حافظ خوانی مکارم شیرازی

این شیّاد سایمون شرکلیف تا چند ماه پیش سفیر انگلیس در ایران بود. او خود بهتر از هر کسی می‌داند که صبر به تنهایی هیچگاه باعث ظفر نمی‌شود. اگر گاهی نیازست برای فیروزی شکیبید ، آن به دستور خرد است و خود عامل فیروزی نیست. بهترین دوست ظفر عقل و کوشش است.
این را نیک می‌داند و هرگز چنین سخنی را به هم‌میهنان خود نمی‌گوید که او را نافهم شمارند یا نکوهشش کنند.
ولی این سخن که همچون مخدر است مرگی می‌باشد که خوبست ولی برای همسایه.

📖 دفتر «حزب و گمراهیهای سیاسی»

🖌 احمد کسروی

🔸 2ـ یک تاریخچه (سه از سه)


با آن کوششها و جانفشانی‌ها که پیشروان آزادی بکار بردند ، مشروطه در ایران پیش نرفت و ناانجام ماند. و این بدو علت بود : یکی آنکه توده آماده نبود و یک کوششهای پرزوری می‌خواست که توده را آماده گرداند. اساساً مردم معنی مشروطه[=دمکراسی] را ندانستند تا برای پذیرفتن آن آماده گردند. در آن روز کسان جانفشانی می‌خواست که بمیان توده افتاده معنی درست مشروطه را بمردم بفهمانند و توده را آماده‌ی آن گردانند.

فرق مشروطه با استبداد تنها در بودن و نبودن قانون و یا در شکل حکومت نیست. یک فرق بزرگ در شایستگی و ناشایستگی توده است.

در حکومت مشروطه مردم آزادند و کسی نمی‌تواند بآنان فرمان راند و یا بسرشان کوبد. ولی از آنسوی یکایک مردم وظایفی در قبال کشور بگردن دارند که باید آن را انجام دهند. یک توده هنگامی که شورش کرده و با پادشاه مستبد خود به نبرد برخاسته در واقع بآن پادشاه چنین گفته : «تو دست بردار ما خودمان کشور را راه خواهیم برد» و آنوقت خودشان یک پیمانی باهم بسته‌اند که دست بیکدیگر داده کشور را راه برند و آن را نگه دارند.

در حقیقت معنی شورش اینست. ولی در ایران این معنی را کمتر فهمیدند ، و اینست که شایستگی در توده پیدا نشد ، و این خود علتی برای ناانجام ماندن آن کوششها گردید. علت دیگر نیز دخالت بیگانگان در کارهای ایران بود که ناگزیر مایه‌ی اختلال می‌گردید و از پیشرفت مانع می‌شد.

در نتیجه‌ی اینها کم‌کم جنبش آزادیخواهی مبدل به هوچیگری و هیاهو گردید. آن جانفشانیها و دلسوزیها رفته سودجویی‌ها و دسته‌بندیها جای آن را گرفت. ده سال در ایران جز هرج و مرج نبود تا شاه پیشین (رضاشاه) برخاست و این نیز بجای هرج و مرج ، دیکتاتوری و استبداد را برقرار گردانید.

کنون که آن پادشاه رفته و شما می‌خواهید بکوششهایی برخیزید کار بسیار بزرگ و بسیار سودمند آنست که دست بهم دهید و آن کوششهای ناانجام مانده را بانجام رسانید.

باینمعنی که یک حزبی برپا کنید که از یکسو معنی درست مشروطه را بهمه‌ی مردم بفهماند و با عقیده‌های پراکنده‌ای که بضد آن درمیان توده پیدا شده مبارزه کند ، و رویهم‌رفته توده را برای حکومت آزادْ شایسته و آماده گرداند ، از یکسو نیز از بازگشتن استبداد یا دیکتاتوری جلوگیری کند.

این خود بهترین وسیله‌ایست که شما یک جمعیت صالحی پدید آورید و مردان غیرتمند و
علاقه‌مند را از هر سوی کشور با خود همدست گردانید و یک مایه‌ی امیدی برای توده باشید.

مشروطه چون در ایران بشکل ناقص مجری گشت و چندان نتیجه‌ای از آن بدست نیامد در
دیده‌ها خوار شد ، و امروز شما می‌بینید یک دسته هنوز هم با آن دشمنی می‌نمایند و از ریشخند و توهین بازنمی‌ایستند. و از آنسوی دسته‌هایی از جوانان مشروطه را کهنه شده می‌پندارند و دلسردی از خود نشان می‌دهند.

اینها همه از دانسته نبودن معنی درست مشروطه است. اینان نمی‌دانند که حکومت ملی یا سررشته‌داری توده که معنی مشروطه است بهترین طرز حکومتهاست. نمی‌دانند که اگر در ایران مشروطه مجری شده بود امروز این کشور با کشورهای متحده‌ی آمریکا همسنگ شمرده می‌شد.

