پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸36ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (یک از یک)


گفتارهایی که در شماره‌های گذشته درباره‌ی «روان» نوشتیم کسانی خوانده و چنین گفته‌اند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث کرد نه از روح ..» یک دسته مردم شیوه‌شان همین است که هر سخنی که ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را می‌گفتند و اکنون هم می‌گویند و ما نمی‌دانیم کدام روز خواهد بود که این تیره‌درونها چنین سخنی نگویند؟!..

گفته‌اند : «حالا باید از جنگ بحث کرد» می‌گویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شرکت کرده‌اید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهره‌ای خواهد بود؟! این جنگ به هر حالی که می‌خواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی که هستید هستید. شما که نمی‌خواهید بخود تکانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چاره‌ای کنید چه انگلیس غلبه کند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را که دارید خواهید داشت.[1] شما اگر مردان خردمند و بافهمی ‌بودید بایستی بجای ایراد بنوشته‌های من بآن روزنامه‌هایی که گفتارهای پیاپی درباره‌ی جنگ می‌نویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیش‌بینی‌هایی می‌نمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ می‌کنند بما چه که این اندازه ‌اندیشه‌ی خود را مشغول داریم؟!. بما چه که وقت خود را در راه کشف آینده‌ی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش کرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را می‌گرفتید. افسوس که نیستید و از بیخردی بجای پرداختن بچاره‌ی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین می‌پندارید که از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.

شما آن نادانانی هستید که می‌خواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، می‌خواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یک قانون بسیار استوار طبیعی است که یک مردمی تا نیک نباشند از جهان نیکی نخواهند دید. ولی شما می‌خواهید با زور بیخردی گردن به نیکی نگزارید و خود را از آلودگیها پاک نگردانید و با اینحال از جهان نیکی ببینید. می‌خواهید دیگران که جنگ می‌کنند و خونهای خود را می‌ریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه ‌اندازه نادانید.

آن گفتارهایی که ما درباره‌ی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانکه بارها گفته‌ایم بدبختی مردم شرق از پراکندگی اندیشه‌ها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره این است که ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یک رشته حقایق را روشن گردانیم و بدینسان یک راهی باز کرده و همگی را بآن راه بخوانیم که کسانی که از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران که در کنار می‌مانند و بروی نادانیهای خود پافشاری می‌نمایند خدا میانه‌ی ما و آنان داوری کند.

این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] که در راهش می‌کوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار می‌گردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن کردن حقیقت آدمیگری می‌باشد. تاکنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را کسی نمی‌شناخته. چنانکه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر[بوشنر] و نیتچه و دیگران آن را نشناخته‌اند و اینست بآن سخنان زهرآلودی درباره‌ی جهان و زندگانی برخاسته‌اند. این سخن که بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست که از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.

شما اگر می‌خواهید ارزش این سخنان را چندان که هست بدانید این را ملاحظه کنید که دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناخته‌اند در جایی که سراپا حقایق است که کوچکترین ایرادی وارد نخواهد شد. از آنسوی چنانکه نوشته‌ایم هر کسی پیش از هر کاری لازم است که خود را بشناسد ، و کسی اگر می‌خواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.

ما برای آنکه ‌اندیشه‌های پراکنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را به یک راه بیاوریم ناگزیریم که جهان را معنی کنیم ، زندگی را معنی کنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست کشاورزی و بازرگانی و کار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم. اینهاست کار ما. اینهاست وظیفه‌ای که من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.


👇
این است من یادآوری می‌کنم که خوانندگان پرچم آن گفتارها را که در زمینه‌ی جان و روان نوشتیم بدقت خوانند و دیگران را نیز بخواندن آنها وادارند. ما معنی روان را با زبان ساده و آشکار روشن گردانیدیم برای آنکه هر خواننده‌ای بفهمد. ما این را گفته‌ایم که هر یکی از ما باید بکوشد و زنهای خاندان خود را نیز با حقایق زندگانی آشنا گرداند. ما از زنها در این کوششهای خود کمک و یاوری بزرگی چشم داریم. این است باید آنها را از میان اندیشه‌های پوچ و پراکنده بیرون آورد. باید آنها را نیز با حقایق آشنا گردانید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 183)


🔹 پانوشت :

[1] : بیگانگان نیز این را بحال خود سودمند می‌بینند که ما همه بجای آنکه درپی چاره به بدبختیهای خود باشیم به پیشامدهای جنگ (هر جنگی) و انتخابات کشورهای توانا و یک رشته اخباری که ظاهر سیاسی دارد ولی راستی را جز سرگرم گردانیدن مردم و غافل کردن ایشان از بدبختیهای خود میوه‌ای ندارد بپردازیم.


🌸
20ـ لودویگ بوشنر (Ludwig Büchner)
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 30ـ بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید (یک از یک)


یکی از خوانندگان پرچم چنین می‌نویسد : «سرمقاله‌ی شماره‌ی 164 پرچم ، بخصوص قسمت اخیر آن بقلب من آتش زد. از بیان تا بیان فرق بسیار است. دیگران نیز از انحطاط شرقیان سخن می‌رانند ولی شما مطلب را مجسم می‌گردانید. شرقی و غربی را بترازو گزارده جلو چشم آدم می‌گیرید اینست آدم دلش آتش می‌گیرد. ولی از طرف دیگر چه میتوان کرد و در مقابل حقیقت جز تسلیم و اذعان چاره چیست؟..

شما می‌نویسید : در آمریکا درمیان یکصدوسی‌ملیون مردم تنها دو حزب هست و تاکنون سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان که فرصت پیش می‌آید در اندک‌زمانی بیست یا سی حزب پدید می‌آید. علت را تشریح کرده می‌نویسید : آن آمریکایی معنی حزب را می‌داند. می‌داند که حزب برای هوسبازی نیست ، برای آنست که یک جمعی دست بهم دهند و بکارهای کشور پیشرفت دهند ، و اینست مادامی که یک چنان جمعیتی آماده هست هر کسی بخود حق نمی‌دهد که با چند تنی دست بهم دهد و یک حزب نوینی پدید آورد. زیرا می‌داند که چنین کاری جز خیانت بکشور نیست. با خود می‌اندیشد که من که امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمی‌گزارم و خودخواهی مانع من می‌شود دیگران نیز با جمعیتی که من خواهم ساخت همان رفتار را خواهند نمود ، و نتیجه آن خواهد شد که هر چند تنی خود جمعیت دیگری باشند و یک حزب بزرگ آبرومندی پدید نیاید. آن آمریکایی این را می‌داند و می‌فهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نگردیده ولی ایرانی نمی‌داند و نمی‌فهمد و اینست باین هوسبازیها می‌پردازد. در خاتمه از این سخنان خود نتیجه گرفته می‌گویید : پیداست که چنین کسانی را همسری با آنان نتواند بود. پیداست که سرنوشتی جز زیردستی نخواهند داشت.

