاسخی دهم ، و چون دوباره پرسید گفتم : بهتر است این را از دیگری بخواهید. گفت : چرا؟!. گفتم این کار را که می‌خواهی پیش گیری ما زیان‌آور می‌شناسیم و نمی‌خواهیم شما را در آن کار یاوری کنیم. با شگفت پرسید : چه‌سان[=چطور] مگر کشور نویسنده نمی‌خواهد؟!. گفتم شما نخست بگویید : نویسندگی چیست و برای چیست؟!. این از کجاست که باید کسانی بدیگران آموزگار و پندآموز باشند؟!. آیا انگیزه‌ی آن چیست؟!. گفت : این دیگر انگیزه نمی‌خواهد ، امروز در همه جا نویسندگان هستند همچون ویکتور هوگو و آناتول فرانس و ویلز و دیگران. گفتم این پاسخ عامیانه است ، این شیوه‌ی عامیان است که یک چیز را که بسیار دیده‌اند و خو گرفته‌اند انگیزه‌ی آن را نیندیشند و اگر کسی پرسش کرد در شگفت شوند.
اگر از یک عامی بپرسید : شب و روز از کجا پدید می‌آید؟!. در شگفت شود و پاسخ دهد : «شب و روز دیگر از کجا نمی‌خواهد. شب و روز همیشه بوده است و پی هم آید و رود». شما نیز چنان پاسخ می‌دهید. من خودم پاسخ پرسش را می‌دهم و انگیزه‌ی آموزگاری و پندآموزی را روشن می‌گردانم :
آدمیان ناگزیرند که جهان را بشناسند و معنی زندگی را دریابند و اینها چیزهاییست که مردمان سرخود نتوانند شناخت و اگر بسر خود باشند بکشاکش برخیزند و هر گروهی بجهان معنی دیگر دهند. از آنسوی برای زندگی یک راه بخردانه می‌خواهد که در این باره نیز مردم بسر خود بجایی نرسند و از هم پراکنده و دور باشند. همچنین آدمی را خویهای نیک و بد هر دو هست و باید آنها را نیک از بد جدا گردانید و مردم را به پیروی از خویهای نیک و به پرهیز از خویهای بد واداشت.
این سه زمینه است که باید بمردم یاد داد. ولی اینها هر سه بهم پیوسته است و یک توده تا نخست معنی درست زندگی را نشناسد آیینی برای زندگانی نخواهد داشت و خویهای نیک و بد را از هم بازنخواهد شناخت. شما ببینید همین اکنون چند اندیشه درباره‌ی جهان درمیانست : یکی اندیشه‌ی خراباتیان که جهان را یک دستگاه بیهوده‌ای می‌شمارند و بر آنند که باید زندگی را با مستی و ناآگاهی بسر داد. دیگری اندیشه‌ی صوفیان که می‌گویند خدا را با دیده می‌بینیم و بر آنند که باید از خوشیها چشم پوشیده بسختی‌کشی خود را بخدا رسانند. دیگری اندیشه‌ی فیلسوفان است که آدمی را با چهارپایان و ددان یکسان می‌شمارند و زندگی را جز نبرد و زورآزمایی نمی‌شناسند. دیگری اندیشه‌ی کیشها که آفرینش را سراپا از بهر چند کسی می‌شمارند و بر آنند که باید بخشنودی آنان کوشید و بمیانجیگری آنان باید طلب بهشت نمود. پیداست که اینها باهم ناسازگار است و هر یکی از آنها آیین دیگری برای زندگی می‌خواهد و خویهای دیگری را نیک یا بد می‌شناسد. شما اگر جهان را با دیده‌ی صوفیان بینید نباید ارجی ببازرگانی و کشاورزی و آبادی کشور و مانند اینها گزارید و از خویها نیز گوشه‌گیری و خاموشی و سستی [و] مانند اینها را پسندید. ولی اگر آن را با دیده‌ی فیلسوفان ببینید باید درپی زورآزمایی و ناتوان‌کشی و پول‌اندوزی باشید و از خویها نیز آز و دغلکاری و کوشش و مانند اینها را برگزینید ، همچنین با دیگر اندیشه‌ها که هر یکی خواست دیگری می‌دارد.
👇
اکنون همگی این اندیشه‌ها در ایران پراکنده است و شما که می‌خواهید بمردم گفتگو از نیکخویی و آیین زندگی نمایید و گفتار نویسید نخست باید دید جهان را با چه دیده می‌بینید و کدام یکی از این اندیشه‌ها را برمی‌گزینید و پس از آن از آیین زندگانی و خویهای نیک و بد بسخن برخیزید. اینکه امروز بلهوسانی خامه بدست می‌گیرند و چیزهای بی‌سر و بُنی را که از اندیشه‌شان گذشته برشته‌ی نوشتن می‌کشند و آب صد دره را بهم می‌آمیزند جز گمراهی نیست. آن نویسنده‌ای که امروز ستایش از صوفیان یا خراباتیان می‌نماید و فردا گفتار درباره‌ی کوشش می‌نویسد نوشته درباره‌ی نافهمی خود بدست مردم می‌دهد.
یک آموزگار یا یک راهنما باید دانش باندازه دارد وآنگاه یکی از راههایی را که هست دنبال نماید و یا خود راهی بروی مردم باز کند و آن را آشکاره گوید تا مردم بدانند چه می‌خواهد و چه می‌آموزد. اینست آنچه در پیرامون پندآموزی باید گفت ، اینست انگیزه‌ی آنکه کسانی بمردم راهنمایی کنند. کنون بگو آیا تو اینها را می‌پذیری یا نه؟!.. اگر نمی‌پذیری بگو خودت چه انگیزه‌ی دیگری می‌شناسی؟!. اگر کسی ایراد کرد و گفت پندآموزی برای چیست چه پاسخ باو دهی؟!. و اگر آن را که ما گفتیم می‌پذیری باید خَستُوان باشی که این گفتارها که نوشته‌ای بیهوده است.
اینها را که می‌گفتم گوش می‌داد و چون بپایان رسید بی‌آنکه پاسخی دهد برخاست و پیداست که تا آنگاه چنین سخنانی را نشنیده و هیچگاه نیندیشیده بود که نویسندگی چیست و برای چیست.
پایان
🌸
یک آموزگار یا یک راهنما باید دانش باندازه دارد وآنگاه یکی از راههایی را که هست دنبال نماید و یا خود راهی بروی مردم باز کند و آن را آشکاره گوید تا مردم بدانند چه می‌خواهد و چه می‌آموزد. اینست آنچه در پیرامون پندآموزی باید گفت ، اینست انگیزه‌ی آنکه کسانی بمردم راهنمایی کنند. کنون بگو آیا تو اینها را می‌پذیری یا نه؟!.. اگر نمی‌پذیری بگو خودت چه انگیزه‌ی دیگری می‌شناسی؟!. اگر کسی ایراد کرد و گفت پندآموزی برای چیست چه پاسخ باو دهی؟!. و اگر آن را که ما گفتیم می‌پذیری باید خَستُوان باشی که این گفتارها که نوشته‌ای بیهوده است.
اینها را که می‌گفتم گوش می‌داد و چون بپایان رسید بی‌آنکه پاسخی دهد برخاست و پیداست که تا آنگاه چنین سخنانی را نشنیده و هیچگاه نیندیشیده بود که نویسندگی چیست و برای چیست.
پایان
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 11ـ کارها و پیشه‌ها (دو از سه)
دیروز شرحی درباره‌ی کارها و پیشه‌ها نوشتیم. نتیجه‌ی آن شرح یک چیز است ، و آن اینکه «کارها و پیشه‌ها برای گردیدن چرخ زندگانیست» ، برای آنست که لوازم زندگانی تهیه گردد.
باید این را یک قاعده‌ی اساسی گرفت و همه‌ی شغلها را با این سنجید و هر کدام که با این موافق نبود آن را نامشروع شناخت.
مثلاً قماربازی چون برای گردیدن چرخ زندگانی نیست نامشروع است. یک قمارباز بیخوابی می‌کشد و آسیب بیم و اضطراب را تحمل میکند و اندیشه بکار می‌برد ، ولی چون اینها تأثیری در کار زندگی ندارد اینست ما آن را یک کار ناروا می‌شناسیم.
دزدان و راهزنان خود را بخطر می‌اندازند و اموالی که بدست می‌آورند در نتیجه‌ی کوشش و رنج است ، ولی چون کارشان کمکی به پیشرفت زندگی ندارد بلکه آن را مختل می‌گرداند اینست نامشروع است.
لاتار یا بخت‌آزمایی همین حال را دارد. چه سودی از آن بزندگانی تواند بود؟!. کدام دربایست از آن تدارک می‌شود. اینست همچون قمار ناروا می‌باشد.
شاعری که ستایشگری میکند و یا غزلهای بیجا می‌سراید ، رماننویسی که افسانه‌های بیهوده می‌بافد ، صوفی‌ای که در خانقاه نشسته بگمان خود «تصفیه‌ی نفس» میکند ، درویشی که دوره می‌گردد و قصیده می‌خواند ـ همه‌ی این کارها بیهوده است و کمترین تأثیری در پیشرفت کار زندگی ندارد ، و اینست اگر اینها را پیشه‌ی خود گیرند و از این راه روزی خورند به پیشه‌ی نامشروعی پرداخته‌اند.
کسی که برای بچه‌ها بازیچه می‌سازد و می‌فروشد کارش نامشروع نیست. ولی کارهای اینها نامشروع است زیرا بازیچه برای بچه از لوازم است. ولی غزل و قصیده و افسانه و ریاضت جز چیزهای بی‌مصرفی نیست.
فالگیر ، منجم ، رمال ، تعزیه‌خوان ، دعانویس و مانند اینها همگی بیهوده‌اند و همگی نان نامشروع می‌خورند. اینها گذشته از آنکه مردم را فریب می‌دهند کمترین همدستی در پیشرفت کار زندگانی ندارند.
مارگیر خطرناکترین پیشه را دارد و یک لقمه نان را با بهای جان می‌خورد. شعبده‌باز هنرهای شگفتی از خود می‌نماید و همه را بحیرت می‌اندازد. با اینهمه چون کارهاشان بیهوده است نامشروع می‌باشد.
گفتیم باید پیشه‌وران و کارگران کالاهای خود را مبادله کنند. گاهی این مبادله نیازمند به یک دست میانجیست. مثلاً فلان روستایی که گندم خود را بشهر آورده اگر بخواهد خود او بخانواده‌ها بفروشد باید در شهر درنگ کند و این او را از کار بازخواهد داشت. اینست بصرفه‌ی اوست که گندم را به علّافی فروشد که آن علاف بخانواده‌ها رساند. باین دست میانجی هم در زندگی نیازمندیم. این کار مشروع است ولی باید بیش از اندازه‌ی نیاز نباشد. مثلاً در همان مثال باید علاف گندمی را که از روستایی خریده بخاندانها فروشد. نه اینکه بدیگری فروشد و آن نیز بدیگری دهد و بدینسان چند دستی درمیانه بگردد و هر یکی چیزی بقیمت بیفزاید. باینگونه دستهای میانجی نیاز نیست و کسانی که از این راه نان می‌خورند مفتخوارند و نانشان نامشروع می‌باشد.
همچنین در مبادله‌ی میانه‌ی شهرها و کشورها بدستهایی نیاز هست. مثلاً باید از ایران مواد خام فرستند و از اروپا ماشین‌آلات و پارچه و کاغذ و لاستیک و اینگونه چیزها را بیاورند و کسانی باید که باین مبادله بپردازند و این یک کار مشروعیست. چیزی که هست در اینجا هم باید تا می‌توان دستهای میانجی را کم کرد.
امروز یکی از اختلالها از همینجاست. شما اگر حساب کنید در هر شهری صدها و هزارها کسان از این کار نان می‌خورند.
یک کالایی که از اروپا می‌رسد این چیزی برویش کشیده بدیگری می‌فروشد ، آن دیگری بنوبت خود همین کار را میکند. بدینسان یک کالایی چند ماه بلکه چند سال در انبارها و کاروانسراها می‌خوابد و دست بدست می‌گردد تا بخریداران می‌رسد.
این کار از دو راه زیان دارد : یکی آنکه این دستهای میانجی هر کدام چیزی ببهای کالا می‌افزاید و چه‌بسا همین کار مایه‌ی گرانی کالاها می‌گردد.
