‌‌زبان پاک

گفتار پنجم

✴️واژه‌های نوینی که بکار می‌بریم

چنانکه در گفتار یکم گفته‌ایم ، از آکهای فارسی درآمیختگی آن با واژه‌های بیگانه ، بویژه با واژه‌های عربی می‌بود ، و ما تا توانسته‌ایم آنها را از زبان دور رانده بجایشان واژه‌های فارسی روا گردانیده‌ایم.

در برخی جاها نیز واژه‌هایی از خود گزارده‌ایم. در برخی جاها نیز واژه‌ای را که می‌بوده برویه‌ي راستی انداخته و یا در معنی راستتری روا گردانیده‌ایم.

بسیاری از آن واژه‌های فارسی شناخته می‌بوده که هر کسی معنی آنها را می‌داند. برخی دیگر شناخته نمی‌بوده که در اینجا آنها را در فهرستی می‌نویسیم :

👇👇

‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 17ـ داستاني كه با مدعي‌العموم پيش آمد

اين بار كه بزنجان آمده بودم مدعي العموم فروتنيها مينمود. باز ميگفت : «من آن تقي نيستم». با اينحال از بديها باز نمي ايستاد. مجدالسلطنه كه رفته و حكمران ديگري بجايش آمده بود چون اين حكمران بخود فريفته ميبود و پرواي قانون نميكرد من باو سخت گرفتم و پيامهاي درشتي دادم. مدعي العموم در نهان با او همدست ميبود. شبها نيز دستگاه قمار و باده ميچيدند. ...

👇👇

‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش سوم از نشست یکم

يك گفته‌ي ديگر آنان اينست كه مي‌گويند : «در قرن بيستم هم دين مي‌شود؟!..» اين يكي از ريشخندهاي ايشانست.
نخست ، بايد پرسيد : شما از قرن بيستم چه مي‌داريد كه چنين بآن مي‌نازيد؟!.. شما از صده‌ي بيستم جز بدبختي و توسري‌خوري چه بهره‌اي برده‌ايد؟!. داستان شما داستان كسيست كه بدارايي همسايه بنازد.
دوم ، گذشت زمان آميغها را ديگر نگرداند. دين اگر چيز سودمنديست بايد در صده‌ي بيستم هم باشد و در صده‌ي سي‌ام نيز باشد. اگر سودمند نيست و زيانمند است ، بايستي هيچگاه نباشد. شما اگر دين را چيزي بد ميدانيد و ايراد ميداريد ، آن را بگوييد. چه كار با قرن بيستم يا سي‌ام ميداريد؟!.
سوم ، در همان قرن بيستم است كه جهانيان راه زندگي را گم كرده‌اند و از خوشيها بهره‌مندي نمي‌توانند. در همان قرن بيستم است كه در يكسو سالانه مليونها مردم از گرسنگي مي‌مردند ، و در يكسو از نبودن خريدار ، غله و قهوه و شكر و ديگر چيزها را بدريا مي‌ريختند. در همان قرن بيستم است كه بيكاران و گرسنگان دسته‌ها مي‌بستند و لشکرها مي‌آراستند و در شهرها مي‌گرديدند.
...

👇

ایرانیها شیوه‌ی خود قرار داده‌اند كه چون آسوده‌اند ، بیباك و بیپروا روز گذرانند و گمان كمی و آلودگی بخود نبرند و اگر كسی كمیهای آنان را یادآوری كرد بیپروایی نمایند ، بلكه بآزارش كوشند ،

با صد درماندگی دم از «غرور ملی» زنند و خود را یكی از توده‌های بنام جهان شمارند ، و همینكه روز گرفتاری رسید بناله و فریاد پردازند و بزاری و فغان كوشند.