این گفته‌های شما همچون نیش به دل آدم فرومی‌رود. ولی درد اینجاست که جز حقیقت نیست و انسان چاره جز پذیرفتن ندارد. کدام یکی از این مطالب قابل رد است؟ آدم چون می‌اندیشد می‌بیند حقیقتاً بانحطاط افتاده‌ایم. لیکن شما را بخدا اگر چاره‌ی این را می‌دانید کوشش دریغ نگویید. بکوشید و خسته نشوید. من تاکنون در نوشته‌های شما خلاف حقیقتی ندیده‌ام ولی از بس موضوع مهم است خواهشمندم علت این را روشنتر گردانید. خدا می‌داند من در سهم خود حاضرم با جان و مال در راه چاره سعی کنم».

اینست خلاصه‌ی یک نامه‌ی مفصلی که یکی از خوانندگان نوشته و خواستار شده نامش را آشکار ننویسیم. ما در پاسخ می‌گوییم : چنانکه بارها گفته‌ایم این درماندگی و آلودگی در ایرانیان طبیعی نیست. ایرانیان نه در ساختمان تنی ، و نه در نیروهای روانی از اروپاییان کمتر نیستند. آنچه ایرانیان را باین حال آلودگی و درماندگی انداخته این اندیشه‌های پوچ و پریشان و گمراهست و ما برای این دلیلهای دانشمندانه (از راه روانشناسی) یاد کرده‌ایم با این حال در شماره‌های آینده یک دلیل دیگری نیز یاد خواهیم کرد تا خواهش نویسنده‌ی این نامه بجا آید.

درباره‌ی چاره نیز ما گفته‌ایم و دوباره می‌گوییم یک راه بیشتر نیست و آن اینکه حقایق انتشار یابد و مردم معنی درست زندگانی را بفهمند و یک راه نوینی برای زندگی ، از روی خرد گشاده گردد. اینست چاره و جز این نیست. این چاره نه تنها برای ایران یا برای شرقیانست ، برای سراسر جهانست. بآن گرفتاریهای اروپا نیز چاره جز این نمی‌باشد.

امروز ایرانیان بچند گرفتاری سنگینی دچارند :

1) نادانی و نافهمی ـ از بیست‌ملیون مردم هزار تن پیدا نمی‌کنید که بحقایق زندگی آشنا باشند و هر یکی مغزهاشان پر از پندارهای بیپاست. سی‌وشش سالست در این کشور مشروطه اجرا گردیده و شاید هزار تن نیست که معنی درست آن را بشناسد. در دیگر زمینه‌ها نیز چنینند.

2) پراکندگی و پریشانی ـ از این بیست‌ملیون ، هزار تن دارای یک راه یا یک مقصد نیستند و شما ده تن را که دارای یک اندیشه باشند درمیان ایشان پیدا نتوانید کرد.

3) پستی و آلودگی خویها ـ از بزرگ و کوچک و زن و مرد گرفتار خویهای پست رشک و کینه و خودخواهی و خودنمایی و مانند اینها هستند و بسیاری از آنان پستترین خویها را دارند.

4) کوتاهی اندیشه‌ها و پستی آرزوها ـ انبوه مردم ـ بخصوص درسخواندگان ـ جز در اندیشه‌ی خوشیهای خود نیستند و کمتر یکی دربند رستگاری توده یا پیشرفت کشور می‌باشند ، این ‌هایهویها و روزنامه‌نویسیها و حزبسازیها بیشترش جز بامید سودهای خودشان نمی‌باشد.

این چهار رشته گرفتاریست که هر یکی برای نابودی یک توده بسست ، هر یکی زیانکارتر از وبا و طاعون می‌باشد. ولی چاره‌ی همه‌ی اینها یک چیز و آن منتشر کردن حقایق است بدانسان که در بالا گفتیم و این همانست که ما بآن می‌کوشیم و بیاری خدا گام بگام پیش می‌رویم.


👇
ولی اینجا دو نکته‌ی مهمی هست : یکی اینکه این مردم همگی نیک نتوانند گردید. بسیاری از اینان درونهاشان تیره گردیده و حقیقت را در آنها تابشی نخواهد بود تا پیراسته گردند و پاک شوند. اینست باید پاکان و نیکان جدا گردند و یک توده‌ی نوینی پدید آورند ، وگرنه بنتیجه‌ی درستی نخواهند رسید. دیگری اینکه چنین کار بزرگی با دست یک تن و یا چند تن نتواند بود. باید بکوشیم و بهمدستان و یاران بیفزاییم و هر یکی از آنان در این راه کوشش و تلاش دریغ نگویند. باید هزاران آموزگار درمیان توده پراکنده گردند و همگی بنشر حقایق کوشند. از این راهست که بمقصود توانیم رسید. ما اکنون جمعی هستیم ولی باید بسیار بیشتر از این باشیم.

شما رویتان بمن گردانیده می‌گویید : «بکوشید و خسته نشوید». من هم باید روی خودم را بآن نیکمردانی که از دور و نزدیک با ما همراهی و همدستی می‌نمایند گردانیده بگویم : «ای نیکمردان بکوشید و خسته نشوید ، بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید ، بکوشید و این بدانید که بگرانمایه‌ترین کاری برخاسته‌اید ، بکوشید و از یاد نبرید که خدا با ماست».

(پرچم روزانه شماره‌ی 166)


🌸
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸37ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه می‌خواهیم؟.. (یک از دو)


گفتارهایی که درباره‌ی «جان و روان» نوشتیم ، چنانکه گفتیم مقصودمان یک بحث علمی یا یک گفتار تفننی نیست و می‌خواهیم از آن ، نتیجه‌های بس مهمی ‌برداریم.