دوم آنکه این دستهای میانجی باین پیشه‌ی بیهوده پرداخته مفتخواری می‌نمایند. زیرا بی‌آنکه کمکی به پیشرفت کار زندگی کنند از دسترنج دیگران بهره می‌برند.
اینها کار و پیشه را برای پول بدست آوردن می‌شناسند و اینست تصور می‌کنند از هر راهی که توانستند و خواستند می‌توانند پول بدست آورند. این معنی که ما برای کار و پیشه یاد می‌کنیم کمتر بگوش آنان خورده. اینست آن کار خود را مشروع می‌دانند و هیچگاه در اندیشه‌ی آنکه این تأثیری در تهیه‌ی لوازم زندگانی دارد یا ندارد نیستند ، و این سخنان را که ما می‌نویسیم چون بخوانند در شگفت خواهند بود.
از اینان باید پرسید : اگر مقصود تنها آنست که پول بدست آید پس شما چه ایرادی بدزدان یا راهزنان دارید؟! آنها نیز تنها درپی پول بدست آوردن هستند و همچون شما پروای حال توده و اینکه لوازم زندگی تهیه شود ندارند.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 11ـ کارها و پیشه‌ها (دو از سه)
دیروز شرحی درباره‌ی کارها و پیشه‌ها نوشتیم. نتیجه‌ی آن شرح یک چیز است ، و آن اینکه «کارها و پیشه‌ها برای گردیدن چرخ زندگانیست» ، برای آنست که لوازم زندگانی تهیه گردد.
باید این را یک قاعده‌ی اساسی گرفت و همه‌ی شغلها را با این سنجید و هر کدام که با این موافق نبود آن را نامشروع شناخت.
مثلاً قماربازی چون برای گردیدن چرخ زندگانی نیست نامشروع است. یک قمارباز بیخوابی می‌کشد و آسیب بیم و اضطراب را تحمل میکند و اندیشه بکار می‌برد ، ولی چون اینها تأثیری در کار زندگی ندارد اینست ما آن را یک کار ناروا می‌شناسیم.
دزدان و راهزنان خود را بخطر می‌اندازند و اموالی که بدست می‌آورند در نتیجه‌ی کوشش و رنج است ، ولی چون کارشان کمکی به پیشرفت زندگی ندارد بلکه آن را مختل می‌گرداند اینست نامشروع است.
لاتار یا بخت‌آزمایی همین حال را دارد. چه سودی از آن بزندگانی تواند بود؟!. کدام دربایست از آن تدارک می‌شود. اینست همچون قمار ناروا می‌باشد.
شاعری که ستایشگری میکند و یا غزلهای بیجا می‌سراید ، رماننویسی که افسانه‌های بیهوده می‌بافد ، صوفی‌ای که در خانقاه نشسته بگمان خود «تصفیه‌ی نفس» میکند ، درویشی که دوره می‌گردد و قصیده می‌خواند ـ همه‌ی این کارها بیهوده است و کمترین تأثیری در پیشرفت کار زندگی ندارد ، و اینست اگر اینها را پیشه‌ی خود گیرند و از این راه روزی خورند به پیشه‌ی نامشروعی پرداخته‌اند.
کسی که برای بچه‌ها بازیچه می‌سازد و می‌فروشد کارش نامشروع نیست. ولی کارهای اینها نامشروع است زیرا بازیچه برای بچه از لوازم است. ولی غزل و قصیده و افسانه و ریاضت جز چیزهای بی‌مصرفی نیست.
فالگیر ، منجم ، رمال ، تعزیه‌خوان ، دعانویس و مانند اینها همگی بیهوده‌اند و همگی نان نامشروع می‌خورند. اینها گذشته از آنکه مردم را فریب می‌دهند کمترین همدستی در پیشرفت کار زندگانی ندارند.
مارگیر خطرناکترین پیشه را دارد و یک لقمه نان را با بهای جان می‌خورد. شعبده‌باز هنرهای شگفتی از خود می‌نماید و همه را بحیرت می‌اندازد. با اینهمه چون کارهاشان بیهوده است نامشروع می‌باشد.
گفتیم باید پیشه‌وران و کارگران کالاهای خود را مبادله کنند. گاهی این مبادله نیازمند به یک دست میانجیست. مثلاً فلان روستایی که گندم خود را بشهر آورده اگر بخواهد خود او بخانواده‌ها بفروشد باید در شهر درنگ کند و این او را از کار بازخواهد داشت. اینست بصرفه‌ی اوست که گندم را به علّافی فروشد که آن علاف بخانواده‌ها رساند. باین دست میانجی هم در زندگی نیازمندیم. این کار مشروع است ولی باید بیش از اندازه‌ی نیاز نباشد. مثلاً در همان مثال باید علاف گندمی را که از روستایی خریده بخاندانها فروشد. نه اینکه بدیگری فروشد و آن نیز بدیگری دهد و بدینسان چند دستی درمیانه بگردد و هر یکی چیزی بقیمت بیفزاید. باینگونه دستهای میانجی نیاز نیست و کسانی که از این راه نان می‌خورند مفتخوارند و نانشان نامشروع می‌باشد.
همچنین در مبادله‌ی میانه‌ی شهرها و کشورها بدستهایی نیاز هست. مثلاً باید از ایران مواد خام فرستند و از اروپا ماشین‌آلات و پارچه و کاغذ و لاستیک و اینگونه چیزها را بیاورند و کسانی باید که باین مبادله بپردازند و این یک کار مشروعیست. چیزی که هست در اینجا هم باید تا می‌توان دستهای میانجی را کم کرد.
امروز یکی از اختلالها از همینجاست. شما اگر حساب کنید در هر شهری صدها و هزارها کسان از این کار نان می‌خورند.
یک کالایی که از اروپا می‌رسد این چیزی برویش کشیده بدیگری می‌فروشد ، آن دیگری بنوبت خود همین کار را میکند. بدینسان یک کالایی چند ماه بلکه چند سال در انبارها و کاروانسراها می‌خوابد و دست بدست می‌گردد تا بخریداران می‌رسد.
این کار از دو راه زیان دارد : یکی آنکه این دستهای میانجی هر کدام چیزی ببهای کالا می‌افزاید و چه‌بسا همین کار مایه‌ی گرانی کالاها می‌گردد.
دوم آنکه این دستهای میانجی باین پیشه‌ی بیهوده پرداخته مفتخواری می‌نمایند. زیرا بی‌آنکه کمکی به پیشرفت کار زندگی کنند از دسترنج دیگران بهره می‌برند.
اینها کار و پیشه را برای پول بدست آوردن می‌شناسند و اینست تصور می‌کنند از هر راهی که توانستند و خواستند می‌توانند پول بدست آورند. این معنی که ما برای کار و پیشه یاد می‌کنیم کمتر بگوش آنان خورده. اینست آن کار خود را مشروع می‌دانند و هیچگاه در اندیشه‌ی آنکه این تأثیری در تهیه‌ی لوازم زندگانی دارد یا ندارد نیستند ، و این سخنان را که ما می‌نویسیم چون بخوانند در شگفت خواهند بود.
از اینان باید پرسید : اگر مقصود تنها آنست که پول بدست آید پس شما چه ایرادی بدزدان یا راهزنان دارید؟! آنها نیز تنها درپی پول بدست آوردن هستند و همچون شما پروای حال توده و اینکه لوازم زندگی تهیه شود ندارند.
👇
یاد دارم روزی با یکی این سخن را می‌گفتم برآشفت. گفت : «ما کاسبیم چه ربط بدزدان و راهزنان داریم؟! ». گفتم : «پس تفاوتی را که میانه‌ی یک پیشه یا کار مشروع با نامشروع باید بود شرح دهید که یک کسبی اگر چگونه باشد مشروع است». پاسخی نتوانست و درماند. ناگزیر شدم معنی درست کار و پیشه را باو شرح دهم و بازرگانی را تفسیر نمایم. این سخنانی را که نوشته‌ام باو بازگفتم. ولی دیدم سختش می‌آید که بپذیرد. پاسخی نمی‌تواند ولی چون تاکنون بگوشش نخورده بآسانی تصدیق نمی‌نماید. [1]
پانوشت :
1ـ سازمانهای «حمایت از مصرف‌کننده» و دادگستری کشورهای جهان بازاریابی شبکه‌ای و هرمی مانند گلدکوئیست را گونه‌ای از کلاهبرداری به سود «سرشاخه‌ها» و بزیان «زیرشاخه‌ها» (تازه‌کارها) می‌دانند. در ایران نیز «قانون مجازات اخلالگران در نظام اقتصادی کشور» به آن پرداخته و اینگونه شرکتها را مخل اقتصاد دانسته است. زیرا اینگونه شرکتهای بازاریابی دیر یا زود به «اشباع» می‌رسد و زیرشاخه‌ها نخواهند توانست خریداران (یا بازاریابهای) تازه‌ای پیدا کنند. در اینگونه شرکتها یا کالایی در کار نیست (برای مثال گفته می‌شود که شما فلان اندازه از سهام بورس یک کشور بیگانه را می‌خرید) یا کالاشان از نیازاکها (مایحتاج) نمی‌باشد (مثلاً صنایع دستی می‌باشد).
ولی هواداران اینگونه پیشه‌ها برای آن سودهایی می‌شمارند و بر درست بودن چنان کارهایی (به گفته‌ی خودشان : بیزینس) پا می‌فشارند. ما اینجا به این مجادله درنیامده از پولهای هنگفتی هم که از رهگذر کار این شرکتها از ایران بیرون رفته و در نتیجه به کشور آسیب رسانیده گفتگو نکرده چنین می‌انگاریم که این پیشه از رده‌ی ویزیتوری بوده و ناسزا نیست. لیکن هواداران آن نمی‌توانند انکار کنند که تازه‌کارها را بیش از همه با چرب‌زبانیهایی به این راه می‌کشانند : «پول خوبی دارد و کار بسیاری هم نباید کرد» یا «همینکه کسانی را بعنوان زیرشاخه به این کار درآوردی ، آنها کار می‌کنند و شما سود می‌بری!».
بیگمان کسی که معنی درست کار و پیشه را دانسته و باور دارد که هر کاری بهر گردانیدن چرخ زندگانی و سود رسانیدن به توده است و پولی که از آن بدست می‌آید باید با سودی که به توده می‌رسد متناسب باشد ، همینکه شنید در این پیشه چند برابر یک کارگر یا کارمند پول درخواهد آورد از خود پرسد : «مگر من چه می‌کنم که چند برابر یک کارکنی پول دریابم؟!». بویژه که می‌داند این پیشه از کارهایی نیست که نیاز پرارجی را از یک توده برآورد. همین را گفته به آن کار مشکوک خواهد شد. ولی افسوسمندانه در ایران چون سستی نمودن در کار و «پول درآوردن» از چنین راههای نامشروعی زشتی ندارد و خود زیرکی و هوشمندی به شمار می‌آید همه فریب پولدار شدن در زمان کوتاهی را خوردند و بیشترشان سرمایه باخته و پشیمان از آن کار بیرون درآمدند. جای افسوسست که هنوز چنان شرکتهایی هست و همچنان در کار فریب مردم ناآگاه و ساده‌دلند.
گذشته از اینها ، هر مرد خردمندی همینکه دریابد بدانسان که او را با چرب‌زبانیهایی به این راه کشانیده‌اند ، او نیز می‌باید آشنایانش را با همین شیوه به شرکت هرمی کشاند ، از این کار بیزاری خواهد نمود.
🌸
پانوشت :
1ـ سازمانهای «حمایت از مصرف‌کننده» و دادگستری کشورهای جهان بازاریابی شبکه‌ای و هرمی مانند گلدکوئیست را گونه‌ای از کلاهبرداری به سود «سرشاخه‌ها» و بزیان «زیرشاخه‌ها» (تازه‌کارها) می‌دانند. در ایران نیز «قانون مجازات اخلالگران در نظام اقتصادی کشور» به آن پرداخته و اینگونه شرکتها را مخل اقتصاد دانسته است. زیرا اینگونه شرکتهای بازاریابی دیر یا زود به «اشباع» می‌رسد و زیرشاخه‌ها نخواهند توانست خریداران (یا بازاریابهای) تازه‌ای پیدا کنند. در اینگونه شرکتها یا کالایی در کار نیست (برای مثال گفته می‌شود که شما فلان اندازه از سهام بورس یک کشور بیگانه را می‌خرید) یا کالاشان از نیازاکها (مایحتاج) نمی‌باشد (مثلاً صنایع دستی می‌باشد).