این یك شیوه‌ایست كه از سالها گرفته‌اند و در این راه بسیار ورزیده گردیده‌اند كه ما می‌بینیم همینكه یك گرفتاری پیش می‌آید بی‌هیچ درنگی آواز بناله و فریاد بلند میكنند ،

و چون آن میگذرد چنان به بیپروایی میگرایند كه تو گویی هیچی رخ نداده و آن كسانی كه دیروز می‌نالیدند اینها نبوده‌اند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 237)

‌زبان پاک

گفتار پنجم (بخش دوم)

✴️واژه‌های نوینی که بکار می‌بریم

پتیاره : بلا ، آسیبهای همگانی که از سپهر[= طبیعت] پدید آید.
پرستیدن : خدمت کردن. اینکه آن را در یک معنی پنداری بکار برده می‌گویند : من ترا می‌پرستم (که هیچ دانسته نیست چه کاری می‌کند) غلطست و باید از میان رود.
پَرگ : اذن ، اجازه. از این جداشده‌ها نیز توان آورد : پرگید ، پرگنده ، پرگیده و مانند اینها (این از واژه‌هاییست که ما گزارده‌ایم).

‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش چهارم از نشست یکم

از يكسو ، چون خرد را كه داور نيك و بد و راست و كجست ، نشناخته‌اند ، از اينجا بخود نيك و بد و راست و كج باور نداشته‌اند.
از يكسو ، از دستگاه روان كه ناآگاه مانده‌اند ، آدمي را با جانوران يكسان شناخته‌اند ، و چون سرچشمه‌ي كارهاي جانوران خودخواهيست كه هر يكي از آنها تنها خود را خواهد و هر چیزی را بهر خود خواهد ، و از اينرو زندگاني آنها جز نبرد با يكديگر نيست (و نتواند بود) ، آنان آدميان را هم به سان[=حال] آنها پنداشته ، اينها را نيز در زندگاني ناچار از نبرد و كشاكش شمارده‌اند.
اينها لغزشهاي بسيار بزرگيست. اينها لغزشهاييست كه جهان را زير و رو توانستي گردانيد (چنانكه گردانيده). در نتيجه‌ي همينهاست كه يك رشته بدآموزيهاي زهرآلودي در سراسر جهان پراكنده شده :
...

👇

‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 18ـ سفر به خوزستان

در همان روزها در تهران كابينه افتاده و اين بار خود سردارسپه وزير جنگ سروزيري را پذيرفته كابينه پديد آورده بود. وزير عدليه معاضد السلطنه و معاون آقا ميرزا علي قمي شده بودند. من از اين آگاهي خشنود نگرديدم. زيرا اين وزير و معاون هيچيكي با من آشنايي نميداشت و من گمان بردم كه در زنجان همچنان باز خواهم ماند. ليكن اين گمان وارونه درآمد و در همان روزها ديدم نامه اي ويژه از معاون رسيد ، بدينسان : ...

👇

‌گفتار پنجم (بخش سوم)

✴️واژه‌های نوینی که بکار می‌بریم

سنگين : آنچه از سنگ پدید آمده باشد. بکار بردن آن در معنی گران غلطست.
سَهیدن : شادی یا اندوه یا خشم یا مهر یا مانند اینها در دلش پیدا شدن (حس).
شَدسیدن [همچون ترسیدن] : (با زبر شین) دریافتن از راه شنیدن یا دیدن یا بوییدن ، یا چشیدن ، یا دست مالیدن ، دریافتن با یکی از اندامهای پنجگانه.
شَلپ : شیرین (آخشیج تلخ).
شهریگری : تمدن.

👇👇

✴️دمکراسی ، انجمنهای استانی و شهرستانی✴️

«چنانکه میدانیم در رژیم دمکراسی (مشروطه) دولت نماینده‌ی توده است. مردم نمایندگان برای مجلس برمیگزینند و آن نمایندگان بدولت رأی اعتماد میدهند.

پس در واقع دولت با رأی توده پدید آمده ، نماینده‌ی اوست.

با اینحال در مقام عمل ، دولت جدا و توده جداست. بخصوص از نظر استانها و شهرستانها ، که چون دولت مصالح همگی کشور را در نظر دارد چه بسا که مصلحت خاص یک استان یا شهرستان منظور نگردد.

آنگاه دولت کارها را که بدست کارمندان می‌سپارد ، چه بسا که کارمندان دولت با مردم آزار و ستم روا دارند.

پس بسیار بجاست که در برابر تشکیلات دولتی یک اساسی هم از خود مردم باشد که از یکسو دیده‌بانی برفتار و کردار کارمندان دولت کند و از یکسو مصالح خاص آن استان و شهرستان را منظور داشته بدولت یادآوریها کند و یا خود باقداماتی برخیزد.

