📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸37ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه می‌خواهیم؟.. (یک از دو)
گفتارهایی که درباره‌ی «جان و روان» نوشتیم ، چنانکه گفتیم مقصودمان یک بحث علمی یا یک گفتار تفننی نیست و می‌خواهیم از آن ، نتیجه‌های بس مهمی برداریم.
بارها گفته‌ایم این راهی که جهان پیش گرفته بجایی نخواهد رسید ، و از این جنگها و زورآزماییها جز ویرانی و بدبختی نتیجه‌ای نخواهد بود. اینست جهان باید براه دیگری افتد ، باید بنیاد زندگانی ، بجای نبرد و زورآزمایی همدستی و نیکخواهی باشد.
می‌دانم اگر سیاستمداران اروپا این سخن مرا بشنوند آن را اندیشه‌ی خامی پنداشته در دلهای خود خواهند خندید. ولی روزگار بایشان و سیاستشان بیشتر می‌خندد. این نتیجه‌ی اندیشه‌های پخته‌ی ایشانست که جهان را بجنگ و گرفتاری کشانیده و روی زمین را با خون جوانان رنگین می‌گرداند!
آیا آدمی برای این خونخواری آفریده شده؟!.. آیا آن دانشها و هنرها ، آن دانشکده‌ها و دانشگاهها ، آن جستجوها و آزمایشها ، آن بیخوابیها و رنجکشیها نتیجه‌اش این بایستی بود؟!..
می‌گویند : «زندگانی نبرد است». می‌گویم : در همینجاست که اشتباه می‌کنید. زندگانی نبرد نیست. شما می‌توانید ، بی‌آنکه بکشاکش پردازید و نبردی کنید ، با خوشی و آسودگی زندگی کنید. هیچ چیز شما را ناگزیر از نبرد نمی‌گرداند. می‌گویند : جانوران همگی با نبرد و کشاکش زندگی می‌کنند. می‌گویم : از جانوران تا آدمی فاصله بسیار است. آدمی اگر هم از جنس جانوران شمرده می‌شود با آنها یکی نیست. من آن داستان جان و روان را برای این شرح دادم که شما بدانید میانه‌ی آدمی با دیگر آفریده‌ها جدایی بسیار است. آدمی دارای دو طبیعت می‌باشد و اساسْ طبیعت دوم ، طبیعت روانی ، اوست که همیشه خواهان نیکی و آبادی و دستگیری و غمخواریست.
ما اکنون در خاندانها چگونه زندگی می‌کنیم؟.. نه آنست که بنیاد زندگی را بهمدستی و نیکخواهی گزارده‌ایم و در هر خاندانی پنج تن یا ده تن که از بزرگ و کوچک ، از زن و مرد ، از بیمار و تندرست هستند هر یکی دست آن دیگری را می‌گیرد و هر یکی نه تنها دربند خود ، بلکه دربند همگی خاندان می‌باشد و اینست بآسایش و خوشی باهم بسر می‌برند و هیچگاه بنبرد و کشاکش نیازی نمی‌بینند؟!.. پس چرا ما نتوانیم همان رفتار را در بیرون نیز جاری گردانیم؟!.. چرا نتوانیم سراسر جهان را یک خانه ، همگی مردمان را یک خاندان بشماریم؟!.. آیا چه چیزی جلو ما را خواهد گرفت؟!.. آیا چه زیانی خواهیم برداشت؟!..
آری از روزی که در اروپا دانشها پیشرفت آغاز کرد یکی هم فلسفه‌ی مادّی رو به پیشرفت گزاشت و گام بگام با دانشهای طبیعی برواج پرداخت و یک زمینه‌ی بزرگی برای خود باز کرده مردان بنامی همچون نیتچه و باخنر[بوشنر] و شوپنهاور و دیگران هوادار آن گردیدند ، و یکی از نتیجه‌هایی که از آن فلسفه گرفتند همین بود که «زندگانی نبرد است» ، «هر توانایی باید ناتوان را زیردست گرداند» ، «هر کسی باید جز دربند خود نباشد» ، «ناتوان را جز نابودی نشاید».
این جمله‌ها شهرت فراوانی یافت و در همه‌ی دلها جا گرفت و بهانه بدست ستمگران و آزمندان داد که بی‌هیچ باکی به ناتوانان ستم کنند و بنابودی آنان کوشند ، بیگمان همین سخنان تغییر مهمی در زندگانی اروپاییان پدید آورد. بیگمان در روابط دولتها و در رفتار آنان با توده‌های ضعیف تأثیر بزرگی کرد.
این جنگ و خونریزی که امروز درمیانست شما اگر با سررشته‌داران آن که موسولینی و هیتلر و دیگرانند بگفتگو پردازید و جستجو کنید خواهید دید بالاخره سخن را بآنجا می‌رسانند که زندگانی نبرد است و ما باید جنگ کنیم و بکوشیم تا از دیگران عقب نمانیم.
آن دست‌اندازی بخاکهای دیگران که دولتهای اروپا می‌کنند کسی اگر ایراد بگیرد و جهت را بپرسد بالاخره پاسخ خواهد شنید که آنها ناتوان و ناشایسته‌اند و این حق طبیعی ماست که بآنان سیادت کنیم و رشته‌ی اختیارشان بدست گیریم.
در جهان کمتر گمراهی تا باین اندازه زیانمند افتاده. کمتر گمراهی تا باین اندازه مایه‌ی ویرانی بوده. شگفتتر آنست که کسانی از ایرانیان نیز هواداری از آنان می‌نمایند و بارها دیده‌ام چون گفتگو کرده‌ایم ایراد گرفته‌اند بلکه هیاهو برانگیخته‌اند ، و این بدان می‌ماند که گوسفند بیدست و پا هواداری از درندگی کند و آن را حق مشروع درندگان خون‌آشام شمارد.
از سخن خود دور نیفتیم : یکی از نتیجه‌ها که ما از آن داستان جان و روان برمی‌داریم اینست که می‌گوییم : زندگانی نبرد نیست. می‌گوییم نبرد و کشاکش این نتیجه را دهد که امروز با چشم خود می‌بینیم. می‌گوییم : باید این شیوه‌ی زندگی از جهان برافتد و بجای این زورآزمایی و خونریزی ، آدمیان بهمدستی و پشتیبانی پردازند ، و این همان راهیست که ما دنبال می‌کنیم و بخواست خدای بزرگ بانجام خواهیم رسانید.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸37ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه می‌خواهیم؟.. (یک از دو)
گفتارهایی که درباره‌ی «جان و روان» نوشتیم ، چنانکه گفتیم مقصودمان یک بحث علمی یا یک گفتار تفننی نیست و می‌خواهیم از آن ، نتیجه‌های بس مهمی برداریم.
بارها گفته‌ایم این راهی که جهان پیش گرفته بجایی نخواهد رسید ، و از این جنگها و زورآزماییها جز ویرانی و بدبختی نتیجه‌ای نخواهد بود. اینست جهان باید براه دیگری افتد ، باید بنیاد زندگانی ، بجای نبرد و زورآزمایی همدستی و نیکخواهی باشد.
می‌دانم اگر سیاستمداران اروپا این سخن مرا بشنوند آن را اندیشه‌ی خامی پنداشته در دلهای خود خواهند خندید. ولی روزگار بایشان و سیاستشان بیشتر می‌خندد. این نتیجه‌ی اندیشه‌های پخته‌ی ایشانست که جهان را بجنگ و گرفتاری کشانیده و روی زمین را با خون جوانان رنگین می‌گرداند!
آیا آدمی برای این خونخواری آفریده شده؟!.. آیا آن دانشها و هنرها ، آن دانشکده‌ها و دانشگاهها ، آن جستجوها و آزمایشها ، آن بیخوابیها و رنجکشیها نتیجه‌اش این بایستی بود؟!..
می‌گویند : «زندگانی نبرد است». می‌گویم : در همینجاست که اشتباه می‌کنید. زندگانی نبرد نیست. شما می‌توانید ، بی‌آنکه بکشاکش پردازید و نبردی کنید ، با خوشی و آسودگی زندگی کنید. هیچ چیز شما را ناگزیر از نبرد نمی‌گرداند. می‌گویند : جانوران همگی با نبرد و کشاکش زندگی می‌کنند. می‌گویم : از جانوران تا آدمی فاصله بسیار است. آدمی اگر هم از جنس جانوران شمرده می‌شود با آنها یکی نیست. من آن داستان جان و روان را برای این شرح دادم که شما بدانید میانه‌ی آدمی با دیگر آفریده‌ها جدایی بسیار است. آدمی دارای دو طبیعت می‌باشد و اساسْ طبیعت دوم ، طبیعت روانی ، اوست که همیشه خواهان نیکی و آبادی و دستگیری و غمخواریست.
ما اکنون در خاندانها چگونه زندگی می‌کنیم؟.. نه آنست که بنیاد زندگی را بهمدستی و نیکخواهی گزارده‌ایم و در هر خاندانی پنج تن یا ده تن که از بزرگ و کوچک ، از زن و مرد ، از بیمار و تندرست هستند هر یکی دست آن دیگری را می‌گیرد و هر یکی نه تنها دربند خود ، بلکه دربند همگی خاندان می‌باشد و اینست بآسایش و خوشی باهم بسر می‌برند و هیچگاه بنبرد و کشاکش نیازی نمی‌بینند؟!.. پس چرا ما نتوانیم همان رفتار را در بیرون نیز جاری گردانیم؟!.. چرا نتوانیم سراسر جهان را یک خانه ، همگی مردمان را یک خاندان بشماریم؟!.. آیا چه چیزی جلو ما را خواهد گرفت؟!.. آیا چه زیانی خواهیم برداشت؟!..
آری از روزی که در اروپا دانشها پیشرفت آغاز کرد یکی هم فلسفه‌ی مادّی رو به پیشرفت گزاشت و گام بگام با دانشهای طبیعی برواج پرداخت و یک زمینه‌ی بزرگی برای خود باز کرده مردان بنامی همچون نیتچه و باخنر[بوشنر] و شوپنهاور و دیگران هوادار آن گردیدند ، و یکی از نتیجه‌هایی که از آن فلسفه گرفتند همین بود که «زندگانی نبرد است» ، «هر توانایی باید ناتوان را زیردست گرداند» ، «هر کسی باید جز دربند خود نباشد» ، «ناتوان را جز نابودی نشاید».
این جمله‌ها شهرت فراوانی یافت و در همه‌ی دلها جا گرفت و بهانه بدست ستمگران و آزمندان داد که بی‌هیچ باکی به ناتوانان ستم کنند و بنابودی آنان کوشند ، بیگمان همین سخنان تغییر مهمی در زندگانی اروپاییان پدید آورد. بیگمان در روابط دولتها و در رفتار آنان با توده‌های ضعیف تأثیر بزرگی کرد.
این جنگ و خونریزی که امروز درمیانست شما اگر با سررشته‌داران آن که موسولینی و هیتلر و دیگرانند بگفتگو پردازید و جستجو کنید خواهید دید بالاخره سخن را بآنجا می‌رسانند که زندگانی نبرد است و ما باید جنگ کنیم و بکوشیم تا از دیگران عقب نمانیم.
آن دست‌اندازی بخاکهای دیگران که دولتهای اروپا می‌کنند کسی اگر ایراد بگیرد و جهت را بپرسد بالاخره پاسخ خواهد شنید که آنها ناتوان و ناشایسته‌اند و این حق طبیعی ماست که بآنان سیادت کنیم و رشته‌ی اختیارشان بدست گیریم.
در جهان کمتر گمراهی تا باین اندازه زیانمند افتاده. کمتر گمراهی تا باین اندازه مایه‌ی ویرانی بوده. شگفتتر آنست که کسانی از ایرانیان نیز هواداری از آنان می‌نمایند و بارها دیده‌ام چون گفتگو کرده‌ایم ایراد گرفته‌اند بلکه هیاهو برانگیخته‌اند ، و این بدان می‌ماند که گوسفند بیدست و پا هواداری از درندگی کند و آن را حق مشروع درندگان خون‌آشام شمارد.
از سخن خود دور نیفتیم : یکی از نتیجه‌ها که ما از آن داستان جان و روان برمی‌داریم اینست که می‌گوییم : زندگانی نبرد نیست. می‌گوییم نبرد و کشاکش این نتیجه را دهد که امروز با چشم خود می‌بینیم. می‌گوییم : باید این شیوه‌ی زندگی از جهان برافتد و بجای این زورآزمایی و خونریزی ، آدمیان بهمدستی و پشتیبانی پردازند ، و این همان راهیست که ما دنبال می‌کنیم و بخواست خدای بزرگ بانجام خواهیم رسانید.
