📖 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی (سه از پانزده)


از آنسوی چون شعر را کاری می‌پنداشته‌اند دیگر پایبند نیاز و دربایست نشده و هر روز و هر زمان بشعرسرایی برخاسته‌اند. بهار آمده شعر سروده. پاییز آمده شعر سروده. در عید شعر سروده. در سوگواری شعر سروده. یکی مرده شعر سروده. یکی زاییده شده شعر سروده. یک روز جیبش پر از پول بوده شعر سروده و جهان را بغلامی خود نپسندیده. روز دیگر جیبش تهی بوده شعر سروده و صد گله از روزگار نموده. از همینجا کار بیهوده‌گویی بالا گرفته و معنای درست ادبیات و شعر از میان برخاسته است.

کسانی از شعرا که پی کارهای دیگر رفته و تنها بهنگام نیاز و دربایست زبان بشعر گشاده و سخنانی را برشته‌ی نظم کشیده‌اند جایگاه خود را دارند و هر کسی آنان را گرامی می‌دارد. ولی اینگونه شاعران بسیار اندکند.

کنون از این سخنان نتیجه گرفته می‌گویم : شعرهایی که از چند سال پیش در ایران رواج گرفته و ما هر روز در روزنامه‌ها و مجله‌ها آنها را می‌خوانیم آیا از ادبیات بشمار می‌روند؟! این شعرها که نه بهنگام نیاز سروده می‌شود و نه سودی از آنها بدست می‌آید آیا با معنایی که ما برای ادبیات نگاشتیم سازگار می‌آید؟!

جوانی از آنجا که خود را از جرگه‌ی شعرا می‌شمارد و دربایست خود می‌پندارد که هفته‌ای یک بار غزلی بسراید و بروزنامه‌ها بدهد از این جهت شبانه که بخانه برگشت خود را بگوشه‌ای می‌کشد بی‌آنکه نیازی در کار باشد یا معنای پرارجی را در نظر بگیرد تنها بنام آنکه شعرهایی بسراید و از دیگران بازپس نماند هوش و مغز خود را گداخته قافیه‌پردازی می‌کند ـ آیا این شعرهای او درخور ارج و بها می‌باشد؟!

نپندارید که همه‌ی شعرها را می‌گویم و نیک را از بد جدا نمی‌سازم. من بارها این موضوع را یادآور شده‌ام که شعر در ایران پیشرفت بسیار نموده و ما امروز باید از این جُربُزه‌ی[استعداد] ایرانیان بهره برداریم. ولی باید زمینه را عوض کرده شعر را از حال کنونی بیرون آوریم.


🌸

📖 کتاب «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)

🖌 احمد کسروی

🔸گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (شش از ده)


با اینحال چون کار عثمان‌بن‌سعید و جایگاه والایی که برای خود باز کرده بشیعیان فرمان می‌رانْد ، بکسان بسیاری ، بویژه بآنان که هوشیار می‌بودند و پی براز کار می‌بردند ، گران می‌افتاد ، از اینرو کشاکشهای بسیاری برخاست و ما نامهای ده تن بیشتر در کتابها می‌یابیم که آنان نیز بدعوای میانجیگری از امام ناپیدا برخاسته و همچون عثمان‌بن‌سعید خود را «در» نامیده‌اند ، و عثمان یا جانشینانش آنان را دروغگو خوانده از امام «توقیع» دربار‌ه‌ی بیزاری از ایشان بیرون آورده‌اند.

پس از عثمان پسرش محمد دعوای دری داشت. او نیز «توقیعها» از «ناحیه‌ی مقدسه‌ی» امام ناپیدا بیرون می‌آورد و پولها از مردم گرفته بگفته‌ی خودش در توی «خیک روغن» بخانه‌ی امام می‌فرستاد. پس از او نوبت به حسین‌بن‌روح نامی رسید ، پس از او محمدبن‌علی ‌سَیمَری که همانا از ایرانیان می‌بوده «در» گردید.

هفتاد سال کمابیش این داستان درمیان می‌بود. لیکن چون سَیمَری را مرگ فرارسید کسی را جانشین نگردانیده «توقیع» از امام بیرون آورد که دیگر دری نخواهد بود و امام بیکبار ناپیدا خواهد بود. دانسته نیست این کار او چه رازی می‌داشت.

از آن زمان شیعیان بیکبار بی‌امام گردیدند و بی‌سر ماندند. لیکن چون «حدیثهایی» از امامان درمیان می‌بود ، بدینسان : «در رخداده‌ها بآنان که گفته‌های ما را یاد گرفته‌اند بازگردید. آنان «حجت» من بشمایند و من «حجت» خدا بآنان می‌باشم» (1) ، ملایان و فقیهان بهمین دستاویز ، خود را جانشین امام خواندند و بشیعیان پیشوایی آغاز کردند.

