🗂 باید در اندیشه‌ی آینده باشیم

💎 بخش دوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔸🔶گواهی پاكدلانه🔶🔸

از روزی كه بكتابهای پاكدینی راه یافتم آنچه را كه می‌خوانم بیشتر پاسخی است كه بجواب بدخواهان داده شده و چون ببعضی ایرادها برخورد می‌كنم اغلب اشخاصی تحصیل كرده هستند كه بچنین سئوالات بیهوده برخاسته و یا ایرادی گرفته‌اند.
برخی نوشته‌هاشان می‌رساند كه بدون خواندن كتابهای پاكدینی بگفته‌ی بیخردان گوش داده بپاسخ می‌پردازند و یا اگر خوانده‌اند خیره‌رویانی هستند كه نیك و بد را تشخیص نداده خود را ابزار دست یك مشت مفتخوار قرار می‌دهند.
از ایشان می‌پرسم شما اگر توانا و دانا می‌بودید ، چرا خود اقدامی نكردید؟ چرا اینهمه گرفتاریهای خود و بدبختی توده و سرافكندگی ایرانیان را بدیده نمی‌گیرید؟ بجای این پاسخهای بیمعنی و پوچ خوب است قدری بخود نگاه كرده ببینید خرافات تا چه اندازه بشما اثر كرده و مانع پیشرفت توده گردیده است. اگر ناتوانید ، از اینگونه یاوه‌گوییهای بیمعنی كه جز خود را رسوا كردن و مشت خود را بازنمودن نیست خودداری كنید.
بجای آنكه دست برادری دراز كرده این پستی و خرافات را از میان بردارید و بجای آن راهی را در پیش گیرید كه باعث سرفرازی شما باشد وارونه‌ی آن بكارشكنی برخاسته‌اید و چه بسا كه در دل خود چنین می‌اندیشید كه مانع پیشرفت بشوید.
غافل از اینكه خرافات دامنگیر خود و خاندانتان شده بجای سربلندی شرمندگی را نصیب خود می‌گردانید ، می‌كوشید كه روزگار ننگی در صفحه‌ی تاریخ از خود بیادگار گزارید. شما ای پست‌نهادان كه برای اجرای مقاصد خود از هیچگونه بی‌شرفی و سرافكندگی دریغ نمی‌دارید زمانی بیندیشید ببینید چگونه با تیشه بریشه‌ی خود می‌زنید می‌كوشید كه این توده را همیشه خوار دارید می‌كوشید كه زنان و فرزندانتان قادر نباشند وسیله‌ی راحتی شما [؟ ، خود] را تهیه نمایند می‌كوشید كه خرافات و جنایتهای ننگین خود را ادامه دهید می‌كوشید ظلم بر سر بینوایان همیشه باقی باشد می‌كوشید كه این توده راه نیستی را زودتر بپیماید.
حال این نامردان مانند درختی است كه پیوندش كنند چون بارور شد خواهی دید كه گوهر اصلی خود را از دست داده تمایل ثابتی بهیچ طرف ندارد. نویسنده شخصی هستم بنام رضا شهرتم عصاریان قبل از پاكدینی از هیچگونه ظلم و دشمنی نسبت باین توده خودداری نتوانستم زیرا اندوخته‌های پدری من با دیگران جدایی بسیار و حتا دشمنی آشكاره می‌نمود من هم كه از آن هوده‌ها چیده بودم چنین می‌پنداشتم كه هر ظلم و دشمنی بیك قطره اشگ جبران می‌شود و عاقبت بهشت را به من خواهند داد در این صورت از هیچگونه كار زشت و پلیدی خودداری نمی‌نمودم.
از روزی كه بكتابهای پاكدینی راه یافتم این اندوخته‌ها مانند غباری بود كه بیكبار برطرف گردید خدا را سپاس كه بآمیغهای زندگی آشنا گشتم از چنین لجنزار خرابی بجهان باز و روشنی بیرون آمدم در این راه ورجاوند بایا دانستم كه تا آخرین قطره‌ی خون خود را نریزم سرافرازی نصیب من و توده‌ی من نخواهد گردید. اینك پیمان می‌بندم كه در راه پیشرفت این راه ورجاوند كوشا بوده از داراك و جان دریغ ننمایم. خدا را باین پیمان گواه می‌گیرم.
عصاریان
(ماهنامه‌ی شهریور 1324)

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار هفتم
(تکه‌ی دوم)
چگونه كُرتيز بپايتخت رفت؟..

