📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 24ـ یکی از دشواریها (یک از دو)


چنانکه بارها گفته‌ایم این بالا رفتن نرخها ـ از یک نظر ـ گرانی نیست و در واقع ارزان شدن پولست. زیرا همه چیز در نوبت خود بالا می‌رود. چنانکه می‌بینیم همینکه در بازار تکانی پدید می‌آید و بازرگانان و بنکداران و سقط فروشان و دیگران بنرخ کالاها می‌افزایند در بیرون نیز هر چیزی به همان تناسب بالا می‌رود. مثلاً کارگر و بنا و باربر مزد بیشتر می‌خواهد ، کافه‌چی و رستوران‌چی پول فزونتر می‌گیرد ، پزشک و دندانساز و وکیل حق‌الزحمه بیشتر می‌طلبد. یکی از چیزهایی که ما در این دو ساله در تهران می‌بینیم و خود شگفت می‌نماید فزونی بهای میوه می‌باشد. راست است که میوه به تهران از بیرون می‌آید و کرایه‌ها گران گردیده. ولی آیا تفاوت تا باین اندازه خواهد بود؟!..

راستی آنست که هر کسی در نوبت خود جبران بالا رفتن نرخها را می‌کند و بهای کالای خود را می‌افزاید و تنها کسانی از این جبران محرومند که ماهانه‌ی محدودی می‌گیرند ، و آنان کارکنان اداره‌ها می‌باشند. همه می‌دانند که اِشِلی[اینجا : جدول] که امروز پایه‌ی حقوقهاست در هفده و هجده سال پیش منظور گردیده. در حالی که در این مدت نرخها دست کم پنج برابر ـ و در برخی کالاها تا ده برابر ـ بالا رفته است. در این مدت به اشل تغییری داده نشده مگر پارسال اندک‌اضافه‌ای منظور شده.

در این باره بهیچ توضیحی نیاز نیست و همه می‌دانیم که بیشتری از کارکنان ادارات دولت با چه سختی می‌گذرانند. مثلاً فلان مدیر دفتر با شصت و هفتاد تومان و فلان آموزگار با صد تومان چگونه زندگی توانند کرد؟!.. مگر آنها زن و خانواده ندارند؟!.. آن کارمندان سر و پایی[؟] که میزان ماهانه‌شان از چهارصد ریال نمی‌گذرد و هر کدام زن و فرزندانی دارند با آن حقوق کم چه کار توانند کرد؟!.. آری اگر برای چند ماهی بود عیب نداشت. این گرفتاری از مدتها آغاز شده و روز بروز سختتر می‌گردد.

شگفت است که دولت در اندیشه‌ی چاره‌ای نمی‌باشد و چنانکه دانسته‌ایم آقایان وزیران برآنند که امسال نیز باین ترتیب بگذرد. ولی ما این را انصاف نمی‌شماریم. این یک چیز کوچکی نیست. این کارکنان ادارات بیگانه نیستند. از آنسوی رشته‌ی کارهای دولت در دست اینهاست. کسانی که در چنین تنگی و سختی باشند با چه دلگرمی کار توانند کرد؟!..

چند روز پیش با یکی از سران ادارات این سخن می‌رفت و چنین پاسخ داد : دولت می‌خواهد از بودجه بکاهد نه آنکه بآن بیفزاید. سپس گفت : «بعقیده‌ی من درستکاری و نادرستی از کمی یا فزونی حقوق نیست. آنکه درستکار است اگر از گرسنگی بمیرد دست بنادرستی دراز نمی‌کند». من بهتر دانستم بخاموشی گرایم و پاسخی باو ندهم. زیرا نخست این سخن مبالغه‌آمیز است. در ایران گفته‌های مبالغه‌آمیز فراوانست و مردم آنها را دوست می‌دارند. چنانکه هندیها از فلفل بسیار و خوراک تند لذت می‌برند ایرانیان هم از سخنان مبالغه‌آمیز لذت می‌برند. هنگامی که پایت را بزمین کوبی و بتندی بگویی «آدم درستکار از گرسنگی می‌میرد و دست بنادرستی باز نمی‌کند» همه خوششان می‌آید و شما را تصدیق می‌کنند. ولی همان کسان خود از آزمایش بیرون نتوانند آمد.

آری چنان کسانی هستند که به هر سختی دچار گردند دست از درستکاری برندارند. ولی بسیار کمند. بیشتر مردم آنانند که چون بسختی افتادند ناگزیر بنادرستی پردازند. اینست در سالهای گرانی دزدی بسیار می‌گردد. یک پدری که بچه‌هایش در این هنگام سال روی میوه نمی‌بینند و هر روز گله‌های معصومانه‌ی خود را بگوش پدر و مادر می‌رسانند ، بآسانی نخواهد توانست پاکدامن باشد. یک کسی که پول برای کفش بچه‌اش ندارد و هر روز او را با کفشهای کهنه و پاره و با چشم اشک‌آلود روانه‌ی دبستان می‌گرداند به یک روان بسیار نیرومندی نیاز دارد تا از راه در نرود. اینست می‌گوییم آن جمله مبالغه‌آمیز است.

دوم گفتگوی ما از درستکاری و نادرستی نبود. از سختی زندگانی و از فشار آن بود. بسیار خوب : آدم درستکار به کمی حقوق تاب آورده دست بنادرستی باز نمی‌کند. ولی آیا بسختی زندگانی نیز چاره تواند کرد؟!.. آیا از آه و تحسر فرزندان خود هم جلوگیری تواند نمود؟!.. آیا نباید باینها چاره ‌اندیشید؟!..


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 12ـ با بدنهادان دشمنی نمایید (یک از یک)


در شماره‌ی دیروز پرچم شرحی از حال آذربایجان نوشتیم و اینک می‌خواهیم باز در آن زمینه چند سخنی نویسیم :

چنانکه می‌شنویم ماجراجویانی که در تبریز و ارومی و دیگر جاها حزب می‌سازند و یا دسته بسته بآدمکشی می‌پردازند ، چنین وامی‌نمایند که افسران سپاهی و کارکنان سیاسی شوروی پشتیبانی بآنان دارند و باین آوازه‌ی دروغ کار خود را پیش می‌برند.

در نتیجه‌ی همین نسبت است که کارکنان دولت شوروی بارها بصدد تکذیب آمده و این نسبت را از خود رد کرده‌اند.

ما می‌خواهیم بکارکنان دولتی ایران در آذربایجان و همچنین بمردم آنجا بگوییم که گذشته از آنکه کارکنان دولت شوروی چنان نسبتی را تکذیب می‌کنند و این تکذیب دارای همه گونه اعتبار می‌باشد اساساً ما با دولت شوروی پیمانی داریم و آن پیمان باستواری خود برجاست.