بگفته‌ی خودشان آن چهار تن جانشینان ویژه (نواب خاصه) می‌بودند و اینان جانشینان همگان (نواب عامه) می‌باشند.

اینکه امروز ملایان آن جایگاه را برای خودشان باز کرده‌اند و مردم را زیردست خود می‌شمارند و از آنان «خمس و مال امام» می‌گیرند ، بلکه سررشته‌داری (یا حکومت) را ازآن‌ِ خود شناخته دولت را «غاصب» و «جائر» می‌شمارند ، این دستگاه باین بزرگی ریشه و بنیادش جز آن دو «حدیث» نمی‌باشد.

از آنسوی در زمان عثمان‌بن‌سعید و جانشینانش از داستان «مهدیگری» نیز سود جسته امام ناپیدای خود را «مهدی» نیز شناخته‌اند و بدینسان رنگ دیگری بشیعیگری افزوده شده است ، و چون مهدیگری خود تاریخچه‌ای می‌دارد می‌باید نخست آن را بازنموده سپس بسر سخن خود آییم :


🔹 پانوشت :

1ـ «و أمَّا فی الْحَوادِثُ الْواقِعَةُ فَارْجِعُوا فیها إلى رُواةِ حَدیثِنا فَإنَّهُمْ حُجَّتی عَلَیْکُمْ کما أنَا حُجَّةُ اللهِ عَلَیْهم.»


📣 (خوانندگان همچنین می‌توانند از راه نشانی زیر با ما همبستگی داشته پیام یا نوشتارهای خود را در این زمینه بنویسند. تنها خواهش ما اینست که نوشتارها تا جایی که تواند بود کوتاه و با دلیل همراه بوده و خواست از آن تنها روشنی مطلب و حقیقت باشد

@PakdiniHambastegibot

یک نظرپرسی هم در زیر آمده که می‌توانید در آن شرکت کنید).


🌸

📖 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی (چهار از پانزده)


این شعرها را من از ورق روزنامه‌ای که به پشت جلد کتابی چسبانیده بودند برداشته‌ام و نمی‌دانم گوینده‌ی آنها کیست ولی پیداست که پیش از مشروطه سروده شده و چون دوست داشته‌ام و نمونه‌ای از شعرهای سودمند می‌باشد در اینجا می‌آورم که اگر کسی از آقایان گوینده‌ی آزاده‌ی آن را می‌شناسد یادآوری نماید : (1)

بشب پهلو زده بر بالش زر
سحرگه کرده در بر خز ادکن

بساط افکنده گه بر کوه و صحرا
نشاط افزوده گه بر باغ و گلشن

غزل خوانده گهی بر لاله و گل
لغز بسته گهی بر سرو و سوسن

مقابل کرده گه رویی بخورشید
نظیر آورده گه مویی بلادن

بعشرت مولعیم و غافل از چرخ
که دارد سنگها اندر فلاخن

چنین مخمور و مست افتاده تا کی
یکی هم چشم باید باز کردن

نظر انداختن بر گلستانی
که ما را مولد پاکست و موطن

وطن الحق بمعشوقیت اولیست
که هست از دیرگه ما را نشیمن

کدامست این وطن ایران که گردید
بسی شهنامه ز آثارش مدون

خهی بیچارگی و شوربختی
که رفت این دلبر از یاد تو و من

بدین گلشن نداریم آنقدر عشق
که گلخن‌تاب را باشد بگلخن

اینست نمونه‌ی شعرهای سودمند. همانا این شعرهاست که می‌توان ادبیات نامید. در آن زمان که ایرانیان سرگرم کارهای بیجا بودند و هرگز معنای وطنپرستی و ایراندوستی بگوششان نرسیده بود شاعر آزاده زبان باز کرده و با سخنان سنجیده و شیوایی ایرانیان را به ایراندوستی خوانده است.


🔹 پانوشت :

1ـ بهنگام خواندن ، آقای اورنگ که خود سینه‌ی ایشان گنجینه‌ی اینگونه اشعار گرانبهاست شعرها را شناخته آنها را ازبر داشته و گوینده‌ی آنها را یکی از سخنوران گیلان نام بردند. ولی سپس یکی از دوستان یادآوری کرد که شعرها از قصیده‌ی شیوا و درازیست که جناب سمیعی در سال 1323 [ق] سروده‌اند و آن زمان در روزنامه‌ی تربیت چاپ شده. (پیمان)


🌸

✴️ خجسته کوششی که به آن امیدهای بسیاری هست ـ 1

🖌 کوشاد تلگرام

چنانکه می‌دانیم در پیشامدهای سال 88 ، سه تن از کسانی که در انتخابات دست داشتند بی‌آنکه در دادگاهی محاکمه شوند ، زندان خانگی شدند. در این کشور ، در سالهای آخر صد گرفتاری بما رو آورد که ریشه‌ی بیشتر آنها اینبود که قانون لگدمال گردیده و از آن جایگاه والای خود به دستور فلان قلدر و بَهمان کسی که پاسخگو نیست تنزل کرده. درباره‌ی آن پیشامد نیز می‌بایست پرسیده می‌شد : «این سه تن به چه جرمی به چنان کیفری محکوم شدند؟». چنان پرسشی به شکل مؤثری پرسیده نشد و در نتیجه به یک تکان و جنب و جوشی هم نینجامید.