👇
ما برآنیم که شرقیان باید باین خواری و زبونی که دچار گردیده‌اند گردن نگزارند و به یک جنبش بزرگی برخیزند. ولی باید پایه‌ی آن جنبش نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی باشد که بدینسان هم خود را از خواری و زبونی بیرون آورند و هم جهان را از این گرفتاری رها گردانند. [1]
🔹 پانوشت :
1ـ امروز توده‌های شرقی تکانی خورده و کشورهایی همچون چین و هندوستان و کره با آنکه از آن زبونی پیشین درآمده‌اند و این اندازه جای خشنودیست ، با اینهمه ایشان نیز راه زندگانی را زورآزمایی دانسته و در کوششهای اقتصادی و سیاسی همان راه غربیان را می‌پیمایند. حال آنکه بهتر همانست که کسروی راه نموده : پایه‌ی کوششهاشان را نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی با جهانیان گزارند.
امروز جهانیان بیش از گذشته به زیانمندی جنگهایی که در چهار گوشه‌ی جهان روی داده و در کار روی دادن است پی برده‌اند و این آمادگی بیشتر گردیده که در کوششهای نیکخواهانه با دیگر توده‌ها دست یکی گردانند. لیکن افسوسمندانه باید گفت هنوز پَتیاره‌ی[بلا] مادیگری ریشه در اندیشه‌ها دارد و در رفتارها نمایان است. بیگمان یکی از نخستین گامهای جنبش یادشده باید کوشش به ریشه‌کن گردانیدن این پتیاره ، یا به گفته‌ی کسروی «اژدها ـ گمراهی» باشد.
🌸
🔹 پانوشت :
1ـ امروز توده‌های شرقی تکانی خورده و کشورهایی همچون چین و هندوستان و کره با آنکه از آن زبونی پیشین درآمده‌اند و این اندازه جای خشنودیست ، با اینهمه ایشان نیز راه زندگانی را زورآزمایی دانسته و در کوششهای اقتصادی و سیاسی همان راه غربیان را می‌پیمایند. حال آنکه بهتر همانست که کسروی راه نموده : پایه‌ی کوششهاشان را نه زورآزمایی و چیرگی ، بلکه همدستی و نیکخواهی با جهانیان گزارند.
امروز جهانیان بیش از گذشته به زیانمندی جنگهایی که در چهار گوشه‌ی جهان روی داده و در کار روی دادن است پی برده‌اند و این آمادگی بیشتر گردیده که در کوششهای نیکخواهانه با دیگر توده‌ها دست یکی گردانند. لیکن افسوسمندانه باید گفت هنوز پَتیاره‌ی[بلا] مادیگری ریشه در اندیشه‌ها دارد و در رفتارها نمایان است. بیگمان یکی از نخستین گامهای جنبش یادشده باید کوشش به ریشه‌کن گردانیدن این پتیاره ، یا به گفته‌ی کسروی «اژدها ـ گمراهی» باشد.
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 31ـ خواهران گرامی (یک از یک)
نوشته‌ی یک بانو
در این هنگام که خامه‌ی توانای نویسنده‌ی پرچم و پیمان با بیهوده‌گویی شاعران نبرد میکند بر ما بانوان نیز لازم است که اظهار قدردانی نماییم برای اینکه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان که نامردیهای دیگری دربر دارد بازمی‌دارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری میکند. دوم آنکه شعرا با کمال بی‌پروایی و بدون اینکه از روی خواهر و مادر خود شرم کنند عنوانهای قبیح دیگری درباره‌ی زنان نموده‌اند.
مثلاً یکی از آنان می‌گوید : «زن و اژدها هر دو در خاک به» و گوینده‌ی بیخرد این اندازه ندانسته که اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمی‌کرد که نان مفت بخورد و چنین یاوه‌ای بگوید و دیگری از آنان می‌گوید :
مرد دانا نکند خود بجهان میل سه کار
تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد
و یکی از آن کارها را نگرفتن زن دانسته که می‌گوید :
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند
و این گفتار بیهوده تا چندی پیش که آقای کسروی معنی شعر و شاعری را باز نکرده بودند یک ابتکار ادبی شمرده می‌شد و کسی پیدا نشدی که بگوید اگر همه‌ی مردان پیروی از این بیهوده‌گوها کنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بیشرمی را بجایی رسانیده که خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش میکند که :
زنی نو کن ای خواجه هر نوبهار
که تقویم پارینه ناید بکار
ببینید بیشرمی را بکجا رسانیده‌اند که زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی می‌کنند و از اینگونه اشعار که اهانت بعالم زنان است در کتب بیشتری از این یاوه‌گویان دیده می‌شود و من عقیده دارم که باید یک صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای کسروی تشکیل دهیم.
لار ـ احترام
پرچم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیده‌اند. ما چنانکه بارها نوشته‌ایم برآنیم که باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و کوشش به برانداختن بدیها و ناپاکیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بکوشد تا زنانِ خاندان خود را باین همراهی بکشاند و خشنودیم که آقای آگاه باین کار برخاسته‌اند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست که بنوشتن مبادرت می‌نماید. راستی آنست که در نبرد با شاعرانِ تردامن بانوان باید بیش از مردان بکوشند زیرا آن ناپاکیها که شاعران برواجش کوشیده‌اند بیش از همه بی‌احترامی ببانوان می‌باشد و من امیدمندم نوشته‌هایی از دیگر بانوان نیز برسد.
در کشوری که باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده می‌شود بانوان نباید آرام بنشینند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 187)
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 31ـ خواهران گرامی (یک از یک)
نوشته‌ی یک بانو
در این هنگام که خامه‌ی توانای نویسنده‌ی پرچم و پیمان با بیهوده‌گویی شاعران نبرد میکند بر ما بانوان نیز لازم است که اظهار قدردانی نماییم برای اینکه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان که نامردیهای دیگری دربر دارد بازمی‌دارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری میکند. دوم آنکه شعرا با کمال بی‌پروایی و بدون اینکه از روی خواهر و مادر خود شرم کنند عنوانهای قبیح دیگری درباره‌ی زنان نموده‌اند.
مثلاً یکی از آنان می‌گوید : «زن و اژدها هر دو در خاک به» و گوینده‌ی بیخرد این اندازه ندانسته که اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمی‌کرد که نان مفت بخورد و چنین یاوه‌ای بگوید و دیگری از آنان می‌گوید :
مرد دانا نکند خود بجهان میل سه کار
تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد
و یکی از آن کارها را نگرفتن زن دانسته که می‌گوید :
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند
و این گفتار بیهوده تا چندی پیش که آقای کسروی معنی شعر و شاعری را باز نکرده بودند یک ابتکار ادبی شمرده می‌شد و کسی پیدا نشدی که بگوید اگر همه‌ی مردان پیروی از این بیهوده‌گوها کنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بیشرمی را بجایی رسانیده که خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش میکند که :
زنی نو کن ای خواجه هر نوبهار
که تقویم پارینه ناید بکار
ببینید بیشرمی را بکجا رسانیده‌اند که زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی می‌کنند و از اینگونه اشعار که اهانت بعالم زنان است در کتب بیشتری از این یاوه‌گویان دیده می‌شود و من عقیده دارم که باید یک صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای کسروی تشکیل دهیم.
لار ـ احترام
پرچم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیده‌اند. ما چنانکه بارها نوشته‌ایم برآنیم که باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و کوشش به برانداختن بدیها و ناپاکیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بکوشد تا زنانِ خاندان خود را باین همراهی بکشاند و خشنودیم که آقای آگاه باین کار برخاسته‌اند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست که بنوشتن مبادرت می‌نماید. راستی آنست که در نبرد با شاعرانِ تردامن بانوان باید بیش از مردان بکوشند زیرا آن ناپاکیها که شاعران برواجش کوشیده‌اند بیش از همه بی‌احترامی ببانوان می‌باشد و من امیدمندم نوشته‌هایی از دیگر بانوان نیز برسد.
در کشوری که باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده می‌شود بانوان نباید آرام بنشینند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 187)
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸37ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه می‌خواهیم؟.. (دو از دو)
یک نتیجه‌ی دیگری که از آن گفتارها می‌گیریم اینست که آدمی نیکی‌پذیر است. یکی از گمراهیهایی که از فلسفه‌ی مادّی برخاسته همینست که آدمی نیکی‌پذیر نیست. می‌گویند چون هر کسی ناگزیر است با دیگران نبرد کند تا زندگانی خود را پیش برد ازو چشم نیکی نتوان داشت. در حالی که ما نشان دادیم که هیچ کسی ناگزیر از نبرد کردن نیست و هر کس می‌تواند با دیگران با همدستی و دستگیری و غمخواری زیست کند و بکسی بدی ننماید.
اینکه آدمی نیکی‌پذیر نیست از سخنانیست که بسیار رواج یافته و چه در اروپا و چه در آسیا بزبانها افتاده. بارها دیده‌ام در روزنامه‌های فارسی آن را نوشته‌اند. در حالی که اگر این راست باشد روزنامه هم نباید باشد. یک روزنامه‌نویس بگمان خودش می‌کوشد که مردم را بنیکی آورد. پس در جایی که آدمی نیک نتواند بود دیگر چه جای کوشش می‌باشد؟!.. اگر این راست باشد که آدمی نیکی‌پذیر نیست بسیار چیزها باید از میان رود : هیچ کس بدیگری پند ندهد ، اندرز نگوید ، راهنمایی ننماید ، زیرا همه‌ی اینها بیهوده است. همه‌ی اینها آهن سرد کوبیدنست. همچنین بهیچ بدکاری نباید نکوهش نمود ، یا کیفر داد ، زیرا در آن بدکاری ناگزیر بوده است. پس از همه ، باید بساط فرهنگ (یا تربیت) را برچید ، زیرا نتیجه‌ای از آن نخواهد بود. ببینید چه نتیجه‌های غلطی از یک سخن پدید می‌آید و با اینحال کسان بسیاری آن را یاد گرفته‌اند و در دلهای خود جا داده‌اند.
در این باره راستی همانست که گفتیم : آدمی بدیها و نیکیها را در طبیعت خود دارد. آن جنبه‌ی جان خویهای بدی را از خشم و رشک و کینه و آز و ستمگری و خودفروشی [1] و مانند اینها دارا می‌باشد و از اینسوی جنبه‌ی روان ، خویهای نیکی را از دلسوزی و غمخواری و راستی‌پرستی و آبادی دوستی و مانند اینها را با خود دارد. اکنون اگر یک آدمی جنبه‌ی روانیش نیرومندتر بود و اختیار کارها را در دست خود داشت آن آدمی نیک باشد و رفتار و کردار ستوده از او سر زند ، و اگر جنبه‌ی جانیش چیره گردید و اختیار بدست آن افتاد ناگزیر رفتار و کردار او ناستوده باشد و آن مرد بد شمرده می‌شود. پس نیکی و بدی هر دو در نهاد آدمی هست و این بسیار غلط است که گفته شود آدمی نیکی‌پذیر نیست.
گاهی کسانی چنگیز و تیمور و هلاکو و دیگر خونخواران نامور تاریخی را دلیل بدگوهری آدمی می‌شمارند و چنین می‌گویند که آدمی از گوهر و طبیعت خود بد می‌باشد و اگر کسانی نیک بوده‌اند و یا می‌باشند در نتیجه‌ی تربیت است نه آنکه نیکی را از نهاد خود داشته باشد. اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند چند شماره‌ی پیش گفتاری در همین زمینه از آقای عمادی بچاپ رسانیدیم.
ولی پاسخ این سخن بسیار ساده است. آدمی اگر نیکی را از طبیعت خود نداشت با تربیت نیک نتوانستی بود. «تربیت» چیست؟.. تربیت در واقع بزرگ گردانیدن یک چیز کوچک یا بآشکار آوردن یک چیز نهانیست. مثلاً شما یک نهال کوچکی را مواظبت می‌کنید و تربیت می‌نمایید و یک درخت بزرگ می‌سازید. آن نهال کوچک بوده که تربیت کرده بزرگ ساخته‌اید ، اگر نبود آیا می‌توانستید با تربیت درختی درست کنید؟!.. یا یک درخت گلابی را شما مواظبت می‌نمایید و تربیت می‌کنید تا میوه می‌آورد. ولی اگر درخت گلابی نبود و بید بود آیا می‌شد که با تربیت میوه بیاورد؟!.. پس گفتن اینکه آدمی با تربیت نیک می‌شود خود دلیلست که نیکی را از طبیعت خود دارد.
