‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 31) كشاكش و دشمني كه با افسران پيش آمد

روزهايي كه ما به ناصري رسيديم ، رفتار آزمندانه‌ی افسران با مردم و فشارهايي كه بآنان مي‌رسانيدند مرا سخت مي‌آزرد. مي‌ديديم همه‌ی كوششهايي كه سردار سپه كرده و زيانها و آسيبهايي كه ما ديده‌ايم ، اكنون نتيجه‌اش آنست كه گروهي از افسران آزمند با آزادي و آسودگي مردم را لخت مي‌كنند و باك از هيچ چيز نمي‌دارند. مردم نيز كه آمدن مرا شنيده بودند تو گويي پناهگاهي پيدا كرده‌اند. بارها بنزد من آمده چاره مي‌طلبيدند ، بلكه برخي دست از دامن من برنمي‌داشتند. ...

👇👇

‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش سوم از نشست سوم

مي‌گويد : اين ايرادگيريها چندان شد كه من بستوه آمده گفتم : «پس دانسته شد دزد هيچ گناه نداشته. پس ديگر بازجويي و بازرسي چه مي‌خواهد؟!.». اين را گفته از خانه بيرونشان كردم.
دكتر نيز در اين نوشته‌هاي خود برداشتي برمي‌دارد كه مي‌بايد گفت : آدمي هيچ نيرو (نيروي مغزي) نداشته و چه در نيكيها و چه در بديها از خود داراي اختيار نبوده. در جهان هرچه كرده و مي‌كند اين كوهها و دره‌ها و بيابانها بهمدستي نيازمنديهاست.
مثلاً داستان برخاستن زردشت كه ما در نشست پيش بكوتاهي ياد كرديم ، دكتر اراني چنين مي‌ستايد :
«از اختصاصات مهم اوضاع طبيعي ايران تضاد زياد آب و هواي آن بر حسب زمان و مكان است. در يك محل در دو فصل كاملاً متفاوت حتا در ساعتهاي مختلف يك شبانه‌روز آب و هوا كاملاً متفاوت و در يك زمان در دو محل بالنسبه نزديك نيز اوضاع جوي طبيعي نيز به كلي مختلف ديده مي‌شود. از طرف ديگر خشكي و كم‌آبي قسمت اعظم اين سرزمين و محدود بودن دره‌هاي مساعد و خوش آب و هوا نيز از اختصاصات طبيعي ايرانست.
...
👇

‌آذری
گفتار سوم ✴️ چند سخن درپیرامون آذری

3-3 ✴️جدایی شمال و جنوب چگونه از میان میرود؟.

این خود نكته‌ایست كه چون نوشتن و خواندن در میان یك توده رواج گرفت زبان ایشان یكسان و یكرو گردد و كمتر جدایی میان این گوشه و آن گوشه از رهگذر زبان بازمانَد. از اینروست كه ما می‌بینیم پس از اسلام دیگر جدایی میان شمال و جنوب ایران در زبان همگانی نمانده و شعرهای قطران و دیگران را كه گفتیم در آذربایجان سروده‌اند ، با شعرهای خراسان و فارس در زبان نزدیك بهم می‌یابیم. اگرچه شاعران بیشتر در شیوه‌ی سخن پیروی از یكدیگر میكرده‌اند و بیشتر از اینروست كه از رهگذر زبان بهم نزدیك بوده‌اند ، چیزی كه هست این با گفته‌ی ما ناسازگار نیست و همین پیروی از یكدیگر چه در شعر سرودن و چه در كتاب نوشتن بوده كه زبان را یكسان و یكرو گردانیده.

👇

✴️اصلاحات چگونه انجام‌ پذیرد؟

«در این کشور بیک رشته اصلاحات مهمی نیاز هست.

اصلاحات چگونه می‌شود؟.. آیا تنها با آرزو و یا گله و ناله اصلاحات انجام میگیرد؟..

برای اصلاحات اولاً نقشه لازمست که چه کنند و چگونه کنند.