هر مردمی ‌باید باساس حکومت کشور خود علاقه‌مند باشند و از روی عقیده آن را مجری دارند. امروز این اختلال بزرگیست که ایرانیان باساس حکومت خود علاقه ندارند و هر دسته‌ای تمایلات دیگری از خود نشان می‌دهند.

👇

از این بدتر آنست که آن کسانی که دشمنی با مشروطه می‌کنند شما چون با آنان گفتگو کنید خواهید دید اساساً دربند کشور و توده نیستند و هیچ گونه وظیفه‌ای برای خود در قبال کشور نمی‌شناسند و زندگانی را بیش از این نمی‌دانند که بخورند و بخوابند و پول‌اندوزی کنند و با خوشی روز گزارند. حقیقتاً باید گفت بدرجه‌ی پست حیوانی تنزل کرده‌اند.

اینان چندان تیره‌درونند که فرقی میانه‌ی استقلال کشور و آزادی زندگانی با زیردستی بیگانگان و بندگی آنان نمی‌گزارند و اینست چون گفتگو از کوشش درباره‌ی کشور می‌شود با صد گستاخی بی‌پروایی می‌کنند و این گفتگوها را بیهوده می‌شمارند.

از اینسوی جوانان که دلسردی از مشروطه نشان می‌دهند اگر بپرسید خواهید دید علتی برای این کار نیست و اگر بگویید چه ایرادی بمشروطه دارید بیش از این نخواهند گفت که مشروطه کهنه شده.

اینها دردهای کوچکی نیست. اکنون که شما می‌خواهید نیازمندیهای کشور را بدیده گرفته برای چاره‌سازی بآنها دست بهم دهید اینک یکی از آن نیازمندیها را من بشما نشان دادم.

بدینسان سخنان خود را بپایان رسانیدم ، و چون گفتگوهایی شد چنین قرار دادیم که یک جمعیتی پدید آوریم که در گام نخست بموضوع مشروطه و نشر معنی آن درمیان توده پردازد و خود هوادار آن بوده باستواری بنیادش کوشد. نیز به نشستهای خود ادامه دهیم که در دیگر زمینه‌ها نیز گفتگو رود.

این بود بخشی از تاریخچه‌ی پیدایش یک جمعیت ـ یک جمعیتی که پرچم زبان آنهاست. این تاریخچه را تا اینجا نوشتم و بازمانده را بهنگام دیگری می‌گزارم.

(پرچم روزانه شماره‌های 32 ، 33 و 34 ، اسفند 1320)


🌸

📖 کتاب «گفت و شنید»

🖌 احمد کسروی

🔸 بخش دوم (یک از ده)


ج ـ این یک هفته بمن سخت گذشته. بیانات شما قابل رد نیست. ولی اشکال بسیار است. یکی از علما با ما همسایه است. یک روز رفتم به پیش او. ولی همینکه سر صحبت را باز کردم گفت : اینها حرفهای کسرویست. شما باینها گوش ندهید لامذهب می‌شوید. این جواب را بمن داد.

آ ـ من هم در این چند روز ناراحت بودم. من هم می‌خواستم با یکی از علما صحبت کنم و ببینم آخر چه می‌گویند؟. ولی چون مطالب را بطوری که شما تقریر می‌کنید در ذهن نداشتم نخواستم بروم. بعقیده‌ی من بهتر است شما اینها را بنویسید و چاپ کنید و ما بدهیم بدستشان ، ببینیم چه می‌گویند.

د ـ ما بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم و چون پاسخی ندارند ، در تبریز آن وحشیگری پست را کردند که شنیده‌اید [1] . گاهی نیز می‌بینیم در این روزنامه و آن مجله سخنان بی‌ادبانه‌ی خارج از موضوع می‌نویسند. آنها بآسانی دست از دکان خود نخواهند برداشت.

ج ـ بهتر است نوشته شود و بچاپ رسد که اقلاً مردم بخوانند و بدانند. آنها که تاکنون نوشته‌اید زبانش عوام‌فهم نبوده.

ب ـ داماد ما یکی از علماست ، صاحب محضر است. با او صحبت می‌کردیم می‌گفت : عمر و ابوبکر از اول ایمان نداشتند. رفته بودند پیش کاهنی و ازو شنیده بودند که پیغمبر غلبه خواهد کرد و اسلام قوت خواهد گرفت. از این جهت اظهار ایمان می‌کردند و مقصودشان از اول غصب خلافت بوده.

د ـ می‌دانید این حرف را چرا می‌گویند؟. چون ایراد گرفته شده که شما چطور ابوبکر و عمر را منافق می‌شمارید در حالی که ایشان هنگامی ایمان آوردند که اسلام ضعیف بود و مسلمانان از مشرکین صدمه و شکنجه می‌دیدند؟!. اگر آنها عقیده نداشتند چرا ایمان آوردند؟!. در پاسخ آن ایراد است که این را درست کرده‌اند.