چندیست آقای رحیم قمیشی و دوستانشان می‌کوشند تکانی در میان مردم در این زمینه پدید آورند.
ایشان خواستار آزادی آقایان کروبی و موسوی و همسرشان از زندان خانگی شده‌اند. آقای قمیشی و یارانشان دلیلهای بسیاری برای این تصمیمشان یاد کرده‌اند. ما بیشتر آنها را بجا و درست می‌دانیم.

در زیر مهمترین نکته‌ها را بازمی‌نماییم :

1ـ غیرتمندان و میهن‌دوستان کشور در هر جنب و جوشی که نتیجه‌اش باز شدن روزنه‌ا‌ی به آزادی و کاستن از خودکامگی و بی‌قانونیست باید مشارکت کنند و خود را کنار نکشند و این را راهی برای رهایی همه‌ی ایرانیان از خودکامگی بدانند (چنانکه در دفتر «چه توانیم کرد؟» از این زمینه گفتگو کرده‌ایم).

2ـ هنگامی که یکجا قانون‌شکنی خُردی رخ می‌دهد و مردم آن را کم‌اهمیت شمارده از بار مسئولیت اجتماعی شانه خالی می‌کنند و یا بخاموشی می‌گرایند (همچون کسی که آتش را در همسایگی خود می‌بیند ولی از رهگذرِ سستی ‌روان بخود دلداری می‌دهد که آتش هنوز به اتاق من نرسیده ، چرا باید بیم کنم؟) ، همین خاموشی و پشتیبانی نکردن از قانون و دادگری ، خود چراغ سبزیست به خودکامگان که گام دیگری در راه پایمال کردن قانونها و کاستن از آزادی مردم (این بار چه بسا بلندتر) بردارند.
در سایه‌ی چهل‌وشش سال خودکامگی و پایمال نمودن قانون و از آنسو خاموشی مردم ، کار این کشور و مردم گام بگام ، آرام آرام به این وضع افسوس‌آور و بیمگین رسیده که همه می‌دانیم.
برای رسیدن به آزادی و شکستن سدِ خودکامگی ، این رفتار را باید بدانسان که پیش آمده بازپس گردانید. بدینسان که مردم باید در هر فرصتی و در برابر هر رفتار خُردی که خودکامگی و قانونشکنی بشمار می‌آید ایستادگی کنند. و این را وظیفه‌ی غیرت و میهن‌دوستی خود بدانند. به همان سان که به چنین وضعیتی رسیده ، ما ایرانیان می‌توانیم این را با ایستادگیهایی (هرچند خُرد) وارونه کرده راه پیموده شده را بازگردیم.

3ـ کسانی به خواست اصلی از این تکان و جنب و جوش توجه نکرده به سخنان دیگری برمی‌خیزند. از جمله آنکه این زندانیان خود هر کدام کوتاهیها داشته یا خطاهایی ازشان سر زده و با چنین سخنانی آنان را مقصر سرگذشت خود وامی‌نمایند. ولی اینها از راستی دور گردیدن است. برخی نیز که با اندیشه‌ها و راه کوششهای این سه مخالفند ، آن موضوع را در چنین جنب و جوشی دخالت می‌دهند. ایشان باید بدانند که اگر هم اینگونه کسان جرمهای بزرگی داشته باشند باز در آیین حقوق جهان امروز ، به بزهکار همه گونه حقی شناخته می‌شود ، از جمله وکیل داشته باشد ، از خود دفاع کند ، با او با احترام رفتار کنند ...

4ـ راستی آنست که این سه تن اگر هم کاری خلاف قانون کرده‌اند باید دادگاه علنی بیطرف و دادگری به جرمهاشان رسیدگی کند و آن دادگاهست که می‌تواند رای دهد ، نه هر کسی که گمان می‌کند دادگاه و محاکمه و اینگونه آیینها بازی‌ای بیش نیست و هر قلدر و خودکامه‌ای می‌تواند آن را دستخوش میل و خوشایند خود گرداند.

5ـ کافیست بیندیشیم که همین جنب و جوش که آقایان قمیشی و یارانشان درپی پدید آوردنش هستند ، اگر به نتیجه برسد (که به غیرت ما بستگی دارد) ، روزنه‌ای می‌گشاید به دادگستریِ پایبند به قانون که دهه‌هاست در ایران تعطیل گردیده و مردم ایران می‌توانند امیدمند گردند که قضات دادگاه بجای گردن نهادن به دستور از بالا به قانونها پابندی نشان دهند.