... کسانی اگر قانونی را که از مجلس درباره‌ی این انجمنها گذشته (قانون ربیع الثانی 1325) از دیده گذرانند خواهند دید که آن نیز از روی بینش تنظیم گردیده.

این قانون بانجمنهای استانی گذشته از آنکه حق نظارت بکارهای ادارات و اعتراض به تصمیمات وزارتخانه‌ها بخشیده ، بخود آنها حق پاره‌ای اقدامات اصلاحی و تعمیری داده ،

و آنگاه بودجه‌ای برای آنها منظور داشته و نظر قانونگزاران بر این بوده که در هر استانی یک سهم از مالیات آنجا بمصالح خود استان صرف شود و این یک عدالتی بوده که منظور گردیده.

یکی از چیزهایی که در ایران مایه‌ی گله‌مندی و نومیدی مردم گردیده همانست که مالیاتها گرفته می‌شود و در تهران بی‌آنکه عدالتی منظور گردد صرف می‌شود.

مفتخوران زندگی خود را تأمین میکنند و پروایی بشهرستانها نمی‌نمایند.

تهران درمیان شهرها «عزیز بیجهت» گردیده».

(امروز چاره چیست ص 25)

‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 19ـ خوزستان را چگونه ديدم؟!.

در محمره (يا خرمشهر) دانستم كه شيخ خزعل در آبادان در كشتي خود ميباشد ، در تهران سپرده بودند كه او را ديدار كنم. نخست آگاهي فرستادم و سپس موتوري گرفته بكشتي رفتم. در پايين تفنگچيان و كسان شيخ ميبودند. از پله ها كه بالا رفتم عربي را سرپا ايستاده ديدم. من پيكر شيخ خزعل را در مهنامه‌ي «العمران» كه در مصر با پول او پراكنده شدي ديده بودم. اين مرد را باو ماننده نيافتم. ولي از پيش آمدنش پيدا بود كه خزعل ميباشد. سلامي بهم داديم و نشستيم. گفتم من رئيس عدليه‌ي خوزستانم. خواستم جناب شيخ را ببينم و بروم. از تهران پرسشهايي كرد. سپس گفت. «حقوق شما چقدر است؟...». بمن گفته بودند كه خزعل از سران اداره ها كه بپيشش روند چنين پرسشي كند و چون او از كمي «حقوق» خود سخن بميان آورد همانرا دستاويز گرفته ماهانه ...

👇👇

‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش پنجم از نشست یکم

همينست حال ديگر ماشينها كه هر يكي بيش از همه در راه چيرگي به ماشين‌نداران بكار مي‌رود ، و هر يكي افزاري در دست آزمندان و ستمگران مي‌باشد.
پس مي‌بايد گفت : دانشها از يكسو با بدآموزيهاي ماديگري ، نفت بآتش آز و ستم و هوس آدميان مي‌پا‌شد و آزمندان و ستمگران و هوسبازان را دلير و گستاخ مي‌گرداند ، و از يكسو با ساختن ماشينها افزارهاي كارگر[=مؤثر] بدست آنان مي‌سپارد و از همينجاست كه نبرد آدميان را از هر باره سختتر و زندگاني آنان را از هر رو ، دشوارتر مي‌گردانند.
چنانكه در خود اروپا كه گهواره‌ي دانشهاست ، در سايه‌ي همانها ، زندگاني بسيار دشوار گرديده و در سالهاي پيش از جنگ بيكاران و گرسنگان در هر كشوري با مليونها شمرده مي‌شد و اينها دسته‌ها بسته در شهرها نمايش مي‌دادند. سالانه چهار مليون كمابيش از گرسنگي مرده و يا از بيم چنان مرگي خود را مي‌كشتند. در شهري همچون نيويورك ...
👇

‌‌زبان پاک

✴️ آيا فارسي زبان همگان تواند بود؟..