ثانیاً جمعیتی لازمست که بآن اصلاحات علاقه‌مند باشند و پشتیبانی نمایند و موانع را از جلو بردارند.

در ایران هر کار را از دولت می‌خواهند. همه کس طالب اصلاحاتست. ولی تصور میکنند باید آنها را هم دولت بانجام رساند.

این هم نتیجه‌ی آنست که در این چهل سال در این کشور کسانی نبوده‌اند که بمردم معنی مشروطه و توده و دولت را بفهمانند.

اینها تصور میکنند دولت به هر کاری تواناست و اصلاحات هم در اختیار اوست.

دولت چیست؟.. دولت چند نفر وزیریست که می‌آیند و در پشت میزها می‌نشینند و فرمانها میدهند..

اولاً این وزیران چون تکیه‌گاهی نمیدارند همیشه متزلزلند و بیش از چند ماه نمی‌مانند.

ثانیاً اگر بخواهند اصلاحات کنند ناچار دسته‌هایی را از خود رنجیده خواهند گردانید و یک جمعیتی که پشتیبانی بآنها نماید نیست.

اینست توانا باصلاحات نیستند.

اینها جهت‌هاییست که ثابت میکند باید جمعیتی یا باصطلاح دیگران حزبی پدید آید.

ولی متأسفانه در ایران معنی حزب نیز دانسته نشده.

این خود داستانیست که در این کشور حزب را به چه معنی می‌شناسند و چگونه حزب می‌سازند.

حزب در ایران برای مقاصد اشخاص است ،

برای آنست که پارتی درست کنند و در اداره از ترفیعات و اضافه حقوق بهره‌مند باشند و از انفصال و انتظار خدمت ایمن گردند.

عالیترین مقصد آنست که بنمایندگی مجلس رسند یا وزارت یابند. این معناییست که از حزب فهمیده‌اند».

(« امروز چاره چیست؟» سات 31)

‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش چهارم از نشست سوم

انديشه آنست كه كسي از چيزي بچيز ديگري پي برد و از يك دانسته به يك نادانسته راه يابد. اينكه اسحاق نيوتن از افتادن سيبي به نيروي كشش (قوه‌ي جاذبه) راه يافت نتيجه‌ي انديشه مي‌بوده.
خرد شناسنده‌ی راست و كج و نيك و بد و راهنماي آدمي بسوي آميغهاست. اينكه نيوتن مي‌دانست كه در جهان چيزي يا كاري بي‌شُوند نتواند بود و بهمين عنوان از افتادن سيب بانديشه فرورفت و شُوند آن را جست ، نتيجه‌ي خرد مي‌بوده.
اين نيروها همچون ديگر نيروهاي آدمي هميشه در كارست ، و آنهمه نادانيها و دانشها كه در ميان بوده بيش از هر چيزي نتيجه‌ي اينهاست.
پندار يكي از گرفتاريهاي آدمي مي‌باشد. اگر اين نيرو در آدميان نبودي زندگاني بسيار بهتر از اين بودي.
...
👇

‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 32) سفري كه بشهرهاي عراق كردم

نوروز سال ١٣٠٤ كه فرارسيده بود در اهواز گذرانيديم. روز سوم فروردين اتومبيلي گرفته راه افتاديم. در محمره ناهار را ميهمان آقاي حاجي ميرزا مهديخان مقدم كه كارگزار مي‌بود گرديده پس از گرفتن گذرنامه آهنگ بصره كرديم.
در اينجا بار ديگر بديدن دوست خود آقاي خانبهادر رفتم. مرا چون ديد از دستم گرفته سر ميز ماشين‌نويسي برده گفتاري را نشان داد كه نوشته و با ماشين پاكنويس مي‌كند كه به حبل‌المتين فرستد. گفتار درباره‌ی كشاكشهاي ما با حكمران نظامي مي‌بود. دانسته شد آواز آن كشاكشها به بصره افتاده و خانبهادر در اين گفتار چگونگي را بازمي‌نمايد و پشتيباني از ما نشان مي‌دهد. ...