6ـ آقای قمیشی راست می‌گویند که یک مردمی باید از بیکارگی دست بازدارند و یک آرمان مشترکی داشته باشند. یک آرمان مشترکی داشته باشند تا آنها را از کینه‌جوییها و دشمنیهای بیهوده بلکه زیانمند با یکدیگر بازدارد. پیداست هرچه آن آرمان خردمندانه‌تر ، برای مردم سودمندتر بوده و ایشان را به رستگاری نزدیکتر خواهد نمود. ما در این زمینه با ایشان همداستانیم. (به این جستار در دو دفتر «چه می‌توانیم کرد؟» و «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» پرداخته‌ایم).
👇

7ـ آقای قمیشی همچنان بر این باورند که خواست ما نباید تنها این سه تن و یا یک دسته‌ی جدایی از کوشندگان سیاسی باشد. این یک آغازی خواهد بود که ما به درستی آن را احقاق حق و درخواست برای اجرای عدالت می‌نامیم. آن را اجرای یکی از وظایف آدمیگری و هم‌میهنی می‌دانیم. چنانکه در گامِ نخست این اندیشه حاکمست ، پس از این نیز برای ما نباید فرق کند که زندانیان بیگناهی که حکومت آزادی را از ایشان برای سالهای دراز دریغ کرده از چه دسته‌ای هستند. ما با همه‌ی ایرادهایی که به کیشهایی مانند صوفیگری ، بهاییگری ، شیعیگری و یا به مرام کمونیستی داریم ، این کوششها را جدا از باور زندانیان و بازداشت شدگان و تنها برای نفْس آزادی و دادگری و بیداری حس میهن‌دوستی سودمند می‌دانیم و در این گامهای کوچک امیدها می‌بینیم.

8ـ ما نیز مانند آقای قمیشی و یارانشان چون برآنیم که گرفتاریهای کشور جز بدست خود مردم ایران از میان برخاستنی نیست و این ایرانیانند که خود باید غیرت کرده و کشورشان را از دست خودکامگی برهانند ، اینست از تکانی که پدید آورده‌اند پشتیبانی می‌کنیم و چنانکه گفتیم به آن امیدها بسته‌ایم.

نوشتار دیگری در اینباره

📖 کتاب «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)

🖌 احمد کسروی

🔸گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (هفت از ده)


اینکه در آینده کسی پیدا خواهد شد و با یک رشته کارهای بیرون از آیین (خارق‌العاده) جهان را بنیکی خواهد آورد پنداریست که در بسیاری از کیشها پیدا شده : جهودان چشم براه مسیح می‌دارند ، زردشتیان شاه‌بهرام را می‌بیوسند [1] ، مسیحیان بفرود آمدن عیسا از آسمان امیدمندند ، مسلمانان چشم براه مهدی می‌دارند.

چنانکه دارمِستِتِر (شرقشناس جهودنژاد فرانسه) در این باره گفته (2) ، این پندار از باستان‌زمان درمیان ایرانیان و جهودان می‌بوده.

ایرانیان که به اهریمن باور داشته کارهای بد جهان را ازو می‌دانسته‌اند ، چنین می‌پنداشته‌اند که روزی خواهد آمد و کسی از نژاد زردشت بنام «سااوشْیانت [3] » پیدا خواهد شد و او اهریمن را کشته جهان را از همه‌ی بدیها خواهد پیراست. اما جهودان چون آزادی کشور خود را از دست هِشته ببندگی آشور و کلده افتاده بودند ، یکی از پیغمبرانشان چنین نوید داده که در آینده پادشاهی (مسیحی) از میان جهانیان خواهد برخاست و جهودان را دوباره بآزادی خواهد رسانید ، که جهودان از آن هنگام مسیح را بیوسیده‌اند و کنون هم می‌بیوسند.

این پندارها درمیان جهودان و ایرانیان می‌بوده و هرچه زمان بیشتر می‌گذشته در دلها بیشتر ریشه می‌دوانیده و در اندیشه‌ها به ارج و بزرگی می‌افزوده. سپس در آغاز اسلام ، بدانسان که دارمستتر از روی دلیل نوشته و ما نیز در جای دیگری (4) بگشادی سخن رانده‌ایم ، با دست ایرانیان ، بمیان مسلمانان راه یافته و در اندک‌زمانی رواج بسیار پیدا کرده ، که کسانی که بآرزوی خلافت افتاده و می‌کوشیده‌اند ، بیشترشان از آن سودجویی کرده ، هر یکی خود را مهدی می‌نامیده‌اند و نویدها درباره‌ی نیکی جهان می‌داده‌اند ، و برای پیشرفت کار خود از دروغسازی نیز نپرهیزیده هر یکی «حدیثی» یا «حدیثهایی» از زبان پیغمبر یا امام علی‌بن‌ابیطالب می‌ساخته‌اند.