در شهریور ماه که سپاهیان دو دولت بخاک ما درآمدند و آن حوادث رخ داد ، خود آنان در همه جا آگهی پراکندند که درآمدنشان بایران از روی دشمنی نیست و بیش از این مقصودی ندارند که از وضع جغرافیایی کشور ما استفاده‌ی جنگی کنند و سپس خود آنان پیمانی پیشنهاد کردند که چند هفته در مجلس بگفتگو گزارده شد و پذیرفته گردیده و در آن پیمان تصریح گردیده که این بودن سپاه انگلیس و روس در ایران اشغال نظامی نیست و هیچ گونه مزاحمتی با قوای تأمینیه نخواهند داشت و هیچ گونه دخالتی در کارهای درونی ایران نخواهند نمود.

در نتیجه‌ی آن اظهار دوستی که نمودند و این پیمانی که بستند ما نیز با آنان رفتار دوستانه می‌نماییم و در این هنگام که سراسر جهان در جوش و خروشست و هر توده‌ای از بزرگ و کوچک از سرنوشت آینده‌ی خود گفتگوها و جستجوها می‌کند ما با یک آرامش و خاموشی روز می‌گزاریم و بلکه بجلوگیری از احساسات جوانان و دیگران می‌کوشیم. و باطمینان اینکه همسایگان استقلال کشور ما را در پیمانی که بسته‌اند تصریح نموده و البته آن را محترم می‌شمارند از تشویش خودداری نموده یک جمله در روزنامه‌هامان شکایت نمی‌نویسیم.

تاکنون بارها رادیوهای محور سخن از دخالت کارکنان شوروی در آذربایجان راندند و رادیوها و روزنامه‌های روسی و انگلیسی بتکذیب پرداختند و در هر فرصتی از اشاره باستواری مواد پیمان خودداری ننمودند.

کوتاه مطلب : آنچه نباید ترتیب اثری کرد اینست که کارکنان دولت شوروی از اشرار و ماجراجویان پشتیبانی نمایند. این چیزیست که هیچگاه نباید پذیرفت و هیچگاه بِرو نباید آورد.

ما باید گناه را از خود آن اشرار و ماجراجویان بدانیم. باید آنها را به پستنهادی بشناسیم و از نفرت و بیزاری بازنایستیم. باید فراموش نکنیم که در چنین هنگامی که می‌بایست همه هوسها را کنار گزارند و همه کینه‌ها از یاد برند و همگی از دور و نزدیک دست بهم داده ‌امنیت و آرامش را نگاه دارند و همدستی و یگانگی نشان دهند ، یک دسته بدنهادانی فرصت یافتند و به بهانه‌هایی دم از تفرقه زدند و با یک خیالهای خائنانه‌ای حزبها ساختند و بدستاویز مسلک دسته‌های تاراجگری و آدمکشی بروستاها فرستادند.

باید فراموش نکنیم که در توده‌ی ما چنین بدنهادانی بسیارند. فراموش نکنیم که تاراجگران کرد همینکه فرصت یافتند از کشتار و یغما پرهیز نمی‌کنند. فراموش نکنیم که آسوریان در رضائیه همیشه مایه‌ی دردسری برای ما فراهم می‌کنند. فراموش نکنیم که یک دسته هوسمندانی در توده‌ی ما یافت شده‌اند که اگر یک رضاشاهی برخاست و مشتی گره کرد پستنهادانه خاموشی می‌گزینند و باین گوشه و بآن گوشه می‌خزند و اگر آزادی داده شد این زمان در لجام‌گسیختگی اندازه نمی‌شناسند و بنام خودنمایی و هوسبازی پشت پا باستقلال کشور نیز می‌زنند.

اینها از آلودگیهای خود توده است. ما باید در اندیشه‌ی چاره باین آلودگیها باشیم. باید این نامردان را دشمنان خود دانسته سزای خائنان بایشان دهیم. باید نگوییم از ما هستند. نگوییم خویشان یا دوستان ما می‌باشند. نگوییم نام ایرانیگری برای خود دارند. باید فریب آزادیخواهی و مسلکداری که از خود می‌نمایند نخوریم. [1]

بیشرمی ‌نگرید : اشرار را برمی‌انگیزند که بروستاها روند و مردان و زنان بیگناه را بکشند ، و چون نیروی نظامی از چگونگی آگاه می‌گردد و بسراغشان می‌رود و دستگیرشان می‌سازد این زمان بدادخواهی می‌پردازند و تلگراف می‌فرستند که قوای دولت «چون فاشیستهای خونخوار» بفلان دیه ریختند و چنین کردند و چنان کردند. با این جمله می‌خواهند خود را آزادیخواه بجلوه دهند و در ضمن دعوا انتساب بدولت شوروی نمایند. اینست شیوه‌ی کاری که برای بدنهادیهای خود اندیشیده‌اند.

بدنهادان بنام هواداری از رنجبران ریشه‌ی رنجبران را می‌کنند. آدمکشان و تاراجگران را هوادار رنجبران می‌خوانند و سپاهیان دولتی را که برای نشر امنیت رفته‌اند ، «فاشیستهای خونخوار» نام می‌دهند. اینست نمونه‌ی وارونه‌گوییهای آنان.

👇

دوباره می‌گویم باید اینان را دشمن گرفت. باید از نفرت و بیزاری بازنایستاد. این نتیجه‌ی سستگیری مردم است که یکمشت هوسمندان خیانتکار گستاخ گردیده‌اند.

ما می‌شنویم دسته‌هایی از تبریز و دیگر جاها می‌کوچند. این کار بسیار غلط است. کوچیدن برای چیست؟!.. مگر می‌خواهید از سرزمین خود دست بردارید؟!. مگر می‌خواهید آن را باشرار واگزارید؟!.. و آنگاه بکجا می‌کوچید؟!.. مگر در شهرهای دیگر از آن بدنهادان نیستند؟!.. مگر گمان آشفتگی بهمه جا نمی‌رود؟!..

این جز نتیجه‌ی سستنهادی و ناشایستگی نیست. هرگز نباید کوچید. هرگز نباید از شهر خود چشم پوشید. چرا آن نمی‌کنید که مردانه دست بهم دهید و یک دسته‌ی نیرومندی باشید و در برابر اشرار ایستادگی نشان دهید؟!.. چرا آن نمی‌کنید که یک توده‌ای گردیده و از کارکنان دولت که بکندن ریشه‌ی اشرار می‌کوشند پشتیبانی بنمایید.

بدانید ای آذربایجانیان : وظیفه‌ناشناسی و خیانت بکشور راههای بسیاری دارد و در این هنگام یکی از آنها کوچیدن و شهر را به اشرار و ماجراجویان بازگزاردنست.

می‌دانم خواهید گفت : از دست ما کاری برنمی‌آید. می‌گویم : تا بدینسان پراکنده‌اید البته هیچ کاری از دستتان نخواهد آمد. ولی اگر آزادگی نمایید و مردانه به یک راه درآیید و یک دسته‌ی آبرومندی باشید در آنحال خواهید توانست باشرار فیروز درآیید و هر آرزویی که دارید بانجام رسانید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 52)


پانوشت :
1ـ هوسبازیهای خائنانه‌ای که در این گفتار یادش رفته سه سال پس از آن با تحریک احساسات برخی از آذربایجانیان ساده‌دل تبدیل به آشوب ننگ‌آوری در سال 1324 شد که بنام غائله‌ی دمکراتهای آذربایجان شناخته می‌شود. امروز نیز این بیگانه‌پرستان در کارند و همچون آن دو غائله‌ی پیش ، زبان ترکی را بهانه‌ی جست و خیزهاشان گرفته‌اند. دانستن حقیقت میهن و میهن‌پرستی و نیز اینکه ترکی ، زبان کهن آذربایجان نبوده ، به رسوایی و خواری این دشمنان ایران و آذربایجان یاوری بسیار تواند کرد.