اینها خلاصه‌ی گفته‌های ما درباره‌ی آدمی و طبیعت اوست که در این چند گفتار روشن گردانیدیم و اگر کسانی بخواهند که بهتر از این بدانند کتاب «راه رستگاری» یا شماره‌های پیمان را بخوانند. [2] در اینجا دیگر در این زمینه سخنی نخواهیم نوشت و تنها باید معنی خرد را روشن گردانیم که آن را بزمان دیگری وامی‌گزاریم.
(پرچم روزانه شماره‌های 185 و 186)
🔹 پانوشت :
1ـ خودفروشی ، خودنمایی بیش از اندازه و فزون است. خودفروش درباره‌ی خود آن میکند که یک فروشنده در تبلیغ کالایش. امروز کسانی به غلط آن را در معنایی بکار می‌برند که واژه‌ی تن‌فروشی مناسب است.
2ـ کتاب «در پیرامون روان» در آن زمان نوشته نشده بود. در آن کتاب از این جستار به گشادی سخن رفته.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸37ـ از گفتار جان و روان چه نتیجه می‌خواهیم؟.. (دو از دو)
یک نتیجه‌ی دیگری که از آن گفتارها می‌گیریم اینست که آدمی نیکی‌پذیر است. یکی از گمراهیهایی که از فلسفه‌ی مادّی برخاسته همینست که آدمی نیکی‌پذیر نیست. می‌گویند چون هر کسی ناگزیر است با دیگران نبرد کند تا زندگانی خود را پیش برد ازو چشم نیکی نتوان داشت. در حالی که ما نشان دادیم که هیچ کسی ناگزیر از نبرد کردن نیست و هر کس می‌تواند با دیگران با همدستی و دستگیری و غمخواری زیست کند و بکسی بدی ننماید.
اینکه آدمی نیکی‌پذیر نیست از سخنانیست که بسیار رواج یافته و چه در اروپا و چه در آسیا بزبانها افتاده. بارها دیده‌ام در روزنامه‌های فارسی آن را نوشته‌اند. در حالی که اگر این راست باشد روزنامه هم نباید باشد. یک روزنامه‌نویس بگمان خودش می‌کوشد که مردم را بنیکی آورد. پس در جایی که آدمی نیک نتواند بود دیگر چه جای کوشش می‌باشد؟!.. اگر این راست باشد که آدمی نیکی‌پذیر نیست بسیار چیزها باید از میان رود : هیچ کس بدیگری پند ندهد ، اندرز نگوید ، راهنمایی ننماید ، زیرا همه‌ی اینها بیهوده است. همه‌ی اینها آهن سرد کوبیدنست. همچنین بهیچ بدکاری نباید نکوهش نمود ، یا کیفر داد ، زیرا در آن بدکاری ناگزیر بوده است. پس از همه ، باید بساط فرهنگ (یا تربیت) را برچید ، زیرا نتیجه‌ای از آن نخواهد بود. ببینید چه نتیجه‌های غلطی از یک سخن پدید می‌آید و با اینحال کسان بسیاری آن را یاد گرفته‌اند و در دلهای خود جا داده‌اند.
در این باره راستی همانست که گفتیم : آدمی بدیها و نیکیها را در طبیعت خود دارد. آن جنبه‌ی جان خویهای بدی را از خشم و رشک و کینه و آز و ستمگری و خودفروشی [1] و مانند اینها دارا می‌باشد و از اینسوی جنبه‌ی روان ، خویهای نیکی را از دلسوزی و غمخواری و راستی‌پرستی و آبادی دوستی و مانند اینها را با خود دارد. اکنون اگر یک آدمی جنبه‌ی روانیش نیرومندتر بود و اختیار کارها را در دست خود داشت آن آدمی نیک باشد و رفتار و کردار ستوده از او سر زند ، و اگر جنبه‌ی جانیش چیره گردید و اختیار بدست آن افتاد ناگزیر رفتار و کردار او ناستوده باشد و آن مرد بد شمرده می‌شود. پس نیکی و بدی هر دو در نهاد آدمی هست و این بسیار غلط است که گفته شود آدمی نیکی‌پذیر نیست.
گاهی کسانی چنگیز و تیمور و هلاکو و دیگر خونخواران نامور تاریخی را دلیل بدگوهری آدمی می‌شمارند و چنین می‌گویند که آدمی از گوهر و طبیعت خود بد می‌باشد و اگر کسانی نیک بوده‌اند و یا می‌باشند در نتیجه‌ی تربیت است نه آنکه نیکی را از نهاد خود داشته باشد. اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند چند شماره‌ی پیش گفتاری در همین زمینه از آقای عمادی بچاپ رسانیدیم.
ولی پاسخ این سخن بسیار ساده است. آدمی اگر نیکی را از طبیعت خود نداشت با تربیت نیک نتوانستی بود. «تربیت» چیست؟.. تربیت در واقع بزرگ گردانیدن یک چیز کوچک یا بآشکار آوردن یک چیز نهانیست. مثلاً شما یک نهال کوچکی را مواظبت می‌کنید و تربیت می‌نمایید و یک درخت بزرگ می‌سازید. آن نهال کوچک بوده که تربیت کرده بزرگ ساخته‌اید ، اگر نبود آیا می‌توانستید با تربیت درختی درست کنید؟!.. یا یک درخت گلابی را شما مواظبت می‌نمایید و تربیت می‌کنید تا میوه می‌آورد. ولی اگر درخت گلابی نبود و بید بود آیا می‌شد که با تربیت میوه بیاورد؟!.. پس گفتن اینکه آدمی با تربیت نیک می‌شود خود دلیلست که نیکی را از طبیعت خود دارد.
اینها خلاصه‌ی گفته‌های ما درباره‌ی آدمی و طبیعت اوست که در این چند گفتار روشن گردانیدیم و اگر کسانی بخواهند که بهتر از این بدانند کتاب «راه رستگاری» یا شماره‌های پیمان را بخوانند. [2] در اینجا دیگر در این زمینه سخنی نخواهیم نوشت و تنها باید معنی خرد را روشن گردانیم که آن را بزمان دیگری وامی‌گزاریم.
(پرچم روزانه شماره‌های 185 و 186)
🔹 پانوشت :
1ـ خودفروشی ، خودنمایی بیش از اندازه و فزون است. خودفروش درباره‌ی خود آن میکند که یک فروشنده در تبلیغ کالایش. امروز کسانی به غلط آن را در معنایی بکار می‌برند که واژه‌ی تن‌فروشی مناسب است.
2ـ کتاب «در پیرامون روان» در آن زمان نوشته نشده بود. در آن کتاب از این جستار به گشادی سخن رفته.
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 32ـ یکی از گمراهیها صوفیگریست (یک از یک)
یکی از گمراهیها و گرفتاریها که در ایران از دیرگاهی رواج یافته صوفیگری است. این کیش باندازه‌ای بایران صدمه رسانیده که حد و حصری ندارد و می‌توان گفت یکی از علتهای استیلای مغول بایران همین صوفیگری بوده است. آقای کسروی در کتاب «راه رستگاری» که تقریباً خلاصه و فشاره‌ی پیمان در موضوع دین می‌باشد در گفتار 15 بطور مشروح مبداء و علت پیدایش و جهت پیشرفت و همچنین زیان صوفیگری را بیان نموده و با دلایل دانشمندانه و بخردانه آن را رد کرده‌اند دیگر در این زمینه جای هیچ گونه گفتگویی باقی نمانده و بنوشتن و گفتن دوباره نیاز نیست ولی چیزی که مرا بنوشتن این گفتار واداشته همانا ایراد بعضی از بی‌انصافان و مغرضین است که می‌گویند چون پیمانیان از عرفان (صوفیگری) بی‌اطلاع می‌باشند بهمین مناسبت بگفته‌های آقای کسروی گوش داده و پیروی از پیمان نموده‌اند.
این سخن را جز بغرض و ناآگاهی آنان نتوان بچیز دیگری حمل نمود زیرا هر کسی که با سبک پیمان و بطور کلی با نوشته‌های آقای کسروی آشناست می‌داند که او در هر موضوعی که خواسته سخن گوید یا به هر کیش که ایراد گرفته اول به نحو مجمل و مختصر آن را خلاصه کرده و پس از آن بوده که پاسخ داده‌اند. بطوری که چند روز قبل در موضوع جان و روان در پرچم ملاحظه گردید نخست آراء و انظار پیشوایان مادّیگری را بیان کرده و آنوقت مبادرت بجواب نموده بودند این برای اینست که برای کسی جای شبهه و تردیدی باقی نماند و گفته‌های پیمان را حمل بر گزافه‌گویی نکنند. بعلاوه پیمانیان همه‌شان اهل این کشور هستند و از جای دیگر باینجا نیامده‌اند. بقول خودتان در سرزمین عرفان و فلسفه و شعر و شاعری بزرگ شده و نشو و نما یافته و در مدارس این کشور تحصیل کرده و از برنامه‌ی وزارت فرهنگ که قسمت مهم آن بعرفان و فلسفه و شعر و ادبیات تخصیص یافته استفاده نموده‌اند.
و از طرفی با صوفیان که در هر شهری ریشه دوانیده و مجلس و محفلی دارند حشر و نشری کرده کم و بیش بمعتقدات و آداب و رسوم آنها پی برده‌اند. نگارنده یکی از آنها بوده‌ام که با فِرق مختلفه‌ی صوفیان آشنایی داشته و از نزدیک وضعیت آنها را دیده و اینک مختصری از مشهودات خود را جهت آگاهی خوانندگان درج می‌کنم.
صوفیان چندین فرقه هستند که مهمترین آنها بقرار زیر است : شاه‌نعمت‌اللهی ـ ذهبی ـ بکتاشی ـ نقش‌بندیه ـ خاکساری. اینها اگرچه در ریشه یکی بوده فعلاً یکی نیستند و هر کدام راهی و پیشوایی جداگانه دارند ، و دائماً با یکدیگر در مجادله بوده و نسبتهایی بهمدیگر میدهند حتا از افتراء و توهین نیز مضایقه ندارند.
هیچ کدام آنها دارای هدف نبوده و آمال ویژه‌ای ندارند و بدستاویز شریعت و طریقت و حقیقت و مکاشفات و مشاهدات عمر خود را با بطالت و کسالت بسر میدهند. قطب شیرازی مرام صوفیگری را در یک بیت شعر گنجانیده :
صمت و جوع و سحر و عزلت ذکری بدوام
ناتمامان جهان را کند این پنج تمام
بنابراین اکثر شبها در مقابر شیوخ و خانقاه‌ها جمع شده و تا صبح بیدار می‌مانند و اوقات خود را با خواندن مثنوی و حافظ و سعدی و گریه و ناله می‌گذرانند و اغلب آنها معتاد بتریاک و حشیش و چرس و بنگ هستند و استعمال آن را وسیله‌ی نفْس‌کشی و وصول بحقیقت و پیوستن بخدا می‌دانند. این بود مختصری از عملیات و مرام صوفیان که من مشاهده کرده‌ام.
از اینها بگذریم و بکتابهایشان نظر افکنیم. بقول آقایان «معارف عرفان» از قبیل اسرارالتوحید ، تذکراة‌العرفان ، بستان‌السیاحه را مطالعه کنیم جز یکمشت قصص و حکایات عجیب و غریب خِرَدناپذیر که مرشدان برای هنرنمایی و نکته‌سنجی ، خود آنها را بافته و مقصودی غیر از ترسانیدن مریدان و تهی کردن کیسه‌هایشان نداشته‌اند بچیز دیگری برنخواهیم خورد. این را هم پوشیده نگزارم صوفیان از باطنیگری و جبریگری و خراباتیگری هم بهره‌برداری کرده‌اند مولوی می‌گوید :
هر لحظه بشکل آن بت عیار برآمد
بر دیده عیان شد
هر دم بلباس دیگر آن یار برآمد
دل برد و نهان شد
این عقیده‌ی باطنیانست که خدا هر زمان در صورت دیگری در این جهان ظهور کرده.