محمدبن‌حنفیه که گفتیم در مدینه بدعوای خلافت برخاست ، نخست کسی بود که پیروانش او را مهدی نامیدند ، و چون مُرد گفتند نمرده است و در کوه رَضْوا زنده می‌باشد و روزی بیرون خواهد آمد.

زیدبن‌علی که در کوفه برخاست پیروانش او را نیز مهدی نامیدند و نویدها از نیکی حال اسلام با دست او بمردمان دادند.

علویان که در مدینه گرد آمده به محمد نفس زکیه بیعت کردند ایشان نیز او را مهدی شناختند و با این نام در همه جا شناخته گردانیدند.

عباسیان که گفتیم نمایندگان بخراسان فرستاده زمینه‌ی بزرگی برای خود می‌چیدند ، اینان نیز از مهدیگری بسودجویی پرداختند و خیزش خود را همان پیدایش مهدی وانمودند.

بدینسان نام مهدی از سده‌ی نخست اسلام درمیان می‌بوده. چنین پیداست که این شیعیان جعفری نیز از آن سود می‌جسته‌اند. چون گروه ناتوانی می‌بودند که در زیر پرده‌ی «تقیه» می‌زیستند همانا بخود نوید داده می‌گفته‌اند : «مهدی از ما خواهد بود. کینه‌ی ما را از دشمنان خواهد جُست. ما را بچیرگی و توانایی خواهد رسانید ...».

این شعر را در کتابها بنام همان جعفر نوشته‌اند :

لکل أناس دولة یرقبونها و دولتنا فی آخر الدهر یظهر (5)

سپس که داستان امام ناپیدا پیش آمده و ناچار شده‌اند که چشم براهش دارند همان را مهدی نیز گردانیده این بار بسودجوییِ درستی[کامل] از آن افسانه پرداخته‌اند. اگر دیگران یک حدیث ساختندی اینها صد حدیث ساخته بنیاد پندار خود را بسیار استوار گردانیده‌اند. چیزی که هست اینان بمهدیگری نیز رنگهایی افزوده بسخنان شگفتی برخاسته‌اند : پیش از مهدی دجّالی پدید خواهد گردید. روز پیدایشِ مهدی آفتاب بازگشته از سوی مغرب خواهد درآمد. یاران امام که ٣١٣ تن بوده از شهرهای شیعه‌نشین (شیعه‌نشین آن روزی) ـ از طالقان و قم و سبزوار و کاشان و مانند اینها ـ خواهند برخاست ، با «طی‌الارض» خود را به مکه خواهند رسانید. امام شمشیر کشیده «یا لِثاراتِ الحسین» گفته بگرفتن خون حسین خواهد پرداخت ، هرچه بنی‌امیه و بنی‌عباس ‌است خواهد کُشت ، چندان خواهد کُشت که پیرامون کعبه دریای خون گردد ، مردم خواهند گفت : «در خونریزی اندازه نمی‌شناسد» ، در پاسخ ایشان امام بمنبر رفته با چشمهای اشک‌آلود لنگه کفش پاره‌ی خون‌آلودی را (که لنگه کفش علی‌اکبر است) بدست گرفته خواهد گفت : «من اگر همه‌ی جهان را بکُشم کیفر این کفش نخواهد بود».

از اینگونه سخنان چندانست که اگر بنویسم باید همچون مجلسی و دیگران یک کتاب جداگانه پردازم.


🔹 پانوشتها :

1ـ بیوسیدن (biusidan) = انتظار کشیدن. ـ و

2ـ کتاب «مهدی» [از جیمز دارمستتر (James Darmesteter)] که بفارسی ترجمه و چاپ یافته.

3ـ Sãowyãnt (ش=w). ـ و

4ـ کتاب «بهائیگری» که چاپ شده.

5ـ معنی آنکه : «هر مردمی را دولتی هست که می‌بیوسند. دولت ما نیز در زمانهای آخر پدیدار خواهد گردید».


🌸

📣 (خوانندگان همچنین می‌توانند از راه نشانی زیر با ما همبستگی داشته پیام یا نوشتارهای خود را در این زمینه بنویسند. تنها خواهش ما اینست که نوشتارها تا جایی که تواند بود کوتاه و با دلیل همراه بوده و خواست از آن تنها روشنی مطلب و حقیقت باشد

@PakdiniHambastegibot

یک نظرپرسی هم در زیر آمده که می‌توانید در آن شرکت کنید).

👇

📖 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی (پنج از پانزده)


ولی چه می‌توان گفت بشعرهایی که هر روز در روزنامه‌ها چاپ می‌شود و ما چون آنها را می‌خوانیم جز سخنان بیهوده‌ای نمی‌یابیم. من از شعرهایی که می‌خوانم کمتر یکی را بیاد خود می‌سپارم ولی چون می‌خواستم یادداشتی برای این گفتار تهیه نمایم از یاد خود چند شعری را یادداشت نمودم و اینست که برای نمونه در اینجا یکایک می‌خوانم ولی منظورم جز مثال نمی‌باشد و با گویندگان آنها سروکار ندارم و آنان را با نام و نشان نمی‌شناسم.