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 24ـ یکی از دشواریها (دو از دو)


هیچ تردیدی نیست که باید بحقوق کارکنان دولت افزوده شود. بخصوص بحقوق آنهایی که در رتبه‌های پایین هستند ، و پول بسیار کمی می‌گیرند. چه اگر افزوده نشود و باینحال بماند بیگمان نتیجه‌های نیکی در دست نخواهد بود.

اگر باینها نیازی هست و خواسته می‌شود کارهایی را انجام دهند ، باید باندازه‌ی کافی ماهانه بایشان داد و اگر نیازی نیست باید رهاشان ساخت که در اندیشه‌ی زندگانی خود باشند. با حال کنونی ، هم آنها در سختی خواهند بود و هم کارها به نتیجه‌ای نخواهد رسید.

از آنسوی دولت نیز نخواهد توانست ببودجه بیفزاید. زیرا یک درآمد نوینی درمیان نیست. بگفته‌ی یکی از وزیران دولت می‌خواهد از بودجه بکاهد ، نه اینکه بآن بیفزاید. اینست باید راههای دیگری اندیشیده شود تا این دشواری آسان گردد.

دولت باید بپاره‌ای صرفه‌جوییهایی پردازد و آنچه از آن راه بدست می‌آید بکارکنانِ کم‌حقوق دهد. برای صرفه‌جویی راههای بسیاری هست که من اینک برخی را یاد می‌کنم :

1ـ از خرجهای بیهوده جلوگیری شود. در اداره‌ها خرجهای بیهوده بسیار است و یک رقم آن اتومبیلهای سواریست که برای رؤسای ادارات خریداری شده. در این باره بارها در روزنامه‌ها یادآوری شد و جای افسوسست که آقایان وزیران گوش ندادند. امروز این حال کارکنان اداراتست که یک دسته‌ی انبوهی از آنها خرجهای ضروری زندگانی را راه نمی‌توانند انداخت و یک دسته‌ی دیگر زنها و فرزندانشان با اتومبیلهای دولتی بگردش می‌روند.

من نمی‌دانم دولت چه فلسفه‌ای برای نگهداری این اتومبیل‌ها می‌اندیشد؟.. اگر می‌گوید مایه‌ی آبروی دولت است می‌گوییم این در حالیست که داشته باشید و بتوانید بهمه‌ی کارکنان باندازه‌ی نیاز حقوق دهید. در آن صورتست که این اتومبیلها مایه‌ی آبروی دولت تواند بود. در اینحال که دسته‌ی انبوهی از کارکنان ادارات بحال بینوایی افتاده‌اند و دوست و دشمن همگی بحال ایشان آگاهست آیا باز اتومبیل‌سواری رؤسای بلندپایه مایه‌ی آبرو تواند بود؟!..

چنانکه شنیده شده نزدیک بپانصد تا اتومبیل‌های سواری بادارات داده شده. کنون ملاحظه کنید که با این گرانی لاستیک و دیگر افزارها چه پول گزافی در این راه صرف می‌شود. این هنوز ـ یک رقم خرجهای بیهوده است که من چون میدانم نوشتم. بیگمان رقمهای دیگر نیز هست.

2ـ دوم برخی اداره‌های بیهوده الغاء ‌شود. من چند روز پیش کانون بانوان را یاد کردم. مانندهای آن بسیار است که اگر الغاء شود و کسانی که بیهوده و ناسزا حقوق می‌برند بیرون رانده شوند از این راه هم مبلغ گزافی صرفه‌جویی خواهد شد.

3ـ بکسانی که از چند جا حقوق می‌گیرند تنها از یکجا حقوق داده شود. این یکی از داستانهای شگفتیست که کسان بسیاری ـ نمی‌دانم در سایه‌ی پررویی و بیشرمی و یا در نتیجه‌ی خویشاوندی با آقایان وزیران یا به هر علت دیگری ـ از چند جا حقوق می‌گیرند. یکی از آشنایانم چند روز پیش از این نامهای چند تن از نمایندگان مجلس را می‌شمرد که از اداره‌ها نیز حقوق می‌گیرند و من در شگفت شدم. زیرا با ماهی پنج‌هزار ریال چه جای آنست که کسی با تشبث یک حقوقی نیز برای خود از جای دیگری درست گرداند.

آیا این کار با راهزنی بوئراحمدیها چه تفاوتی دارد؟!.. این کار از دزدی کجایش جداست؟!.. ای نامردان مگر بچاپ‌بچاپ است که بدینسان بیباک و بی‌پروا دست بمال دولت یازیده‌اید؟!..

بسخن بیش از این دامنه نمی‌دهم. این یکی از دشواریهاییست که باید چاره شود و ما برخی پیشنهادهایی کردیم. ولی اگر دولت بخواهد و در اندیشه‌اش باشد راههای دیگر پیدا خواهد کرد. چیزی که هست ما می‌بینیم اهمیتی باین موضوع داده نمی‌شود. ولی ما این را مهم می‌شماریم و اینست باین یادآوری برخاسته‌ایم. اگر کسان دیگری هم از روی بینش و آگاهی گفتارهایی فرستند ما در پرچم چاپ توانیم کرد.

(پرچم روزانه شماره‌های 124 و 125)


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 13ـ باید اندیشه‌ها یکرویه گردد (یک از یک)


در گفتارهای گذشته معنی «دارایی» را روشن گردانیدیم. دارایی این خاک و این آبها و این هوا و این تابش آفتابست ، این کانهاست که بفراوانی در سینه‌های کوهها خوابیده ، این جنگلهای انبوه است که از این سر کشور تا بآن سر کشیده ،‌ این چشمه‌هاست ، این رودهاست ، این چمنهاست ، این چراگاههاست ، این چهارپایانست که از هر گونه در دسترس ماست و در کارهای زندگانی بما یاری می‌کنند ، این مرغهای قشنگ است که در خانه‌ها و در باغها با ما همسایگی می‌کنند.

اینهاست اساس دارایی. باید قدر اینها را دانست که از یکسو در اندیشه‌ی نگهداری آن بود و از یکسو بآبادی و نیکیش کوشید.

در شهریور ماه گذشته که آن حوادث اندوه‌انگیز رخ داد در همان روزها یکی از نمایندگان در مجلس گفتگوی جواهرات کرد و این سخن بزبانها افتاد ، و من میدیدم مردم با یک علاقه‌ی بسیاری باین گفتگوها می‌پردازند و از اینکه شاه گذشته آنها را با خود نبرده شادیها می‌نمایند.