محمود شبستری که از شیوخ برجسته‌ی صوفیان می‌باشد در کتاب خود موسوم بگلشن راز راجع بجبریگری می‌گوید :
هر آن کس را که مذهب غیر جبر است
نبی فرموده کو مانند گبر است
نبودی تو که فعلت آفریدند
تو را از بهر کاری برگزیدند
همو در کتاب خود درباره‌ی خال و جمال و زلف و کمال یار اشعاری سروده که حاکی از خراباتیگری است.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 32ـ یکی از گمراهیها صوفیگریست (یک از یک)
یکی از گمراهیها و گرفتاریها که در ایران از دیرگاهی رواج یافته صوفیگری است. این کیش باندازه‌ای بایران صدمه رسانیده که حد و حصری ندارد و می‌توان گفت یکی از علتهای استیلای مغول بایران همین صوفیگری بوده است. آقای کسروی در کتاب «راه رستگاری» که تقریباً خلاصه و فشاره‌ی پیمان در موضوع دین می‌باشد در گفتار 15 بطور مشروح مبداء و علت پیدایش و جهت پیشرفت و همچنین زیان صوفیگری را بیان نموده و با دلایل دانشمندانه و بخردانه آن را رد کرده‌اند دیگر در این زمینه جای هیچ گونه گفتگویی باقی نمانده و بنوشتن و گفتن دوباره نیاز نیست ولی چیزی که مرا بنوشتن این گفتار واداشته همانا ایراد بعضی از بی‌انصافان و مغرضین است که می‌گویند چون پیمانیان از عرفان (صوفیگری) بی‌اطلاع می‌باشند بهمین مناسبت بگفته‌های آقای کسروی گوش داده و پیروی از پیمان نموده‌اند.
این سخن را جز بغرض و ناآگاهی آنان نتوان بچیز دیگری حمل نمود زیرا هر کسی که با سبک پیمان و بطور کلی با نوشته‌های آقای کسروی آشناست می‌داند که او در هر موضوعی که خواسته سخن گوید یا به هر کیش که ایراد گرفته اول به نحو مجمل و مختصر آن را خلاصه کرده و پس از آن بوده که پاسخ داده‌اند. بطوری که چند روز قبل در موضوع جان و روان در پرچم ملاحظه گردید نخست آراء و انظار پیشوایان مادّیگری را بیان کرده و آنوقت مبادرت بجواب نموده بودند این برای اینست که برای کسی جای شبهه و تردیدی باقی نماند و گفته‌های پیمان را حمل بر گزافه‌گویی نکنند. بعلاوه پیمانیان همه‌شان اهل این کشور هستند و از جای دیگر باینجا نیامده‌اند. بقول خودتان در سرزمین عرفان و فلسفه و شعر و شاعری بزرگ شده و نشو و نما یافته و در مدارس این کشور تحصیل کرده و از برنامه‌ی وزارت فرهنگ که قسمت مهم آن بعرفان و فلسفه و شعر و ادبیات تخصیص یافته استفاده نموده‌اند.
و از طرفی با صوفیان که در هر شهری ریشه دوانیده و مجلس و محفلی دارند حشر و نشری کرده کم و بیش بمعتقدات و آداب و رسوم آنها پی برده‌اند. نگارنده یکی از آنها بوده‌ام که با فِرق مختلفه‌ی صوفیان آشنایی داشته و از نزدیک وضعیت آنها را دیده و اینک مختصری از مشهودات خود را جهت آگاهی خوانندگان درج می‌کنم.
صوفیان چندین فرقه هستند که مهمترین آنها بقرار زیر است : شاه‌نعمت‌اللهی ـ ذهبی ـ بکتاشی ـ نقش‌بندیه ـ خاکساری. اینها اگرچه در ریشه یکی بوده فعلاً یکی نیستند و هر کدام راهی و پیشوایی جداگانه دارند ، و دائماً با یکدیگر در مجادله بوده و نسبتهایی بهمدیگر میدهند حتا از افتراء و توهین نیز مضایقه ندارند.
هیچ کدام آنها دارای هدف نبوده و آمال ویژه‌ای ندارند و بدستاویز شریعت و طریقت و حقیقت و مکاشفات و مشاهدات عمر خود را با بطالت و کسالت بسر میدهند. قطب شیرازی مرام صوفیگری را در یک بیت شعر گنجانیده :
صمت و جوع و سحر و عزلت ذکری بدوام
ناتمامان جهان را کند این پنج تمام
بنابراین اکثر شبها در مقابر شیوخ و خانقاه‌ها جمع شده و تا صبح بیدار می‌مانند و اوقات خود را با خواندن مثنوی و حافظ و سعدی و گریه و ناله می‌گذرانند و اغلب آنها معتاد بتریاک و حشیش و چرس و بنگ هستند و استعمال آن را وسیله‌ی نفْس‌کشی و وصول بحقیقت و پیوستن بخدا می‌دانند. این بود مختصری از عملیات و مرام صوفیان که من مشاهده کرده‌ام.
از اینها بگذریم و بکتابهایشان نظر افکنیم. بقول آقایان «معارف عرفان» از قبیل اسرارالتوحید ، تذکراة‌العرفان ، بستان‌السیاحه را مطالعه کنیم جز یکمشت قصص و حکایات عجیب و غریب خِرَدناپذیر که مرشدان برای هنرنمایی و نکته‌سنجی ، خود آنها را بافته و مقصودی غیر از ترسانیدن مریدان و تهی کردن کیسه‌هایشان نداشته‌اند بچیز دیگری برنخواهیم خورد. این را هم پوشیده نگزارم صوفیان از باطنیگری و جبریگری و خراباتیگری هم بهره‌برداری کرده‌اند مولوی می‌گوید :
هر لحظه بشکل آن بت عیار برآمد
بر دیده عیان شد
هر دم بلباس دیگر آن یار برآمد
دل برد و نهان شد
این عقیده‌ی باطنیانست که خدا هر زمان در صورت دیگری در این جهان ظهور کرده.
محمود شبستری که از شیوخ برجسته‌ی صوفیان می‌باشد در کتاب خود موسوم بگلشن راز راجع بجبریگری می‌گوید :
هر آن کس را که مذهب غیر جبر است
نبی فرموده کو مانند گبر است
نبودی تو که فعلت آفریدند
تو را از بهر کاری برگزیدند
همو در کتاب خود درباره‌ی خال و جمال و زلف و کمال یار اشعاری سروده که حاکی از خراباتیگری است.
👇
با این وصف نمی‌دانم این بی‌انصافان از روی چه مأخذ و مدرکی پیمانیان را بعدم اطلاع و استحضار از عرفان متهم می‌کنند در صورتی که پیمانیان نه تنها از صوفیگری بلکه از تمام کیشها بهتر از دیگران آگاهی دارند و معایب و زیان آن را تشخیص داده و بیهوده بودن آنها را درک کرده و بدین‌جهت دست از آنها کشیده و براه خردپذیر پیمان گرویده‌اند.
در پایان از آقای کسروی خواهش دارم چون صوفیان برای نگهداری و توسعه‌ی دستگاه خود اخیراً کتابهایی بچاپ رسانیده‌اند مبنی بر اینکه صوفیان در زمان صفویه رشیدانه بجنگ برخاسته و از کشور دفاع کرده و در قلع و قمع دشمنان میهن فداکاری نموده‌اند چون من از چنین چیزی آگاهی ندارم شما پاسخ آن را داده و از دغکاری این قبیل مردمان که می‌خواهند نان را بنرخ روز بخورند جلوگیری نمایید.
محمدباقر رحیمی
پرچم : درباره‌ی صوفیگری به یک رشته گفتارهایی خواهیم برخاست. اما پرسشی که آقای رحیمی درباره‌ی جنگجویی صوفیان در زمان صفویان نموده‌اند باید دانست که شیخ‌صفی اردبیلی از خردمندان صوفیه بوده و اینست اصلاحاتی در سلسله‌ی خود پدید آورده.
صوفیان پی کاری رفتن را بد دانسته مفتخواری و بیکاری را شرط تصوف می‌شماردند و گدایی یک گونه ریاضتی در نزد ایشان بوده شیخ‌صفی آن را برداشت و پیروان او بیشترشان از پیشه‌وران و برزگران بودند. صوفیان زن نمی‌گرفتند و آن را بد می‌شماردند. این پیروانش را بزن گرفتن واداشت. باید گفت صوفیان این شیخ ، جداییهایی با صوفیان دیگر داشتند. سپس در زمان جانشینان او که بر شماره‌ی پیروان بسیار افزوده چند ایل بزرگ از ایلهای ترک خود را بآن خاندان بستند اینها از صوفیگری تنها نامش را داشتند وگرنه ریاضت نمی‌کشیدند ، ذکر خفی یا جلی نمی‌گفتند ، به چله نمی‌نشستند ، از باورهای صوفیگری از وحدت وجود و مانند آن بکلی ناآگاه بودند. راستی‌را باید گفت اینها بستگان خاندان صفوی بودند نه صوفی ، آن جنگها که می‌گویند در زمان پادشاهان صفوی در راه ایران کرده شده این ایلهای ترک کرده‌اند نه صوفیان.
ما از باورها و حال صوفیان نیک آگاهیم و می‌دانیم که یک صوفی آن همتی که بکوشد و نانی برای شکم خود پیدا کند ندارد چه رسد بجنگ و جانبازی. از سوی دیگر ما می‌دانیم که صوفیان باین جهان با دیده‌ی تحقیر می‌نگرند. در نظر آنها این جهان درخور سر فروآوردن نیست چه رسد بآنکه در راهش از جان درگذرند.
صوفیان در زمان مغول بفراوانی بودند و شما یکی را پیدا نخواهید کرد که بجنگ یا کوشش پرداخته باشد. یکی از مشایخ معروف آن زمان ابوبکر رازی بوده که بگفته‌ی خودش چون آمدن مغولان را شنیده شبانه با چند تن درویش گریخته و زنان و فرزندان خود را بدشمن بازگزارده که می‌گوید خبر رسید که همه را از تیغ گذرانیده‌اند.
اما کسانی که می‌گویند ما معنی صوفیگری را نمی‌دانیم بهتر است ایشان معنی آن را بما بفهمانند ما آنچه می‌دانستیم نوشته‌ایم. آنان اگر جز اینها می‌دانند بنویسند. ما بسیار می‌خواهیم که پیروان صوفیگری و دیگر دسته‌بندیها بگفته‌های ما پاسخ دهند و با دلیل ایرادهای ما را رد کنند. ما خود این را می‌خواهیم و چشم براهیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 188)
🌸
در پایان از آقای کسروی خواهش دارم چون صوفیان برای نگهداری و توسعه‌ی دستگاه خود اخیراً کتابهایی بچاپ رسانیده‌اند مبنی بر اینکه صوفیان در زمان صفویه رشیدانه بجنگ برخاسته و از کشور دفاع کرده و در قلع و قمع دشمنان میهن فداکاری نموده‌اند چون من از چنین چیزی آگاهی ندارم شما پاسخ آن را داده و از دغکاری این قبیل مردمان که می‌خواهند نان را بنرخ روز بخورند جلوگیری نمایید.
محمدباقر رحیمی
پرچم : درباره‌ی صوفیگری به یک رشته گفتارهایی خواهیم برخاست. اما پرسشی که آقای رحیمی درباره‌ی جنگجویی صوفیان در زمان صفویان نموده‌اند باید دانست که شیخ‌صفی اردبیلی از خردمندان صوفیه بوده و اینست اصلاحاتی در سلسله‌ی خود پدید آورده.
صوفیان پی کاری رفتن را بد دانسته مفتخواری و بیکاری را شرط تصوف می‌شماردند و گدایی یک گونه ریاضتی در نزد ایشان بوده شیخ‌صفی آن را برداشت و پیروان او بیشترشان از پیشه‌وران و برزگران بودند. صوفیان زن نمی‌گرفتند و آن را بد می‌شماردند. این پیروانش را بزن گرفتن واداشت. باید گفت صوفیان این شیخ ، جداییهایی با صوفیان دیگر داشتند. سپس در زمان جانشینان او که بر شماره‌ی پیروان بسیار افزوده چند ایل بزرگ از ایلهای ترک خود را بآن خاندان بستند اینها از صوفیگری تنها نامش را داشتند وگرنه ریاضت نمی‌کشیدند ، ذکر خفی یا جلی نمی‌گفتند ، به چله نمی‌نشستند ، از باورهای صوفیگری از وحدت وجود و مانند آن بکلی ناآگاه بودند. راستی‌را باید گفت اینها بستگان خاندان صفوی بودند نه صوفی ، آن جنگها که می‌گویند در زمان پادشاهان صفوی در راه ایران کرده شده این ایلهای ترک کرده‌اند نه صوفیان.