👇👇

✴️آتش‌سوزی در مرزن‌آباد

به گزارش ایرنا ، این آتش سوزی که ظهر شنبه در منطقه جنگلی حفاظتی بالادست روستای ' برار' بخش مرزن آباد و در ارتفاع بیش از 700 متری از سطح دریا آغاز شد ، با وجود تلاش نیروهای امدادی و محلی به دلیل وزش باد شدید گرم همچنان ادامه دارد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری چالوس روز یکشنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود : با توجه به وضعیت منطقه و وزش باد شدید که اطفای آتش را در منطقه با مشکل مواجه کرده است ، درخواست بالگرد کردیم تا با کمک آن بتوان آتش را خاموش کرد.
پیش از این هواشناسی و اداره کل مدیریت بحران مازندران نسبت به افزایش محسوس دمای هوا ، وزش باد گرم بویژه در ارتفاعات و دامنه ها هشدار داده و از شهروندان مازندرانی و مسافران نوروزی خواسته بودند روز شنبه به هیچ وجه در حاشیه جنگل ها و مراتع آتش روشن نکنند .

‌‌آذری
گفتار سوم
✴️ چند سخن درپیرامون آذری

3-4 ,4-1✴️آذری در كجاها بازمانده؟..
چنانكه در گفتگو از رواج تركی فهمانیدیم آذری بیكبار از آذربایجان ناپدید نگشته است و هنوز در چند جا میان خود بومیان سخن گفته می‌شود و آنچه ما میدانیم یكی از آنجاها هرزند و گلین‌قیه (از پیرامونهای مرند) ، و دیگری زنوز و سوم حسنو (در قره‌داغ) و چهارم خلخال است. چنانكه شنیده‌ایم در لیقوان و آن پیرامونها نیز تا شصت و هفتاد سال پیش آن را می‌شناخته‌اند و در پاره خاندانها گفتگو می‌شده ولی سپس ناپدید گردیده. از اینجا میتوان فهمید كه در جاهای دیگری كه تاكنون بازمانده نیز رو بنابودی میدارد و باشد كه پس از صد سال و دویست سال ، دیگر نشانی از آن هیچ دیده نشود..

👇

✴️آن «جمعیت ایرانخواه» از چه کسانی باید بود و چه برنامه‌ای‌ در پیش داشت؟

«در کشوری که پس از چهل سال معنی مشروطه دانسته نشود و نمایندگی در پارلمان تجارت محسوب شود که کسانی پول بریزند و نماینده گردند بامید آنکه ده برابر استفاده خواهند کرد ، چه شگفتست که معنی حزب هم دانسته نشود و چنین رسواییهایی پدید آید.

شنیدنیست که در چهل سال دوره‌ی مشروطه در ایران ، بیش از صد حزب ، پیدا شده. آری بیش از صد حزب.

در چند صد سال دوره‌ی مشروطه در انگلستان باندازه‌ی چهل سال ایران حزب پیدا نشده.

هر حزبی پیدا شده و چند ماهی برپا بوده و از میان رفته. در این چهل سال تنها سه چهار حزب حسابی بوده که هر یکی چند سالی دوام یافته».

«در ایران در اینگونه کارها پیش از همه بسراغ کسان بنام و آوازه میروند. ولی چه نیاز است؟!..

درمیان توده‌ی گمنام کسانی هستند که فهمهاشان آماده‌تر و اراده‌هاشان نیرومند‌تر از دیگران است.

چه گمنام و چه بنام ، هر کسی باید غیرت و مردانگی بکار برد و در چنین هنگامی شایستگی نشان دهد».

«در این کشور بچند رشته اصلاحات نیاز سخت هست.

یک رشته از آنها درباره‌ی قانونها و وزارتخانه‌هاست.

ما اینهمه وزارتخانه‌ها داریم و اداره‌ها برپا ساخته‌ایم و بودجه‌ها می‌پردازیم و نتیجه‌اش درماندگی و بیچارگی است.