این کار آنان بمن بسیار ناگوار می‌افتاد. زیرا می‌دیدم اینان به بیمهایی که از هر سو کشورشان را فراگرفته اهمیت نمی‌دهند ولی درباره‌ی جواهر آنهمه علاقه نشان می‌دهند.

می‌دیدم اینان از حقایق بسیار دورند و چنین می‌دانند که سرمایه‌ی زندگیشان آن جواهرات و مانند آنهاست. می‌دیدم معنی درست دارایی را نمی‌دانند.

از نظر حقیقت ارزش جواهر بسیار کمست. فلان لعل یا زمرد جز یک سنگ سرخ یا سبزی نیست و خود بیش از این سودی ندارد که یک پادشاهی آنها را بتاج خود زند و یک زنی آنها را بخود آویزد. اگر با آب و خاک بسنجیم همه‌ی آن جواهرات بهای یک کیلومتر زمین نمی‌باشد. زیرا این یک کیلومتر زمین سرچشمه‌ی زندگانی گروهی تواند بود ولی آن سنگهای قشنگ در زندگی هیچ اثری نتواند داشت.

اینها با آن اهمیتی که در نظر مردم دارند از دیده‌ی حقیقت همسنگ دیگر سنگها هستند. اینها نه گرسنه‌ای را سیر توانند کرد ، نه بدردی درمان توانند بود. نه به لُختی رخت توانند گردید. اگر روزی پایش افتاد و نیاز پیدا گردید باید در راه نگهداری کشور از اینها چشم پوشیم. نه تنها اینها ، باید از جانها در راه آن درگذریم. این سرزمین سرچشمه‌ی زندگانی ما و فرزندان ماست. اینها خانه و آسایشگاه ماست. باید همه‌ی ارزش را باین دهیم. باید همه‌ی کوشش را در راه نگه داشتن و آباد گردانیدن این بکار بریم. این وظیفه‌ی مردانگی هر کسی است.

در چندی پیش این را نوشتم که بمردم ایران هر سخنی را بگویید خواهند گفت : «می‌دانم». راستی هم آنست اینان از هر مطلبی یک چیزهای ناقص را شنیده‌اند و بی‌آنکه نیک بفهمند و باور کنند به دل سپارده‌اند. مثلاً نام میهن‌پرستی را شنیده و شاید چند گفتاری نیز در پیرامون آن خوانده‌اند. ولی از آنسوی مغزهاشان پر از اندیشه‌هاییست که بضد میهن‌پرستی می‌باشد.

امروز در ایران این یکی از گرفتاریهاست. این یکی از گرفتاریهاست که ‌اندیشه‌های درهم و ضد هم مغزها را پر گردانیده و خود نتیجه‌ی آنهاست که اراده‌ها سست شده ، فهمها از کار افتاده ، مغزها تباه گردیده. یکی از بدبختیهای ایرانیان همین می‌باشد و در این باره در سی سال اخیر بیش از همه روزنامه‌ها باعث بوده‌اند. اینها برای پر کردن ستونهای خود هرچه پیدا کرده بچاپ رسانیده‌اند ، و آنچه امروز گفته‌اند فردا بضدش نوشته‌اند. [1]

امروز شما اگر پیش کسی از میهن‌پرستی گفتگو کنید و این سخنانی را که نوشتیم برایش بگویید همه را گوش دهد و چنین وانماید که خودش هم می‌دانسته ، بلکه چه‌بسا ایراد گرفته می‌گوید : «ما مگر اینها را نمی‌دانستیم؟!..». سپس اگر سخن از مادّیگری برانید و چنین بگویید : «آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد و اعتنا بهیچ چیزی نکند» ، یا اگر از شعرهای خیام و حافظ برایش بخوانید : «اینجهان هیچست و پوچست ، باید دم را غنیمت دانست و در فکر گذشته یا آینده نبود» ، یا اگر گفتگو از صوفیگری کنید که : «آدم باید دنیا را ترک کند و تنها در اندیشه‌ی تصفیه‌ی نفس باشد» ، بهمه‌ی اینها نیز گوش دهد و هیچ نگوید : «اینها کجا و میهن‌پرستی کجا؟!» ، هیچ ایراد نگیرد که اینها با زندگانی سازش ندارد ، هیچ نپرسد : «آخر این سخنان ضد هم برای چیست؟!..» زیرا از بس سخنان درهم و متضاد شنیده که از یکسو عادت گرفته و از سوی دیگر مغزش از کار افتاده و اساساً معنی درست اینها را نمی‌فهمد تا متضاد بودنش را بداند.


👇

از سخن خود دور نیفتم : بسیاری از ایرانیان این سخنانی را که ما درباره‌ی «دارایی» و آب و خاک و میهن‌پرستی نوشتیم خوانده چنین خواهند گفت : «ما اینها را می‌دانستیم». اینان «دانستن» را همان شنیدن و بیاد سپردن می‌شمارند. ولی این دانستن نیست. «دانستن» آنست که یکی یک موضوعی را نیک بفهمد و با دلیل آن را تصدیق کند و بروی آن پافشاری نماید و اگر سخنی را بضد آن شنید با دلیل رد کند و پس از همه آن را بکار بندد و رفتارش از روی آن باشد. دانستن این را می‌گویند ، و ما نیز اینگونه دانستن را می‌خواهیم.

ما می‌خواهیم ایرانیان این سخنان را نیک بفهمند و نیک بیندیشند و باور کنند و هر گونه ‌اندیشه‌های ضد آن که در دل دارند بیرون کنند.

می‌خواهیم این را باور کنند که این سرزمین که خدا بایشان داده سرچشمه‌ی زندگانی خودشان و فرزندانشان می‌باشد و اینست باید آن را گرامی شمارند و قدرش دانند و بنگهداریش کوشند.

می‌خواهیم این را باور کنند که اگر نکوشند این سرزمین از دستشان خواهد رفت و همگی بزیردستی و بندگی خواهند افتاد و پراکنده و خوار و بیچاره خواهند گردید.

می‌خواهیم اینها را نیک بفهمند و باور کنند و بکار بندند ، آن وقت آن سخنان بیهوده‌ای را که از بدآموزیهای مادّیگران یا از گفته‌های بیپای شاعران یا از فریبکاریهای ملایان و دیگران شنیده‌اند و با این اندیشه‌ها نمی‌سازد از دل بیرون کنند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 56)


پانوشت :
1ـ در چهل سال گذشته نیز حکومت ملایان به این آشفته‌اندیشی بسیار افزوده. زیرا اینها که بجای کارِ راست و بنیادی ، بیش از همه کارشان را با «تبلیغ» و «نمایش» پیش برده‌اند ، میکرفن بدست و دوربین بدوش به میان مردم رفته و از ایشان گزارشهای خبری دلخواه خود را فراهم آورده نشان داده‌اند. بدآموزی آن کار این بوده که هر کسی گمان کرده می‌تواند و باید به هر جستاری درآید و دانسته و ندانسته ، اندیشیده و نیندیشیده به سخن بلکه به پندآموزی درآید. در سالهای نخست ، گزارشگران «صدا و سیما»شان همیشه می‌پرسیدند : اکنون چه «پیامی» برای مردم دارید؟ و مردم فریبخوار و ساده‌دل نیز آغاز می‌کردند به سخن‌بافی و «پیام دادن». کم‌کم زشتی این از میان برخاست و اکنون بسیار کسان هر یک خود را پیشوایی می‌پندارد که باید در هر زمینه‌ای به سخن درآید و گفتار نویسد و راه چاره نشان دهد.