ما از باورها و حال صوفیان نیک آگاهیم و می‌دانیم که یک صوفی آن همتی که بکوشد و نانی برای شکم خود پیدا کند ندارد چه رسد بجنگ و جانبازی. از سوی دیگر ما می‌دانیم که صوفیان باین جهان با دیده‌ی تحقیر می‌نگرند. در نظر آنها این جهان درخور سر فروآوردن نیست چه رسد بآنکه در راهش از جان درگذرند.
صوفیان در زمان مغول بفراوانی بودند و شما یکی را پیدا نخواهید کرد که بجنگ یا کوشش پرداخته باشد. یکی از مشایخ معروف آن زمان ابوبکر رازی بوده که بگفته‌ی خودش چون آمدن مغولان را شنیده شبانه با چند تن درویش گریخته و زنان و فرزندان خود را بدشمن بازگزارده که می‌گوید خبر رسید که همه را از تیغ گذرانیده‌اند.
اما کسانی که می‌گویند ما معنی صوفیگری را نمی‌دانیم بهتر است ایشان معنی آن را بما بفهمانند ما آنچه می‌دانستیم نوشته‌ایم. آنان اگر جز اینها می‌دانند بنویسند. ما بسیار می‌خواهیم که پیروان صوفیگری و دیگر دسته‌بندیها بگفته‌های ما پاسخ دهند و با دلیل ایرادهای ما را رد کنند. ما خود این را می‌خواهیم و چشم براهیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 188)
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸38ـ چگونه از کشاکش توده[ها] جلو می‌گیریم؟.. (یک از یک)
آقای کسروی دارنده‌ی پرچم
تحت عنوان «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» در ده جزوه از روزنامه‌ی پرچم گفتار نوشته‌اید [1] که در جزوه‌ی نهم و دهم آن اظهار شده توده‌ها و نژادهای گیتی هر یک در کشور خود زیند و به آبادی آن کوشند و از جنگ و چیرگی دوری جُسته هنگام بروز اختلاف بطوری که بین افراد مردم بوسیله‌ی دادگاهها و یا داوری اشخاص رفع اختلاف می‌شود توده‌ها نیز رفع اختلاف نمایند.
من در این اندیشه‌ام که آیا در صورتی که توده‌ها و نژادها این پیشنهاد مقدس را گردن نهند (گرچه سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری این امر را مشکل بنظر جلوه می‌دهد) آیا آن دادگاه از چه دادرسانی و در چه جایی سازمان یابد و یا از چه اشخاص داوری خواسته شود؟ آیا در صورتی که این اندیشه را چنین پاسخ باشد که نظیر جامعه‌ی ملل [2] در یکی از شهرهای جهان و از مردمان مختلف گیتی سازمان یابد و نیز مردمانی نیک سیرت برای داوری تعیین گردد آیا پای‌بندان [3] (ضامن) اجرای رأیی که آن دادگاه یا داورها خواهند داد کیست و چیست؟
داوری بین افراد و دادرسی بین آنها در هر کشوری دارای پای‌بندان اجرایی است که تمام قوای آن کشور در صورت سرپیچی ستمکار رأی صادره را قهراً اجرا می‌نمایند و تصور و اندیشه‌ی چنین پای‌بندانی برای اجراء رأی صادره از دادگاه یا داورها در مورد توده‌ها خیلی مشکل بنظر می‌رسد.
اگر پاسخ داده شود که در صورت چیرگی ستمکار ، سایر توده‌ها با توده و نژاد ستمدیده کمک نماید و بقوه‌ی قهریه رأی را بر ستمکار اجرا نماید بدیهی است توده و نژاد ستمکار چیرگی کرده بجنگ خواهد پرداخت و این همین اندیشه‌ای است که کنون نژادها را وادار بجنگ جهانسوز کرده. گذشته از افراد نوع بشر پرنده و چرنده و وحوش و طیور را تهدید و نابود می‌نمایند و خدا داند عاقبت این جنگ که روز بروز برحسب ظاهر بر عوامل شدت آن می‌افزاید چه خواهد شد. خواهشمندم اندیشه‌ای را که بنظر شما آمده بنویسید که توده‌ها و نژادها ضمن خواندن اصلِ پیشنهاد بخوانند و بدانند.
اهواز ـ سیدحسین امام ، وکیل دادگستری
پرچم : ما نخواسته‌ایم در آن رشته گفتارها همه‌ی سخنان خود را بگوییم و از چگونگی پدید آوردن دادگاه نیز گفتگو کنیم. در هر کاری نخست باید کوشید و زمینه برای آن آماده گردانید و پس از آنست که می‌توان از چگونگی بکار بستن گفتگو کرد.
امروز انبوه مردم از گوهر آدمی و از نیروی خرد ناآگاهند و چنین می‌دانند که زندگانی آدمیان همین باید بود که هست و بهتر از این نتواند بود. چنانکه خود شما بیاد «سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری» افتاده چنان پیشرفتی را برای جهان دشوار می‌شناسید و باید گفت سخنانی را که ما درباره‌ی «جان و روان» نوشته‌ایم از یاد می‌برید. ما نشان داده‌ایم که آدمی اگر از سرشت جانی دارای آز و شکوه‌دوستی و کینه و رشک و مانند اینها است از سرشت روانی دارای خویهای بسیار ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری و راستی‌پژوهی و از خود‌گذشتگی و مانند اینها می‌باشد. پس چرا این خویها را بدیده می‌گیرید و اینها را نمی‌گیرید؟!.
امروز مانع بزرگ همین بدگمانیها است که در دلها پیدا شده و ما پیش از همه باید بچاره‌ی اینها کوشیم و دانشمندان و بخردان را در هر کجا که هستند با خود هم‌اندیشه گردانیم تا بدینسان زمینه آماده شود.
یک نکته‌ی بسیار مهم آنست که تا مردمان اینند که هستند ـ که زندگانی را نبرد می‌شمارند ، و آدمی را نیکی‌پذیر نمی‌دانند ، و هر کسی تنها آسایش خود را می‌خواهد و توده‌های بزرگ و نیرومند هر یکی در اندیشه‌ی چیرگی به ناتوانان است و توده‌های ناتوان گردن بخواری و زبونی می‌نهند ، و دانشمندان و بخردان خود را کنار کشیده رشته‌ی کارها را بسیاستمداران وامی‌گزارند ـ آن آرزوی ما پیشرفتی نخواهد داشت و اینست ما باید نخست بکوشیم و این سنگها را از جلو برداریم ، و ما اکنون در این کوشش می‌باشیم.
کوتاه سخن آنکه ما امروز نباید گفتگو از چگونگی چنان دادگاهی بنماییم. در هنگام خود بآن گفتگو خواهیم رسید.
اما اینکه می‌نویسید : اگر کشاکش درمیان دو توده رخ داد و توده‌های دیگر بتوده‌ی ستمدیده یاوری کردند از همینجا جنگ پیش خواهد آمد می‌گوییم : بیاید. آن جنگیست که با بدی و ستمگری می‌رود و نباید از آن باک داشت ، و چنان جنگی بزودی و بآسانی بفیروزی توده‌های دادگر و بشکست توده‌ی ستمگر پایان می‌یابد. امروز را با آن زمان یکسان نتوان گرفت. دوباره می‌گویم : ما باید یک شورش [4] بزرگی در اندیشه‌ها پدید آورده حقایق زندگی را در دلها جا دهیم و این خود زمینه به هر نیکی آماده خواهد گردانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 223)
👇
🖌 احمد کسروی
🔸38ـ چگونه از کشاکش توده[ها] جلو می‌گیریم؟.. (یک از یک)
آقای کسروی دارنده‌ی پرچم
تحت عنوان «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» در ده جزوه از روزنامه‌ی پرچم گفتار نوشته‌اید [1] که در جزوه‌ی نهم و دهم آن اظهار شده توده‌ها و نژادهای گیتی هر یک در کشور خود زیند و به آبادی آن کوشند و از جنگ و چیرگی دوری جُسته هنگام بروز اختلاف بطوری که بین افراد مردم بوسیله‌ی دادگاهها و یا داوری اشخاص رفع اختلاف می‌شود توده‌ها نیز رفع اختلاف نمایند.
من در این اندیشه‌ام که آیا در صورتی که توده‌ها و نژادها این پیشنهاد مقدس را گردن نهند (گرچه سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری این امر را مشکل بنظر جلوه می‌دهد) آیا آن دادگاه از چه دادرسانی و در چه جایی سازمان یابد و یا از چه اشخاص داوری خواسته شود؟ آیا در صورتی که این اندیشه را چنین پاسخ باشد که نظیر جامعه‌ی ملل [2] در یکی از شهرهای جهان و از مردمان مختلف گیتی سازمان یابد و نیز مردمانی نیک سیرت برای داوری تعیین گردد آیا پای‌بندان [3] (ضامن) اجرای رأیی که آن دادگاه یا داورها خواهند داد کیست و چیست؟
داوری بین افراد و دادرسی بین آنها در هر کشوری دارای پای‌بندان اجرایی است که تمام قوای آن کشور در صورت سرپیچی ستمکار رأی صادره را قهراً اجرا می‌نمایند و تصور و اندیشه‌ی چنین پای‌بندانی برای اجراء رأی صادره از دادگاه یا داورها در مورد توده‌ها خیلی مشکل بنظر می‌رسد.
اگر پاسخ داده شود که در صورت چیرگی ستمکار ، سایر توده‌ها با توده و نژاد ستمدیده کمک نماید و بقوه‌ی قهریه رأی را بر ستمکار اجرا نماید بدیهی است توده و نژاد ستمکار چیرگی کرده بجنگ خواهد پرداخت و این همین اندیشه‌ای است که کنون نژادها را وادار بجنگ جهانسوز کرده. گذشته از افراد نوع بشر پرنده و چرنده و وحوش و طیور را تهدید و نابود می‌نمایند و خدا داند عاقبت این جنگ که روز بروز برحسب ظاهر بر عوامل شدت آن می‌افزاید چه خواهد شد. خواهشمندم اندیشه‌ای را که بنظر شما آمده بنویسید که توده‌ها و نژادها ضمن خواندن اصلِ پیشنهاد بخوانند و بدانند.
اهواز ـ سیدحسین امام ، وکیل دادگستری
پرچم : ما نخواسته‌ایم در آن رشته گفتارها همه‌ی سخنان خود را بگوییم و از چگونگی پدید آوردن دادگاه نیز گفتگو کنیم. در هر کاری نخست باید کوشید و زمینه برای آن آماده گردانید و پس از آنست که می‌توان از چگونگی بکار بستن گفتگو کرد.
امروز انبوه مردم از گوهر آدمی و از نیروی خرد ناآگاهند و چنین می‌دانند که زندگانی آدمیان همین باید بود که هست و بهتر از این نتواند بود. چنانکه خود شما بیاد «سختی آز و طمع و علو جاه و سایر مطامع بشری» افتاده چنان پیشرفتی را برای جهان دشوار می‌شناسید و باید گفت سخنانی را که ما درباره‌ی «جان و روان» نوشته‌ایم از یاد می‌برید. ما نشان داده‌ایم که آدمی اگر از سرشت جانی دارای آز و شکوه‌دوستی و کینه و رشک و مانند اینها است از سرشت روانی دارای خویهای بسیار ستوده‌ی نیکخواهی و غمخواری و راستی‌پژوهی و از خود‌گذشتگی و مانند اینها می‌باشد. پس چرا این خویها را بدیده می‌گیرید و اینها را نمی‌گیرید؟!.
امروز مانع بزرگ همین بدگمانیها است که در دلها پیدا شده و ما پیش از همه باید بچاره‌ی اینها کوشیم و دانشمندان و بخردان را در هر کجا که هستند با خود هم‌اندیشه گردانیم تا بدینسان زمینه آماده شود.
یک نکته‌ی بسیار مهم آنست که تا مردمان اینند که هستند ـ که زندگانی را نبرد می‌شمارند ، و آدمی را نیکی‌پذیر نمی‌دانند ، و هر کسی تنها آسایش خود را می‌خواهد و توده‌های بزرگ و نیرومند هر یکی در اندیشه‌ی چیرگی به ناتوانان است و توده‌های ناتوان گردن بخواری و زبونی می‌نهند ، و دانشمندان و بخردان خود را کنار کشیده رشته‌ی کارها را بسیاستمداران وامی‌گزارند ـ آن آرزوی ما پیشرفتی نخواهد داشت و اینست ما باید نخست بکوشیم و این سنگها را از جلو برداریم ، و ما اکنون در این کوشش می‌باشیم.