می‌گوید :

با یک دو شیشه مِی که اگر جرعه‌ای از آن
نوشد گدای شهر شود شاه نیکبخت

آیا این شعر در ستایش مِی است یا در نکوهش شاهانست یا برای وادار کردن گدایان به مِی‌خواریست؟!

آیا براستی مِی اینچنانست که گدایی اگر آن را خورد شاه می‌شود؟! من نمی‌گویم : دین پاک اسلام باده‌خواری را حرام کرده. نمی‌گویم : طب امروزی آبروی باده را بباد داده. از همه‌ی اینها چشم پوشیده می‌گویم : باده یک چیز سودمند و خوب ولی آیا رواست که شعرای ایران دیوانها در ستایش یک چیز بپردازند و باز سیر نشوند؟! آیا چه سودی از این ستایشها بدست خواهد آمد؟! آیا این شعر بایستی جزو ادبیات ایران باشد یا سرجمله‌ی اعلانات میکده‌ها برود؟!

می‌گوید :

گر قطع کنی پای مرا از سر زانو
با سر بسرِ راه تو آیم بگدایی

به‌‌به چه هنرنمایی شده؟! چه صنعت بدیعی بکار رفته؟! ولی در کشوری همچو ایران که دختران ماهروی دلارا بفراوانی یافت می‌شود و با اندک‌مؤنه می‌توان یکی از آنان را برشته‌ی زناشویی کشید و خانه بیاراست آیا رواست که شاعر در برابر دلبر پنداری چندین زبونی کند و جمله‌ای را که دل هر کسی از شنیدن آن بلرزه می‌افتد بر زبان براند؟! آیا از این شعر چه سودی را می‌توان در دست داشت که ما آن را از ادبیات بشماریم؟! کسانی که خود را زیر پا بگزارند خدا بر آنان نخواهد بخشود. کسی که چنین اندیشه‌ی دلگدازی را بخیره[=بیجهت] بر زبان راند چه‌بسا که روزگار او را گرفتار اندیشه‌ی خود سازد.

می‌گوید :

گذری کن بسر تربت محمود و ببین
که چه‌سان بر لب او ذکر ایاز است هنوز!

دریغا پادشاه ترکی غلام ترکی داشته و سخنی درباره‌ی آنان گفته شده که نمی‌دانیم راست یا دروغ بوده به هر حال روزگار آن را کهنه گردانیده. ولی شعرای ایران هر زمان یاد آن را تازه می‌گردانند. کسی نمی‌پرسد آیا معنی شعر و ادبیات تکرار این افسانه‌های زشت می‌باشد؟!

می‌گوید :

لیلیا شرمت بود تو خفته در آغوش یار
باوفا مجنون بکوه و دشت و هامون دربدر

بیچاره شاعر می‌پندارد راستی‌را لیلی هنوز زنده است و مجنون هنوز آواره می‌گردد و بحال او دلسوزی می‌کند. داستانی در عربستان در هزار سال پیش روی داده که شاید هم دروغ بوده شعرای ایران تاکنون پنجاه مثنوی درباره‌ی آن سروده‌اند و پنجاه‌هزار مغز را هدر ساخته‌اند و باز دست از آن برنمی‌دارند. شما اگر امروز به مصر بروید و در آنجا نام لیلی یا مجنون را ببرید کسی نخواهد شناخت و اگر بر مجنون نوحه‌سرایی کنید شاید دیوانه‌تان پنداشته بدارالمجانین خواهند برد. ولی در ایران هی لیلی و مجنون هی لیلی مجنون!

سرزمینی که صدها دلیران و پهلوانان از آن برخاسته که می‌توان از داستان هر یکی کتابی پدید آورد شعرا همه‌ی آنها را کنار گزارده‌اند و همه‌ی عمر را با یاد لیلی و مجنون و اسکندر و خضر و وامِق و عذرا و محمود و ایاز و مانند آنها هدر می‌سازند! دریغ صد دریغ!