نمونه‌ی آن سخنبافیهاییست که امروز بویژه در اینترنت و پیامرسانها بفراوانی دیده می‌شود. امروز ما بجای آنکه از متخصصان توده که تعدادشان هم محدود هست سخنان پرمغز بشنویم ، از کانالها و «گروهها» و «سایتها» صدها سخن کم‌ژرفا و بی‌مایه می‌شنویم که نتیجه‌ای جز آشفته‌اندیشی و بیکارگی مغزها ندارد.


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (یک از سه)


بارها شنیده‌ام کسانی بمن نسبت می‌دهند که منکر ماشین هستم. همین اکنون نامه‌ای در پیشم است که یکی می‌نویسد : در فلان مجلس گفتگو از مضرات ماشین می‌رفت من هم با عقیده‌ی شما موافقت کردم.

من در شگفتم که سخنی را که می‌نویسم بیشتری از مردم نیک نمی‌خوانند و نیک نمی‌فهمند ، و بسیاری از ایشان بگفته‌های من معنایی از پیش خود می‌دهند. ما ناگزیر شده‌ایم هر سخنی را یک بار بنویسیم و یک بار هم در پیرامون آن شرحها داده بگوییم : مقصود ما فلانست و فلان نیست.

در آغاز جوانیم روزی در تبریز بسربازخانه رفتم ، دیدم یک سرکرده‌ای بقزاقهای سوار مشق می‌دهد. ولی چون ایشان زبان فارسی نمی‌فهمند یک بار فرمان می‌دهد و یک بار بترکی ترجمه می‌کند. مثلاً فرمان می‌دهد «بچپ!» و سپس می‌گوید : «صولا ها !» [1] اکنون کار ما به همان صورت افتاده.

سخنانی که درباره‌ی ماشین نوشته‌ایم پرمغزترین سخنانست و بسیار جای افسوسست که ایرانیان بجای فهمیدن آنها بتحریفش می‌پردازند. باز جای افسوسست که ما با نادانیها و گمراهیهای ایرانیان سرگرم نبرد شده‌ایم و نمی‌توانیم این سخنان را بگوش جهانیان برسانیم. اگر کسانی می‌خواهند گفته‌های مرا درباره‌ی ماشین بدانند باید بخش نخست کتاب «آیین» را که بعربی هم ترجمه شده بخوانند ، و برای آنکه خوانندگان پرچم از آن ناآگاه نمانند فشاره‌ی گفتارهای خود را در اینجا می‌آورم و من خواستارم این را با دقت بخوانند و بیندیشند :

از صد و دویست سال باینسو در اروپا پیاپی ماشینها و افزارها اختراع گردیده و درباره‌ی هر یکی از آنها گفته شده که باعث آسایش مردمانست. مثلاً راه‌آهن را اختراع کرده چنین گفته‌اند : «راهها را نزدیک می‌گرداند و زحمت مردمان را در راه‌پیمایی و بارکشی ده بر یک کمتر می‌سازد». ماشین دوخت را ساختند چنین گفتند : «از رنج خانواده‌ها بسیار می‌کاهد. رختی را که در سه چهار روز می‌دوختند با این ماشین در سه چهار ساعت خواهند دوخت». ماشینهای کشاورزی را پدید آوردند و چنین گفتند : «بزندگانی کمک بسیار خواهد کرد و کشاورزان رنجشان ده بر یک کم خواهد شد». درباره‌ی هر اختراعی این سخن را گفتند و شما چون بیندیشید اینها همه راست است. زیرا بیگفتگوست که راه‌آهن ، آیروپلان و هواپیما [2] رنج سفر و بارکشی را ده بر یک کم گردانیده. همچنین دیگر ماشینها هر یک در نوبت خود از زحمت کار و کوشش بسیار کاسته است ـ ما راهی را که صد سال پیش ده روزه می پیمودیم اکنون یک روزه می‌پیماییم. همچنین در دیگر کارها.

ولی گفتگو در اینجاست که از روزی که این اختراعها پیدا شده زندگانی آدمیان نیز بجای آنکه آسوده‌تر و آسانتر گردد روز بروز سختتر و پررنجتر شده. پس این از کجاست؟. از روی آن حسابهایی که ما درباره‌ی اختراعها رفته‌ایم و هر یکی را وسیله‌ی کمی زحمت و رنج شمرده‌ایم اکنون بایستی رویهم‌رفته رنج زندگانی ده بر یک کمتر شده باشد. مثلاً اگر در صد سال پیش مردمان روزانه ده ساعت کار می‌کردند ، اکنون می‌بایست هر روزی یک ساعت بیشتر کار نکنند و بازمانده را بآسایش و خوشی پردازند. در حالی که قضیه بعکس است و امروز رنج و کوشش مردمان بسیار بیشتر از صد سال پیش است. ما خود بیاد داریم که بیست سال پیش آسوده‌تر از اکنون بودیم.

اساساً این یک چیز محسوسیست که پیشرفت اختراعات با سختی زندگانی همدوش و همگام است و در هر کشوری که اختراعات و افزارهای نوین بیشتر بکار می‌رود رنج زندگانی هم بیشتر است. مثلاً در آمریکا چنانکه «ماشینکاری»[= ماشینیزم؟]رواج بیشتر دارد زندگانی نیز سختتر می‌باشد. در آمریکا انبوهی از مردم نان را به بهای جان بدست می‌آورند.


پانوشتها :
1ـ صولّا یعنی به چپ. صولا ها ! یعنی بچپ ها !. «ها» در اینجا برای تأکید است.
2ـ به گمان ما هواپیما می‌بایست درون پرانتز نوشته شود.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 14ـ درباره‌ی استقلال (یک از دو)


در شماره‌ی 57 پرچم گفتاری از آقای دادپرور درباره‌ی آذربایجان بچاپ رسانیدیم که در آن چنین می‌گوید : «در آذربایجان پرچم مانند دسته‌ گلی دست بدست می‌گردد ... هر کس می‌خواهد ببیند نسبت به آذربایجان تازه چه نوشته شده ... اما افسوس ... کمتر در پرچم خبر مسرت‌بخشی نسبت به آذربایجان خوانده می‌شود». [1]

می‌گویم : چه آذربایجان و چه دیگر جاها «خبر شادی‌آور» بسته بکوششهای خود ماست. ما را از این گرفتاریها جز کوششهای خودمان رها نخواهد گردانید. باید بکوشیم و فیروز گردیم و به نتیجه‌های شادی‌آور رسیم.