بارها گفته‌ایم این راهی که جهان پیش گرفته بجایی نخواهد رسید ، و از این جنگها و زورآزماییها جز ویرانی و بدبختی نتیجه‌ای نخواهد بود. اینست جهان باید براه دیگری افتد ، باید بنیاد زندگانی ، بجای نبرد و زورآزمایی همدستی و نیکخواهی باشد.

می‌دانم اگر سیاستمداران اروپا این سخن مرا بشنوند آن را اندیشه‌ی خامی پنداشته در دلهای خود خواهند خندید. ولی روزگار بایشان و سیاستشان بیشتر می‌خندد. این نتیجه‌ی اندیشه‌های پخته‌ی ایشانست که جهان را بجنگ و گرفتاری کشانیده و روی زمین را با خون جوانان رنگین می‌گرداند!

آیا آدمی ‌برای این خونخواری آفریده شده؟!.. آیا آن دانشها و هنرها ، آن دانشکده‌ها و دانشگاهها ، آن جستجوها و آزمایشها ، آن بیخوابیها و رنجکشیها نتیجه‌اش این بایستی بود؟!..

می‌گویند : «زندگانی نبرد است». می‌گویم : در همینجاست که اشتباه می‌کنید. زندگانی نبرد نیست. شما می‌توانید ، بی‌آنکه بکشاکش پردازید و نبردی کنید ، با خوشی و آسودگی زندگی کنید. هیچ چیز شما را ناگزیر از نبرد نمی‌گرداند. می‌گویند : جانوران همگی با نبرد و کشاکش زندگی می‌کنند. می‌گویم : از جانوران تا آدمی فاصله بسیار است. آدمی اگر هم از جنس جانوران شمرده می‌شود با آنها یکی نیست. من آن داستان جان و روان را برای این شرح دادم که شما بدانید میانه‌ی آدمی با دیگر آفریده‌ها جدایی بسیار است. آدمی دارای دو طبیعت می‌باشد و اساسْ طبیعت دوم ، طبیعت روانی ، اوست که همیشه خواهان نیکی و آبادی و دستگیری و غمخواریست.

ما اکنون در خاندانها چگونه زندگی می‌کنیم؟.. نه آنست که بنیاد زندگی را بهمدستی و نیکخواهی گزارده‌ایم و در هر خاندانی پنج تن یا ده تن که از بزرگ و کوچک ، از زن و مرد ، از بیمار و تندرست هستند هر یکی دست آن دیگری را می‌گیرد و هر یکی نه تنها دربند خود ، بلکه دربند همگی خاندان می‌باشد و اینست بآسایش و خوشی باهم بسر می‌برند و هیچگاه بنبرد و کشاکش نیازی نمی‌بینند؟!.. پس چرا ما نتوانیم همان رفتار را در بیرون نیز جاری گردانیم؟!.. چرا نتوانیم سراسر جهان را یک خانه ، همگی مردمان را یک خاندان بشماریم؟!.. آیا چه چیزی جلو ما را خواهد گرفت؟!.. آیا چه زیانی خواهیم برداشت؟!..

آری از روزی که در اروپا دانشها پیشرفت آغاز کرد یکی هم فلسفه‌ی مادّی رو به پیشرفت گزاشت و گام بگام با دانشهای طبیعی برواج پرداخت و یک زمینه‌ی بزرگی برای خود باز کرده مردان بنامی همچون نیتچه و باخنر[بوشنر] و شوپنهاور و دیگران هوادار آن گردیدند ، و یکی از نتیجه‌هایی که از آن فلسفه گرفتند همین بود که «زندگانی نبرد است» ، «هر توانایی باید ناتوان را زیردست گرداند» ، «هر کسی باید جز دربند خود نباشد» ، «ناتوان را جز نابودی نشاید».

این جمله‌ها شهرت فراوانی یافت و در همه‌ی دلها جا گرفت و بهانه بدست ستمگران و آزمندان داد که بی‌هیچ باکی به ناتوانان ستم کنند و بنابودی آنان کوشند ، بیگمان همین سخنان تغییر مهمی در زندگانی اروپاییان پدید آورد. بیگمان در روابط دولتها و در رفتار آنان با توده‌های ضعیف تأثیر بزرگی کرد.

این جنگ و خونریزی که امروز درمیانست شما اگر با سررشته‌داران آن که موسولینی و هیتلر و دیگرانند بگفتگو پردازید و جستجو کنید خواهید دید بالاخره سخن را بآنجا می‌رسانند که زندگانی نبرد است و ما باید جنگ کنیم و بکوشیم تا از دیگران عقب نمانیم.

آن دست‌اندازی بخاکهای دیگران که دولتهای اروپا می‌کنند کسی اگر ایراد بگیرد و جهت را بپرسد بالاخره پاسخ خواهد شنید که آنها ناتوان و ناشایسته‌اند و این حق طبیعی ماست که بآنان سیادت کنیم و رشته‌ی اختیارشان بدست گیریم.

در جهان کمتر گمراهی تا باین اندازه زیانمند افتاده. کمتر گمراهی‌ تا باین اندازه مایه‌ی ویرانی بوده. شگفتتر آنست که کسانی از ایرانیان نیز هواداری از آنان می‌نمایند و بارها دیده‌ام چون گفتگو کرده‌ایم ایراد گرفته‌اند بلکه هیاهو برانگیخته‌اند ، و این بدان می‌ماند که گوسفند بیدست و پا هواداری از درندگی کند و آن را حق مشروع درندگان خون‌آشام شمارد.

از سخن خود دور نیفتیم : یکی از نتیجه‌ها که ما از آن داستان جان و روان برمی‌داریم اینست که می‌گوییم : زندگانی نبرد نیست. می‌گوییم نبرد و کشاکش این نتیجه را دهد که امروز با چشم خود می‌بینیم. می‌گوییم : باید این شیوه‌ی زندگی از جهان برافتد و بجای این زورآزمایی و خونریزی ، آدمیان بهمدستی و پشتیبانی پردازند ، و این همان راهیست که ما دنبال می‌کنیم و بخواست خدای بزرگ بانجام خواهیم رسانید.