🌸

📖 کتاب «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)

🖌 احمد کسروی

🔸گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (هشت از ده)


اینست تاریخچه‌ی پیدایش کیش شیعی (کیش شیعی که امروز هست). بدینسان از سده‌ی دوم هجری پیدایش یافته و در بغداد و دیگر شهرهای عراق ، و همچنین در برخی از شهرهای ایران ، پیروانی داشته. چون بنیاد آن بگزافه و پندار گزارده شده بود ، هرچه زمان می‌گذشته چیزها بآن افزوده می‌شده :
امامان دانشهای گذشته و آینده را می‌دانسته‌اند ، زبان چهارپایان و مرغان را می‌شناخته‌اند ، از ناپیدا آگاه می‌بوده‌اند ، رشته‌ی کارهای جهان را در دست می‌داشته‌اند ، آرامش زمین و آسمان بسته به بودن یک امام است ، روزی خوردن مردم بپاس هستی او می‌باشد. (1)

همچنین در دشمنی با سه خلیفه و دیگر سران اسلام که پایه‌ی دیگری از آن کیش می‌باشد ، اندازه نشناخته روز بروز پافشارتر می‌گردیده‌اند. در قرآن هرچه ستایش هست ازآن‌ِ امامان خود دانسته هرچه نکوهش هست درباره‌ی آن سه خلیفه می‌شمارده‌اند.

در این میان دو چیز به پیشرفت این کیش می‌افزوده : یکی نام نیک امام علی‌بن‌ابیطالب ، دیگری داستان دلسوز کربلا.

امام علی‌بن‌ابیطالب ، مرد بزرگی می‌بوده و ستودگیهای بسیار می‌داشته. شیعیان از نام نیک او سود جسته چنین وامی‌نمودند که پیروان اویند. آن مرد بزرگ را بنیادگزار شیعیگری نشان داده و چنین می‌فهمانیدند که جدایی سُنی از شیعی از زمان آن امام ، و بر سر خلیفه بودن او با ابوبکر و عمر آغاز یافته ، و این کشاکشها و دشمنیها بپاس او می‌باشد. از آنسوی درباره‌ی آن امام نیز بگزافه‌سرایی برخاسته او را هم از جایگاهش بیرون می‌بردند : «پیغمبر گفته با دوستاری علی هیچ گناهی زیان نتواند رسانید» (2) ، «خدا گفته دوستاری علی دژ منست و هر که به دژ من درآید از خشم من ایمن خواهد بود». (3) در این باره سخنانی هست که اگر نوشته شود کتاب بسیار بزرگی گردد.


🔹 پانوشتها :

1ـ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتْ الأَرْضُ وَ السَّمَاءُ وَ بِیمْنِه رُزِقَ الوَرَى.

2ـ حُبُّ عَلِی حَسَنَةٌ لاَ تَضَرُّ مَعَهَا سَیئَةٌ.

3ـ ولاَیةُ عَلی‌بن‌أبیطالب حِصْنِی فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی.


📣 (خوانندگان همچنین می‌توانند از راه نشانی زیر با ما همبستگی داشته پیام یا نوشتارهای خود را در این زمینه بنویسند. تنها خواهش ما اینست که نوشتارها تا جایی که تواند بود کوتاه و با دلیل همراه بوده و خواست از آن تنها روشنی مطلب و حقیقت باشد

@PakdiniHambastegibot

یک نظرپرسی هم در زیر آمده که می‌توانید در آن شرکت کنید).


🌸

📖 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی (شش از پانزده)


خواهید گفت اینها ادبیات نیست. ما کی اینها را از ادبیات می‌شماریم؟ می‌گویم : اگر اینها ادبیات نیست و شما آنها را از ادبیات نمی‌شمارید برای چه بجلوگیری نمی‌پردازید؟ مگر این جوانان که عمرشان در این راه هدر می‌شود جوانان این کشور نیستند؟ برادران شما نیستند؟ مگر اینان نیستند که پس از ده و بیست سال که من و شما از اینجهان رخت بربسته‌ایم اینان سررشته‌دار کارها خواهند بود؟! پس چگونه می‌گزارید امروز استعداد جوانی خود را در راه این بیهوده‌گوییها هدر کنند و فردا همگی ابله و فرسوده‌خِرد در یک گوشه‌ای بیفتند؟! مگر می‌توان انکار کرد که بیهوده‌گویی خرد را تباه می‌سازد و هوش را می‌فرساید؟!

کسی چه می‌داند که در ایران اگر از هزار سال پیش دستگاه شعر با این ترتیب گسترده نبود امروز ایران در آسیا جایگاه ایتالیا را داشت در اروپا و امروز درفش ایران بر روی سراسر آسیا سایه می‌گسترد! مگر انکار می‌کنید که حوادث جهان معلول یکدیگر است و یک مردمی که بپستی می‌افتد و بدبختی گریبان ایشان را می‌گیرد علت آن همانا بیهوده‌کاریها و بیخردیهاست که درمیان خود ایشان پدید می‌آید؟

من انکار ندارم که دولت امروزی ، ایران را نیرومند گردانیده و امیدوارم این نیرومندی روزافزون خواهد بود. ولی فراموش نباید کرد که توده‌ای که فرسوده و بیکاره باشد دولت هم از کوششهای خود نتیجه‌ی درستی نخواهد برداشت. توده‌ی فرسوده و بیکاره تن بیجانی را می‌ماند که هر کس از راه بردن آن درمی‌ماند و اگر چند گامی آن را بدوش کشیده پیش برد سرانجام ناگزیر گردیده روی زمینش می‌اندازد.