بدينسان پيشواز انجام گرفت. مونتيزوما ، كُرتيز و همراهانش را بسرايي كه از پيش آماده كرده بودند رسانيده پس از نوازشها و مهربانيها كه از بهترين توده‌هاي متمدن بالاتر از آن چشم نتوان داشت رو بسوي ميهمانان گردانيده چنين گفت :
«اكنون در خانه‌ي خود بياساييد. پس از آنهمه رنجها كه كشيده‌ايد زماني بيارميد. من دوباره بديدن شما خواهم آمد». اين را گفته بيرون رفت.
اين سرا خانه‌ي پدر مونتيزوما بوده باروي استواري از سنگ با برجهايي در پيرامون خود داشت و چندان بزرگ و جادار بود كه همه‌ي اسپانياييها با همراهان ديگر خودشان در آن جا گرفتند.
كُرتيز بيش از همه دربند نگهداري خودشان بود. از اينرو دستور داد توپها را بجاهايي كه شاينده بود گزاردند و سپاهياني بپاسداري گماردند. از هر باره دستور بيداري و هوشياري داد.

🗂 گفت و شنید

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🗂 باید در اندیشه‌ی آینده باشیم

💎 هر دو بخش در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

📗 #پرسش_و_پاسخ (رشته‌ی یکم ـ بخش هشتم)

شما با اين رفتار خود از يكسو دانشمندان را از خود دور مي‌گردانيد و از يكسو ملاها و مردم عامي بازاري را بدشمني خود تحريك مي‌كنيد. بعقيده‌ی من اگر شما نام دين نبرده بوديد پيشرفت كارتان ده برابر حالا بود. 1
آن خانم اروپايي كه كتاب شما را همراه خود بفرانسه آورده بود و با من ميخواند گفت : كوششي كه اين مرد ايراني در راه نيكي جهان ميكند و مقام بشريت را بالا مي‌برد جهاد بسيار مقدسيست كه ميكند.
اين سخن مايه‌ی سرفرازي من شد ، و اكنون چه اندازه مايه‌ی افسوست كه در ايران اين كوششهاي شما را به زننده‌ترين صورتي در ذهن عوام جلوه‌گر گردانيده‌اند. گاهي گفته‌اند دعوي نبوّت مي‌كند ، گاهي گفته‌اند قرآن ميسوزاند. پستترين توهينها را بشما كرده‌اند. چند روز پيش در حمام ديدم دلاك كه كيسه بتن مي‌كشد سخن از شما رانده از من مي‌پرسد : «آقا ! مي‌گويند پيغمبر تازه‌اي پيدا شده بود كشته‌اند». من درماندم كه چه گويم و بياد گفته‌ی آن خانم اروپايي افتاده پيش خود شرمنده شدم.
د ـ اين موضوع جداييست و من بايد بآن پاسخ دهم. بايد دانست ما اصرار نداريم كه بكوششها و راه خود نام دين گزاريم. ما به نتيجه بيشتر علاقه‌منديم تا به نامگزاري. ما حقايقي را روشن ميگردانيم و شاهراهي براي زندگاني جهانيان باز مي‌كنيم كه مي‌توان آن را «شاهراه رستگاري» يا «زندگاني پاك» يا «آيين خرد» يا مانند اينها ناميد. اگر رمش دانشمندان از نامست چاره‌اش بسي آسانست.
اما اينكه ما نام دين برده‌ايم بجهاتي است كه اينك برخي را ياد مي‌كنم :
نخست ما درميان كوششهاي خود چنانكه حقايق را روشن مي‌گردانيم ، گمراهيها و بدآموزيها را كه جلوگير حقايقست نيز دنبال مي‌كنيم. و چنانكه شما مي‌دانيد در برابر بيشتر آنها كتابها نوشته‌ايم. نبرد با نادانيها و گمراهيها خود موضوع مهميست. يك حوض تا از لجن پاك نشود آب پاكيزه بروي آن بستن نتيجه نتواند داشت. اكنون سخن در آنست كه در كشور ما بيشتر گمراهيها بعنوان دينست. سيزده يا چهارده كيش گوناگون كه هست و ما همه را گمراهي و بدآموزي مي‌شناسيم هر كدام بديني بستگي دارد. از اينرو ما ناچار بوده‌ايم از دين بسخن پردازيم و معني راست آن را روشن گردانيده بهمه نشان دهيم كه اين كيشها كه هست با دين ناسازگار است ، دين از آنها بيزار است ، همه‌ی آنها بوارونه‌ی دينست. اين كاري بود كه ناچار بوده‌ايم بكنيم.
در هر موضوعي كه اشتباهات و اختلافات بسيار بود براي حل قضيه بايد موضوع را نيك روشن گردانيد و حقيقت آن را بيرون آورد.
دوم : اين راستست كه اين كيشها كه هست هيچيكي با آن معناي راست دين سازگار نيست. اينها نه تنها بمردمان حقايق ياد نمي‌دهند از حقايق دورشان مي‌گردانند و خردها را بسيار پست ميشمارند ، اينها درست بوارونه‌ی دينست.
چيزي كه هست بنيادگزاران اينها يا برانگيختگاني كه بنياد دين گزارده‌اند ، هر يكي از ايشان جز اين معني راست را نخواسته‌اند.
باين معني هر يكي از آنها در زمان خود ، باندازه‌ی اقتضاي زمان ، بشناسانيدن حقايق زندگاني و تكان دادن بفهمها و خردها كوشيده‌اند و منظورشان جز نظم دادن بزندگاني اجتماعي نبوده است.