👇
ما برآنیم که شرقیان باید باین خواری و زبونی که دچار گردیده‌اند گردن نگزارند و به یک جنبش بزرگی برخیزند. ولی باید پایه‌ی آن جنبش نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی باشد که بدینسان هم خود را از خواری و زبونی بیرون آورند و هم جهان را از این گرفتاری رها گردانند. [1]


🔹 پانوشت :

1ـ امروز توده‌های شرقی تکانی خورده و کشورهایی همچون چین و هندوستان و کره با آنکه از آن زبونی پیشین درآمده‌اند و این اندازه جای خشنودیست ، با اینهمه ایشان نیز راه زندگانی را زورآزمایی دانسته و در کوششهای اقتصادی و سیاسی همان راه غربیان را می‌پیمایند. حال آنکه بهتر همانست که کسروی راه نموده : پایه‌ی کوششهاشان را نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی با جهانیان گزارند.

امروز جهانیان بیش از گذشته به زیانمندی جنگهایی که در چهار گوشه‌ی جهان روی داده و در کار روی دادن است پی برده‌اند و این آمادگی بیشتر گردیده که در کوششهای نیکخواهانه با دیگر توده‌ها دست یکی گردانند. لیکن افسوسمندانه باید گفت هنوز پَتیاره‌ی[بلا] مادیگری ریشه در اندیشه‌ها دارد و در رفتارها نمایان است. بیگمان یکی از نخستین گامهای جنبش یادشده باید کوشش به ریشه‌کن گردانیدن این پتیاره ، یا به گفته‌ی کسروی «اژدها ـ گمراهی» باشد.


🌸
24ـ هیتلر و موسولینی
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 31ـ خواهران گرامی (یک از یک)


نوشته‌ی یک بانو

در این هنگام که خامه‌ی توانای نویسنده‌ی پرچم و پیمان با بیهوده‌گویی شاعران نبرد می‌کند بر ما بانوان نیز لازم است که اظهار قدردانی نماییم برای اینکه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان که نامردیهای دیگری دربر دارد بازمی‌دارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری می‌کند. دوم آنکه شعرا با کمال بی‌پروایی و بدون اینکه از روی خواهر و مادر خود شرم کنند عنوانهای قبیح دیگری درباره‌ی زنان نموده‌اند.

مثلاً یکی از آنان می‌گوید : «زن و اژدها هر دو در خاک به» و گوینده‌ی بیخرد این اندازه ندانسته که اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمی‌کرد که نان مفت بخورد و چنین یاوه‌ای بگوید و دیگری از آنان می‌گوید :

مرد دانا نکند خود بجهان میل سه کار
تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد

و یکی از آن کارها را نگرفتن زن دانسته که می‌گوید :

زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند

و این گفتار بیهوده تا چندی پیش که آقای کسروی معنی شعر و شاعری را باز نکرده بودند یک ابتکار ادبی شمرده می‌شد و کسی پیدا نشدی که بگوید اگر همه‌ی مردان پیروی از این بیهوده‌گوها کنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بی‌شرمی را بجایی رسانیده که خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش می‌کند که :

زنی نو کن ای خواجه هر نوبهار
که تقویم پارینه ناید بکار

ببینید بیشرمی را بکجا رسانیده‌اند که زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی می‌کنند و از اینگونه اشعار که اهانت بعالم زنان است در کتب بیشتری از این یاوه‌گویان دیده می‌شود و من عقیده دارم که باید یک صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای کسروی تشکیل دهیم.

لار ـ احترام


پرچم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیده‌اند. ما چنانکه بارها نوشته‌ایم برآنیم که باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و کوشش به برانداختن بدیها و ناپاکیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بکوشد تا زنانِ خاندان خود را باین همراهی بکشاند و خشنودیم که آقای آگاه باین کار برخاسته‌اند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست که بنوشتن مبادرت می‌نماید. راستی آنست که در نبرد با شاعرانِ تردامن بانوان باید بیش از مردان بکوشند زیرا آن ناپاکیها که شاعران برواجش کوشیده‌اند بیش از همه بی‌احترامی ببانوان می‌باشد و من امیدمندم نوشته‌هایی از دیگر بانوان نیز برسد.

در کشوری که باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده می‌شود بانوان نباید آرام بنشینند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 187)


🌸
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸37ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه می‌خواهیم؟.. (دو از دو)


یک نتیجه‌ی دیگری که از آن گفتارها می‌گیریم اینست که آدمی نیکی‌پذیر است. یکی از گمراهیهایی که از فلسفه‌ی مادّی برخاسته همینست که آدمی نیکی‌پذیر نیست. می‌گویند چون هر کسی ناگزیر است با دیگران نبرد کند تا زندگانی خود را پیش برد ازو چشم نیکی نتوان داشت. در حالی که ما نشان دادیم که هیچ کسی ناگزیر از نبرد کردن نیست و هر کس می‌تواند با دیگران با همدستی و دستگیری و غمخواری زیست کند و بکسی بدی ننماید.

اینکه آدمی نیکی‌پذیر نیست از سخنانیست که بسیار رواج یافته و چه در اروپا و چه در آسیا بزبانها افتاده. بارها دیده‌ام در روزنامه‌های فارسی آن را نوشته‌اند. در حالی که اگر این راست باشد روزنامه هم نباید باشد. یک روزنامه‌نویس بگمان خودش می‌کوشد که مردم را بنیکی آورد. پس در جایی که آدمی نیک نتواند بود دیگر چه جای کوشش می‌باشد؟!.. اگر این راست باشد که آدمی نیکی‌پذیر نیست بسیار چیزها باید از میان رود : هیچ کس بدیگری پند ندهد ، اندرز نگوید ، راهنمایی ننماید ، زیرا همه‌ی اینها بیهوده است. همه‌ی اینها آهن سرد کوبیدنست. همچنین بهیچ بدکاری نباید نکوهش نمود ، یا کیفر داد ، زیرا در آن بدکاری ناگزیر بوده است. پس از همه ، باید بساط فرهنگ (یا تربیت) را برچید ، زیرا نتیجه‌ای از آن نخواهد بود. ببینید چه نتیجه‌های غلطی از یک سخن پدید می‌آید و با اینحال کسان بسیاری آن را یاد گرفته‌اند و در دلهای خود جا داده‌اند.

