پاکدینی ـ احمد کسروی

📖 دنباله‌ی دفتر «حقایق زندگی»

🖌 ویراینده

🔸 بیهوده دست و پا می‌زنند (1) (یادداشت ویراینده) (سه از شش)

نمونه‌‌ی دوم را از «منتقدی» بنام پارسی‌نژاد می‌آوریم :

«تلقی انتقادی کسروی از ادبیات و التزامی که او برای اخلاق در شعر و هنر قائل است یادآور عقاید گذشتگان ، از سقراط و شاگردش افلاطون گرفته تا تولستوی است که شعر و هنر را از نظرگاه اخلاق می‌نگریسته‌اند و در نقد شعر بر بنیاد اصول اخلاق و مصالح جامعه داوری می‌کرده‌اند».

می‌بینید این نویسنده هم همان پندار را بزبان می‌آورد : در زمینه‌ی ادبیات با «اصول اخلاق و مصالح جامعه» داوری نکنید!

همو پس از سخنانی این بار آن ادعا را با رنگ و روی دیگری اینچنین پیش می‌کشد :

«اما کسروی از آنجا که به «اصالت تعقل» خود سخت پابند است ، ذهن و زبان عارفانه‌ی حافظ را درنمی‌یابد و نمی‌‌داند که عارفان استدلال عقلی و قیاسات منطقی را که بر بنیاد حواسِ خطاکار استوار است ، مقرون بخطا می‌بینند و عشق را تنها [راه] وصول بحقیقت می‌شناسند. از اینروست که شاعرِ عارف ، عقل و خرد را قید و بندی بر آزادی و اراده‌ی انسانی خود می‌داند و آن را انکار می‌کند. ...

ما را به منع عقل مترسان و می بیار
کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست».

ادیب نامبرده باور خود را آشکار نمی‌سازد و مثلاً نمی‌گوید که آیا او هم از عارفان است یا نه ولی با گفتن اینکه «عارفان چنین و چنان می‌اندیشند» چیستان کهنی را بدینسان برایمان می‌گشاید و آن اینکه باری درمی‌یابیم که عارفان کیانند و عرفان چیست ، البته بشرط آنکه ادیب دیگری خط انکار بر گفته‌ی او نکشد. آری ، درمی‌یابیم که به باور یک عارف : استدلال عقلی و قیاسات منطقی بر بنیاد حواس است (!) و چون حواس دچار خطا می‌گردد اینست او می‌پندارد با عقل و منطق بحقیقت دست نخواهد یافت ولی با عشق (که لابد بر پایه‌ی حواس خطاکار نیست!) می‌توان دست یافت. همچنین عارف می‌پندارد پیروی از خرد مایه‌ی کاسته شدن از آزادی است و اینست ادیب نامبرده سروده‌‌ی شاعر را بگواهی می‌آورد : پیروی از خرد نکن که نکوهش باده می‌کند زیرا که او را دستی در کارهای ما نیست.

این «قید و بند بر آزادی» که می‌گوید چندان گزافه نیست. راستی را پیروی از خرد کردن از آزادی بی‌مرز و اندازه می‌کاهد. اگر آدمی همچون بسیاری از جانوران تنها زندگانی می‌کرد شاید ناروا نبود از هرچه که مایه‌ی کاهش آزادی است بپرهیزد. لیکن در جایی که آدمیان باهم می‌زیند و ناچارند جز خود دربند آسایش دیگران نیز باشند آیا نتیجه‌ی پیروی نکردن از خرد چه خواهد بود؟!.

راستی آنست که نیایان ما که غارها را رها کرده زندگی با همجنسان خود در آبادیها را والاتر یافته‌اند با آنکه می‌فهمیدند که بخشی از آزادیشان را در این راه از دست می‌دهند ، این را آزادانه (طبیعی) و بی‌هیچ زور و فشاری کرده‌اند. از اینجا می‌توان دریافت که این راه یکسویه است و آن را بازگشتی نیست. این نشان می‌دهد که آدمی در نهاد خود کششی بسوی «باهم زیستن» دارد و این برایش آن اندازه گرامیست که حاضر است در ازای آن از بخشی از آزادیش که آن هم بسیار گرانمایه است چشم بپوشد.

ولی باهم زیستن که بایسته‌اش پیروی از آیین زندگی و قانون است جز با پیروی از داوریهای خرد بآسایش و خرسندی نخواهد رسید و این خود جای شگفتست که کسی بگوید : خرد را رها کن تا آزادی را دریابی!.

آیا جز خرد چه چیز دیگر است که ما را وادارد دربند آسایش و خرسندی دیگران نیز باشیم؟!. اگر دیگران نیز به عرفان گراییده تنها از «عشق» (با چشم‌پوشی از خرد) پیروی کنند آیا زندگی سامان گرفته همه بکام دل می‌رسند؟! آیا این «کشف» را که کرده و کی کرده؟! و اگر راه اینست چرا بدستیاری خرد اینهمه قانون و مقررات و پیماننامه در کشورهای جهان و نیز در سازمانهای جهانی گزارده می‌شود؟! چرا در چنین کارهایی پیروی از عشق نمی‌شود؟!

———————————-

📣 خوانندگان همچنین می‌توانند از راه نشانی زیر با ما همبستگی داشته پیام یا نوشتارهای خود را در این زمینه بنویسند. تنها خواهش ما اینست که نوشتارها تا جایی که تواند بود کوتاه و با دلیل توأم بوده و خواست از آن تنها روشنی مطلب و حقیقت باشد.

@PakdiniHambastegibot

📊 در پایین یک دیدگاه‌پرسی هم آمده که می‌توانید در آن شرکت کنید.

🌸

700 views14:33