ولی هواداران اینگونه پیشه‌ها برای آن سودهایی می‌شمارند و بر درست بودن چنان کارهایی (به گفته‌ی خودشان : بیزینس) پا می‌فشارند. ما اینجا به این مجادله درنیامده از پولهای هنگفتی هم که از رهگذر کار این شرکتها از ایران بیرون رفته و در نتیجه به کشور آسیب رسانیده گفتگو نکرده چنین می‌انگاریم که این پیشه از رده‌ی ویزیتوری بوده و ناسزا نیست. لیکن هواداران آن نمی‌توانند انکار کنند که تازه‌کارها را بیش از همه با چرب‌زبانیهایی به این راه می‌کشانند : «پول خوبی دارد و کار بسیاری هم نباید کرد» یا «همینکه کسانی را بعنوان زیرشاخه به این کار درآوردی ، آنها کار می‌کنند و شما سود می‌بری!».
بیگمان کسی که معنی درست کار و پیشه را دانسته و باور دارد که هر کاری بهر گردانیدن چرخ زندگانی و سود رسانیدن به توده است و پولی که از آن بدست می‌آید باید با سودی که به توده می‌رسد متناسب باشد ، همینکه شنید در این پیشه چند برابر یک کارگر یا کارمند پول درخواهد آورد از خود پرسد : «مگر من چه می‌کنم که چند برابر یک کارکنی پول دریابم؟!». بویژه که می‌داند این پیشه از کارهایی نیست که نیاز پرارجی را از یک توده برآورد. همین را گفته به آن کار مشکوک خواهد شد. ولی افسوسمندانه در ایران چون سستی نمودن در کار و «پول درآوردن» از چنین راههای نامشروعی زشتی ندارد و خود زیرکی و هوشمندی به شمار می‌آید همه فریب پولدار شدن در زمان کوتاهی را خوردند و بیشترشان سرمایه باخته و پشیمان از آن کار بیرون درآمدند. جای افسوسست که هنوز چنان شرکتهایی هست و همچنان در کار فریب مردم ناآگاه و ساده‌دلند.
گذشته از اینها ، هر مرد خردمندی همینکه دریابد بدانسان که او را با چرب‌زبانیهایی به این راه کشانیده‌اند ، او نیز می‌باید آشنایانش را با همین شیوه به شرکت هرمی کشاند ، از این کار بیزاری خواهد نمود.
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 1ـ یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند (یک از دو)
گردآورنده : در تاریخ هندوستان چنین می‌خوانیم :
در آغاز سده‌ی هفدهم دو کشور فرانسه و انگلیس نمایندگیهای شرکتهای بازرگانی خود را در هندوستان برپا کردند. این شرکتها حق انحصاری بازرگانی و پدید آوردن نیروی پلیس در هندوستان را از دولت خود دریافت کرده در آنجا نیز با دادن پیشکش و یا مالیات به پادشاه یا فرمانروای محلی حق ساختن ساختمانهای بازرگانی یا بندرگاه را بدست آوردند. ساختمانهای بازرگانی همان مغازه‌ها ، انبارهای کالا و خانه‌های مأموران بود که برج و باروی استواری آن را دربر می‌گرفت تا در هنگام جنگ با دشمنان بتواند پایداری کند.
پس از مرگ پادشاه هندوستان بنامِ اورنگ زیب (1707) ، کارکنان دولت و پادشاه که با عنوانهای نوّاب و راجه شناخته می‌شدند سر به خودسری برداشته و بجنگ میان خود پرداختند.
کمپانی فرانسوی لشگری از بومیان آراسته با یاری دادن به این فرماندار و جنگ با آن دیگری از یکسو آتش جنگ را میان ایشان افروخته‌تر می‌داشت و از سوی دیگر در این گیرودار به زمینها و داراک ایشان دست می‌انداخت چنانکه کاریکال و کلکته را ازآن‌ِ خود ساخت و پاینامِ نوّابی گرفت. از سوی دیگر بازرگانی داخلی هند را زیر دیده‌بانی خود درآورده و بردن کالا از یک بندر به بندری دیگر را خود بدست گرفت.
از آنسو کمپانی (انگلیسی) هند شرقی از امپراتور گورکانی هند اجازه یافت تا در شهر «سورات» کارخانه‌ای برپا سازد. چند سال بعد در جنوب هند قطعه زمینی خرید و شهر مَدْرس را بنیاد گزاشت.
هر دو کشور گام بگام با شرکتهای بازرگانی خود بر بخشهایی از کشور هند و اقتصاد آن دست یافتند و در کارهای آن چیرگی نمودند.
سپس درمیانه‌ی سده‌ی هجدهم ، میان انگلیسیها و فرانسویها جنگهایی درگرفت و در 1763 با پیماننامه‌ی پاریس انگلیسیها دست فرانسویان را در هندوستان برتافته سلطان بی‌رقیب آن سرزمین گردیدند. این پیماننامه را سرچشمه‌ی نیرومندی بیشتر انگلستان و فاصله گرفتن او از دیگر کشورهای اروپایی دانسته‌اند.
چون انگلیسیها از همچشمی با فرانسویان آسوده گردیدند «عین همان روش و دستوری را که دوپلکس [ Joseph François Dupleix سردار فرانسوی] پیش گرفته بود سرمشق قرار داده و آن عبارت بود از تهیه‌ی قشون محلی مطابق نظام اروپایی ، دخالت در منازعات امراء هندوستان و امداد بطرفی که بیشتر اراضی بکمپانی وامی‌گزارد یا بیشتر پول می‌دهد. پس کمپانی در کمتر از پنجاه سال بوسیله‌ی خود هندوها هندوستان را مسخر کرد ...» (آلبر ماله ـ ژول ایزاک ، انقلاب کبیر فرانسه ، بخش هفتم)
تنها هشت‌هزار تن انگلیسی از سرزمینی بسیار دور آمده بر سیصدوپنجاه‌ملیون هندی فرمانروایی می‌کردند. جای پرسشست که این شمار اندک چگونه بر آن سرزمین چیره گشتند؟.
گاندی بزرگ پاسخ این پرسش و آن سرگذشت اندوه‌آور را چنین شرح می‌دهد :
«انگلیسیان در آغاز برای بازرگانی به هند وارد شدند. شرکت «بهادر» [همان کمپانی هند شرقی] را درست بیاد آوریم. چه کسی آن شرکت را فیروز گردانید؟ شرکت بهادر در آن زمان نمی‌خواست بر هند چیره گردد. چه کسی کارمندان آن را رهبری کرد؟ چه کسی آنان را با دادن پول فریفت؟ تاریخ نشان می‌دهد که همه‌ی این کارها را ما کردیم. بامید اینکه زودتر پولدار شویم ، کارکنان شرکت را با آغوش باز پیشواز کرده بآنان کمک دادیم. ... پزشک راستین کسی است که علتهای بیماری را پیدا کند. اگر بخواهیم هند را براستی از بیماری برهانیم باید ریشه‌ی آن را بیابیم. ... هنگامی که میان راجه‌های ما کشمکش آغاز گردید آنها از شرکت بهادر سود جستند و از آنجا که شرکت تنها در اندیشه‌ی افزودن به دارایی خود بود این درخواست کمک راجه‌ها را پذیرفت و پایگاه نوینی پدید آورد. ... آیا بیهوده نیست بخاطر کاری که ما خودمان بسر خودمان آوردیم با انگلیسیان بجنگیم؟ ... ما بودیم که زمینه‌ی گسترش و چیرگی کمپانی را آماده ساختیم. درست آنست که بگوییم ما بودیم که هندوستان را بانگلیسیان دادیم ، بجای اینکه بگوییم انگلیسیان بودند که هندوستان را اشغال کردند.
بعضی از انگلیسیان می‌گویند : با نیروی اسلحه و زور بر هند چیره شده‌اند و با نیروی آن ، آن را نگاه داشتند. هر دوی اینها نادرست است. ... دشمنیها و دوستیهایی که میان ما هست چیرگی آنان را استواری بخشیده بود. ... » (اینست مذهب من ، به نقل از حسین یزدانیان ، گاندی و استقلال هند ، ص 17 و 18)
کسروی آن یگانه‌مرد ، درباره‌ی ایرانیان گفته‌هایی همانند سخن گاندی دارد :
این توده افتاده‌ی بدیهای خود است و باید چاره‌اش را هم از آن راه کرد.
یک توده‌ی خردمند باید از گذشته پند آموزد.
همو یک اصل اجتماعی ارجمندی را بدینسان بازمی‌نماید :
یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند.
همچنین می‌گوید :
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 1ـ یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند (یک از دو)
گردآورنده : در تاریخ هندوستان چنین می‌خوانیم :
در آغاز سده‌ی هفدهم دو کشور فرانسه و انگلیس نمایندگیهای شرکتهای بازرگانی خود را در هندوستان برپا کردند. این شرکتها حق انحصاری بازرگانی و پدید آوردن نیروی پلیس در هندوستان را از دولت خود دریافت کرده در آنجا نیز با دادن پیشکش و یا مالیات به پادشاه یا فرمانروای محلی حق ساختن ساختمانهای بازرگانی یا بندرگاه را بدست آوردند. ساختمانهای بازرگانی همان مغازه‌ها ، انبارهای کالا و خانه‌های مأموران بود که برج و باروی استواری آن را دربر می‌گرفت تا در هنگام جنگ با دشمنان بتواند پایداری کند.
پس از مرگ پادشاه هندوستان بنامِ اورنگ زیب (1707) ، کارکنان دولت و پادشاه که با عنوانهای نوّاب و راجه شناخته می‌شدند سر به خودسری برداشته و بجنگ میان خود پرداختند.
کمپانی فرانسوی لشگری از بومیان آراسته با یاری دادن به این فرماندار و جنگ با آن دیگری از یکسو آتش جنگ را میان ایشان افروخته‌تر می‌داشت و از سوی دیگر در این گیرودار به زمینها و داراک ایشان دست می‌انداخت چنانکه کاریکال و کلکته را ازآن‌ِ خود ساخت و پاینامِ نوّابی گرفت. از سوی دیگر بازرگانی داخلی هند را زیر دیده‌بانی خود درآورده و بردن کالا از یک بندر به بندری دیگر را خود بدست گرفت.
از آنسو کمپانی (انگلیسی) هند شرقی از امپراتور گورکانی هند اجازه یافت تا در شهر «سورات» کارخانه‌ای برپا سازد. چند سال بعد در جنوب هند قطعه زمینی خرید و شهر مَدْرس را بنیاد گزاشت.
هر دو کشور گام بگام با شرکتهای بازرگانی خود بر بخشهایی از کشور هند و اقتصاد آن دست یافتند و در کارهای آن چیرگی نمودند.
سپس درمیانه‌ی سده‌ی هجدهم ، میان انگلیسیها و فرانسویها جنگهایی درگرفت و در 1763 با پیماننامه‌ی پاریس انگلیسیها دست فرانسویان را در هندوستان برتافته سلطان بی‌رقیب آن سرزمین گردیدند. این پیماننامه را سرچشمه‌ی نیرومندی بیشتر انگلستان و فاصله گرفتن او از دیگر کشورهای اروپایی دانسته‌اند.
چون انگلیسیها از همچشمی با فرانسویان آسوده گردیدند «عین همان روش و دستوری را که دوپلکس [ Joseph François Dupleix سردار فرانسوی] پیش گرفته بود سرمشق قرار داده و آن عبارت بود از تهیه‌ی قشون محلی مطابق نظام اروپایی ، دخالت در منازعات امراء هندوستان و امداد بطرفی که بیشتر اراضی بکمپانی وامی‌گزارد یا بیشتر پول می‌دهد. پس کمپانی در کمتر از پنجاه سال بوسیله‌ی خود هندوها هندوستان را مسخر کرد ...» (آلبر ماله ـ ژول ایزاک ، انقلاب کبیر فرانسه ، بخش هفتم)
تنها هشت‌هزار تن انگلیسی از سرزمینی بسیار دور آمده بر سیصدوپنجاه‌ملیون هندی فرمانروایی می‌کردند. جای پرسشست که این شمار اندک چگونه بر آن سرزمین چیره گشتند؟.