در این باره راستی همانست که گفتیم : آدمی بدیها و نیکیها را در طبیعت خود دارد. آن جنبه‌ی جان خویهای بدی را از خشم و رشک و کینه و آز و ستمگری و خودفروشی [1] و مانند اینها دارا می‌باشد و از اینسوی جنبه‌ی روان ، خویهای نیکی را از دلسوزی و غمخواری و راستی‌پرستی و آبادی دوستی و مانند اینها را با خود دارد. اکنون اگر یک آدمی جنبه‌ی روانیش نیرومندتر بود و اختیار کارها را در دست خود داشت آن آدمی نیک باشد و رفتار و کردار ستوده از او سر زند ، و اگر جنبه‌ی جانیش چیره گردید و اختیار بدست آن افتاد ناگزیر رفتار و کردار او ناستوده باشد و آن مرد بد شمرده می‌شود. پس نیکی و بدی هر دو در نهاد آدمی هست و این بسیار غلط است که گفته شود آدمی نیکی‌پذیر نیست.

گاهی کسانی چنگیز و تیمور و هلاکو و دیگر خونخواران نامور تاریخی را دلیل بدگوهری آدمی می‌شمارند و چنین می‌گویند که آدمی از گوهر و طبیعت خود بد می‌باشد و اگر کسانی نیک بوده‌اند و یا می‌باشند در نتیجه‌ی تربیت است نه آنکه نیکی را از نهاد خود داشته باشد. اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند چند شماره‌ی پیش گفتاری در همین زمینه از آقای عمادی بچاپ رسانیدیم.

ولی پاسخ این سخن بسیار ساده است. آدمی اگر نیکی را از طبیعت خود نداشت با تربیت نیک نتوانستی بود. «تربیت» چیست؟.. تربیت در واقع بزرگ گردانیدن یک چیز کوچک یا بآشکار آوردن یک چیز نهانیست. مثلاً شما یک نهال کوچکی را مواظبت می‌کنید و تربیت می‌نمایید و یک درخت بزرگ می‌سازید. آن نهال کوچک بوده که تربیت کرده بزرگ ساخته‌اید ، اگر نبود آیا می‌توانستید با تربیت درختی درست کنید؟!.. یا یک درخت گلابی را شما مواظبت می‌نمایید و تربیت می‌کنید تا میوه می‌آورد. ولی اگر درخت گلابی نبود و بید بود آیا می‌شد که با تربیت میوه بیاورد؟!.. پس گفتن اینکه آدمی با تربیت نیک می‌شود خود دلیلست که نیکی را از طبیعت خود دارد.

اینها خلاصه‌ی گفته‌های ما درباره‌ی آدمی و طبیعت اوست که در این چند گفتار روشن گردانیدیم و اگر کسانی بخواهند که بهتر از این بدانند کتاب «راه رستگاری» یا شماره‌های پیمان را بخوانند. [2] در اینجا دیگر در این زمینه سخنی نخواهیم نوشت و تنها باید معنی خرد را روشن گردانیم که آن را بزمان دیگری وامی‌گزاریم.

(پرچم روزانه شماره‌های 185 و 186)


🔹 پانوشت :

1ـ خودفروشی ، خودنمایی بیش از اندازه و فزون است. خودفروش درباره‌ی خود آن میکند که یک فروشنده در تبلیغ کالایش. امروز کسانی به غلط آن را در معنایی بکار می‌برند که واژه‌ی تن‌فروشی مناسب است.

2ـ کتاب «در پیرامون روان» در آن زمان نوشته نشده بود. در آن کتاب از این جستار به گشادی سخن رفته.


🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 32ـ یکی از گمراهیها صوفیگریست (یک از یک)


یکی از گمراهیها و گرفتاریها که در ایران از دیرگاهی رواج یافته صوفیگری است. این کیش باندازه‌ای بایران صدمه رسانیده که حد و حصری ندارد و می‌توان گفت یکی از علتهای استیلای مغول بایران همین صوفیگری بوده است. آقای کسروی در کتاب «راه رستگاری» که تقریباً خلاصه و فشاره‌ی پیمان در موضوع دین می‌باشد در گفتار 15 بطور مشروح مبداء و علت پیدایش و جهت پیشرفت و همچنین زیان صوفیگری را بیان نموده و با دلایل دانشمندانه و بخردانه آن را رد کرده‌اند دیگر در این زمینه جای هیچ گونه گفتگویی باقی نمانده و بنوشتن و گفتن دوباره نیاز نیست ولی چیزی که مرا بنوشتن این گفتار واداشته همانا ایراد بعضی از بی‌انصافان و مغرضین است که می‌گویند چون پیمانیان از عرفان (صوفیگری) بی‌اطلاع می‌باشند بهمین مناسبت بگفته‌های آقای کسروی گوش داده و پیروی از پیمان نموده‌اند.

این سخن را جز بغرض و ناآگاهی آنان نتوان بچیز دیگری حمل نمود زیرا هر کسی که با سبک پیمان و بطور کلی با نوشته‌های آقای کسروی آشناست می‌داند که او در هر موضوعی که خواسته سخن گوید یا به هر کیش که ایراد گرفته اول به نحو مجمل و مختصر آن را خلاصه کرده و پس از آن بوده که پاسخ داده‌اند. بطوری که چند روز قبل در موضوع جان و روان در پرچم ملاحظه گردید نخست آراء و انظار پیشوایان مادّیگری را بیان کرده و آنوقت مبادرت بجواب نموده بودند این برای اینست که برای کسی جای شبهه و تردیدی باقی نماند و گفته‌های پیمان را حمل بر گزافه‌گویی نکنند. بعلاوه پیمانیان همه‌شان اهل این کشور هستند و از جای دیگر باینجا نیامده‌اند. بقول خودتان در سرزمین عرفان و فلسفه و شعر و شاعری بزرگ شده و نشو و نما یافته و در مدارس این کشور تحصیل کرده و از برنامه‌ی وزارت فرهنگ که قسمت مهم آن بعرفان و فلسفه و شعر و ادبیات تخصیص یافته استفاده نموده‌اند.

و از طرفی با صوفیان که در هر شهری ریشه دوانیده و مجلس و محفلی دارند حشر و نشری کرده کم و بیش بمعتقدات و آداب و رسوم آنها پی برده‌اند. نگارنده یکی از آنها بوده‌ام که با فِرق مختلفه‌ی صوفیان آشنایی داشته و از نزدیک وضعیت آنها را دیده و اینک مختصری از مشهودات خود را جهت آگاهی خوانندگان درج می‌کنم.