بدانید ای آقای دادپرور : در جهان هیچ کاری بی‌انگیزه نتواند بود. همان ناموسهایی که در فیزیک و شیمی و دیگر علوم خوانده‌اید در سراسر کارهای جهان حکمفرماست. این گرفتاریها و سختیهای ما بی‌علت نیست. یک کار تصادفی نبوده. نتیجه‌ی اوضاع کواکب نمی‌باشد. اینها نتیجه‌ی آلودگیهای هزارساله است. آلودگیهای هزارساله این توده را ناتوان گردانیده و از پا انداخته و اینست همیشه صدمه می‌خورد ، همیشه گزند می‌بیند.

از اینسوی امروز هم اگر از راهش بکار درآییم و بکوششهای دلسوزانه پردازیم ، این کوششها بی‌نتیجه نخواهد ماند و هرآینه فیروزمند خواهیم گردید.

آذربایجان یک رشته نیازمندیهایی دارد که باید دولت توجه کند. درباره‌ی آنها گفتگو شده است و ما نیز فشار توانیم آورد. ولی اساس چیزهای دیگریست. یک رشته موضوعهای بسیار مهمتری درمیان است که مربوط بخود توده است.

امروز در گام نخست ما نیاز بنگهداری کشور خود داریم. امروز این جنگها و خونریزیها که در جهان برخاسته همه برای آب و خاکست. ما نیز باید در اندیشه باشیم. نباید بی‌پروا نشینیم و چشم براه حوادث دوزیم.

امروز جنگ است و دولتها در برابر یکدیگر میدانها باز کرده‌اند. شاید فردا نیز گفتگوی آشتی و تقسیم غنایم جنگ بمیان آید. در همه‌ی این حالها بکشور ما خطرهایی متوجه است و ما باید خود را برای مقاومت با حوادث آماده گردانیم.

من می‌شنوم کسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین می‌گویند : «ایران طلسمی است که هر که در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتوده‌ای که بدبختی رو آوَرَد ‌اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان می‌گردد. خلفای عباسی در دوره‌های ناتوانی خود عقیده داشتند که هیچ کس با آنان دشمنی نتواند کرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة». [2] با این خرافه‌ی رسوا دلهای خود را شاد می‌ساختند ولی روزی رسید که از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند که خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافه‌ی رسوا بود که چهل روز در بغداد کشتار می‌رفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان می‌گردانیدند.

این ننگی برای یک توده است که بجای کوششهای مردانه ، خود را با این خرافه‌ها دلخوش گرداند. ننگ است که چنین اندیشه‌ای از دل کسی گذرد ، چه رسد بآنکه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.

مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند که نکوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده که قانون طبیعت درباره‌ی اینها نقض گردد؟!..

کسان دیگری را می‌شنوم چنین می‌گویند : «این مملکت صاحبی دارد. او خود نگه می‌دارد». بپرسید : آن صاحب کشور کیست؟!.. تا کی می‌توان این سخنان پیره‌زنانه را شنید؟!..

یک دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین می‌گویند : «چه کشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همه‌ی اینها یکی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش می‌آورند. [3]

باید گفت : نخست کشور است و پس از آن مسلک و اندیشه. ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاک ، خون یکدیگر را می‌ریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن می‌بارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!

یک دسته‌ی دیگر نومیدی نشان داده چنین می‌گویند : «ما بیست‌ملیون نفر چه کار خواهیم توانست و بکجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانه‌ی آنهاست. اینها نمی‌فهمند که شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمی‌باشد و امروز درمیان دولتها توده‌های سه‌ملیونی و پنج‌ملیونی هست که استقلال دارند و دولتها از آنها حساب می‌برند. گذشته از اینکه ما هم کم نیستیم و اگر از راهش کوشیم بسیار فزونتر از آنیم که پنداشته می‌شود.

به هر حال اینها همه بهانه‌های بیجاییست و ما باید بکشور خود علاقه‌مند باشیم و برای کوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آینده‌اش بیمناکست و کسی نمی‌داند چه حوادثی در پیش خواهد بود. کسی نمی‌داند چه تاختهایی از زمین و از هوا بکشور ما خواهد بود. کسی نمی‌داند چه طمع‌هایی به آب و خاک ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بی‌پروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.


👇

خواهید گفت : از چه راه؟.. می‌گویم از همان راهی که بارها شرح داده‌ایم. باید یک دسته غیرتمندان و آزادگان جدا گردند و دست بهم دهند و اندیشه و سخن یکی گردانند و برای کوشش و جانفشانی آماده باشند.

امروز با این شتابی که درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیک می‌گردد نخواهیم توانست همگیِ مردم کشور را براه آوریم و بکار واداریم. ولی این خواهیم توانست که مردان باخرد و غیرت را بتکان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه درباره‌ی آذربایجان و چه درباره‌ی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بکوشیم.


🔹 پانوشتها :

1ـ اندک‌زمانی پس از پیشامدهای شهریور 1320 در آذربایجان آواز جدایی‌خواهی و آشوبگری برخاست. اینها جز از جدایی‌خواهیِ رسمی‌تر «فرقه‌ی دمکرات آذربایجان» در سال 1324 بود. بیگفتگو آنچه در آن زمان در آذربایجان روی می‌داد جز کار یکمشت بیگانه‌پرست نبود که به شیوه‌ی شاهسونان راه می‌زدند و روستاها را تاراج کرده سراسر آذربایجان را میدان تاخت و تاز خود گردانیده بودند. این سیاهکاریها را در چنان هنگامه‌ی بیمناکی که افتادن رضاشاه و درآمدن سپاهیان روس و انگلیس به ایران پدید آورده بود می‌کردند ـ هنگامه‌ای که کشور در هرج و مرج سراسری بود. دستاویزی که برای جدایی نشان می‌دادند زبان ترکی بود که آن را بهانه‌ی دشمنی با دولت و مردم دیگر استانها گرفته بودند. روزنامه‌ی پرچم از نخستین شماره‌اش به آن آشوبها پرداخت و با گفتارهای خردمندانه‌ی خود ، مردم آذربایجان را از دستهای پشت پرده و بهانه‌جوییهای آشوبگران آگاه ساخت و نقاب از چهره‌شان برکشید. شماره‌های بسیاری از پرچم بیرون نیامده بود که آشوبگران نقشه‌های خود را بر باد رفته یافتند. مردم آنجا آنان را بهتر شناختند و از گِردشان پراکنده شدند. آشوب از آن بیمناکی آغازی بیرون آمد ولی این گوشه و آن گوشه هنوز ادامه داشت زیرا دستهایی در کار بود که دولت ناتوان باشد و همه با نابسامانیها سرگرم باشند. از آنسو هم آرتشی که آن را «درهم شکسته» می‌شماردند هنوز راهبر درستی نداشت تا سرکشان را در کوتاه زمانی سر بکوبد.
مغز سخن در این گفتار «انتظارات و مطالباتِ» مردم برای سامان گرفتن کارها و اینکه «چه باید کرد» می‌باشد. با آنکه نزدیک به هشتاد سال درمیانه می‌گذرد چه مانندگیهایی با حال امروز کشور دارد!