گاندی بزرگ پاسخ این پرسش و آن سرگذشت اندوه‌آور را چنین شرح می‌دهد :
«انگلیسیان در آغاز برای بازرگانی به هند وارد شدند. شرکت «بهادر» [همان کمپانی هند شرقی] را درست بیاد آوریم. چه کسی آن شرکت را فیروز گردانید؟ شرکت بهادر در آن زمان نمی‌خواست بر هند چیره گردد. چه کسی کارمندان آن را رهبری کرد؟ چه کسی آنان را با دادن پول فریفت؟ تاریخ نشان می‌دهد که همه‌ی این کارها را ما کردیم. بامید اینکه زودتر پولدار شویم ، کارکنان شرکت را با آغوش باز پیشواز کرده بآنان کمک دادیم. ... پزشک راستین کسی است که علتهای بیماری را پیدا کند. اگر بخواهیم هند را براستی از بیماری برهانیم باید ریشه‌ی آن را بیابیم. ... هنگامی که میان راجه‌های ما کشمکش آغاز گردید آنها از شرکت بهادر سود جستند و از آنجا که شرکت تنها در اندیشه‌ی افزودن به دارایی خود بود این درخواست کمک راجه‌ها را پذیرفت و پایگاه نوینی پدید آورد. ... آیا بیهوده نیست بخاطر کاری که ما خودمان بسر خودمان آوردیم با انگلیسیان بجنگیم؟ ... ما بودیم که زمینه‌ی گسترش و چیرگی کمپانی را آماده ساختیم. درست آنست که بگوییم ما بودیم که هندوستان را بانگلیسیان دادیم ، بجای اینکه بگوییم انگلیسیان بودند که هندوستان را اشغال کردند.
بعضی از انگلیسیان می‌گویند : با نیروی اسلحه و زور بر هند چیره شده‌اند و با نیروی آن ، آن را نگاه داشتند. هر دوی اینها نادرست است. ... دشمنیها و دوستیهایی که میان ما هست چیرگی آنان را استواری بخشیده بود. ... » (اینست مذهب من ، به نقل از حسین یزدانیان ، گاندی و استقلال هند ، ص 17 و 18)
کسروی آن یگانه‌مرد ، درباره‌ی ایرانیان گفته‌هایی همانند سخن گاندی دارد :
این توده افتاده‌ی بدیهای خود است و باید چاره‌اش را هم از آن راه کرد.
یک توده‌ی خردمند باید از گذشته پند آموزد.
همو یک اصل اجتماعی ارجمندی را بدینسان بازمی‌نماید :
یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند.
همچنین می‌گوید :
👇
ما خود بدیم که از جهان بدی می‌بینیم. قضا و قدر را با ما هیچ کاری نیست. خدا ما را خوار و زبون نمی‌خواهد.
شما نیک باشید و از پیشامدها نترسید. یک توده‌ی غیرتمند و آراسته لگدمال پیشامدها نگردد و از میان نرود.
یک توده‌ی آلوده اگرهم از پیشامدها سودی برند ، جز چندگاهه [=موقتی] نتواند بود و سرانجام هوده‌ای [=نتیجه‌ای] از آن در دست نتوانند داشت.
در این باره او سخنان باریک‌بینانه و مشروحی دارد. آنها سخن از لایه‌های زیرین و پنهانِ اخلاق و خصلتهای شرقیان بویژه ایرانیان دارند. این رشته گفتارها که ما کتاب آن را «دردها و درمانها» نامیده‌ایم از مهنامه‌ی پیمان گردآوری شده و بیجا نیست اگر آن را «روانشناسی عقب‌ماندگی» بنامیم. این گفتارها بیهمتاست و پس از هشتاد سال تو گویی برای امروز نوشته شده.
هیچ چیزی در جهان بیعلت نیست و عقب‌ماندگی و دردهای شرقیان نیز علتهای خود را دارد. در این گفتارها علتهای مختلف بدبختی و درماندگی شرقیان روشن شده.
🌸
شما نیک باشید و از پیشامدها نترسید. یک توده‌ی غیرتمند و آراسته لگدمال پیشامدها نگردد و از میان نرود.
یک توده‌ی آلوده اگرهم از پیشامدها سودی برند ، جز چندگاهه [=موقتی] نتواند بود و سرانجام هوده‌ای [=نتیجه‌ای] از آن در دست نتوانند داشت.
در این باره او سخنان باریک‌بینانه و مشروحی دارد. آنها سخن از لایه‌های زیرین و پنهانِ اخلاق و خصلتهای شرقیان بویژه ایرانیان دارند. این رشته گفتارها که ما کتاب آن را «دردها و درمانها» نامیده‌ایم از مهنامه‌ی پیمان گردآوری شده و بیجا نیست اگر آن را «روانشناسی عقب‌ماندگی» بنامیم. این گفتارها بیهمتاست و پس از هشتاد سال تو گویی برای امروز نوشته شده.
هیچ چیزی در جهان بیعلت نیست و عقب‌ماندگی و دردهای شرقیان نیز علتهای خود را دارد. در این گفتارها علتهای مختلف بدبختی و درماندگی شرقیان روشن شده.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 11ـ کارها و پیشه‌ها (سه از سه)
در دو شماره‌ی گذشته گفتگو از پیشه‌ها کردیم و همیشه مَثَل از لوازم اولیه‌ی زندگانی (از خوراک و پوشاک و خانه و مانند اینها) آوردیم.
باید دانست نیازمندیهای زندگانی تنها اینها نیست و چند رشته کارهای دیگری نیز هست. از جمله چون یک توده در یکجا زندگی می‌کنند و کشوری دارند به یک دستگاه حکومت (یا سررشته‌داری) نیاز سختی خواهند داشت.
زیرا درمیان چند ملیون مردم همه نیکوکار نمی‌باشند و ناگزیر درمیان آنان ستمگران و آزمندان هستند که تعدی بدیگران خواهند نمود ، نادرستانی هستند که بدزدی یا راهزنی خواهند برخاست.
نیز درمیان آنان اختلافها پیدا شده و دعواها (حقوقی یا جزایی) خواهد برخاست که اگر بحال خود ماند و فیصله نیابد کار به زدوخورد و نابسامانی خواهد کشید.
همچنین هر کشوری را دشمنانی هستند که اگر راهشان باز گزارده شود هجوم آورده بآنجا دست خواهند یافت.
پس باید یک دستگاهی یا یک هیئتی باشد که باین کارها و مانند اینها پردازد ، و آن دستگاه حکومت می‌باشد ، پس بحکومت (یا سررشته‌داری) نیازمندیم و کسانی که باین کارها پردازند یک کار مشروعی می‌کنند و نان از یک راه مشروع می‌خورند.
ما حکومت را معنی کرده گفته‌ایم : این حق خود توده است. ولی چون همگی نمی‌توانند باین کارها پردازند باید نمایندگانی از میان خود برگزینند و سررشته را بدست[آنان] سپارند.
گفته‌ایم این نمایندگان در یک مجلس (مجلس شورا) فراهم می‌نشینند و درباره‌ی کارهای کشور شور می‌کنند و یک تصمیماتی می‌گیرند و یا قانونهایی می‌گزارند. از آنسوی باید کسانی را برگزینند (هیئت وزیران) که آن تصمیمها و قانونها را مجری گردانند.
اینها را شرح داده‌ایم. مقصود آنست که این نمایندگان (اگر براستی از سوی مردم باشند) یک کار لازم و مشروعی دارند و روزی از راه مشروع می‌خورند. همچنین وزیران کارشان لازم و مشروع می‌باشد.
می‌آییم به اداره‌ها و وزارتخانه‌ها : ما بشهربانی نیازمندیم تا از دزدان و کلاهبرداران و ستمگران جلو گیرد. بوزارت جنگ نیازمندیم که سپاه و افزار برای نگهداری کشور آماده گرداند ، بوزارت کشور نیازمندیم که از راهزنان و تاراجگران جلو گیرد ، بوزارت فرهنگ نیازمندیم که دبستانها و دانشکده‌ها در کشور بنیاد گزارد ، به بهداری نیازمندیم که با بیماریها نبرد کند ، بکشاورزی نیازمندیم که پشتیبانی از کشاورزان کند ، به پست و تلگراف نیازمندیم ، بشهرداری نیازمندیم ، به اداره‌ی برق نیازمندیم ، بدادگستری نیازمندیم ، باداره‌ی ثبت نیازمندیم ، بدفترهای رسمی نیازمندیم.
باینها نیاز داریم و باید کسانی باین کارها پردازند ، و نانی که از این راه بخورند نان بسیار حلال و مشروعی می‌باشد. بویژه سپاهیان و افسران و افراد امنیه[امروز : نیروی انتظامی] و مانند اینها که چون به یک کارهایی پرداخته‌اند که باید از جان چشم پوشند (اگر درستکاری نمایند و دلسوزانه کوشند) از دیگران گرانمایه‌تر و ارجمندتر می‌باشند.
امروز مردم اینها را نمی‌دانند و شما اگر جستجو کنید خواهید دید دلها پر از باورهایی بضد اینهاست. مثلاً همان بازاریان که کارشان جز دست بدست گردانیدن کالاها نیست و ما گفتیم که مفتخوارند (بلکه با ترتیبی که امروز دارند و از هر پیشامدی بهانه جسته نرخها را بالا می‌برند همردیف دزدان و راهزنان می‌باشند) ، کارهای دولتی را نامشروع می‌شمارند و همیشه زبانشان بطعنه و بدگویی باز است.
واعظان که خود نان از حرام می‌خورند (خواهیم گفت که نان خوردن از راه دین نامشروع است) ، کارکنان دولتی را «ظلمه» نامیده پولهای ایشان را حرام می‌شمارند. [1] ببینید چگونه حقایق وارونه گردیده.
در اینجا داستانی هست که باید یاد کنم : دو سال پیش یکی از آشنایانم گفت : «فلان سید از تبریز آمده و عجب اینجاست که بخانه‌ی پسرش نرفته و می‌گوید چون کارکن دولت می‌باشد زندگانی او حرامست». گفتم : پس چه کار میکند و از کجا اداره می‌شود؟.. خندید و گفت : «یک سید پیرمرد از کجا اداره خواهد شد؟! هر روز در حجره‌ی این بازرگان و آن بازرگان است و پول می‌گیرد!».
ببینید کار بکجا کشیده. بیکار ماندن و چشم طمع بدست این و آن دوختن که حرام اندر حرام است مشروع شمرده می‌شود ولی کارکنی در ادارات دولتی حرام می‌باشد. اینست نمونه‌ای از پوشیده ماندن حقایق درمیان این توده.
از سخن خود دور نیفتیم : کارهای سررشته‌داری و این اداره‌ها از لوازم زندگانیست و بیگمان مشروع می‌باشد. کسانی که اینها را نامشروع می‌شمارند شما از آنان بپرسید : «اگر این اداره‌ها نباشد کارهای دولتی را که خواهد کرد؟!..» این را بپرسید و خواهید دید پاسخی ندارند. خواهید دید که سرمایه‌شان جز زورگویی و خیره‌رویی نیست.
آن فریبکار خداناشناس که بمردم می‌گوید : «کارکنان دولت ظلمه‌اند» اگر شبی دزدی بخانه‌اش بیاید و صد ریال مالش را ببرد صبحگاهان بکلانتری شتافته و داد و فریاد راه خواهد انداخت.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 11ـ کارها و پیشه‌ها (سه از سه)
در دو شماره‌ی گذشته گفتگو از پیشه‌ها کردیم و همیشه مَثَل از لوازم اولیه‌ی زندگانی (از خوراک و پوشاک و خانه و مانند اینها) آوردیم.
باید دانست نیازمندیهای زندگانی تنها اینها نیست و چند رشته کارهای دیگری نیز هست. از جمله چون یک توده در یکجا زندگی می‌کنند و کشوری دارند به یک دستگاه حکومت (یا سررشته‌داری) نیاز سختی خواهند داشت.
زیرا درمیان چند ملیون مردم همه نیکوکار نمی‌باشند و ناگزیر درمیان آنان ستمگران و آزمندان هستند که تعدی بدیگران خواهند نمود ، نادرستانی هستند که بدزدی یا راهزنی خواهند برخاست.
نیز درمیان آنان اختلافها پیدا شده و دعواها (حقوقی یا جزایی) خواهد برخاست که اگر بحال خود ماند و فیصله نیابد کار به زدوخورد و نابسامانی خواهد کشید.