کوتاه سخن آنکه ما امروز نباید گفتگو از چگونگی چنان دادگاهی بنماییم. در هنگام خود بآن گفتگو خواهیم رسید.
اما اینکه می‌نویسید : اگر کشاکش درمیان دو توده رخ داد و توده‌های دیگر بتوده‌ی ستمدیده یاوری کردند از همینجا جنگ پیش خواهد آمد می‌گوییم : بیاید. آن جنگیست که با بدی و ستمگری می‌رود و نباید از آن باک داشت ، و چنان جنگی بزودی و بآسانی بفیروزی توده‌های دادگر و بشکست توده‌ی ستمگر پایان می‌یابد. امروز را با آن زمان یکسان نتوان گرفت. دوباره می‌گویم : ما باید یک شورش [4] بزرگی در اندیشه‌ها پدید آورده حقایق زندگی را در دلها جا دهیم و این خود زمینه به هر نیکی آماده خواهد گردانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 223)
👇
🔹 پانوشتها :
1ـ دفتر «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» نخست بار در پرچم سال 1321 ، در گرماگرم جنگ جهانی دوم (1942) چاپ شد.
2ـ پس از جنگ جهانی یکم و پیش از بنیاد یافتن سازمان ملل متحد ، به پیشنهاد ویلسُن رئیس‌جمهور آمریکا و پشتیبانی دیگر دولتها جامعه‌ی ملل (The League of Nations) در کشور سوئیس بکار آغاز کرد که کمابیش همان خواستهای بنیادی سازمان ملل بویژه جلوگیری از جنگ را داشت و از این باره آن را پدر سازمان ملل می‌توان شمارد.
3ـ در اصل چنین آمده. درست آن «پایَندان» بمعنی «ضامن» است.
4ـ شورش معنی انقلاب دارد. اینکه گاهی کسانی آن را بمعنی آشوب بکار می‌برند غلط است.
🌸
1ـ دفتر «پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا» نخست بار در پرچم سال 1321 ، در گرماگرم جنگ جهانی دوم (1942) چاپ شد.
2ـ پس از جنگ جهانی یکم و پیش از بنیاد یافتن سازمان ملل متحد ، به پیشنهاد ویلسُن رئیس‌جمهور آمریکا و پشتیبانی دیگر دولتها جامعه‌ی ملل (The League of Nations) در کشور سوئیس بکار آغاز کرد که کمابیش همان خواستهای بنیادی سازمان ملل بویژه جلوگیری از جنگ را داشت و از این باره آن را پدر سازمان ملل می‌توان شمارد.
3ـ در اصل چنین آمده. درست آن «پایَندان» بمعنی «ضامن» است.
4ـ شورش معنی انقلاب دارد. اینکه گاهی کسانی آن را بمعنی آشوب بکار می‌برند غلط است.
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ خود نمی‌کوشند و بکوشش دیگران نیز رشک می‌برند (یک از دو)
در ایران کسان بسیاری هستند که هیچ کوششی در راه توده و کشور نمی‌کنند و از علاقه‌مندی بکشور و توده تنها بآن بس می‌کنند که در این مجلس و آن مجلس گله کنند ، و از حال مردم بد گویند و از کمی خواروبار و گرانی نرخها و نزدیک شدن جنگ و مانند اینها سخن رانده تأسف نمایند و بهمین کار اکتفا کنند. دسته‌ی انبوهی از مردم این حال را دارند و با این غفلت و نادانی روزگار بسر میدهند ، و این نمی‌دانند که وظایفی در گردن دارند و یک مردی چنانکه باید مقید بخاندان خود باشد و آسایش زن و فرزندان خود را فراهم گرداند باید مقید بکشور و توده‌ی خود نیز باشد و آزادی و آبادی کشور و آسایش و خرسندی توده را آرزوی خود شناخته در راه آن کوششهایی کند. بخصوص هنگامی که روزهای سختی برای کشور پیش می‌آید ، و بخصوص هنگامی که یک دسته‌ای بکوششهایی پرداخته‌اند که باید با آنان همدستی نماید. این نمی‌دانند که یک چنین واجبی نیز بگردن ایشانست که اگر انجام ندهند در اینجهان پست و بدنام و در آنجهان نزد خدای بزرگ شرمنده و گرفتار خواهند بود.
آری دسته‌ی انبوهی از مردم گرفتار این غفلت و نادانی هستند و بسیار شگفت است که گمان هیچ تقصیری بخود نمی‌برند و با یک پیشانی باز با آدم روبرو می‌شوند. بلکه در دلهای خود ما را که بچنین کوششی برخاسته‌ایم مورد نکوهش می‌سازند. این یک نمونه‌ی دیگریست که اینان معنی زندگی را نمی‌دانند و در چهل سالگی و پنجاه سالگی فهم و مایه‌ی کودکان را دارند ، بلکه اگر پرده‌پوشی ننماییم اینان ارزش آدمیگری را از دست داده خود را همپایه‌ی چهارپایان گردانیده‌اند. این شیوه‌ی زندگانی چهارپایانست که سر پایین انداخته می‌خورند و می‌نوشند و می‌خوابند و کام می‌گزارند و در اندیشه‌ی هیچی نبوده سرنوشت خود را حواله بحوادث می‌نمایند.
جای بسیار افسوسست که چنین انحطاطی رخ داده ، و افسوس‌آورتر از این آنست که کسانی باین اندازه هم بس نکرده نه تنها خود بکوششی نمی‌پردازند و بکوششهای ما همراهی نمی‌نمایند باین تلاشهای ما نیز رشک می‌برند و کینه‌ی ما را در دل جا میدهند ، و برخی از آنان از آزار و کارشکنی هم بازنمی‌ایستند و هر کجا کسی را از همراهان ما پیدا کردند خنجر زبان را تیز کرده همچون کژدم که از نیش زدن لذت می‌برد زخمهای پیاپی می‌زنند. گاهی نیز سالوسانه بنزد من می‌آیند و بنام دلسوزی زبان بشماتت باز می‌کنند و با این رفتار پست دلهای خود را از رشک و کینه تهی می‌گردانند.
چند روز پیش یکی بنزد من آمده می‌گوید : «بسیار لاغر شده‌اید» می‌گویم : من از نخست لاغر بودم و این چند روزه هم بیخوابیها لاغرترم گردانیده. می‌گوید : «نه! ... اصلاً شما زحمت بیهوده می‌کشید. این مردم که نخواهند شد ..» از این جمله مقصودش را دریافتم و جلوش را گرفته گفتم : شما با مردم چه کار دارید؟!.. از خودتان گفتگو کنید .. خودتان آیا می‌شوید یا نه؟!.. ما راه اصلاح را آن می‌دانیم که هر کسی نخست بخود پردازد. آیا تو خودت می‌خواهی نیک شوی یا نه؟! ما اکنون در مرحله‌ی پیراستن اندیشه‌ها می‌باشیم و می‌خواهیم نخست باین پراکندگیها چاره کنیم و اینست یک رشته حقایقی را با دلیلهای روشن انتشار می‌دهیم که در دلها جای گیرد و جانشین آن پندارهای پوچ و پراکنده گردد ـ بگو ببینم تو خودت این حقایق را پذیرفته‌ای یا نه؟!.. از خودت گفتگو کن ... از آنسوی تو از کجا می‌گویی این مردم نمی‌شوند؟!.. چه دلیلی باین گفته‌ی خود داری؟!.. تاکنون که آزمود که دید نشد؟!.. از هزار سال باین طرف در ایران کدام دسته‌ای برای اصلاح برخاسته‌اند؟!.. کدام کوششهایی در این باره بکار برده‌اند؟!..
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ خود نمی‌کوشند و بکوشش دیگران نیز رشک می‌برند (یک از دو)
در ایران کسان بسیاری هستند که هیچ کوششی در راه توده و کشور نمی‌کنند و از علاقه‌مندی بکشور و توده تنها بآن بس می‌کنند که در این مجلس و آن مجلس گله کنند ، و از حال مردم بد گویند و از کمی خواروبار و گرانی نرخها و نزدیک شدن جنگ و مانند اینها سخن رانده تأسف نمایند و بهمین کار اکتفا کنند. دسته‌ی انبوهی از مردم این حال را دارند و با این غفلت و نادانی روزگار بسر میدهند ، و این نمی‌دانند که وظایفی در گردن دارند و یک مردی چنانکه باید مقید بخاندان خود باشد و آسایش زن و فرزندان خود را فراهم گرداند باید مقید بکشور و توده‌ی خود نیز باشد و آزادی و آبادی کشور و آسایش و خرسندی توده را آرزوی خود شناخته در راه آن کوششهایی کند. بخصوص هنگامی که روزهای سختی برای کشور پیش می‌آید ، و بخصوص هنگامی که یک دسته‌ای بکوششهایی پرداخته‌اند که باید با آنان همدستی نماید. این نمی‌دانند که یک چنین واجبی نیز بگردن ایشانست که اگر انجام ندهند در اینجهان پست و بدنام و در آنجهان نزد خدای بزرگ شرمنده و گرفتار خواهند بود.
آری دسته‌ی انبوهی از مردم گرفتار این غفلت و نادانی هستند و بسیار شگفت است که گمان هیچ تقصیری بخود نمی‌برند و با یک پیشانی باز با آدم روبرو می‌شوند. بلکه در دلهای خود ما را که بچنین کوششی برخاسته‌ایم مورد نکوهش می‌سازند. این یک نمونه‌ی دیگریست که اینان معنی زندگی را نمی‌دانند و در چهل سالگی و پنجاه سالگی فهم و مایه‌ی کودکان را دارند ، بلکه اگر پرده‌پوشی ننماییم اینان ارزش آدمیگری را از دست داده خود را همپایه‌ی چهارپایان گردانیده‌اند. این شیوه‌ی زندگانی چهارپایانست که سر پایین انداخته می‌خورند و می‌نوشند و می‌خوابند و کام می‌گزارند و در اندیشه‌ی هیچی نبوده سرنوشت خود را حواله بحوادث می‌نمایند.
جای بسیار افسوسست که چنین انحطاطی رخ داده ، و افسوس‌آورتر از این آنست که کسانی باین اندازه هم بس نکرده نه تنها خود بکوششی نمی‌پردازند و بکوششهای ما همراهی نمی‌نمایند باین تلاشهای ما نیز رشک می‌برند و کینه‌ی ما را در دل جا میدهند ، و برخی از آنان از آزار و کارشکنی هم بازنمی‌ایستند و هر کجا کسی را از همراهان ما پیدا کردند خنجر زبان را تیز کرده همچون کژدم که از نیش زدن لذت می‌برد زخمهای پیاپی می‌زنند. گاهی نیز سالوسانه بنزد من می‌آیند و بنام دلسوزی زبان بشماتت باز می‌کنند و با این رفتار پست دلهای خود را از رشک و کینه تهی می‌گردانند.
چند روز پیش یکی بنزد من آمده می‌گوید : «بسیار لاغر شده‌اید» می‌گویم : من از نخست لاغر بودم و این چند روزه هم بیخوابیها لاغرترم گردانیده. می‌گوید : «نه! ... اصلاً شما زحمت بیهوده می‌کشید. این مردم که نخواهند شد ..» از این جمله مقصودش را دریافتم و جلوش را گرفته گفتم : شما با مردم چه کار دارید؟!.. از خودتان گفتگو کنید .. خودتان آیا می‌شوید یا نه؟!.. ما راه اصلاح را آن می‌دانیم که هر کسی نخست بخود پردازد. آیا تو خودت می‌خواهی نیک شوی یا نه؟! ما اکنون در مرحله‌ی پیراستن اندیشه‌ها می‌باشیم و می‌خواهیم نخست باین پراکندگیها چاره کنیم و اینست یک رشته حقایقی را با دلیلهای روشن انتشار می‌دهیم که در دلها جای گیرد و جانشین آن پندارهای پوچ و پراکنده گردد ـ بگو ببینم تو خودت این حقایق را پذیرفته‌ای یا نه؟!.. از خودت گفتگو کن ... از آنسوی تو از کجا می‌گویی این مردم نمی‌شوند؟!.. چه دلیلی باین گفته‌ی خود داری؟!.. تاکنون که آزمود که دید نشد؟!.. از هزار سال باین طرف در ایران کدام دسته‌ای برای اصلاح برخاسته‌اند؟!.. کدام کوششهایی در این باره بکار برده‌اند؟!..