پابرگی 1 : اين گفته‌ها نشانيست از رمش درسخواندگان و اروپاديدگان از دين در نخستين سالهاي پادشاهي محمدرضاشاه. ده سال پيش از آن كه كسروي سخن از دين آغاز كرد اين رمش باز هم بيشتر بوده. پاسخ نويسنده باين گفته‌ها مي‌آيد و خواهيد ديد چرا (در چنان زماني) بنام دين بكوشش پرداخته. آنچه اينجا شرح آن مي‌رود نبرد با گمراهيهاي كيشي در ايرانست.
ليكن زمينه‌هاي ديگري نيز هست كه نويسنده آنها را از ديده دور نداشته و در نوشته‌هاي خود بآنها پرداخته. مثلاً اين پرسش مهم كه چرا در اين دو سه قرن پيشرفت دانشها ، مسيحيگري از جا كنده نشده بلكه هنوز با آن دستگاه پرشكوهش در برابر دانشها ايستادگي مي‌كند و يا اينكه چرا مشروطه نتوانست شيعيگري را براندازد ، نيز سختگيريهاي رضاشاه (و همچنين آتاترك) تنها دست و بال ملايان را بست ولي آنها را ريشه‌كن نگردانيد. هم آنكه كمونيستها (مثلاً در كشور شوروي) نبرد با كيشهاي سراسر آلوده و برانداختن همه‌ی آنها را وظيفه‌ی خود ميدانستند و از روزي كه سررشته‌ی كارها را بدست گرفتند در اين راه كوشيدند. ولي پس از چندي نوميدانه دست از آن شستند.
نويسنده باين جستارها كه چيستان‌گونه است درآمده و راز آنها را روشن گردانده. همانجاها كه از نبرد رو در رو سخن ميراند اين را نيز آشكار ميگرداند كه چاره‌ی هر گمراهي را بايد در جايي جست كه شالوده‌اش را نهاده. پس درباره‌ی كيشها بيجهت نيست كه روشن گرديدن معني راست دين ، اثر بزرگي بجا گزارد و تنها از اين راهست كه ميتوان بكيشها تكان سختي داد و اميدمند بود كه ريشه‌شان كنده گردد. ـ و

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار هفتم
(تکه‌ی سوم)
چگونه كُرتيز بپايتخت رفت؟..

اين گفته‌هاي آنها در كُرتيز درگرفت. بويژه كه هنگامي كه در راه بودند نامه‌اي از ويلاريكا رسيده شرح داده بود كه در آنجا سركردگان مكزيكي سپاه گرد آورده بسر تيره‌هايي كه زيردستي دولت اسپانيا را پذيرفته بودند رفته با‌ آنها جنگ كرده‌اند ، واسگالانت سركرده‌ي اسپانيايي كه در ويلاريكا مانده بود به ياري آنها شتافته ولي اسب او كشته شده و خودش با چند تن ديگر زخم برداشته‌اند. يك تن از اسپانياييها كه اسير افتاده كشته و سر بريده‌اش را با هايهوي در آن پيرامونها گردانيده‌اند و اين براي آن بوده كه بمردم بنمايند اسپانياييها فرزندان خورشيد نيستند از آنها نيز توان كشت.
اين نامه درميان راه رسيده مايه‌ي بدگماني كُرتيز شده بود و اكنون گفته‌هاي تلاسگالاييان آن بدگماني را بيشتر مي‌گردانيد.