همچنین هر کشوری را دشمنانی هستند که اگر راهشان باز گزارده شود هجوم آورده بآنجا دست خواهند یافت.
پس باید یک دستگاهی یا یک هیئتی باشد که باین کارها و مانند اینها پردازد ، و آن دستگاه حکومت می‌باشد ، پس بحکومت (یا سررشته‌داری) نیازمندیم و کسانی که باین کارها پردازند یک کار مشروعی می‌کنند و نان از یک راه مشروع می‌خورند.
ما حکومت را معنی کرده گفته‌ایم : این حق خود توده است. ولی چون همگی نمی‌توانند باین کارها پردازند باید نمایندگانی از میان خود برگزینند و سررشته را بدست[آنان] سپارند.
گفته‌ایم این نمایندگان در یک مجلس (مجلس شورا) فراهم می‌نشینند و درباره‌ی کارهای کشور شور می‌کنند و یک تصمیماتی می‌گیرند و یا قانونهایی می‌گزارند. از آنسوی باید کسانی را برگزینند (هیئت وزیران) که آن تصمیمها و قانونها را مجری گردانند.
اینها را شرح داده‌ایم. مقصود آنست که این نمایندگان (اگر براستی از سوی مردم باشند) یک کار لازم و مشروعی دارند و روزی از راه مشروع می‌خورند. همچنین وزیران کارشان لازم و مشروع می‌باشد.
می‌آییم به اداره‌ها و وزارتخانه‌ها : ما بشهربانی نیازمندیم تا از دزدان و کلاهبرداران و ستمگران جلو گیرد. بوزارت جنگ نیازمندیم که سپاه و افزار برای نگهداری کشور آماده گرداند ، بوزارت کشور نیازمندیم که از راهزنان و تاراجگران جلو گیرد ، بوزارت فرهنگ نیازمندیم که دبستانها و دانشکده‌ها در کشور بنیاد گزارد ، به بهداری نیازمندیم که با بیماریها نبرد کند ، بکشاورزی نیازمندیم که پشتیبانی از کشاورزان کند ، به پست و تلگراف نیازمندیم ، بشهرداری نیازمندیم ، به اداره‌ی برق نیازمندیم ، بدادگستری نیازمندیم ، باداره‌ی ثبت نیازمندیم ، بدفترهای رسمی نیازمندیم.
باینها نیاز داریم و باید کسانی باین کارها پردازند ، و نانی که از این راه بخورند نان بسیار حلال و مشروعی می‌باشد. بویژه سپاهیان و افسران و افراد امنیه[امروز : نیروی انتظامی] و مانند اینها که چون به یک کارهایی پرداخته‌اند که باید از جان چشم پوشند (اگر درستکاری نمایند و دلسوزانه کوشند) از دیگران گرانمایه‌تر و ارجمندتر می‌باشند.
امروز مردم اینها را نمی‌دانند و شما اگر جستجو کنید خواهید دید دلها پر از باورهایی بضد اینهاست. مثلاً همان بازاریان که کارشان جز دست بدست گردانیدن کالاها نیست و ما گفتیم که مفتخوارند (بلکه با ترتیبی که امروز دارند و از هر پیشامدی بهانه جسته نرخها را بالا می‌برند همردیف دزدان و راهزنان می‌باشند) ، کارهای دولتی را نامشروع می‌شمارند و همیشه زبانشان بطعنه و بدگویی باز است.
واعظان که خود نان از حرام می‌خورند (خواهیم گفت که نان خوردن از راه دین نامشروع است) ، کارکنان دولتی را «ظلمه» نامیده پولهای ایشان را حرام می‌شمارند. [1] ببینید چگونه حقایق وارونه گردیده.
در اینجا داستانی هست که باید یاد کنم : دو سال پیش یکی از آشنایانم گفت : «فلان سید از تبریز آمده و عجب اینجاست که بخانه‌ی پسرش نرفته و می‌گوید چون کارکن دولت می‌باشد زندگانی او حرامست». گفتم : پس چه کار میکند و از کجا اداره می‌شود؟.. خندید و گفت : «یک سید پیرمرد از کجا اداره خواهد شد؟! هر روز در حجره‌ی این بازرگان و آن بازرگان است و پول می‌گیرد!».
ببینید کار بکجا کشیده. بیکار ماندن و چشم طمع بدست این و آن دوختن که حرام اندر حرام است مشروع شمرده می‌شود ولی کارکنی در ادارات دولتی حرام می‌باشد. اینست نمونه‌ای از پوشیده ماندن حقایق درمیان این توده.
از سخن خود دور نیفتیم : کارهای سررشته‌داری و این اداره‌ها از لوازم زندگانیست و بیگمان مشروع می‌باشد. کسانی که اینها را نامشروع می‌شمارند شما از آنان بپرسید : «اگر این اداره‌ها نباشد کارهای دولتی را که خواهد کرد؟!..» این را بپرسید و خواهید دید پاسخی ندارند. خواهید دید که سرمایه‌شان جز زورگویی و خیره‌رویی نیست.
آن فریبکار خداناشناس که بمردم می‌گوید : «کارکنان دولت ظلمه‌اند» اگر شبی دزدی بخانه‌اش بیاید و صد ریال مالش را ببرد صبحگاهان بکلانتری شتافته و داد و فریاد راه خواهد انداخت.
👇
آنچه باید هیچ گوش نداد سخنان اینهاست. ولی از آنسوی باید درباره‌ی کارکنان دولتی نیز دو نکته را یادآوری کرد :
یکی آنکه کار کردن در ادارات دولتی نیز برای پیشرفت توده و راه افتادن چرخ زندگانیست. برای پول گرد آوردن نیست. برای برتری فروختن بمردم نمی‌باشد. این نکته نیز امروز از یادها رفته و کارکنان ادارات آن را از یکسو وسیله‌ای برای خودفروشی [2] می‌شمارند و از یکسو بیش از همه بحقوق اهمیت می‌دهند. این هر دو غلط است و باید اینان نیز بحقایق آشنا گردند.
سستی اداره‌ها و اینکه چندان کاری پیش نمی‌رود و نتیجه بدست نمی‌آید بیشتر از اینجهت است. کارکنان دولتی دلسوزی ندارند و تنها آخر ماه را می‌پایند که حقوقی بگیرند. (بماند داستان آن نامردانی که نادرستی نیز می‌کنند که از آنها باید جداگانه سخن رانیم).
یک نکته‌ی دیگر اینست که شالوده‌ی اداره‌ها بسیار بزرگ برداشته شده و در هر کدام از آنها کسان فزونی و بیجهت بسیارند که نه تنها بکاری نمی‌خورند ، مایه‌ی اختلال نیز می‌باشند ، اینست یک کوشش دیگری درباره‌ی اداره‌ها این خواهد بود که این کسان فزونی را از آنها بیرون آورند.
چنانکه درباره‌ی بازاریان باید تا می‌توان دستهای میانجی را کم گردانید ، درباره‌ی اداره‌ها نیز همان رفتار را باید کرد. بخصوص درباره‌ی آنهایی که رتبه‌های بالا دارند و حقوق‌های بسیار می‌گیرند. فزونی و بیجهت درمیان آنان بیشتر می‌باشد.
ما از این زمینه در جای دیگری سخن خواهیم راند و چون در اینجا مقصودمان گفتگو از پیشه‌ها و کارها است (نه از اداره‌ها) بآن نمی‌پردازیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 57 ، 58 و 59)
پانوشت :
1ـ چنین «فتواهایی» را تا زمانی می‌دادند که دستشان از حکومت دور بود. ولی هنگامی که خودشان به حکومت رسیدند یادشان رفت چه‌ها میگفتند و چگونه میان مردم دودستگی پدید می‌آوردند.
2ـ خودفروشی ، خودنمایی بیش از اندازه است. خودفروش درباره‌ی خود همان کاری را میکند که یک فروشنده برای تبلیغ کالای خود میکند. اینکه آن را به معنایی که واژه‌ی «تن فروشی» برای آن مناسب است بکار می‌برند ، غلطست.
🌸
یکی آنکه کار کردن در ادارات دولتی نیز برای پیشرفت توده و راه افتادن چرخ زندگانیست. برای پول گرد آوردن نیست. برای برتری فروختن بمردم نمی‌باشد. این نکته نیز امروز از یادها رفته و کارکنان ادارات آن را از یکسو وسیله‌ای برای خودفروشی [2] می‌شمارند و از یکسو بیش از همه بحقوق اهمیت می‌دهند. این هر دو غلط است و باید اینان نیز بحقایق آشنا گردند.
سستی اداره‌ها و اینکه چندان کاری پیش نمی‌رود و نتیجه بدست نمی‌آید بیشتر از اینجهت است. کارکنان دولتی دلسوزی ندارند و تنها آخر ماه را می‌پایند که حقوقی بگیرند. (بماند داستان آن نامردانی که نادرستی نیز می‌کنند که از آنها باید جداگانه سخن رانیم).
یک نکته‌ی دیگر اینست که شالوده‌ی اداره‌ها بسیار بزرگ برداشته شده و در هر کدام از آنها کسان فزونی و بیجهت بسیارند که نه تنها بکاری نمی‌خورند ، مایه‌ی اختلال نیز می‌باشند ، اینست یک کوشش دیگری درباره‌ی اداره‌ها این خواهد بود که این کسان فزونی را از آنها بیرون آورند.
چنانکه درباره‌ی بازاریان باید تا می‌توان دستهای میانجی را کم گردانید ، درباره‌ی اداره‌ها نیز همان رفتار را باید کرد. بخصوص درباره‌ی آنهایی که رتبه‌های بالا دارند و حقوق‌های بسیار می‌گیرند. فزونی و بیجهت درمیان آنان بیشتر می‌باشد.
ما از این زمینه در جای دیگری سخن خواهیم راند و چون در اینجا مقصودمان گفتگو از پیشه‌ها و کارها است (نه از اداره‌ها) بآن نمی‌پردازیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 57 ، 58 و 59)
پانوشت :
1ـ چنین «فتواهایی» را تا زمانی می‌دادند که دستشان از حکومت دور بود. ولی هنگامی که خودشان به حکومت رسیدند یادشان رفت چه‌ها میگفتند و چگونه میان مردم دودستگی پدید می‌آوردند.
2ـ خودفروشی ، خودنمایی بیش از اندازه است. خودفروش درباره‌ی خود همان کاری را میکند که یک فروشنده برای تبلیغ کالای خود میکند. اینکه آن را به معنایی که واژه‌ی «تن فروشی» برای آن مناسب است بکار می‌برند ، غلطست.
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 1ـ یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند (دو از دو)
" گردآورنده : درپی پیشامدهای شهریور1320 لشگرهای دو دولت انگلیس و روس به کشور ما درآمدند و در بهمن‌ماه همان سال پیمانی میان ایشان با دولت ایران بسته شد و دو سو تعهداتی را تا پایان جنگ بگردن گرفتند. درباره‌ی این پیمان ، خوانندگانی از روزنامه‌ی پرچم پرسشهایی کرده‌اند که کوتاهشده‌ی پاسخ او را در پایین می‌بینیم : "
...
کنون باید کاری کرد که دیگر دچار چنین پیمانی نشد. آنچه می‌باید کرد اینست ، و این کار با آه و ناله ، و گله و فریاد ، و بدگویی از این و از آن نشود. از گوش دادن به رادیوی برلن نتیجه‌ای نباشد ، از فریاد «یا مرگ یا استقلال» کشیدن بهرام شاهرخ [1] سودی بدست نیاید. اینها همه باد هوا شود و از میان رود و درد و گرفتاری همچنان بماند.
اینها چیزهاییست که از چهل سال باز می‌آزمایید. تاکنون چه سودی دیده‌اید که پس از این توانید دید؟!.
بدانید ای ایرانیان ، از اکنون که این پیمان بسته شده دو راه بروی شما باز است که می‌توانید هر کدام را که می‌خواهید پیش گیرید : یکی آنکه همچنان که هستید باشید ، و چند روزی از پیمان بد گویید و گله کنید ، و بخشم آیید و تندی نشان دهید و ... دل خوش گردانید. چند روزی با اینها بسر دهید و بگفته‌ی روزنامه‌ها «اظهار احساساتی» کنید و پس از آن فراموش گردانید و پی کار و هوس خود باشید ، و شاعر بقافیه‌سازی و رمان‌نویس به افسانه‌بافی ، و آخوند بمردم‌فریبی ، و روزنامه‌نویس به سودجویی ، و بازرگان به انبارداری ، و کرد به تاراجگری ، و شاهسون به راهزنی پردازید.