2ـ معنی : خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد.

3ـ دسته‌ی دیگری هم که بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداخته‌اند که ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلکه‌ها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» کردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری که اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمده‌اند لیکن در پهنه‌ی فرهنگی شکست خورده‌اند!


🌸

(از این نوشتار)
.

(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 25ـ چرا زندگانی رو بسختی رفته؟.. (دو از سه)


این خود معماییست که چرا چنینست؟. چرا از ماشینها که بیگمان مایه‌ی کمی رنجست فزونی رنج نتیجه گرفته می‌شود؟.. آیا راز کار چیست؟.. کسی راز آن را نمی‌دانست. بسیاری از اروپاییان در برابر این معما گیج درمانده گناه را بگردن تمدن انداخته می‌گفتند : «تمدن زحمت مردم را بیشتر می‌گرداند و باید مردمان را بزندگانی ساده‌ی باستانی بازگردانید». این اندیشه در همه جای اروپا پیدا شده و کسان بسیاری کوششهایی نیز درآن باره بکار می‌بردند ، باینمعنی که جمعیت ساخته باهم پیمان می‌بستند که در یک دیهی یا در یک جزیره‌ای بحال وحشیان زندگی کنند.

قرنها بتمدن نازیده و بخود بالیده و منت بر سر جهانیان گزارده بودند ، و اکنون بازگشته می‌گفتند : باید تمدن را از میان برداشت. باید بحال وحشیگری بازگردید.

اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند از سال1311[1932م] در اروپا و آمریکا بحرانی پیدا شد. باینمعنی که بازارها بازایستاد و کالاها که با فراوانی بسیار از کارخانه‌ها بیرون می‌آمد خریدار پیدا نکرده بروی هم چیده ماند. در همه جا کار کمتر گردیده شماره‌ی بیکاران بملیونها رسید ، گرسنگی و بدبختی درمیان کارگران بحکمروایی پرداخت ، مثلاً آمریکا که مرکز ثروت جهان شمرده می‌شود شماره‌ی گرسنگان و بیکاران در آنجا به یازده‌ملیون [1] رسید. در یک خبر روتر[امروز : رویترز=Reuters] می‌گفت : «در نیویورک شماره‌ی بچه‌های بی‌خانمان و ویلگرد بسیصدهزار رسیده» که بایستی گفت سیصدهزار خاندان بهم خورده و بچه‌هایش بیرون ریخته‌اند. در یکی از مجله‌های لندن شمارشی آورده بود که در ضمن یک سال در کشورهای اروپا چهارملیون تن از گرسنگی مرده یا از ترس چنان مرگی خودکشی کرده که ما این شمارش را ترجمه کرده در پیمان بچاپ رسانیدیم.

در این گرماگرم گرسنگی و بدبختی اروپاییان بود که ‌اندیشه‌ی دشمنی با تمدن در اروپا پیدا شده و در سایه‌ی همین سختیها رواج آن بیشتر می‌گردید.

چنانکه دیده می‌شود در اینجا دو موضوع است. نخست : ماشینها و اختراعها که هر یکی کمک دیگری بآسانی کارهاست ، چگونه است که هرچه آنها فزونتر ، زندگانی سختتر می‌شود؟.. چگونه است که آن روزی که مردم همه‌ی کارها را با دست انجام می‌دادند از امروز آسوده‌تر بودند؟!.. ماشینها که می‌بایست رنج مردم را کمتر گرداند آن را بیشتر گردانیده؟!.. این نتیجه‌ی وارونه از کجا پیدا شده؟!.. دوم : اکنون که این اختراعات بسختی زندگانی می‌افزاید آیا می‌توان از آنها چشم پوشید؟!. می‌توان آنها را کنار گزاشت؟!.. و آنگاه آیا چنین کاری بسود جهانست؟!.

بهمه‌ی این پرسشها بایستی پاسخ داد. ولی کسی برای پاسخ دادن دیده نمی‌شد. نه تنها در ایران ، در سراسر اروپا و آمریکا چنین کسی درمیان نمی‌بود (و خود نبایستی باشد). در اروپا و آمریکا تنها بگله از سختی زندگانی و نکوهش از تمدن اکتفا می‌نمودند و در ایران نیز تقلید از آنان می‌کردند. در اینجا نیز نکوهش از تمدن آغاز شده بود و کسانی آن را سرمایه‌ی شهرتی برای خود گرفته بودند.

از سال 1312 که من بکار برخاستم [2] در گامهای نخست باین موضوع برخوردم و اینست کتابی درباره‌اش پرداخته سپس نیز گفتارها نوشتم. باید گفت : معما را بگشودم و راه چاره را بازنمودم و اینک اندکی از سخنان خود را در اینجا می‌نویسم :

درباره‌ی ماشینها و سختی کار باید دانست که ما در زندگانی دو رشته کوشش داریم ، یا بهتر گویم : بدو نبرد گرفتاریم. یکی نبرد با طبیعت برای بدست آوردن لوازم زندگانی و دیگری نبرد با همدیگر برای پیش افتادن و پس نماندن. زندگانی هر کسی با این دو نبرد آغاز می‌یابد و با این دو نبرد بپایان می‌رسد.

یک مثل روشنی برای این ، زندگانی یک کشاورز است : یک کشاورزی که در یک باغی یا کشتزاری زندگی می‌کند و بکشت می‌پردازد اگر کوششهای او را بدیده گیریم بدو رشته است. زیرا از یکسو باید با بیل زمین را شخم کند و تخم پاشد و به وجین پردازد و آبیاری کند و بدفع آفات کوشد که اینها نبرد با طبیعت است. از آنسوی این کشاورز باید باغ را از دزد نگه دارد. از تعدی همسایه جلو گیرد ، هوشیار باشد که دیگران میوه یا غله را زودتر از او ببازار نرسانند و جلوتر نیفتند. یک رشته هم این کارهاست که نبرد با همجنسان می‌باشد.

این یک مقدمه است. کنون ببینیم کدام یک از این دو رشته نبرد پررنجتر است و مایه‌ی سختی زندگی می‌باشد؟!.. باید گفت : نبرد با طبیعت رنج چندانی ندارد و چیزی نیست که مایه‌ی سختی زندگی باشد. بخصوص پس از اختراعهای اروپایی که چیرگی آدمیان را بطبیعت بیشتر گردانیده. آنچه پررنجتر است و زندگی را سخت و توانفرسا می‌گرداند این پتیاره‌ی[=بلا] نبردیست که درمیانه‌ی همجنسان می‌رود. ما اگر رنج و اندوه زندگانی را بصد تقسیم کنیم نَودونُه قسمت آن از راه این نبرد است و تنها یک قسمت از راه کوشش با طبیعت می‌باشد.