🔶 پراکندگی سرچشمه‌ی درماندگی است 🔶

دولتهای آزمند اروپا که در سده‌ها‌ی گذشته با کشتیهای جنگی خود بخاک دیگر کشورها حمله کرده آنجاها را مستعمره‌ی خود میکردند ، حق مالکیت که یک حق طبیعی آدمیان است با وحشیگری زیر پا میگزاردند.
علت چنین رفتاری را «تنها» در آزمندی و خودخواهی ایشان نباید جست. این دو از خیمهای آدمی است و همیشه در نهادش بوده و خواهد بود. بیش از آن ، علت درماندگی و سستی و زبونی آن توده‌ها بود. تاریخ بما میگوید که این نامردمی اروپاییان نه تنها گرفتن خاک بیگانه بلکه از آن مهمتر نگاهداریش بوده. چون درمیان آن توده‌ها ، چه آمریکایی و آفریقایی ، چه آسیایی و اقیانوسیه‌ای یگانگی (اتحاد) نبوده به آسانی توانسته‌اند از پراکندگی آنها سود برده و چیرگی خود را نگاه دارند. بویژه که برخی دسته‌های بومی (مثال : مهاراجه‌های هند) در همچشمی و نبرد با یکدیگر پای بیگانگان را بمیان میکشیدند و بدینسان نافهمانه آنان را بخود چیره میگردانیدند. یا برخی دیگر که از نهاد پست بودند و داد و ستم ، سود و زیان توده و سرفرازی و سرافکندگی در پیششان یکسان بود و در نتیجه تن به بیگانه‌پرستی میدادند. این بوده راز فیروزی اروپاییان.
انگلیسها که کشور پهناور هندوستان را گشاده و توده‌ی انبوه آن را دو سده زیردست خود میداشتند ، جز چند هزار افسر و سرباز در آنجا نبودند و بیشتر از همان بومیان برای رسیدن به خواستهاشان سود می‌بردند.
این خود پرسش ارجداریست که چگونه یک لشگر کم‌شماری به آن توده‌ی انبوه چیره گردیدند؟! گاندی ، آن مرد بزرگ میگوید : نگویید انگلیسها بر ما چیره شدند ، راستش اینست که ما با رفتارهای غلط آنها را بر خود چیره گردانیدیم.
راستی نیز جز این نیست. .. هنوز آیین زندگی در جهان بر پایه‌ی زور است. نزدیکترین مثالش ویران گردانیدن کشورهایی همچون لیبی و عراق است ،‌ حال چندین ساله‌ی اخیر کشور سوریه می‌باشد. دیده شد که در خاک توده‌‌ی باستانی شام چند کشور اروپایی و آمریکا و همسایگانش دخالت کردند و پیداست که هر یک سودهایی برای خود میخواهند و به آسانی دست‌بردار نیستند. تو گویی آن مردم از اداره‌ی خود ناتوان و نیازمند سرپرست می‌باشند.
اینگونه داستانها از تاریخ و پیشامدهایی که هر چندگاه یک بار در جهان روی میدهد به توده‌های پیشرفته‌ی جهان یاد داده که اگر یگانه و در نتیجه نیرومند نباشند یا نابود خواهند گردید ـ چنانکه توده‌های بسیاری از این پرتگاه فروغلتیده‌اند و نشانی از آنان بازنمانده ـ یا زیردست و برده خواهند بود.
اینست توده‌های بیدار این درس را نیک یاد گرفته‌اند که همیشه به نیرومندی خود کوشند و از هر چیز که مایه‌ی سستی و زبونیشان باشد بپرهیزند.