برای مثل میگویم : وزارتخانه‌ای با اداره‌های بسیار بنام دادگستری برپا گردانیده‌ایم. در تهران کاخی با آن بزرگی ساخته‌ایم. با آنحال اگر حقیقت را بخواهیم در ایران قضاوت نیست.

امروز اگر شما دعوایی پیدا کردید ، درخواهید ماند که چه کنید؟..».

(«امروز چاره چیست؟» ساتهای33 ، 36 و 42)

از تحول در دادگستری سخن راندن نیازمند کار کارشناسی است. در این زمینه کسروی که خود قاضی عالی‌رتبه‌ای بود و به مقام دادستانی تهران هم رسید ، کتابی بنام «قانون دادگری» نوشته. برای آگاهیهای بیشتر از نظریات او درباره‌ی تحولاتی که می‌تواند دادگستری را کارآمد گرداند ، خواندن آن کتاب را پیشنهاد می‌کنیم.

‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 33) كشاكش كه با افسران دوباره پيش آمد

پاسخي بتلگراف من از تهران نرسيده بود. از اينسو ماندن در ناصري دشوار مي‌نمود. من كه با بودن عدليه و كاركنان آن ايمني بجان خود نداشته بودم و اكنون در تنهايي چگونه توانستمي داشت ، ناچار مي‌بودم كه به شوشتر رفته ولي بكارهاي عدليه نپردازم. با اين آهنگ روانه شديم.
در شوشتر كاركنان عدليه شادي بسيار نمودند. ولي دانسته شد بدرفتاري افسران در اينجا كمتر از ناصري نيست. آنچه مي‌توانند بمردم ستم مي‌كنند و با عدليه دشمني سختي مي‌نمايند. سلطان حبيب نامي كه حكمران نظامي بود مردك ، خود محكمه برپا گردانيده و آگهي در شهر پراكنده بود كه «امور حقوقي را اهالي با اسناد صحيح به اداره‌ی حكومتي رجوع كنند». ...

👇👇

‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش پنجم از نشست سوم

اين كه جهان يك دستگاهست و درو تنها يك نيرو كارگر مي‌باشد ،‌ امروز چيز ساده و آشكاريست. ولي در آن زمان كسي اين را نمي‌دانسته و جاي پرسش است كه زردشت كه بگفته‌ي اينان يك تن همچون ديگران مي‌بوده ، آن را از كجا دانسته؟!.
همچنين پذيرفتيم كه پيغمبر اسلام آرزويي جز ايمن شدن عربستان و فزوني سود قريش كه نگاهبانان كعبه مي‌بودند نمي‌داشته و تنها براي اين خواست كوچك بآن كوششهاي بزرگ برخاسته. ليكن مي‌پرسيم : او آن نيرو را از كجا آورده؟!. آيا اين كار آسانيست كه كسي در برابر همگي ايستد و راه تازه‌اي براي زندگي باز كند و آيين نوي بنياد گزارد؟!. پس چرا ديگران ماننده‌ي آن نتوانستند كرد؟!.
پيروان ماديگري اين نخواسته‌اند كه گامي پيش گزارند و داستان دينها را از نزديك بسنجند و بفهمند. از دور ايستاده به اينگونه سخنان بسيار خام پرداخته‌اند.
...
👇

‌آذری
گفتار چهارم
✴️نمونه‌هایی كه از آذری در دست است

4-2✴️نمونه‌های پیوسته
اما نمونه‌های پیوسته نخست چند دوبیتی را كه اینجا و آنجا بدست آمده مینگاریم و سپس دوبیتی‌های شیخ صفی را جداگانه خواهیم نگاشت.
١) ابن بزاز مینویسد : «حاجی علی از پدر خود پیره نجیب روایت كرد كه نوبتی مولانا شمس‌الدین برنیقی را با شیخ قدس سره دغدغه‌ی نفاق در خاطر مختلج شد ناگاه ویرا مرض دماغی طاری شد و سر بصرع كشید و در دماغ خلل درآمد از دیه بخانه‌ی ما درآمد و تضرع كرد و زاری آغاز كرد كه از برای خدا میدانم كه مرا این زحمت و خلل دماغ از غیرت شیخ رسیده است. من برخاستم و بحضرت شیخ رفتم و صورت حال بگفتم. شیخ فرمود من تنها در زاویه می‌نشینم برو او را بیار.