👇

شما می‌توانید یک شمارشی از کوششهای آدمیان بگیرید که کدامها در راه نبرد با طبیعت و کدامها در راه نبرد با همجنسان می‌باشد. این تنها کوششهای کشاورزان و ریسندگان و بافندگان و دوزندگان و سازندگان و پزشکان و دواسازان و مانند اینهاست که در برابر طبیعت می‌باشد. بازمانده همه در راه نبرد با همجنسان یا برای جلوگیری از آنست. وزیران و پادشاهان و نمایندگان مجلس و سپاهیان و افسران و اسلحه‌سازان و همگیِ کارکنان دولتی هیچ یکی با طبیعت نمی‌جنگند.. با اندکی اندیشه اینها را نیک توان فهمید.

نتیجه‌ی این سخنان آنست که رنج زندگانی بیشترش از رهگذر کشاکشیست که آدمیان باهم می‌کنند. این پتیاره‌ی نبرد است که جهانیان را از آسایش و خرسندی بی‌بهره می‌گرداند. اینست ما اگر بخواهیم از رنج و سختی زندگانی بکاهیم و جهانیان را از آسایش و خرسندی بهره‌مند گردانیم باید بکاستن از سختی این پتیاره‌ی نبرد بکوشیم (همان راهی که من و یارانم می‌پیماییم).



پانوشتها :

1ـ جمعیت آن روزی (1942) آمریکا صدوسی‌ملیون تن بوده. این در گفتار دیگری در پرچم یاد شده است. پس بیکاران آن زمان آمریکا نزدیک به 8.5 درصد بوده.

2ـ نویسنده بخش یکم کتاب «آیین» را در زمستان 1311(گویا در آخرهای سال) نوشت ولی همیشه کوششهای خود را از سال 1312 که مهنامه‌ی پیمان را هم بنیاد گزارد بشمار می‌آورد.

🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 14ـ درباره‌ی استقلال (دو از دو)


امروز دسته‌های بسیاری بکوشش در راه نگهداری کشور گردن نمی‌گزارند. چنین وظیفه‌ای برای خود نمی‌شناسند و هر دسته‌ای بهانه‌ی دیگری دارند. بارها گله کرده‌ایم که بسیاری از اینان همینکه نام «میهن‌پرستی» می‌شنوند ریشخند می‌کنند. مردک نمی‌داند میهن‌پرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهن‌پرستی یعنی غیرت و مردانگی.

کار پستی تا باینجا کشیده که دسته‌های انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمی‌شناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری کار پستی تا باینجا کشیده.

اینها نتیجه‌ی آن تعلیمات بیهوده و پستیست که از پیشوایان و آموزگاران خود گرفته‌اند. نتیجه‌ی آنست که معنی زندگی را نمی‌دانند.

هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دسته‌های انبوه دیگری که علاقه بکشور خود دارند و بکوشش و جانفشانی در راه آن آماده‌اند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یک دسته‌ای پدید آوریم.

اینان یک نقص بزرگی دارند و آن اینکه پراکنده‌اند و باهم یکی نیستند. هر کس به تنهایی آرزومند کوشش و تلاش است. از آنسوی نمی‌دانند چه کار کنند و از چه راه بکوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همه‌ی اینها را تا آنجا که می‌توانیم به یک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.

باین کار است که باید امروز بکوشیم و از این راهست که خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادی‌آور» برسیم. این کار را هم ما باید بکنیم نه دولت. این چیزی نیست که از دست دولت برآید یا وظیفه‌ی او باشد. این وظیفه‌ی خود مردم است. چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین کوشید. باید همه‌ی غیرتمندان را باین راه خواند.

ما نیز باین می‌کوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهاده‌ایم. این روزنامه زبان «آزادگان» [1] است. دسته‌ای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و می‌کوشند که دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای کوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.

این کار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :

1) پراکندگی اندیشه‌ها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر کس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست. مردمی که ‌اندیشه‌هاشان پریشان و پراکنده است در هیچ کاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراکنده‌اند اگرچه در یکجا باشند.

برای چاره‌ی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداخته‌ایم. چاره‌ی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست. اینکه مشروطه (یا سررشته‌داریِ توده) را معنی می‌کنیم و مزایای آن را شرح می‌دهیم ، اینکه «میهن» و «میهن‌پرستی» را تفسیر می‌کنیم ، اینکه حقیقت «دارایی» را روشن می‌گردانیم ، اینکه از «کارها و پیشه‌ها» بگفتگو می‌پردازیم ـ همه‌ی اینها بنام نشر حقایق و برای چاره‌ی اندیشه‌های پراکنده است.

2) هوسها و خودنماییها : یک دسته‌ای چنان گرفتار هوسبازی و خودنمایی‌اند که در چنین هنگام نیز از آن دست‌برداری نمی‌توانند. ما بارها می‌شنویم فلان آقا یک حزبی درست کرده ، فلان کسان جمعیتی تأسیس کرده‌اند.

اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این کارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشه‌ی کوششید چرا نمی‌آیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست می‌کوشیم و کنون هم یک دسته‌ی بزرگی هستیم. چه شده که شما در اندیشه‌ی حزب دیگری می‌باشید؟!.. و آنگاه با کدام مایه بچنان کاری برخاسته‌اید؟!.. کدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنکه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یک رشته سخنان پوچ و بیهوده‌ای را که از روزنامه‌ها یاد گرفته‌اید بهمدیگر فروشید چه کاری توانید کرد؟!..

در این باره یک داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش که نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم که در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیک دیدار و گفتگو کنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم کسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمرده‌اند که نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله تنها این را می‌خواهند که جلسه‌ها درست کنند و بنشینند و گفتگو کنند و بی‌هیچ نتیجه‌ای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی می‌شمارند و یک قیمتی بآن می‌دهند.

ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یک دسته‌ی دیگری گفتگوها کردیم و جلسه‌ها برپا ساختیم و در نتیجه یک جمعیتی پدید آمد. جمعیتی که از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمی‌خواهم در اینجا آن را شرح دهم.


👇

آنچه میخواهم شرح دهم آنست که پس از بازگشت من دو سه تنی خود را کنار کشیده و یک حزبی ساخته‌اند. یک مرامنامه‌ای نوشته و چند کسی را با خود گردانیده و یک نامی نیز نهاده حزبی شده‌اند. در نظر آنان حزب همینست. با همین چند چیز می‌توان یک حزبی پدید آورد.

شما بیندیشید که این کار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن کسان از چه رنجیده‌اند؟!.. آیا چه ایرادی گرفته‌اند؟!..

شنیدم گفته‌اند : چون دیدیم کاری پیش نمی‌رود این ترتیب کردیم. بهانه را تماشا کنید؟! با همدستی کار پیش نمی‌رفته دست بدامن پراکندگی زده‌اند که کاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت که جدا هستید چه کاری پیش بردید؟! چه نتیجه‌ای را بدست آوردید؟!..

این را برای مَثَل یاد کردم. در تهران نیز از این کارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقه‌مندان بکشور و توده می‌باشد. ولی باید بکوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این کوششها و از این راهست که خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادی‌آور خواهیم رسید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 61 و 62)


پانوشت :
1ـ یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزاده‌ها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور می‌گیرند می‌باشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دسته‌ای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.


🌸

(از این نوشتار)
.