یکه‌ها (افراد) نیز جز از توده‌ها نیستند. آن خیم پست جانوری که در آدمی هست او را به نادیده انگاشتن حقوق ناتوانان برمی‌انگیزد. با اینهمه علت ستمگری یکه‌ها «تنها» در آزمندی و خودخواهی آدمیان نیست. یک علت آشکار آن سستی قانونها می‌باشد که بازدارنده‌ی ستمگران نیست و از نگه‌داری افتادگان و ستمدیدگان ناتوان می‌باشد.
از اینجا نیکخواهان جهان در سراسر تاریخ کوشیده‌اند از یکسو با گزاردن قانونهایی از ناتوانان پشتیبانی کرده دست زورمندان را برتابند و از سوی دیگر از هرچه به سستی قانونها می‌انجامد جلو گیرند.

هنوز هم در هر جایی که ستمگری حال عادی بخود گرفته ، باید بیگمان بود که یا قانونی در کار نبوده یا بوده و سستی گرفته و از رواج افتاده.

خوانندگان میدانند که آزادگان بسیاری در این کشور تنها به گناه اعتراض به قانونشکنیهای آشکار حکومت در زندانند. از آن جمله وکیلان آزادیخواهی که گناهشان دفاع از متهمانی خاص بوده. با آنکه قانون صراحت دارد که متهم نیز حقوقی دارد و باید وکیلی از آن حقوق دفاع کند ولی حکومت خودکامه‌ی ما گوشش شنوای چنین سخنانی نیست.

پیداست این را تنها به حساب فزون‌خواهی و خودکامگی او نباید گزاشت. باید این را از سستی قانونها و مردمی که به استواری بنیاد قانون نکوشیده اند نیز دانست.

مردمی که به قانونها بیپروایند و در بیشتر جاها خود قانون‌شکنند ، این زبونی جز نتیجه‌ی ناچاری رفتار خودشان نیست. آن مردمی که اگرچه ارج و بهای قانون و اهمیتی که برآن بار است را شنیده‌ ولی از بس از یکدیگر پراکنده‌اند و هر کسی راهی و آرمانی جدا برای زندگانی برگزیده‌اند که نمی‌توانند با همدستی و یگانگی اجرای قانونها را تضمین کنند ، آیا نتیجه‌ای جز این می‌توان چشم داشت؟!

یکی از آن نیکخواهان و آزادزنان که گرفتار ستم خودکامگی و همچنین سستی و ناروان بودن قانونها گردیده خواهر گرامیمان نسرین ستوده می‌باشد.

ما میکوشیم همیشه یاد این گرفتاری ستمگرانه را کنیم و نگزاریم از یادها برود. همیشه آرزو کرده‌ایم که آزادگان و نیکخواهان ایرانی از بند رها گردند. ولی آیا با آرزوی تنها و با هیاهو براه انداختن و فریاد برآوردن بخواست خود خواهیم رسید؟! ناگفته پیداست که نخواهیم رسید. تا بنیاد قانونها و دمکراسی در این کشور سست و این توده از هم پراکنده‌اند ، خودکامگان و ستمگران میدان را بروی خود باز می‌یابند.

دیروز خواندیم که رضا خندان ، شوهر ایشان را با تلفن به وزارت اطلاعات «احضار» کرده‌اند. این خود یکی از ساده‌ترین قانونشکنیهاست. زیرا «احضار تلفنی» در قانون نیست.

ما اعتراض به اینگونه قانونشکنیها میکنیم و در آینده نیز دست نخواهیم برداشت لیکن راه فیروزی جز این نیست که مردم دست از پراکندگیها بردارند و در یک شاهراهی گرد آمده آرمان یکی گردانند. آرمانشان دمکراسی و حاکمیت قانون باشد.

تا مردم هر کسی دنبال «فلسفه‌ی زندگی» خود و آرمان خود می‌باشد ـ چنانکه بیشتر آنها کاری به کارهای توده ندارند و جز بخود و خانواده‌شان به چیز دیگری نمی‌اندیشند ، حال ما بهتر از این نخواهد بود.

🔸بیجهت نبود که کسروی آن یگانه‌مرد ، بزرگترین علت درماندگی توده را «پراکندگی» یاد میکرد.

امروز نیز خبر دستگیری رضا خندان را خواندیم و بسیار افسوس میخوریم که روز روشن در برابر دیدگان ما چنین ستمگریهایی می‌رود و توده‌ی ایرانی کاری نمی‌تواند کرد.