👇
نگزاشت سخن من بپایان رسد و گفت : «خود شما نُه سالست می‌کوشید ، چه نتیجه برده‌اید؟!..» گفتم : چه نتیجه‌ای می‌خواستی ببریم؟!.. شما نتیجه را معنی کنید. ما نُه سالست می‌کوشیم و از کوششهای خود هم نتیجه برداشته‌ایم. ما با سوزن کوه می‌کنیم. ما درمیان چهارده کیش و چند مسلک و چند بدآموزی ایستاده می‌گوییم : باید همه‌ی اینها از دلها بیرون رود و حقایق جای آنها را گیرد و تاکنون آن توانسته‌ایم که آواز خود را بگوش ده‌ها هزار و صدها هزار کسان برسانیم و هزارها کسان را با خود همراه گردانیم. آیا این نتیجه نیست؟!.. اینکه چنین کوششی در برابر صدها فشار و کارشکنی و دشمنی پایداری نموده و از میان نرفته خود یک فیروزی بزرگی می‌باشد. شما اگر یک مرد بافهمی هستید و غرضی در دل ندارید ، ببینید دیگران در راه پیشرفت مقاصد خود (مقاصدی که در برابر اندیشه‌های ما بسیار بی‌ارزش است) چه تلاشها بکار می‌برند و چه جانفشانیها می‌نمایند. بیست و سی سال می‌کوشند و ملیونها جوان را بکشتن میدهند و باز نومید نمی‌گردند. شما می‌گویید ما چون در نُه سال بهمه‌ی مقاصد خود دست نیافته‌ایم این را دلیل نافیروزی شماریم و با شما هم‌آواز گردیده بگوییم : «این مردم نمی‌شوند!». ولی این یک چشمداشت بسیار بیخردانه‌ایست که از ما می‌کنید. بخصوص که ما نیک می‌دانیم این سخنان از دلهای پاک برنمی‌خیزد و آنچه شما و دیگران را باین گفته و مانندش وامی‌دارد جز رشک پلید و خودخواهی و نادانی نیست. اینها را گفته با تحقیر از پیش خود دورش راندم.
🌸
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (یک از چهار)
یکی با دستینه‌ی «الداعی عبدالله» نامه‌ای نوشته و چنین می‌گوید : «شما در جریده‌تان جمع بین اضداد کرده‌اید : زیرا از یک طرف عکسهای مشروطه‌خواهان را چاپ می‌کنید و طرفداری از مشروطه نشان می‌دهید. از یک طرف مردم را به دین دعوت می‌کنید. از یک طرف نیز حمایت و تعریف از شاه سابق می‌نمایید. در حالی که شاه مزبور هم مشروطه را پایمال گردانید و هم دین را معدوم ساخت. در زمان او روحانیت انقراض پذیرفت ...»
و چون لحن نامه بافرهنگانه است و نویسنده‌اش گویا در مشروطه از پیشگامان بوده با همه‌ی ناشناسی بهتر می‌دانیم بنوشته‌اش پاسخ دهیم و اینست بشرح پایین می‌پردازیم :
نویسنده‌ی نامه اگر در مشروطه پا درمیان داشته نیک می‌داند که مشروطه را در ایران بیش از همگی علما پدید آوردند. زیرا پیشگامان آن در تهران شادروانان بهبهانی و طباطبایی و سید جمال‌الدین افجه‌ای و شیخ محمدرضای قمی و حاجی شیخ مرتضا و دیگران بودند و از نجف نیز شادروانان آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی شیخ مازندرانی یاوری و پشتیبانی بسیار نمودند. در آغاز جنبش ، انبوه علماء (اگر نگویم : همگی ایشان) هوادار مشروطه بودند و آن را یک پیشامد خدایی می‌شماردند.
با اینحال چند ماهی نگذشت که میان مشروطه‌خواهان با ملایان کشاکش سختی برخاست ، و ملایان به پیشوایی حاجی شیخ فضل‌الله نوری و حاجی میرزا حسن تبریزی به شاه عبدالعظیم رفته ، بست نشستند و با مجلس و مشروطه بدشمنی پرداختند و مشروطه‌خواهان را بابی و طبیعی و بیدین نامیدند و در هر جا میان ملایان و آزادیخواهان دو تیرگی افتاده کم‌کم کار بجنگ و خونریزی کشید که در تبریز ملایان بکوی دَوَچی گرد آمده انجمنی بنام اسلامیه برپا کردند و تفنگ بدست پیروان خود داده بجنگ واداشتند و چهار ماه بیشتر درمیان کویها خونریزی می‌شد تا ملایان شکست یافتند و از شهر بگریختند و آزادیخواهان فیروز درآمدند.
چرا چنین شد؟ ... چرا آن همدستی میانه‌ی آزادیخواهان با ملایان باین جنگ و خونریزی تبدیل یافت؟ ... علت را ما نیک می‌دانیم : ملایان در آغاز کار معنی مشروطه را نمی‌دانستند و چنان می‌پنداشتند که آن جنبش بسود ایشانست و آزادیخواهان که می‌کوشیدند رشته‌ی کارها را از دست دربار بگیرند برای سپردن بدست ایشانست. ولی کم‌کم وارونه‌ی آن را دیده این دریافتند که آزادیخواهان خود یک دسته‌ی جدایی هستند و چنین می‌خواهند که رشته‌ی کارها جز در دست خودشان نباشد و بملایان نیز میدانی نخواهند داد و اینبود به رنجش و دشمنی برخاستند. از آنسوی آزادیخواهان میانه‌ی مقاصد خود با گفته‌های ملایان تناقض آشکاری دیده هیچ‌گونه سازشی درمیانه پیدا نکردند. زیرا آزادیخواهان از روی عقیده‌ی دمکراسی ، حکومت (یا سررشته‌داری) را حق خودِ توده و اختیار آن را در دست مجلس شورا می‌شناختند و چنین می‌گفتند که هر فردی از ایرانیان باید فرمانبرداری از مجلس را بخود واجب داند ، و قانون اساسی و دیگر قانونها را محترم شمارد ، و هر کس در آرزوی پیشرفت کشور بوده از جان و دارایی خود در آن راه دریغ نگوید ، و کشتن و کشته شدن در راه کشور را مایه‌ی سرفرازی خود و خاندانش شناسد. در حالی که ملایان می‌گفتند : حکومت حق ماست و هر دولتی ـ چه استبدادی و چه دمکراسی ـ که بر روی کار آید جائر و غاصب می‌باشد. مردم باید مالیات باو ندهند ، بسربازی نروند ، اگر دستشان رسید از پول آن بدزدند ، هر کسی که در جنگهای دولتی کشته شود او را مرتد و بیدین می‌شماردند.
آن مقاصد آزادیخواهان بود و این گفته‌های ملایان که هیچ‌گونه سازشی با هم نتوانستی داشت ، و چون آزادیخواهان مردان خونگرمی بودند که با یک غیرت و مردانگی بکوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی کشور را یگانه آرزوی خود می‌دانستند اینبود ملایان را با آن گفته‌هاشان دشمن کشور می‌شناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب می‌دانستند. از اینسوی ملایان نیز دستگاه خود را در شُرُف نابودی دیده از هیچ‌گونه دشمنی با آزادیخواهان خودداری نمی‌توانستند. این بود انگیزه‌ی آنکه همدستی درمیان آزادیخواهان مبدل بدشمنی و خونریزی گردید.
شنیدنی آنست که در این کشاکش و خونریزیها آقایان علمای سه‌گانه در نجف و سه سید در تهران و ثقة‌الاسلام و دیگران در تبریز پشتیبانی از آزادیخواهان می‌نمودند و با آنکه خود از گروه علما می‌بودند چون گفته‌های آنان را آشکاره بزیان کشور و زندگانی می‌دانستند جوانمردانه و پاکدلانه از آنان بیزاری می‌نمودند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (یک از چهار)
یکی با دستینه‌ی «الداعی عبدالله» نامه‌ای نوشته و چنین می‌گوید : «شما در جریده‌تان جمع بین اضداد کرده‌اید : زیرا از یک طرف عکسهای مشروطه‌خواهان را چاپ می‌کنید و طرفداری از مشروطه نشان می‌دهید. از یک طرف مردم را به دین دعوت می‌کنید. از یک طرف نیز حمایت و تعریف از شاه سابق می‌نمایید. در حالی که شاه مزبور هم مشروطه را پایمال گردانید و هم دین را معدوم ساخت. در زمان او روحانیت انقراض پذیرفت ...»
و چون لحن نامه بافرهنگانه است و نویسنده‌اش گویا در مشروطه از پیشگامان بوده با همه‌ی ناشناسی بهتر می‌دانیم بنوشته‌اش پاسخ دهیم و اینست بشرح پایین می‌پردازیم :
نویسنده‌ی نامه اگر در مشروطه پا درمیان داشته نیک می‌داند که مشروطه را در ایران بیش از همگی علما پدید آوردند. زیرا پیشگامان آن در تهران شادروانان بهبهانی و طباطبایی و سید جمال‌الدین افجه‌ای و شیخ محمدرضای قمی و حاجی شیخ مرتضا و دیگران بودند و از نجف نیز شادروانان آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی شیخ مازندرانی یاوری و پشتیبانی بسیار نمودند. در آغاز جنبش ، انبوه علماء (اگر نگویم : همگی ایشان) هوادار مشروطه بودند و آن را یک پیشامد خدایی می‌شماردند.
با اینحال چند ماهی نگذشت که میان مشروطه‌خواهان با ملایان کشاکش سختی برخاست ، و ملایان به پیشوایی حاجی شیخ فضل‌الله نوری و حاجی میرزا حسن تبریزی به شاه عبدالعظیم رفته ، بست نشستند و با مجلس و مشروطه بدشمنی پرداختند و مشروطه‌خواهان را بابی و طبیعی و بیدین نامیدند و در هر جا میان ملایان و آزادیخواهان دو تیرگی افتاده کم‌کم کار بجنگ و خونریزی کشید که در تبریز ملایان بکوی دَوَچی گرد آمده انجمنی بنام اسلامیه برپا کردند و تفنگ بدست پیروان خود داده بجنگ واداشتند و چهار ماه بیشتر درمیان کویها خونریزی می‌شد تا ملایان شکست یافتند و از شهر بگریختند و آزادیخواهان فیروز درآمدند.
چرا چنین شد؟ ... چرا آن همدستی میانه‌ی آزادیخواهان با ملایان باین جنگ و خونریزی تبدیل یافت؟ ... علت را ما نیک می‌دانیم : ملایان در آغاز کار معنی مشروطه را نمی‌دانستند و چنان می‌پنداشتند که آن جنبش بسود ایشانست و آزادیخواهان که می‌کوشیدند رشته‌ی کارها را از دست دربار بگیرند برای سپردن بدست ایشانست. ولی کم‌کم وارونه‌ی آن را دیده این دریافتند که آزادیخواهان خود یک دسته‌ی جدایی هستند و چنین می‌خواهند که رشته‌ی کارها جز در دست خودشان نباشد و بملایان نیز میدانی نخواهند داد و اینبود به رنجش و دشمنی برخاستند. از آنسوی آزادیخواهان میانه‌ی مقاصد خود با گفته‌های ملایان تناقض آشکاری دیده هیچ‌گونه سازشی درمیانه پیدا نکردند. زیرا آزادیخواهان از روی عقیده‌ی دمکراسی ، حکومت (یا سررشته‌داری) را حق خودِ توده و اختیار آن را در دست مجلس شورا می‌شناختند و چنین می‌گفتند که هر فردی از ایرانیان باید فرمانبرداری از مجلس را بخود واجب داند ، و قانون اساسی و دیگر قانونها را محترم شمارد ، و هر کس در آرزوی پیشرفت کشور بوده از جان و دارایی خود در آن راه دریغ نگوید ، و کشتن و کشته شدن در راه کشور را مایه‌ی سرفرازی خود و خاندانش شناسد. در حالی که ملایان می‌گفتند : حکومت حق ماست و هر دولتی ـ چه استبدادی و چه دمکراسی ـ که بر روی کار آید جائر و غاصب می‌باشد. مردم باید مالیات باو ندهند ، بسربازی نروند ، اگر دستشان رسید از پول آن بدزدند ، هر کسی که در جنگهای دولتی کشته شود او را مرتد و بیدین می‌شماردند.