صوفیان چندین فرقه هستند که مهمترین آنها بقرار زیر است : شاه‌نعمت‌اللهی ـ ذهبی ـ بکتاشی ـ نقش‌بندیه ـ خاکساری. اینها اگرچه در ریشه یکی بوده فعلاً یکی نیستند و هر کدام راهی و پیشوایی جداگانه دارند ، و دائماً با یکدیگر در مجادله بوده و نسبتهایی بهمدیگر میدهند حتا از افتراء و توهین نیز مضایقه ندارند.

هیچ کدام آنها دارای هدف نبوده و آمال ویژه‌ای ندارند و بدستاویز شریعت و طریقت و حقیقت و مکاشفات و مشاهدات عمر خود را با بطالت و کسالت بسر می‌دهند. قطب شیرازی مرام صوفیگری را در یک بیت شعر گنجانیده :

صمت و جوع و سحر و عزلت ذکری بدوام
ناتمامان جهان را کند این پنج تمام

بنابراین اکثر شبها در مقابر شیوخ و خانقاه‌ها جمع شده و تا صبح بیدار می‌مانند و اوقات خود را با خواندن مثنوی و حافظ و سعدی و گریه و ناله می‌گذرانند و اغلب آنها معتاد بتریاک و حشیش و چرس و بنگ هستند و استعمال آن را وسیله‌ی نفْس‌کشی و وصول بحقیقت و پیوستن بخدا می‌دانند. این بود مختصری از عملیات و مرام صوفیان که من مشاهده کرده‌ام.

از اینها بگذریم و بکتابهایشان نظر افکنیم. بقول آقایان «معارف عرفان» از قبیل اسرارالتوحید ، تذکراة‌العرفان ، بستان‌السیاحه را مطالعه کنیم جز یکمشت قصص و حکایات عجیب و غریب خِرَدناپذیر که مرشدان برای هنرنمایی و نکته‌سنجی ، خود آنها را بافته و مقصودی غیر از ترسانیدن مریدان و تهی کردن کیسه‌هایشان نداشته‌اند بچیز دیگری برنخواهیم خورد. این را هم پوشیده نگزارم صوفیان از باطنیگری و جبریگری و خراباتیگری هم بهره‌برداری کرده‌اند مولوی می‌گوید :

هر لحظه بشکل آن بت عیار برآمد
بر دیده عیان شد

هر دم بلباس دیگر آن یار برآمد
دل برد و نهان شد

این عقیده‌ی باطنیانست که خدا هر زمان در صورت دیگری در این جهان ظهور کرده.

محمود شبستری که از شیوخ برجسته‌ی صوفیان می‌باشد در کتاب خود موسوم بگلشن راز راجع بجبریگری می‌گوید :

هر آن کس را که مذهب غیر جبر است
نبی فرموده کو مانند گبر است

نبودی تو که فعلت آفریدند
تو را از بهر کاری برگزیدند

همو در کتاب خود درباره‌ی خال و جمال و زلف و کمال یار اشعاری سروده که حاکی از خراباتیگری است.

👇
با این وصف نمی‌دانم این بی‌انصافان از روی چه مأخذ و مدرکی پیمانیان را بعدم اطلاع و استحضار از عرفان متهم می‌کنند در صورتی که پیمانیان نه تنها از صوفیگری بلکه از تمام کیشها بهتر از دیگران آگاهی دارند و معایب و زیان آن را تشخیص داده و بیهوده بودن آنها را درک کرده و بدین‌جهت دست از آنها کشیده و براه خردپذیر پیمان گرویده‌اند.

در پایان از آقای کسروی خواهش دارم چون صوفیان برای نگهداری و توسعه‌ی دستگاه خود اخیراً کتابهایی بچاپ رسانیده‌اند مبنی بر اینکه صوفیان در زمان صفویه رشیدانه بجنگ برخاسته و از کشور دفاع کرده و در قلع و قمع دشمنان میهن فداکاری نموده‌اند چون من از چنین چیزی آگاهی ندارم شما پاسخ آن را داده و از دغکاری ‌این قبیل مردمان که می‌خواهند نان را بنرخ روز بخورند جلوگیری نمایید.

محمدباقر رحیمی


پرچم : درباره‌ی صوفیگری به یک رشته گفتارهایی خواهیم برخاست. اما پرسشی که آقای رحیمی درباره‌ی جنگجویی صوفیان در زمان صفویان نموده‌اند باید دانست که شیخ‌صفی اردبیلی از خردمندان صوفیه بوده و اینست اصلاحاتی در سلسله‌ی خود پدید آورده.

صوفیان پی کاری رفتن را بد دانسته مفتخواری و بیکاری را شرط تصوف می‌شماردند و گدایی یک گونه ریاضتی در نزد ایشان بوده شیخ‌صفی آن را برداشت و پیروان او بیشترشان از پیشه‌وران و برزگران بودند. صوفیان زن نمی‌گرفتند و آن را بد می‌شماردند. این پیروانش را بزن گرفتن واداشت. باید گفت صوفیان این شیخ ، جداییهایی با صوفیان دیگر داشتند. سپس در زمان جانشینان او که بر شماره‌ی پیروان بسیار افزوده چند ایل بزرگ از ایلهای ترک خود را بآن خاندان بستند اینها از صوفیگری تنها نامش را داشتند وگرنه ریاضت نمی‌کشیدند ، ذکر خفی یا جلی نمی‌گفتند ، به چله نمی‌نشستند ، از باورهای صوفیگری از وحدت وجود و مانند آن بکلی ناآگاه بودند. راستی‌را باید گفت اینها بستگان خاندان صفوی بودند نه صوفی ، آن جنگها که می‌گویند در زمان پادشاهان صفوی در راه ایران کرده شده این ایلهای ترک کرده‌اند نه صوفیان.

ما از باورها و حال صوفیان نیک آگاهیم و می‌دانیم که یک صوفی آن همتی که بکوشد و نانی برای شکم خود پیدا کند ندارد چه رسد بجنگ و جانبازی. از سوی دیگر ما می‌دانیم که صوفیان باین جهان با دیده‌ی تحقیر می‌نگرند. در نظر آنها این جهان درخور سر فروآوردن نیست چه رسد بآنکه در راهش از جان درگذرند.