دیگری آنکه نیک بحال خود بیندیشید ، و این ذلّت و خواری که گرفتارید نیک دریابید ، و ریشه‌ی درد و سرچشمه‌ی آن را بدست آورده از امروز درپی چاره باشید و یک آینده‌ی امیدآوری برای خود تهیه کنید.
این دو راه بروی شما باز است. کنون بگویید که شما کدام یکی را می‌پذیرید؟. نیک اندیشید که کدام یکی را پیش می‌گیرید.
اگر می‌خواهید چنانکه هستید باشید و تنها بگله و ناله و بدگویی بس کنید ، نتیجه نیز همین خواهد بود که هست ، بلکه بدتر از این گردیده یک آینده‌ی بیمناکی در پیش خواهید داشت.
یک چیزی بشما بگویم : این جهان که ما در آنیم از روی یک «آیینی» می‌گردد ـ آیین بسیار استواری ـ آیینی که هیچگاه دیگر نگردد. این طبیعت یا بفارسی گوییم «سپهر» یک دستگاه بسیار استوارِ بسامانیست و هیچ کاری در آن بی‌انگیزه یا بیرون از قاعده نیست.
شاید شما این گرفتاری و خواری را که در آنید «تصادفی» می‌پندارید ، و یا دیگران را گناهکار می‌شمارید ، و یا می‌خواهید شاعرانه سپهر را «کجرو» و «دون‌پرور» شناسید و این ذلت و خواری را دلیل نیکی و ستودگی خود دانید. ولی اینها همه بی‌پاست ، و این گرفتاری و خواری جز نتیجه‌ی رفتار و کردار خودتان نیست. و تا چنینید که هستید چنین خواهید بود که هستید.
من نیک می‌دانم این سخنان به بسیاری از شماها خوش نخواهد افتاد. این یکی از ناتوانیهای شماست که همیشه می‌خواهید گناه را بگردن دیگران اندازید. شما کسی را دوست می‌دارید که در داد و فریاد با شما هم‌آواز گردد و هرچه بیشتر تندی نماید. هم می‌دانم کسانی بزباندرازی پرداخته مرا هوادار و خواهان «پیمان» خواهند خواند. باآنکه من اندیشه‌ی خود را آشکار می‌نویسم از چنان گستاخی‌ای بازنخواهند ایستاد. ولی اینها ما را از راه نخواهد برگردانید.
ما درپی چاره هستیم و باید جز درپی حقایق نباشیم. ما این درفش افراشتیم و پرچم گشادیم که یک راهی بسوی رستگاری نشان دهیم و این بایای[وظیفه] ماست که در هر گامی جز درپی راستیها نباشیم و جز خشنودی خدا را نجوییم.
یک توده‌ی خردمند باید از گذشته پند آموزد. این بار سوم است که ایرانیان چشم باز کرده خود را در برابر یک چنین پیمانی می‌بینند و با داد و غوغا بجلوگیری و ایستادگی می‌کوشند. یکی در سال 1325[ق] (1907 میلادی) بود ... دیگری در سال 1337[ق] (1919 میلادی) بود ...
نمی‌خواهم این پیمان 1320 را با آن دو پیمان پیش به یک ترازو گزارم. در این زمینه گفتگو ندارم. خواستم آنست که چنانکه از هیاهوها درباره‌ی آن دو نتیجه‌ای نشد و گوش ندادند و پس از بیست و اند سال شما همانید که بودید و باز خود را در برابر یک چنان پیمانی می‌بینید ، از هیاهو و فریاد و گله و ناله‌ی امروزی نیز هیچ نتیجه نخواهد بود.
شما از چه می‌نالید؟!.. از دست که گله می‌کنید؟! سرچشمه‌ی همه‌ی گرفتاریهای شما درمیان خودتانست. شما خود بدید که دچار بدی گردیده‌اید.
دوباره می‌گویم : گردش این جهان از روی یک آیین استواریست ، و من اینک یک بندی را از آن آیین برای شما می‌نویسم : «یک مردمی تا خود نیک نباشد از جهان نیکی نبینند».
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 1ـ یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند (دو از دو)
" گردآورنده : درپی پیشامدهای شهریور1320 لشگرهای دو دولت انگلیس و روس به کشور ما درآمدند و در بهمن‌ماه همان سال پیمانی میان ایشان با دولت ایران بسته شد و دو سو تعهداتی را تا پایان جنگ بگردن گرفتند. درباره‌ی این پیمان ، خوانندگانی از روزنامه‌ی پرچم پرسشهایی کرده‌اند که کوتاهشده‌ی پاسخ او را در پایین می‌بینیم : "
...
کنون باید کاری کرد که دیگر دچار چنین پیمانی نشد. آنچه می‌باید کرد اینست ، و این کار با آه و ناله ، و گله و فریاد ، و بدگویی از این و از آن نشود. از گوش دادن به رادیوی برلن نتیجه‌ای نباشد ، از فریاد «یا مرگ یا استقلال» کشیدن بهرام شاهرخ [1] سودی بدست نیاید. اینها همه باد هوا شود و از میان رود و درد و گرفتاری همچنان بماند.
اینها چیزهاییست که از چهل سال باز می‌آزمایید. تاکنون چه سودی دیده‌اید که پس از این توانید دید؟!.
بدانید ای ایرانیان ، از اکنون که این پیمان بسته شده دو راه بروی شما باز است که می‌توانید هر کدام را که می‌خواهید پیش گیرید : یکی آنکه همچنان که هستید باشید ، و چند روزی از پیمان بد گویید و گله کنید ، و بخشم آیید و تندی نشان دهید و ... دل خوش گردانید. چند روزی با اینها بسر دهید و بگفته‌ی روزنامه‌ها «اظهار احساساتی» کنید و پس از آن فراموش گردانید و پی کار و هوس خود باشید ، و شاعر بقافیه‌سازی و رمان‌نویس به افسانه‌بافی ، و آخوند بمردم‌فریبی ، و روزنامه‌نویس به سودجویی ، و بازرگان به انبارداری ، و کرد به تاراجگری ، و شاهسون به راهزنی پردازید.
دیگری آنکه نیک بحال خود بیندیشید ، و این ذلّت و خواری که گرفتارید نیک دریابید ، و ریشه‌ی درد و سرچشمه‌ی آن را بدست آورده از امروز درپی چاره باشید و یک آینده‌ی امیدآوری برای خود تهیه کنید.
این دو راه بروی شما باز است. کنون بگویید که شما کدام یکی را می‌پذیرید؟. نیک اندیشید که کدام یکی را پیش می‌گیرید.
اگر می‌خواهید چنانکه هستید باشید و تنها بگله و ناله و بدگویی بس کنید ، نتیجه نیز همین خواهد بود که هست ، بلکه بدتر از این گردیده یک آینده‌ی بیمناکی در پیش خواهید داشت.
یک چیزی بشما بگویم : این جهان که ما در آنیم از روی یک «آیینی» می‌گردد ـ آیین بسیار استواری ـ آیینی که هیچگاه دیگر نگردد. این طبیعت یا بفارسی گوییم «سپهر» یک دستگاه بسیار استوارِ بسامانیست و هیچ کاری در آن بی‌انگیزه یا بیرون از قاعده نیست.
شاید شما این گرفتاری و خواری را که در آنید «تصادفی» می‌پندارید ، و یا دیگران را گناهکار می‌شمارید ، و یا می‌خواهید شاعرانه سپهر را «کجرو» و «دون‌پرور» شناسید و این ذلت و خواری را دلیل نیکی و ستودگی خود دانید. ولی اینها همه بی‌پاست ، و این گرفتاری و خواری جز نتیجه‌ی رفتار و کردار خودتان نیست. و تا چنینید که هستید چنین خواهید بود که هستید.
من نیک می‌دانم این سخنان به بسیاری از شماها خوش نخواهد افتاد. این یکی از ناتوانیهای شماست که همیشه می‌خواهید گناه را بگردن دیگران اندازید. شما کسی را دوست می‌دارید که در داد و فریاد با شما هم‌آواز گردد و هرچه بیشتر تندی نماید. هم می‌دانم کسانی بزباندرازی پرداخته مرا هوادار و خواهان «پیمان» خواهند خواند. باآنکه من اندیشه‌ی خود را آشکار می‌نویسم از چنان گستاخی‌ای بازنخواهند ایستاد. ولی اینها ما را از راه نخواهد برگردانید.
ما درپی چاره هستیم و باید جز درپی حقایق نباشیم. ما این درفش افراشتیم و پرچم گشادیم که یک راهی بسوی رستگاری نشان دهیم و این بایای[وظیفه] ماست که در هر گامی جز درپی راستیها نباشیم و جز خشنودی خدا را نجوییم.
یک توده‌ی خردمند باید از گذشته پند آموزد. این بار سوم است که ایرانیان چشم باز کرده خود را در برابر یک چنین پیمانی می‌بینند و با داد و غوغا بجلوگیری و ایستادگی می‌کوشند. یکی در سال 1325[ق] (1907 میلادی) بود ... دیگری در سال 1337[ق] (1919 میلادی) بود ...
نمی‌خواهم این پیمان 1320 را با آن دو پیمان پیش به یک ترازو گزارم. در این زمینه گفتگو ندارم. خواستم آنست که چنانکه از هیاهوها درباره‌ی آن دو نتیجه‌ای نشد و گوش ندادند و پس از بیست و اند سال شما همانید که بودید و باز خود را در برابر یک چنان پیمانی می‌بینید ، از هیاهو و فریاد و گله و ناله‌ی امروزی نیز هیچ نتیجه نخواهد بود.
شما از چه می‌نالید؟!.. از دست که گله می‌کنید؟! سرچشمه‌ی همه‌ی گرفتاریهای شما درمیان خودتانست. شما خود بدید که دچار بدی گردیده‌اید.
دوباره می‌گویم : گردش این جهان از روی یک آیین استواریست ، و من اینک یک بندی را از آن آیین برای شما می‌نویسم : «یک مردمی تا خود نیک نباشد از جهان نیکی نبینند».
👇
کنون شما آیا این را می‌پذیرید و از درون دل باور می‌کنید یا نه؟.. اگر نمی‌پذیرید باید گفت : معنی جهان و زندگی را نمی‌شناسید. باید گفت : از راستیها بسیار دورید. اگر می‌پذیرید و از درون دل باور می‌کنید در آنحال باید بجای این گله و ناله‌های بیجا در اندیشه‌ی نیکی باشید تا بتوانید از نیکیهای جهان بهره‌ور گردید.
شگفت است که در همین روزها در نشستی این گفتگو می‌کردم و چون کسانی بگله و ناله پرداخته بودند بایشان پاسخ داده می‌گفتم : «شما بدید که از جهان بدی می‌بینید» ، یکی از آنان فریاد برآورد : «آقا چگونه ما بدیم؟! دیگران بما زور می‌گویند و ظلم می‌کنند». گفتم : «آن هم از بدیتان است. شما اگر نیک باشید کسی نتواند زور گوید. این زورگویی از آنست که ناتوانید و ناتوانی از آن است که آلوده‌ی اندیشه‌های پراکنده و خویهای پستی هستید».
دیگری گفت : «تا مردم بیایند نیک شوند فرصت از دست رفته. باید هرچه زودتر کاری کرد».
گفتم : چه کار توانید کرد؟!.. شما گله و هیاهو را کار می‌شمارید و همین نشان نافهمی شماست. شما با این حالی که هستید چه توانید کرد ، جز آنکه فلان وکیل با صد بدنامی که دارد در مجلس نطق بسیار درازی کند و از روزنامه‌ها نیز توقع درج آن را داشته باشد. و بهمان وکیل که ما می‌دانیم جز پول بهیچ چیزی پابندی ندارد به رُویه‌کاری[=ظاهرسازی] ایرادهایی کند ، و فلان شاعر شعرهایی گوید و بدست این و آن دهد؟!.. آیا از اینها چه سودی تواند بود؟!.. همین کسان تا چه اندازه بجانفشانی آماده‌اند؟. جانفشانی بماند ـ تا چه اندازه بزیان پولی تحمل توانند کرد؟..