شما مرا یک ایرانی نشمارید. من در بیگانگیِ خود بنام دلسوزی داد زده می‌گویم : ای ایرانیان از این بیهوده‌کاریها دست بردارید. می‌گویم : ای جوانان مغز و هوش خود را بیش از این در راه بیهوده‌گویی فرسوده نگردانید!

آن شعرها که شما می‌سرایید هزار بیت آنها ارزش صد دینار ندارد و هرگز فریب آن نخورید که روزنامه‌هایی برای پر کردن ستونهای خود آنها را چاپ می‌کنند. دوباره می‌گویم که این کار شما خیانتی است که بخودتان و بکشورتان روا می‌دارید.


🌸

📖 کتاب «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)

🖌 احمد کسروی

🔸گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (نه از ده)


اما داستان دلسوز کربلا : این داستان از روزی که روی‌ داد مایه‌ی خشم و افسوس بیشتر مسلمانان گردید و کسان بسیاری بخونخواهی برخاستند و خونها ریخته شد. ولی شیعیان جعفری از آن به بهره‌جویی سیاسی پرداخته با برپا کردن بزمهای سوگواری یاد آن را تازه نگه داشتند و در این باره سخنان شگفتی بمیان آوردند : «هر کسی بگرید و یا بگریاند و یا خود را گریان وانماید بهشت برایش بایا[=واجب] باشد».

بر سر خاکهای امام‌ علی‌بن‌ابیطالب و حسین‌بن‌علی و دیگران گنبدها افراشتند و آنها را زیارتگاه گردانیدند. به هر یکی زیارتنامه‌ها پدید آوردند : «هر که حسین را در کربلا زیارت کند مانند کسی است که خدا را در عرشش زیارت کرده».

اینها ـ این گزافه‌گوییها ـ اگرهم از زمان جعفربن‌محمد و جانشینان او ، و از زبان آنان بوده بیگمان چیزها بآن افزوده گردیده. بیگمان روز بروز در رویِش و بالِش می‌بوده.

گذشته از اینها ، آن سبکباری که در شیعیگری از بایاهای سخت اسلام می‌بود ، و یک شیعی از جهاد و نماز آدینه و مانند اینها آسوده می‌گردید و بلکه می‌توانست نمازی نخواند و روزه‌ای نگیرد و از هیچ بدی نپرهیزد و با رفتن بزیارت حسین و با گریستن باو همه‌ی گناهان خود را بیامرزاند ، آن نویدهایی که درباره‌ی میانجیگری امامان در روز رستاخیز و رفتن همه‌ی شیعیان ببهشت داده شده بود ، آن برتری از گوهر و آفرینش که شیعیان درباره‌ی خود باور می‌داشتند و خود را از سرشت بهتر و پاکتری می‌پنداشتند ، آن دستگاه جانشین امام و سررشته‌داری و فرمانروایی که ملایان شیعه برای خود ساخته بودند ، هر یکی انگیزه‌ی دیگری برای کشانیدن مردم ساده‌درون بسوی شیعیگری و پایداری آنان در این کیش می‌بوده.

یک چیز دیگری که می‌باید در اینجا یاد کنیم آنست که «باطنیگری» که پدید آمده از همین شیعیگری می‌بود ، و باطنیان در دشمنی با مسلمانان و در بهم‌زدن یگانگی و همدستی آنان چند گام بالاتر از شیعیان گزارده بودند ، در زمانهای دیرتر ، شیعیگری چیزهای بسیاری را از باطنیگری گرفته است. از این گذشته کوششهایی که باطنیان در راه بدست آوردن خلافت کردند ، و نیروهایی که اندوختند ، و فرمانرواییهایی که در مصر و یمن و ایران و دیگر جاها بنیاد گزاردند ، در رواج شیعیگری و در گستاخی و بیباکی شیعیان کارگر بوده است. ولی ما چون در این کتاب از باطنیگری سخن نراندیم ، اینست از آمیختگی شیعیگری با آن نیز سخن نمی‌رانیم. این را باید در کتاب جداگانه‌ای نوشت [1] .


🔹 پانوشت :

1ـ درباره‌ی باطنیان کتابهای «راه رستگاری» و «دردها و درمانها» (بخش یکم ، گفتار «بیماری گزارش») دیده شود.


📣 (خوانندگان همچنین می‌توانند از راه نشانی زیر با ما همبستگی داشته پیام یا نوشتارهای خود را در این زمینه بنویسند. تنها خواهش ما اینست که نوشتارها تا جایی که تواند بود کوتاه و با دلیل همراه بوده و خواست از آن تنها روشنی مطلب و حقیقت باشد

@PakdiniHambastegibot

یک نظرپرسی هم در زیر آمده که می‌توانید در آن شرکت کنید).

🌸