صوفیان در زمان مغول بفراوانی بودند و شما یکی را پیدا نخواهید کرد که بجنگ یا کوشش پرداخته باشد. یکی از مشایخ معروف آن زمان ابوبکر رازی بوده که بگفته‌ی خودش چون آمدن مغولان را شنیده شبانه با چند تن درویش گریخته و زنان و فرزندان خود را بدشمن بازگزارده که می‌گوید خبر رسید که همه را از تیغ گذرانیده‌اند.

اما کسانی که می‌گویند ما معنی صوفیگری را نمی‌دانیم بهتر است ایشان معنی آن را بما بفهمانند ما آنچه می‌دانستیم نوشته‌ایم. آنان اگر جز اینها می‌دانند بنویسند. ما بسیار می‌خواهیم که پیروان صوفیگری و دیگر دسته‌بندیها بگفته‌های ما پاسخ دهند و با دلیل ایرادهای ما را رد کنند. ما خود این را می‌خواهیم و چشم براهیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 188)


🌸
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸38ـ چگونه از کشاکش توده[ها] جلو می‌گیریم؟.. (یک از یک)


آقای کسروی دارنده‌ی پرچم

تحت عنوان «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» در ده جزوه از روزنامه‌ی پرچم گفتار نوشته‌اید [1] که در جزوه‌ی نهم و دهم آن اظهار شده توده‌ها و نژادهای گیتی هر یک در کشور خود زیند و به آبادی آن کوشند و از جنگ و چیرگی دوری جُسته هنگام بروز اختلاف بطوری که بین افراد مردم بوسیله‌ی دادگاهها و یا داوری اشخاص رفع اختلاف می‌شود توده‌ها نیز رفع اختلاف نمایند.

من در این اندیشه‌ام که آیا در صورتی که توده‌ها و نژادها این پیشنهاد مقدس را گردن نهند (گرچه سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری این امر را مشکل بنظر جلوه می‌دهد) آیا آن دادگاه از چه دادرسانی و در چه جایی سازمان یابد و یا از چه اشخاص داوری خواسته شود؟ آیا در صورتی که این اندیشه را چنین پاسخ باشد که نظیر جامعه‌ی ملل [2] در یکی از شهرهای جهان و از مردمان مختلف گیتی سازمان یابد و نیز مردمانی نیک سیرت برای داوری تعیین گردد آیا پای‌بندان [3] (ضامن) اجرای رأیی که آن دادگاه یا داورها خواهند داد کیست و چیست؟

داوری بین افراد و دادرسی بین آنها در هر کشوری دارای پای‌بندان اجرایی است که تمام قوای آن کشور در صورت سرپیچی ستمکار رأی صادره را قهراً اجرا می‌نمایند و تصور و اندیشه‌ی چنین پای‌بندانی برای اجراء رأی صادره از دادگاه یا داورها در مورد توده‌ها خیلی مشکل بنظر می‌رسد.

اگر پاسخ داده شود که در صورت چیرگی ستمکار ، سایر توده‌ها با توده و نژاد ستمدیده کمک نماید و بقوه‌ی قهریه رأی را بر ستمکار اجرا نماید بدیهی است توده و نژاد ستمکار چیرگی کرده بجنگ خواهد پرداخت و این همین اندیشه‌ای است که کنون نژادها را وادار بجنگ جهانسوز کرده. گذشته از افراد نوع بشر پرنده و چرنده و وحوش و طیور را تهدید و نابود می‌نمایند و خدا داند عاقبت این جنگ که روز بروز برحسب ظاهر بر عوامل شدت آن می‌افزاید چه خواهد شد. خواهشمندم اندیشه‌ای را که بنظر شما آمده بنویسید که توده‌ها و نژادها ضمن خواندن اصلِ پیشنهاد بخوانند و بدانند.

اهواز ـ سیدحسین امام ، وکیل دادگستری


پرچم : ما نخواسته‌ایم در آن رشته گفتارها همه‌ی سخنان خود را بگوییم و از چگونگی پدید آوردن دادگاه نیز گفتگو کنیم. در هر کاری نخست باید کوشید و زمینه برای آن آماده گردانید و پس از آنست که می‌توان از چگونگی بکار بستن گفتگو کرد.

امروز انبوه مردم از گوهر آدمی و از نیروی خرد ناآگاهند و چنین می‌دانند که زندگانی آدمیان همین باید بود که هست و بهتر از این نتواند بود. چنانکه خود شما بیاد «سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری» افتاده چنان پیشرفتی را برای جهان دشوار می‌شناسید و باید گفت سخنانی را که ما درباره‌ی «جان و روان» نوشته‌ایم از یاد می‌برید. ما نشان داده‌ایم که آدمی اگر از سرشت جانی دارای آز و شکوه‌دوستی و کینه و رشک و مانند اینها است از سرشت روانی دارای خویهای بسیار ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری و راستی‌پژوهی و از خود‌گذشتگی و مانند اینها می‌باشد. پس چرا این خویها را بدیده می‌گیرید و اینها را نمی‌گیرید؟!.

امروز مانع بزرگ همین بدگمانیها است که در دلها پیدا شده و ما پیش از همه باید بچاره‌ی اینها کوشیم و دانشمندان و بخردان را در هر کجا که هستند با خود هم‌اندیشه گردانیم تا بدینسان زمینه آماده شود.

یک نکته‌ی بسیار مهم آنست که تا مردمان اینند که هستند ـ که زندگانی را نبرد می‌شمارند ، و آدمی را نیکی‌پذیر نمی‌دانند ، و هر کسی تنها آسایش خود را می‌خواهد و توده‌های بزرگ و نیرومند هر یکی در اندیشه‌ی چیرگی به ناتوانان است و توده‌های ناتوان گردن بخواری و زبونی می‌نهند ، و دانشمندان و بخردان خود را کنار کشیده رشته‌ی کارها را بسیاستمداران وامی‌گزارند ـ آن آرزوی ما پیشرفتی نخواهد داشت و اینست ما باید نخست بکوشیم و این سنگها را از جلو برداریم ، و ما اکنون در این کوشش می‌باشیم.

کوتاه سخن آنکه ما امروز نباید گفتگو از چگونگی چنان دادگاهی بنماییم. در هنگام خود بآن گفتگو خواهیم رسید.