چه شده است که هر زمان نام نیک گردیدن ، بمیان می‌آید شما می‌رمید؟.. چه شده است که نمی‌خواهید از راهش بچاره کوشید؟.. می‌گویند : «تا آن زمان فرصت از دست رفته». می‌گویم : «نرفته و شما هر زمان نیک شوید و این آلودگیها را از خود دور ساختید فرصت در دست شما خواهد بود.» بالاخره راه جز این دو نیست. یا باید باین ذلت و خواری تن دردهید و دیگر آوازی از خود درنیاورید ، و یا به نیکی خودتان و توده‌تان بکوشید. اینکه می‌خواهید خود را نیک نگردانید و باآنهمه آزاد و سرفراز زندگی کنید ، آرزوی بسیار خامیست. بلکه باید گفت : با طبیعت جنگیدن است.
...
باید گفت : در زندگانی دو راه هست : یکی راه هوس و دیگری راه خرد. راه هوس آنست که بچگان دارند ، زنان دارند ، جوانان ناآزموده دارند. هرچه دلشان خواست می‌کنند. اندیشه بکار نمی‌برند ، جز درپی خوشیهای خود نباشند ، و چون در نتیجه‌ی کارهای ناستوده‌ی خود گرفتار گردیدند آن زمان هم به گریه و ناله بس کنند و دل سرد گردانند ، راه خرد آن است که مردان آزموده و خردمند دارند ، و در هر چیزی جستجوی ریشه و سرچشمه‌ی آن کنند ، و بهیچ کاری جز از روی اندیشه درنیایند ، و از هر کوششی دربند نتیجه باشند ، و به هر دردی از راهش چاره جویند.
امروز بسیاری از ایرانیان راه هوس را پیش گرفته‌اند و از اندیشه و خرد کمتر بهره‌ور می‌گردند. ولی ما در نوشتن پرچم و در کوششهایی که خواهیم بکار برد یکسره راه خرد را پیش خواهیم گرفت.
اما این که نیکی چیست و ما چگونه نیک باشیم زمینه‌ایست که در شماره‌های آینده گفتارهای بسیار در پیرامون آن خواهیم نوشت. این راهی که ما می‌رویم همان راه نیکی توده است.
(پرچم روزانه شماره‌ی 4)
پانوشت :
1ـ مجری همان رادیو.
این نام در گفتاری جداگانه در ماهنامه‌ی پیمان (سال هفتم ، شماره‌ی ششم ، ص410) درباره‌ی پیمان یادشده (میان ایران و دو کشور انگلیس و شوروی) درست آمده ولی در پرچم به اشتباه شاهرخ بهرام نوشته شده.
🌸
شگفت است که در همین روزها در نشستی این گفتگو می‌کردم و چون کسانی بگله و ناله پرداخته بودند بایشان پاسخ داده می‌گفتم : «شما بدید که از جهان بدی می‌بینید» ، یکی از آنان فریاد برآورد : «آقا چگونه ما بدیم؟! دیگران بما زور می‌گویند و ظلم می‌کنند». گفتم : «آن هم از بدیتان است. شما اگر نیک باشید کسی نتواند زور گوید. این زورگویی از آنست که ناتوانید و ناتوانی از آن است که آلوده‌ی اندیشه‌های پراکنده و خویهای پستی هستید».
دیگری گفت : «تا مردم بیایند نیک شوند فرصت از دست رفته. باید هرچه زودتر کاری کرد».
گفتم : چه کار توانید کرد؟!.. شما گله و هیاهو را کار می‌شمارید و همین نشان نافهمی شماست. شما با این حالی که هستید چه توانید کرد ، جز آنکه فلان وکیل با صد بدنامی که دارد در مجلس نطق بسیار درازی کند و از روزنامه‌ها نیز توقع درج آن را داشته باشد. و بهمان وکیل که ما می‌دانیم جز پول بهیچ چیزی پابندی ندارد به رُویه‌کاری[=ظاهرسازی] ایرادهایی کند ، و فلان شاعر شعرهایی گوید و بدست این و آن دهد؟!.. آیا از اینها چه سودی تواند بود؟!.. همین کسان تا چه اندازه بجانفشانی آماده‌اند؟. جانفشانی بماند ـ تا چه اندازه بزیان پولی تحمل توانند کرد؟..
چه شده است که هر زمان نام نیک گردیدن ، بمیان می‌آید شما می‌رمید؟.. چه شده است که نمی‌خواهید از راهش بچاره کوشید؟.. می‌گویند : «تا آن زمان فرصت از دست رفته». می‌گویم : «نرفته و شما هر زمان نیک شوید و این آلودگیها را از خود دور ساختید فرصت در دست شما خواهد بود.» بالاخره راه جز این دو نیست. یا باید باین ذلت و خواری تن دردهید و دیگر آوازی از خود درنیاورید ، و یا به نیکی خودتان و توده‌تان بکوشید. اینکه می‌خواهید خود را نیک نگردانید و باآنهمه آزاد و سرفراز زندگی کنید ، آرزوی بسیار خامیست. بلکه باید گفت : با طبیعت جنگیدن است.
...
باید گفت : در زندگانی دو راه هست : یکی راه هوس و دیگری راه خرد. راه هوس آنست که بچگان دارند ، زنان دارند ، جوانان ناآزموده دارند. هرچه دلشان خواست می‌کنند. اندیشه بکار نمی‌برند ، جز درپی خوشیهای خود نباشند ، و چون در نتیجه‌ی کارهای ناستوده‌ی خود گرفتار گردیدند آن زمان هم به گریه و ناله بس کنند و دل سرد گردانند ، راه خرد آن است که مردان آزموده و خردمند دارند ، و در هر چیزی جستجوی ریشه و سرچشمه‌ی آن کنند ، و بهیچ کاری جز از روی اندیشه درنیایند ، و از هر کوششی دربند نتیجه باشند ، و به هر دردی از راهش چاره جویند.
امروز بسیاری از ایرانیان راه هوس را پیش گرفته‌اند و از اندیشه و خرد کمتر بهره‌ور می‌گردند. ولی ما در نوشتن پرچم و در کوششهایی که خواهیم بکار برد یکسره راه خرد را پیش خواهیم گرفت.
اما این که نیکی چیست و ما چگونه نیک باشیم زمینه‌ایست که در شماره‌های آینده گفتارهای بسیار در پیرامون آن خواهیم نوشت. این راهی که ما می‌رویم همان راه نیکی توده است.
(پرچم روزانه شماره‌ی 4)
پانوشت :
1ـ مجری همان رادیو.
این نام در گفتاری جداگانه در ماهنامه‌ی پیمان (سال هفتم ، شماره‌ی ششم ، ص410) درباره‌ی پیمان یادشده (میان ایران و دو کشور انگلیس و شوروی) درست آمده ولی در پرچم به اشتباه شاهرخ بهرام نوشته شده.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 12ـ در پیرامون خواربار (یک از دو)
" کوشاد تلگرام : چه‌بسا این گمان پیش آید که گفتاری که درباره‌ی بالا رفتن نرخها در هفتاد هشتاد سال پیش بوده امروز بکاری نمی‌آید. ولی این گمان درست نیست. این گفتار همچون دیگر گفتارها با آنکه درباره‌ی پیشامدهای آن زمان بوده ، نکته‌های درس‌آموز چندی دارد. یک برتری و برجستگی نوشته‌های پیمان و پرچم در همینست که چون از بنیادهای زندگی سخن می‌راند همیشه تازگی خود را دارد. اگر خوانندگان بژرفا به زمینه‌ی گفتارها بیندیشند درخواهند یافت که در هر کدام از آنها نکته یا نکته‌هایی هست که به کار زندگانی می‌آید :"
چرا نرخها بالا رفته؟..
1ـ
در این چند روزه که گفتگوی پخش اسکناس [1] بمیان آمده ناگهان نرخها بالا رفته و بقیمت کالاها افزوده. آیا علت این گرانی چیست؟..
اگر از بازرگانان و بازاریان بپرسید چنین می‌گویند : فزونی انتشار اسکناس اعتبار آن را از میان می‌برد. اینست مردم بدارایی خود می‌ترسند و شروع بخرید کالا کرده نرخها را بالا برده‌اند.
و این یک بهانه‌ای بیش نیست و حقیقت چیز دیگر است. حقیقت اینست که یک دسته از آزمند[ان] پولدوست اختیارِ بازار را در دست دارند و اینان هر روز درپی یک بهانه‌ای هستند که قیمت کالاها را بالا ببرند و بمیزان استفاده‌ی خود بیفزایند.
اینان که شبها گرد رادیو می‌نشینند و گوش می‌دهند ، روزها که روزنامه خریده می‌خوانند ، باین و آن که می‌رسند و جستجوی اخبار می‌کنند ، منظوری جز این ندارند که ببینند یک بهانه‌ای هست که نرخها را بالا برند. در این چند سال که در جهان بیم جنگ درمیان بوده و سپس هم جنگ درگرفته و کنون دو سال ، دو سال و نیم از آن می‌گذرد ، اینان کارشان همان بوده و از هر پیشامدی بهانه جسته و نرخها را بالا برده و چون همیشه کار خود را با موفقیت انجام داده‌اند اینست گستاخ و جسور گردیده‌اند و اعتنا به توده یا بدولت ندارند.
اگر روزی یک رادیویی یک خبر دروغی منتشر کند (مثلاً منتشر کند که ترکیه وارد جنگ شده به آلمان یا به انگلیس آگهی جنگ فرستاده) همان روز خواهید دید در بازار جنب و جوشی هست ، تلفنها بکار افتاده ، دلالها به تکاپو درآمده ، نرخها بالا می‌رود. این تکان نخست در بازار پیدا شده سپس بسقط‌فروشها و خرازی‌فروشها و بزازها و دیگران می‌رسد.
ـ بابا چه شده؟. چه خبر است؟.
+ ترکیه وارد جنگ گردیده!
ـ گردیده باشد ، بشما چه!. ما از ترکیه چه وارد می‌کردیم که بریده شود. آنگاه بروغن و برنج و خواربار چه ربط دارد؟! مگر اینها از ترکیه می‌آمد؟!.
این را مَثَل آوردم. کارهایشان هم از این قبیل است ، یک دسته آزمندان تیره‌درون که همه‌ی هوش و حواس خود را به نفع‌پرستی متوجه گردانیده‌اند هر پیشامدی را بی‌آنکه معنای درستش را بفهمند دستاویزی برای خود می‌گیرند.
ما در شماره‌ی دیگر موضوع پخش اسکناس را شرح خواهیم کرد. هیچگاه معنای آن چنین نیست که اینها می‌فهمند و هیچگاه تماس باعتبار بانک ندارد. ولی فرض کنیم که فهم اینها درست است. در آن صورت این یک زیانیست که بهمه‌ی مردم کشور می‌خورد و هر کس بسهم خود از آن نتیجه می‌برد. دیگر چه معنی دارد که یک دسته‌ی کوچک هزار یا دو هزار تنی در اندیشه باشند که با افزودن بنرخ کالاها زیان خود را جبران کنند.. آیا اینها تا این اندازه عزیز و گرامیند که تنها آنها منظور باشند و دیگران هرچه بادا باد!..
ما نمی‌دانیم دولت چه اندیشیده .. از چه راه از اینها جلوگیری خواهد کرد؟!.. دولت باید در اندیشه‌ی مردم باشد. باید فراموش نکند که این خود فشار بسیار سختی بخاندانهاست.
ما یک راه چاره‌ای را پیشنهاد می‌کنیم. کسانی که اختیار بازار را در دست گرفته‌اند و این فشارها را بخاندانها وارد می‌آورند بدو طبقه‌اند : یکی بازرگانان حجره‌نشین و دیگری دکانداران و مغازه‌داران (از سقط‌فروش و خرازی‌فروش و بزاز و مانند اینها)
آنچه حجره‌نشینانند چنانکه در سرمقاله‌ی امروزی پرچم شرح دادیم اینان مفتخوارند و داراییشان از راه نامشروع گرد آمده.
یک کالایی را یک کارخانه‌ای پدید آورده (مثلاً پارچه‌هایی بافته) و باید خاندانهایی آنها را بکار برند (رخت دوزند و بتن کنند) ، درمیانه اینها چه کاره‌اند؟!..
باید اینها را از میان برداشت. باید میانه‌ی پدید آورنده و بکار برنده بیش از یک دست میانجی نباشد. بلکه گاهی بآن یک دست نیز نیاز نیست.