👇

✴️دخالت مردم در اداره‌ی کارهای شهر و استان خود✴️

«چنانکه میدانیم در رژیم دمکراسی (مشروطه) دولت نماینده‌ی توده است.

مردم نمایندگان برای مجلس برمیگزینند و آن نمایندگان بدولت رأی اعتماد میدهند. پس در واقع دولت با رأی توده پدید آمده ، نماینده‌ی اوست.

با اینحال در مقام عمل ، دولت جدا و توده جداست. بخصوص از نظر استانها و شهرستانها ، که چون دولت مصالح همگی کشور را در نظر دارد چه بسا که مصلحت خاص یک استان یا شهرستان منظور نگردد.

آنگاه دولت کارها را که بدست کارمندان می‌سپارد ، چه بسا که کارمندان دولت با مردم آزار و ستم روا دارند.

پس بسیار بجاست که در برابر تشکیلات دولتی یک اساسی هم از خود مردم باشد که از یکسو دیده‌بانی برفتار و کردار کارمندان دولت کند و از یکسو مصالح خاص آن استان و شهرستان را منظور داشته بدولت یادآوریها کند و یا خود باقداماتی برخیزد.

... کسانی اگر قانونی را که از مجلس درباره‌ی این انجمنها گذشته (قانون ربیع الثانی 1325) از دیده گذرانند خواهند دید که آن نیز از روی بینش تنظیم گردیده.

این قانون بانجمنهای استانی گذشته از آنکه حق نظارت بکارهای ادارات و اعتراض به تصمیمات وزارتخانه‌ها بخشیده ،

بخود آنها حق پاره‌ای اقدامات اصلاحی و تعمیری داده ،

و آنگاه بودجه‌ای برای آنها منظور داشته و نظر قانونگزاران بر این بوده که در هر استانی یک سهم از مالیات آنجا بمصالح خود استان صرف شود و این یک عدالتی بوده که منظور گردیده.

یکی از چیزهایی که در ایران مایه‌ی گله‌مندی و نومیدی مردم گردیده همانست که مالیاتها گرفته می‌شود و در تهران بی‌آنکه عدالتی منظور گردد صرف می‌شود.

مفتخوران زندگی خود را تأمین میکنند و پروایی بشهرستانها نمی‌نمایند. تهران درمیان شهرها «عزیز بیجهت» گردیده».

«با این ترتیب مردم هر استانی خواهند توانست مالیاتی که میپردازند بمصرف آن نظارت کنند ،

خواهند توانست خودشان بآبادی استان پردازند و اقدامات لازمه را بنمایند.

دیگر اختیار در دست فرماندار و شهردار نخواهد بود که این یکی بیاید و باقداماتی پردازد و آن یکی بیاید و نقشه‌های او را بهم زند.

آنگاه این انجمنها سدی در برابر ستمگری و مردم‌آزاری کارمندان دولت خواهد بود و میدان اختلاس و سودجویی را بآنها تنگ خواهد ساخت.

اگر از راهش پیش رود این انجمنها مردم را از نومیدی و بدگمانی با دولت بیرون خواهد آورد و بعلاقه‌ی ‌آنها بکشور خواهد افزود ،

برعکسِ آنچه پنداشته می‌شود بارتباط شهرستانها با مرکز خواهد افزود.

از یکسو دمکراسی را در این کشور ریشه‌دارتر و استوارتر خواهد ساخت و

از یکسو برای دولت در راه بردن کشور و کوشش بعمران و آبادی همدستانی تهیه کرده ، بار دوش آن را سبک‌تر خواهد ساخت».

(«امروز چاره چیست؟» ساتهای 25 و 26)