اما اینکه می‌نویسید : اگر کشاکش درمیان دو توده رخ داد و توده‌های دیگر بتوده‌ی ستمدیده یاوری کردند از همینجا جنگ پیش خواهد آمد می‌گوییم : بیاید. آن جنگیست که با بدی و ستمگری می‌رود و نباید از آن باک داشت ، و چنان جنگی بزودی و بآسانی بفیروزی توده‌های دادگر و بشکست توده‌ی ستمگر پایان می‌یابد. امروز را با آن زمان یکسان نتوان گرفت. دوباره می‌گویم : ما باید یک شورش [4] بزرگی در اندیشه‌ها پدید آورده حقایق زندگی را در دلها جا دهیم و این خود زمینه به هر نیکی آماده خواهد گردانید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 223)


👇
🔹 پانوشتها :

1ـ دفتر «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» نخست بار در پرچم سال 1321 ، در گرماگرم جنگ جهانی دوم (1942) چاپ شد.

2ـ پس از جنگ جهانی یکم و پیش از بنیاد یافتن سازمان ملل متحد ،‌ به پیشنهاد ویلسُن رئیس‌جمهور آمریکا و پشتیبانی دیگر دولتها جامعه‌ی ملل (The League of Nations) در کشور سوئیس بکار آغاز کرد که کمابیش همان خواستهای بنیادی سازمان ملل بویژه جلوگیری از جنگ را داشت و از این باره آن را پدر سازمان ملل می‌توان شمارد.

3ـ در اصل چنین آمده. درست آن «پایَندان» بمعنی «ضامن» است.

4ـ شورش معنی انقلاب دارد. اینکه گاهی کسانی آن را بمعنی آشوب بکار می‌برند غلط است.


🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 33ـ خود نمی‌کوشند و بکوشش دیگران نیز رشک می‌برند (یک از دو)


در ایران کسان بسیاری هستند که هیچ کوششی در راه توده و کشور نمی‌کنند و از علاقه‌مندی بکشور و توده تنها بآن بس می‌کنند که در این مجلس و آن مجلس گله کنند ، و از حال مردم بد گویند و از کمی خواروبار و گرانی نرخها و نزدیک شدن جنگ و مانند اینها سخن رانده تأسف نمایند و بهمین کار اکتفا کنند. دسته‌ی انبوهی از مردم این حال را دارند و با این غفلت و نادانی روزگار بسر می‌دهند ، و این نمی‌دانند که وظایفی در گردن دارند و یک مردی چنانکه باید مقید بخاندان خود باشد و آسایش زن و فرزندان خود را فراهم گرداند باید مقید بکشور و توده‌ی خود نیز باشد و آزادی و آبادی کشور و آسایش و خرسندی توده را آرزوی خود شناخته در راه آن کوششهایی کند. بخصوص هنگامی که روزهای سختی برای کشور پیش می‌آید ، و بخصوص هنگامی که یک دسته‌ای بکوششهایی پرداخته‌اند که باید با آنان همدستی نماید. این نمی‌دانند که یک چنین واجبی نیز بگردن ایشانست که اگر انجام ندهند در اینجهان پست و بدنام و در آنجهان نزد خدای بزرگ شرمنده و گرفتار خواهند بود.

آری دسته‌ی انبوهی از مردم گرفتار این غفلت و نادانی هستند و بسیار شگفت است که گمان هیچ تقصیری بخود نمی‌برند و با یک پیشانی باز با آدم روبرو می‌شوند. بلکه در دلهای خود ما را که بچنین کوششی برخاسته‌ایم مورد نکوهش می‌سازند. این یک نمونه‌ی دیگریست که اینان معنی زندگی را نمی‌دانند و در چهل سالگی و پنجاه سالگی فهم و مایه‌ی کودکان را دارند ، بلکه اگر پرده‌پوشی ننماییم اینان ارزش آدمیگری را از دست داده خود را همپایه‌ی چهارپایان گردانیده‌اند. این شیوه‌ی زندگانی چهارپایانست که سر پایین انداخته می‌خورند و می‌نوشند و می‌خوابند و کام می‌گزارند و در اندیشه‌ی هیچی نبوده سرنوشت خود را حواله بحوادث می‌نمایند.

جای بسیار افسوسست که چنین انحطاطی رخ داده ، و افسوس‌آورتر از این آنست که کسانی باین اندازه هم بس نکرده نه تنها خود بکوششی نمی‌پردازند و بکوششهای ما همراهی نمی‌نمایند باین تلاشهای ما نیز رشک می‌برند و کینه‌ی ما را در دل جا می‌دهند ، و برخی از آنان از آزار و کارشکنی هم بازنمی‌ایستند و هر کجا کسی را از همراهان ما پیدا کردند خنجر زبان را تیز کرده همچون کژدم که از نیش زدن لذت می‌برد زخمهای پیاپی می‌زنند. گاهی نیز سالوسانه بنزد من می‌آیند و بنام دلسوزی زبان بشماتت باز می‌کنند و با این رفتار پست دلهای خود را از رشک و کینه تهی می‌گردانند.

چند روز پیش یکی بنزد من آمده می‌گوید : «بسیار لاغر شده‌اید» می‌گویم : من از نخست لاغر بودم و این چند روزه هم بیخوابیها لاغرترم گردانیده. می‌گوید : «نه! ... اصلاً شما زحمت بیهوده می‌کشید. این مردم که نخواهند شد ..» از این جمله مقصودش را دریافتم و جلوش را گرفته گفتم : شما با مردم چه کار دارید؟!.. از خودتان گفتگو کنید .. خودتان آیا می‌شوید یا نه؟!.. ما راه اصلاح را آن می‌دانیم که هر کسی نخست بخود پردازد. آیا تو خودت می‌خواهی نیک شوی یا نه؟! ما اکنون در مرحله‌ی پیراستن اندیشه‌ها می‌باشیم و می‌خواهیم نخست باین پراکندگیها چاره کنیم و اینست یک رشته حقایقی را با دلیلهای روشن انتشار می‌دهیم که در دلها جای گیرد و جانشین آن پندارهای پوچ و پراکنده گردد ـ بگو ببینم تو خودت این حقایق را پذیرفته‌ای یا نه؟!.. از خودت گفتگو کن ... از آنسوی تو از کجا می‌گویی این مردم نمی‌شوند؟!.. چه دلیلی باین گفته‌ی خود داری؟!.. تاکنون که آزمود که دید نشد؟!.. از هزار سال باین طرف در ایران کدام دسته‌ای برای اصلاح برخاسته‌اند؟!.. کدام کوششهایی در این باره بکار برده‌اند؟!..


👇