كتاب «زبان پاك» كه بچاپ رسيده و پراكنده شده نامه‌هايي در پيرامون آن رسيده كه باشد كه برخي را در شماره‌هاي آينده بگفتگو گزاريم. روزنامه را كه آغاز كرده‌ايم يكي از چيزهايي كه دنبال خواهيم كرد همين زمينه‌ی زبانست. در اين زمينه گفتني بسيار است و اينك در اينجا بيكي از آنها مي‌پردازيم :
بسياري از خوانندگان مي‌دانند كه يكي از انديشه‌هايي كه در سده‌ی گذشته در اروپا درميان سوسياليستها و ديگر نيكخواهان جهان پيدا شده ، بودن يك زبان همگانست.

👇

‌📘 چرا کسروی را کشتند؟!
(درس‌هایی از گذشته برای اکنون و آینده)

🖌 کوشاد تلگرام

✴ بخش یک از شش

هفتاد و دو سال از شهادت احمد کسروی گذشت. بیستم اسفندماه 1324 ، احمد کسروی با یار جانبازش محمدتقی حدادپور در کاخ دادگستری کشته گردید. ما نميخواهيـم روز بیستم اسفند یا روز کشته شدن «راهنمای آزادگان» ، احمد کسروی و محمدتقی حدادپور یار وفادارمان، يك روز اندوهي باشد. در اين باره پيروي از شيعيان نمي‌كنيم. جنایت اين روز را بیادها می‌آوریم تا مردم ملایان را بهتر بشناسند. دروغهایی که درباره‌ی این جنایت ننگ‌آور بافته‌اند به آشکار افتد. مردم دریابند قهرمان ساخته‌ و پرداخته‌ی ملایان ، مجتبا میرلوحی یا همان نواب صفوی ، کی بوده و چه انگیزه‌ای در پس این جنایت نهفته بوده. دروغهایی که درباره‌ی او ساخته‌اند آشکار گردد و رویهم‌رفته روشن گردد چه دسته‌ها و سیاستهایی از این جنایت سود برده‌اند. با اینکه کشتن کسروی و حدادپور ، توأم با پیدایش سیاست و دوره‌ی نوی در تاریخ معاصر ایران بوده ...

👇

✴️دشنام چیست؟

آقای برهانی از بندرشاهپور می‌نویسند : یكی از مشتركین بپاسخ‌ گوییهای پرچم و نظر دارنده‌ی پرچم كه اغلب با تندی نوشته می‌شود و واژه‌های نامردان و مانندهای آن بكار میرود ایراد گرفته میگوید چه جای اینگونه كلمه‌هاست.

میگویم آن خرده‌گیر بهتر است نوشته‌های پرچم را هوشدارانه‌تر از این بخواند ، ما كلمه‌ی نامرد و مانند آن را جز در معنی ریشه‌ای خود بكار نمی‌بریم.

ما نامردیها از كسانی می‌بینیم كه ناگزیر می‌شویم یادآوری كنیم و بیگفتگوست كه باید كلمه‌ی نامرد را بكار بریم.

شما اگر كسی را دیده‌اید كه دزدی میكند و میخواهید باو نكوهش كنید آیا ناگزیر نخواهید بود كه كلمه‌ی «دزد» را بكار برید و بگویید «چرا دزدی میكنید؟!..»

كلمه‌ی دزد هنگامی دشنام است كه در معنی ریشه‌ای خود بكار نرود.

مثلاً كسانی كه توده و كشور خود را بدیگران فروخته مزدور آنان می‌شوند اگر ما آنها را «نامرد» بگوییم و از غیرت و «مردانگی» بی‌بهره‌شان شناسیم بدست؟.

آیا در چنین موردی جز كلمه‌ی نامرد كلمه‌ی دیگری میتوان آورد؟.

اینكه میگویند پاسخها به تندی نوشته می‌شود آن نیز سخن ناسنجیده‌ایست.

این پاسخها كه ما می‌نویسیم باید تند باشد.

لحن پاسخ یا نكوهش جابجا تغییر پیدا میكند.

شما اگر میخواهید یك دزدی را نكوهش كنید هیچگاه زبان نرمی بكار برده نخواهید گفت : «آقای عزیزم چرا دزدی میكنید؟!..»

اگر بگویید همین دلیل است كه شما از دزدی چندان بدتان نمی‌آید و آن را یك چیز بسیار زشتی نمیدانید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 231)