آن مقاصد آزادیخواهان بود و این گفته‌های ملایان که هیچ‌گونه سازشی با هم نتوانستی داشت ، و چون آزادیخواهان مردان خونگرمی بودند که با یک غیرت و مردانگی بکوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی کشور را یگانه آرزوی خود می‌دانستند اینبود ملایان را با آن گفته‌هاشان دشمن کشور می‌شناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب می‌دانستند. از اینسوی ملایان نیز دستگاه خود را در شُرُف نابودی دیده از هیچ‌گونه دشمنی با آزادیخواهان خودداری نمی‌توانستند. این بود انگیزه‌ی آنکه همدستی درمیان آزادیخواهان مبدل بدشمنی و خونریزی گردید.
شنیدنی آنست که در این کشاکش و خونریزیها آقایان علمای سه‌گانه در نجف و سه سید در تهران و ثقة‌الاسلام و دیگران در تبریز پشتیبانی از آزادیخواهان می‌نمودند و با آنکه خود از گروه علما می‌بودند چون گفته‌های آنان را آشکاره بزیان کشور و زندگانی می‌دانستند جوانمردانه و پاکدلانه از آنان بیزاری می‌نمودند.
🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ خود نمی‌کوشند و بکوشش دیگران نیز رشک می‌برند (دو از دو)
کسانی از آنان از مجادله لذت می‌برند و پافشاری دارند که بر سر هر گفتگویی بحث و جدل پیش آورند. تاکنون بارها گفته‌ایم ، خدا بآدمی خرد داده تا هر سخنی که شنید بداوری آن سپارد و اگر براست یافت بیدرنگ بپذیرد ، بارها گفته‌ایم : این پراکندگی اندیشه‌ها که شما گرفتارش هستید چاره‌ای جز این ندارد که حقایقی بیرون آید و این پندارهای پراکنده از میان رود و شما اگر رستگاری می‌خواهید باید از پذیرفتن حقایق سر بازنزنید ، بارها گفته‌ایم مجادله و پیکار هیچ نتیجه‌ای ندارد و جز نشان نادانی یک کسی نتواند بود ـ با این حال گروهی بجای آنکه سخنان ما را نیک بیندیشند و داوری کنند و اگر پرسشی پیدا کردند بنویسند و اگر ایرادی یافتند بپرسند تنها درپی آنند که یکی را از یاران ما بدست آورند و بمجادله و هیاهو پردازند و بلکه گفتگو را بزباندرازیها و عیبجوییهای شخصی بکشانند.
یکی از یاران می‌گوید : بمجلسی رفتم دیدم گفتگو از نوشته‌های شماست و بدگوییهایی می‌کنند. این یکی خاموش نگردیده آن دیگری بسخن می‌پردازد. من خود را ناآشنا نموده گفتم مطلب بر سر چیست؟.. این بدگویی به چه عنوانست؟.. گفتند او می‌گوید : شاعر نباشد ، صوفی نباشد ، فلسفه نباشد ، مذهب نباشد. گفتم : بهمین عبارتها نوشته است؟!.. یکی از ایشان که زباندارتر بود گفت : بهمین عبارتها ننوشته مطالب مفصلی نوشته که نتیجه‌اش این عبارتها می‌شود. گفتم خواهش می‌کنم یکی از نوشته‌های او را بمن نشان دهید. نخست گوش نمی‌دادند ولی چون ایستادگی نمودم رفتند و یک جلد کتاب «راه رستگاری» آوردند. من آن را گرفتم و قدری ورق زدم و گفتم : راست می‌گویید. این با صوفیگری و فلسفه و شعرای خراباتی و بسیار چیزهای دیگر مخالف است. ولی من می‌بینم برای هر مطلبی دلیلها می‌آورد پس بهتر است از این دلیلها گفتگو کنید که آیا راست است یا نه؟.. این را گفته آغاز کردم گفتار پانزدهم را که درباره‌ی صوفیگری است خواندن ، و چون چند جمله‌ای می‌خواندم می‌گفتم خوب باین چه باید گفت؟!.. اینکه دلیل می‌آورد؟.. بدینسان یک صفحه بیشتر را خواندم و بسیاری از حاضران نرم گردیدند و بخاموشی گراییدند. ولی یک تن بهیاهو برخاسته چنین گفت : این دلیلها برای خود او خوبست ما مجبور نیستیم که دلیلهای او را بپذیریم. گفتم عجب سخنی می‌شنوم. چطور مجبور نیستید دلیلها را بپذیرید؟!. مگر دلیل هندوانه یا خربزه‌ی دکان بقالست که شما مختار باشید بخرید یا نخرید؟!.. آن مردمی که خود را در پذیرفتن و نپذیرفتن دلیل آزاد شمارند و در برابر حقایق بهیاهوی پردازند سرنوشتشان همین باشد که درمیان بیست‌ملیون ، ده تن با یک اندیشه و باور پیدا نشود و در سختترین روزی نیز همدستی نتوانند ، و اینست همیشه در برابر حوادث شکست خورند و لگدمال دیگران گردند. دیدم با این سخن نیز رام نشد و این بار عنوانهای دیگری پیش آورد و اینبود رشته‌ی سخن را بریدیم و از مجلس برخاستم.
این نمونه‌ای از نادانیهای ایشانست. ببینید برای خودخواهی و کینه‌ورزی تا چه اندازه از فهم و خرد دور می‌افتند : «ما مجبور نیستیم دلیلهای او را بپذیریم» بیهوده نیست که یک توده بدینسان خوار و بی‌ارج گردیده. بیهوده نیست که همچون حشرات لگدمال و نابود می‌گردد. این سزای آن پستیها و نادانیهاییست که ما یک نمونه‌اش را شرح می‌دهیم.
من بارها یادآوری کرده‌ام و بار دیگر یادآوری می‌کنم که با اینگونه کسان بگفتگو نباید پرداخت. همینکه کسی را دیدیم درپی فهمیدن حقایق نیست و گوش بدلیل نمی‌دهد باید بیکبار ازو چشم پوشید و رشته‌ی گفتگو را برید. یکی از چیزهایی که در آیین ما نارواست چَخِش (مجادله) می‌باشد که باید سخت پرهیز داشت بخصوص با نادانانی که ببدگوییها و عیبجوییهای شخصی می‌پردازند. این نادانان پستتر از آنند که ما با ایشان سخنی رانیم. آری ما باید بنشر حقایق کوشیم و این را یک وظیفه‌ی خدایی شناسیم. ولی این وظیفه در جاییست که کسی را شایسته‌ی حقایق یابیم ، و اینگونه کسان کم نیستند. اگر تیره‌درونان دلیل‌ناپذیر فراوانند پاکدرونان راستی‌پژوه نیز کم نمی‌باشند. اینست باید از آن تیره‌درونان درگذریم و باین راستی‌پژوهان پردازیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 191 و 192)
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ خود نمی‌کوشند و بکوشش دیگران نیز رشک می‌برند (دو از دو)
کسانی از آنان از مجادله لذت می‌برند و پافشاری دارند که بر سر هر گفتگویی بحث و جدل پیش آورند. تاکنون بارها گفته‌ایم ، خدا بآدمی خرد داده تا هر سخنی که شنید بداوری آن سپارد و اگر براست یافت بیدرنگ بپذیرد ، بارها گفته‌ایم : این پراکندگی اندیشه‌ها که شما گرفتارش هستید چاره‌ای جز این ندارد که حقایقی بیرون آید و این پندارهای پراکنده از میان رود و شما اگر رستگاری می‌خواهید باید از پذیرفتن حقایق سر بازنزنید ، بارها گفته‌ایم مجادله و پیکار هیچ نتیجه‌ای ندارد و جز نشان نادانی یک کسی نتواند بود ـ با این حال گروهی بجای آنکه سخنان ما را نیک بیندیشند و داوری کنند و اگر پرسشی پیدا کردند بنویسند و اگر ایرادی یافتند بپرسند تنها درپی آنند که یکی را از یاران ما بدست آورند و بمجادله و هیاهو پردازند و بلکه گفتگو را بزباندرازیها و عیبجوییهای شخصی بکشانند.
یکی از یاران می‌گوید : بمجلسی رفتم دیدم گفتگو از نوشته‌های شماست و بدگوییهایی می‌کنند. این یکی خاموش نگردیده آن دیگری بسخن می‌پردازد. من خود را ناآشنا نموده گفتم مطلب بر سر چیست؟.. این بدگویی به چه عنوانست؟.. گفتند او می‌گوید : شاعر نباشد ، صوفی نباشد ، فلسفه نباشد ، مذهب نباشد. گفتم : بهمین عبارتها نوشته است؟!.. یکی از ایشان که زباندارتر بود گفت : بهمین عبارتها ننوشته مطالب مفصلی نوشته که نتیجه‌اش این عبارتها می‌شود. گفتم خواهش می‌کنم یکی از نوشته‌های او را بمن نشان دهید. نخست گوش نمی‌دادند ولی چون ایستادگی نمودم رفتند و یک جلد کتاب «راه رستگاری» آوردند. من آن را گرفتم و قدری ورق زدم و گفتم : راست می‌گویید. این با صوفیگری و فلسفه و شعرای خراباتی و بسیار چیزهای دیگر مخالف است. ولی من می‌بینم برای هر مطلبی دلیلها می‌آورد پس بهتر است از این دلیلها گفتگو کنید که آیا راست است یا نه؟.. این را گفته آغاز کردم گفتار پانزدهم را که درباره‌ی صوفیگری است خواندن ، و چون چند جمله‌ای می‌خواندم می‌گفتم خوب باین چه باید گفت؟!.. اینکه دلیل می‌آورد؟.. بدینسان یک صفحه بیشتر را خواندم و بسیاری از حاضران نرم گردیدند و بخاموشی گراییدند. ولی یک تن بهیاهو برخاسته چنین گفت : این دلیلها برای خود او خوبست ما مجبور نیستیم که دلیلهای او را بپذیریم. گفتم عجب سخنی می‌شنوم. چطور مجبور نیستید دلیلها را بپذیرید؟!. مگر دلیل هندوانه یا خربزه‌ی دکان بقالست که شما مختار باشید بخرید یا نخرید؟!.. آن مردمی که خود را در پذیرفتن و نپذیرفتن دلیل آزاد شمارند و در برابر حقایق بهیاهوی پردازند سرنوشتشان همین باشد که درمیان بیست‌ملیون ، ده تن با یک اندیشه و باور پیدا نشود و در سختترین روزی نیز همدستی نتوانند ، و اینست همیشه در برابر حوادث شکست خورند و لگدمال دیگران گردند. دیدم با این سخن نیز رام نشد و این بار عنوانهای دیگری پیش آورد و اینبود رشته‌ی سخن را بریدیم و از مجلس برخاستم.
این نمونه‌ای از نادانیهای ایشانست. ببینید برای خودخواهی و کینه‌ورزی تا چه اندازه از فهم و خرد دور می‌افتند : «ما مجبور نیستیم دلیلهای او را بپذیریم» بیهوده نیست که یک توده بدینسان خوار و بی‌ارج گردیده. بیهوده نیست که همچون حشرات لگدمال و نابود می‌گردد. این سزای آن پستیها و نادانیهاییست که ما یک نمونه‌اش را شرح می‌دهیم.
من بارها یادآوری کرده‌ام و بار دیگر یادآوری می‌کنم که با اینگونه کسان بگفتگو نباید پرداخت. همینکه کسی را دیدیم درپی فهمیدن حقایق نیست و گوش بدلیل نمی‌دهد باید بیکبار ازو چشم پوشید و رشته‌ی گفتگو را برید. یکی از چیزهایی که در آیین ما نارواست چَخِش (مجادله) می‌باشد که باید سخت پرهیز داشت بخصوص با نادانانی که ببدگوییها و عیبجوییهای شخصی می‌پردازند. این نادانان پستتر از آنند که ما با ایشان سخنی رانیم. آری ما باید بنشر حقایق کوشیم و این را یک وظیفه‌ی خدایی شناسیم. ولی این وظیفه در جاییست که کسی را شایسته‌ی حقایق یابیم ، و اینگونه کسان کم نیستند. اگر تیره‌درونان دلیل‌ناپذیر فراوانند پاکدرونان راستی‌پژوه نیز کم نمی‌باشند. اینست باید از آن تیره‌درونان درگذریم و باین راستی‌پژوهان پردازیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 191 و 192)
🌸