یکی از کارهای عجیب شیعیان همینست که چون با کسی گفتگو می‌کنند اصرار می‌ورزند که شکست نخورند و حرف طرف را نپذیرند. اینست می‌بینی در برابر هر ایرادی یک چیزی از خودشان درست کردند و گفتند. از دروغ هم در این باره اجتناب ندارند.

من روزی با یکی از ایشان درباره‌ی اذیت رسانیدن عمر بدختر پیغمبر صحبت می‌کردم. گفتم : اینها دروغست. از جمله دلیل آوردم که می‌گویند بچه‌ای بنام محسن سقط شد. من می‌پرسم : بچه‌ای که زاییده نشده نام چه می‌خواست؟!. آنگاه که دانسته بود که پسر خواهد بود تا نام محسن باو بگزارد؟!. آن شخص فوراً جواب داد و گفت : «پیغمبر خبر داده و خود او نامش را محسن گزارده بود». دیدم بیدرنگ دروغی ساخت و بمن پاسخ داد. گفتم : شما این را از کجا می‌گویید؟ این در هیچ کتابی نیست. گفت : «در کتاب نباشد. من از عقل خودم می‌گویم.»

این را در یک جا هم نوشته‌ام داستان این مذهب داستان کتاب «حسین کرد» است. شما اگر بشنوید که یک حسین کرد بوده که به تنهایی جنگ می‌کرده ، شهرها می‌گشاده ، لشکرها می‌شکسته ، تعجب می‌کنید که یک نفر چگونه این کارهای بزرگ را می‌کرده. حتا در عالم افسانه هم این را تعجب‌آور می‌شمارید. ولی اگر کتابش بدستتان افتد و بخوانید خواهید دید افسانه‌نویس زمینه را درست کرده. زیرا حسین کرد را دارای قوت هزار نفر گردانیده ، یک عمود هفتصد منی بدستش داده ، عمر و عیاری برایش ساخته که در یک معلق زدن از اصفهان به تبریز می‌رسیده. با این افزارها حسین کرد سهل است که هر کس دیگری می‌توانسته کارهای بسیار عجیب کند. سختی در جاییست که آدم نتواند از حدود طبیعت خارج شود. کسی که از حدود طبیعت خارج تواند شد با هیچ سختی روبرو نخواهد بود.

در عالم شیعیگری نیز پابند هیچی نباید بود. باید پاسخ داد و شکست نخورد ، راست بود بوده ، نبود نبوده ، پروای عقل نباید کرد ، قیمتی به تاریخ نباید گزاشت ، حدود طبیعت را بدیده نباید گرفت ، دستگاه خدا را آشپزخانه‌ی امامان پنداشته هرچه لازمست باید گفت.

ما اگر با یک ملایی یا مرد باسوادی بسخن پردازیم خواهیم دید هیچ چیز را پابند خود نمی‌شناسد و به هر گفته‌ای پاسخ می‌دهد. مثلا اگر بگوییم : خود علی با ابوبکر و عمر راه رفت ، خواهد گفت : تقیه می‌کرد. اگر بگوییم : دختر دوازده‌ساله‌اش را به عمر داد ، خواهد گفت : جنیه‌ای را حاضر کرد و فرستاد. اگر بگوییم : ابوبکر و عمر در زمان ضعف اسلام ایمان آورده بودند خواهد گفت : پیش کاهنی رفته ازو شنیده بودند که اسلام غلبه خواهد کرد. اگر بگوییم : پیغمبر دختر آنان را گرفت ، خواهند گفت : تقیه می‌کرد. اگر بگوییم : حسن‌بن‌علی با داشتن اقتدار خلافت را به معاویه واگزاشت و حسین‌بن‌علی با نداشتن اقتدار بطلب خلافت برخاست ، خواهند گفت : برای هر یکی از ایشان لوح از آسمان آمده بود که بایستی بر طبق آن عمل کنند.


👇

🔹 پانوشت :

1ـ اشاره به وحشیگری بهمن‌ماه 1322 در تبریز و مراغه و میاندوآب می‌باشد. ریشه‌ی این دسیسه‌ی وحشیانه انتخابات مجلس چهاردهم و نبردهای نامزدها برای نمایندگی بود ولی بهانه‌ای که برای آن پیش کشیدند چاپ کتاب شیعیگری در دی‌ماه 1322 می‌بود. در آن وحشیگریها بکسانی از پاکدینان حمله کرده زخمیشان گردانیده کانون آزادگان در تبریز را تاراج و ویران کردند. (گزارش این وحشیگریها در پرچم هفتگی آمده است.)


🌸