نیک اندیشید فلان حاجی که در حجره‌اش نشسته چه کاری را برای این توده انجام می‌دهد؟! چه شرکتی در تهیه‌ی لوازم زندگانی دارد؟!.. افزار کار اینان [جز] یک تلفنی در دیوار ، و چند دفتری بروی میز و یک دلی پر از آز نیست. با این افزارها چه کاری از کارهای زندگانی را انجام می‌دهند؟!.. می‌ریسند؟!.. می‌بافند؟!.. می‌دوزند؟!.. می‌سازند؟!.. می‌کارند؟!.. یا چه کار دیگری می‌کنند؟!..
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 12ـ در پیرامون خواربار (یک از دو)
" کوشاد تلگرام : چه‌بسا این گمان پیش آید که گفتاری که درباره‌ی بالا رفتن نرخها در هفتاد هشتاد سال پیش بوده امروز بکاری نمی‌آید. ولی این گمان درست نیست. این گفتار همچون دیگر گفتارها با آنکه درباره‌ی پیشامدهای آن زمان بوده ، نکته‌های درس‌آموز چندی دارد. یک برتری و برجستگی نوشته‌های پیمان و پرچم در همینست که چون از بنیادهای زندگی سخن می‌راند همیشه تازگی خود را دارد. اگر خوانندگان بژرفا به زمینه‌ی گفتارها بیندیشند درخواهند یافت که در هر کدام از آنها نکته یا نکته‌هایی هست که به کار زندگانی می‌آید :"
چرا نرخها بالا رفته؟..
1ـ
در این چند روزه که گفتگوی پخش اسکناس [1] بمیان آمده ناگهان نرخها بالا رفته و بقیمت کالاها افزوده. آیا علت این گرانی چیست؟..
اگر از بازرگانان و بازاریان بپرسید چنین می‌گویند : فزونی انتشار اسکناس اعتبار آن را از میان می‌برد. اینست مردم بدارایی خود می‌ترسند و شروع بخرید کالا کرده نرخها را بالا برده‌اند.
و این یک بهانه‌ای بیش نیست و حقیقت چیز دیگر است. حقیقت اینست که یک دسته از آزمند[ان] پولدوست اختیارِ بازار را در دست دارند و اینان هر روز درپی یک بهانه‌ای هستند که قیمت کالاها را بالا ببرند و بمیزان استفاده‌ی خود بیفزایند.
اینان که شبها گرد رادیو می‌نشینند و گوش می‌دهند ، روزها که روزنامه خریده می‌خوانند ، باین و آن که می‌رسند و جستجوی اخبار می‌کنند ، منظوری جز این ندارند که ببینند یک بهانه‌ای هست که نرخها را بالا برند. در این چند سال که در جهان بیم جنگ درمیان بوده و سپس هم جنگ درگرفته و کنون دو سال ، دو سال و نیم از آن می‌گذرد ، اینان کارشان همان بوده و از هر پیشامدی بهانه جسته و نرخها را بالا برده و چون همیشه کار خود را با موفقیت انجام داده‌اند اینست گستاخ و جسور گردیده‌اند و اعتنا به توده یا بدولت ندارند.
اگر روزی یک رادیویی یک خبر دروغی منتشر کند (مثلاً منتشر کند که ترکیه وارد جنگ شده به آلمان یا به انگلیس آگهی جنگ فرستاده) همان روز خواهید دید در بازار جنب و جوشی هست ، تلفنها بکار افتاده ، دلالها به تکاپو درآمده ، نرخها بالا می‌رود. این تکان نخست در بازار پیدا شده سپس بسقط‌فروشها و خرازی‌فروشها و بزازها و دیگران می‌رسد.
ـ بابا چه شده؟. چه خبر است؟.
+ ترکیه وارد جنگ گردیده!
ـ گردیده باشد ، بشما چه!. ما از ترکیه چه وارد می‌کردیم که بریده شود. آنگاه بروغن و برنج و خواربار چه ربط دارد؟! مگر اینها از ترکیه می‌آمد؟!.
این را مَثَل آوردم. کارهایشان هم از این قبیل است ، یک دسته آزمندان تیره‌درون که همه‌ی هوش و حواس خود را به نفع‌پرستی متوجه گردانیده‌اند هر پیشامدی را بی‌آنکه معنای درستش را بفهمند دستاویزی برای خود می‌گیرند.
ما در شماره‌ی دیگر موضوع پخش اسکناس را شرح خواهیم کرد. هیچگاه معنای آن چنین نیست که اینها می‌فهمند و هیچگاه تماس باعتبار بانک ندارد. ولی فرض کنیم که فهم اینها درست است. در آن صورت این یک زیانیست که بهمه‌ی مردم کشور می‌خورد و هر کس بسهم خود از آن نتیجه می‌برد. دیگر چه معنی دارد که یک دسته‌ی کوچک هزار یا دو هزار تنی در اندیشه باشند که با افزودن بنرخ کالاها زیان خود را جبران کنند.. آیا اینها تا این اندازه عزیز و گرامیند که تنها آنها منظور باشند و دیگران هرچه بادا باد!..
ما نمی‌دانیم دولت چه اندیشیده .. از چه راه از اینها جلوگیری خواهد کرد؟!.. دولت باید در اندیشه‌ی مردم باشد. باید فراموش نکند که این خود فشار بسیار سختی بخاندانهاست.
ما یک راه چاره‌ای را پیشنهاد می‌کنیم. کسانی که اختیار بازار را در دست گرفته‌اند و این فشارها را بخاندانها وارد می‌آورند بدو طبقه‌اند : یکی بازرگانان حجره‌نشین و دیگری دکانداران و مغازه‌داران (از سقط‌فروش و خرازی‌فروش و بزاز و مانند اینها)
آنچه حجره‌نشینانند چنانکه در سرمقاله‌ی امروزی پرچم شرح دادیم اینان مفتخوارند و داراییشان از راه نامشروع گرد آمده.
یک کالایی را یک کارخانه‌ای پدید آورده (مثلاً پارچه‌هایی بافته) و باید خاندانهایی آنها را بکار برند (رخت دوزند و بتن کنند) ، درمیانه اینها چه کاره‌اند؟!..
باید اینها را از میان برداشت. باید میانه‌ی پدید آورنده و بکار برنده بیش از یک دست میانجی نباشد. بلکه گاهی بآن یک دست نیز نیاز نیست.
نیک اندیشید فلان حاجی که در حجره‌اش نشسته چه کاری را برای این توده انجام می‌دهد؟! چه شرکتی در تهیه‌ی لوازم زندگانی دارد؟!.. افزار کار اینان [جز] یک تلفنی در دیوار ، و چند دفتری بروی میز و یک دلی پر از آز نیست. با این افزارها چه کاری از کارهای زندگانی را انجام می‌دهند؟!.. می‌ریسند؟!.. می‌بافند؟!.. می‌دوزند؟!.. می‌سازند؟!.. می‌کارند؟!.. یا چه کار دیگری می‌کنند؟!..
👇
اینها جز مایه‌ی اختلالی در زندگانی نیستند. نتیجه‌ی بودن اینها آنست که یک کالایی که از کارخانه مثلاً بده ریال بیرون آمده بصد ریال بدست خاندانها می‌رسد که درمیانه نود ریال بکیسه‌ی این مفتخواران می‌ریزد.
اینان در این چند سال پولها اندوخته‌اند ، خانه‌های باشکوه ساخته‌اند ، اتومبیلهای شیک خریده‌اند ، انبارها زیرِ زمین آکنده‌اند. خاندانها را به بی‌چیزی انداخته برای خود دارایی اندوخته‌اند. آن اتومبیلهای شیک و باشکوه که در نزدیکیهای بازار بصف می‌ایستند مال این مفتخوارانست.
مقصود آنکه در زندگانی باین دسته هیچ نیازی نیست و کنون که کار باینجا کشیده دولت کالاهایی را که در دست آنهاست به همان قیمتی که از اروپا یا از هر جای دیگری وارد شده (با یک نفع متناسبی) از دستشان گیرد و برای نیازمندان در معرض فروش بگزارد.
ما هوادار دخالت دولت در کارهای زندگانی نیستیم و این را سودمند نمی‌دانیم. ولی امروز در این هنگام زمان ، و با این رفتاری که از آنان دیده می‌شود جز این چاره‌ای نیست. اکنون که دولت ناگزیر گردیده در کار خواربار و لوازم زندگانی دخالت کند آن را تکمیل گرداند. دوباره می‌گویم امروز جز این چاره‌ای نیست.
دسته‌ی دیگر دکانداران و مغازه‌دارانند. اینها نیز پیروی از حجره‌نشینان دارند و همینکه یک بهانه‌ای پیدا شد به نرخها می‌افزایند. چاره‌ی اینها نیز دخالت دولت است.
آن میدانهای خواربارفروش شهر بسیار خوبست باید آنها را بیشتر و بزرگتر گردانید و همه نوع خواربار را در آنها فروخت.
پانوشت :
1ـ متفقین که در ایران بودند برای دررفتهای (هزینه) خود نیاز به ریال داشتند. اینبود می‌خواستند دولت را وادارند اسکناس تازه چاپ کند. در زمان سهیلی این روی نداد ولی در زمان نخست وزیری قوام (چهار ماه پس از این) پیمانی با دولت ایران بستند که در برابر اسکناسهایی که چاپ می‌شود متفقین زر و دلار در بانکهاشان به حساب دولت ایران به امانت بگزارند. (از ایران وام گرفتند و پرداخت آن را موکول به پایان جنگ کردند).
اشاره‌ی گفتار به گفتگوی چاپ آن اسکناسهاست (نه اینکه براستی چاپ شده بود).
(نک. خاطرات ابوالحسن ابتهاج ، شرکت کتاب ، 1389خ ، ص 71 به بعد)
🌸
اینان در این چند سال پولها اندوخته‌اند ، خانه‌های باشکوه ساخته‌اند ، اتومبیلهای شیک خریده‌اند ، انبارها زیرِ زمین آکنده‌اند. خاندانها را به بی‌چیزی انداخته برای خود دارایی اندوخته‌اند. آن اتومبیلهای شیک و باشکوه که در نزدیکیهای بازار بصف می‌ایستند مال این مفتخوارانست.
مقصود آنکه در زندگانی باین دسته هیچ نیازی نیست و کنون که کار باینجا کشیده دولت کالاهایی را که در دست آنهاست به همان قیمتی که از اروپا یا از هر جای دیگری وارد شده (با یک نفع متناسبی) از دستشان گیرد و برای نیازمندان در معرض فروش بگزارد.
ما هوادار دخالت دولت در کارهای زندگانی نیستیم و این را سودمند نمی‌دانیم. ولی امروز در این هنگام زمان ، و با این رفتاری که از آنان دیده می‌شود جز این چاره‌ای نیست. اکنون که دولت ناگزیر گردیده در کار خواربار و لوازم زندگانی دخالت کند آن را تکمیل گرداند. دوباره می‌گویم امروز جز این چاره‌ای نیست.
دسته‌ی دیگر دکانداران و مغازه‌دارانند. اینها نیز پیروی از حجره‌نشینان دارند و همینکه یک بهانه‌ای پیدا شد به نرخها می‌افزایند. چاره‌ی اینها نیز دخالت دولت است.
آن میدانهای خواربارفروش شهر بسیار خوبست باید آنها را بیشتر و بزرگتر گردانید و همه نوع خواربار را در آنها فروخت.
پانوشت :
1ـ متفقین که در ایران بودند برای دررفتهای (هزینه) خود نیاز به ریال داشتند. اینبود می‌خواستند دولت را وادارند اسکناس تازه چاپ کند. در زمان سهیلی این روی نداد ولی در زمان نخست وزیری قوام (چهار ماه پس از این) پیمانی با دولت ایران بستند که در برابر اسکناسهایی که چاپ می‌شود متفقین زر و دلار در بانکهاشان به حساب دولت ایران به امانت بگزارند. (از ایران وام گرفتند و پرداخت آن را موکول به پایان جنگ کردند).
اشاره‌ی گفتار به گفتگوی چاپ آن اسکناسهاست (نه اینکه براستی چاپ شده بود).
(نک. خاطرات ابوالحسن ابتهاج ، شرکت کتاب ، 1389خ ، ص 71 به بعد)
🌸