آری یک توده که پراکنده بود گرچه صد‌میلیونها تن باشد ، ناچار زیردست چند صدهزار تن ستمگر و خودکامه باید زیست کند و آزاد نباشد.

این خبر دیشب بود. امروز هم از دستگیری آقای خندان خبر رسید.

📗 #پرسش_و_پاسخ (رشته‌ی یکم ـ بخش نهم)

اين را اروپاديدگان و درسخواندگان بآساني نتوانند پذيرفت. ولي در نزد ما مسلم است.
مثلاً همان مسيح كه گفتگو از دينش رفت ، بيگمان منظور او از برخاستن و كوشيدن و رنج كشيدن بيان يكرشته از حقايق زندگاني و راه نمودن مردمان بسوي آنها و بتكان آوردن خردها بوده است.
از انجيلها كه در دست ماست اين را بآساني نتوان فهميد. آنها بسيار دور از اين معنيست. ليكن بايد دانست اين انجيلها صد سال پس از مرگ مسيح نوشته شده. قديم‌ترين آنها هفتاد سال فاصله از زمان مسيح داشته است.
اين خود داستان شگفتيست كه مسيح با آنكه در زمان تاريخ برخاسته و در آنزمان ، هم روميان و هم يهوديان تاريخشان روشن است ، با اينحال سرگذشت مسيح تاريكست و ما او را بسيار كم ميشناسيم.
آنچه دانسته شده مسيح مرد بسيار مؤثري بوده و بشاگردان خود تأثير بي‌اندازه داشته ، و چون با آن شكنجه‌ها و رنجها كه در تاريخ بيمانند است كشته شده اين مظلومي او شاگردانش را چندان به هيجان آورده كه مي‌توان گفت ديوانه‌شان گردانيده و دلهاشان پر از آتش ساخته كه هر زمان بگزافه‌ی ديگري درباره‌ی مسيح گراييده غلوهايي پياپي كرده‌اند : فرزند خدايش خوانده‌اند ، از گور برانگيزانيده بآسمان عروجش داده‌اند و در دست راست خدايش نشانده‌اند ، افسانه‌ی كفاره را برايش بافته‌اند ، معجزه‌ها برايش ساخته‌اند ، از آغاز كودكي تا انجام زندگي سرگذشتش را پر از افسانه و گزافه گردانيده‌اند. بدينسان تاريخچه‌ی او را سراپا تاريك ساخته‌اند.
داستانهاي بسياري در اين انجيلهاست كه از خرد دور است و تاريخ هم از آنها آگاهي ندارد. مثلاً رسيدن سه تن ايراني به بَيتُ‌اللَحم در شب زايش مسيح براي نماز بردن باو ، كشتن هيريدوس حكمران يهود كودكان شيرخور را و مانند اينها چيزهاييست كه تاريخ بيكبار از آنها ناآگاهست. در حالي كه چنين چيزها اگر رخ دادي آوازه‌اش بهمه جا رسيدي و در تاريخها انعكاسي يافتي.
به هر حال اين انجيلها پر از افسانه‌هاست. آنچه در آنها از مسيح است آن اندرزهاست كه آنها نيز هفتاد سال زبان بزبان نقل شده تا بروي كاغذ آمده.
با همه‌ی اينها از همان انجيلها پيداست كه منظور مسيح از آن برخاستن و كوشيدن واداشتن مردمان بنيكوكاري و برانگيختن آنان بهمدستي با يكديگر و كشتن خوي پست خودخواهي در درونهاي ايشان بوده است.
اين خود جستار بسيار مهميست كه آدمي داراي دو سرشت جاني و روانيست. و يك گام بزرگ در راه نيكي جهان اينست كه روانها نيرومند گردد و زندگاني آدميان از روي خواهشها و دريافتهاي اين سرشت باشد. ما اين جستار را در جاي ديگر بتفصيل بازنموده‌ايم.1 در اينجا مقصود آنست كه كوششهاي مسيح در همين زمينه‌ی نيرومندي روانها بوده.
از همان انجيلها اين اندازه پديدار است.
كوتاه‌سخن آنكه بنيادگزاران دينها دين را بهمين منظور كه ما بآن ميدهيم مي‌شناخته‌اند و هر يكي از آنان باقتضاي زمان خود در همين زمينه كه ما ميكوشيم كوشيده است و اين جهت ديگر بوده كه ما را ببردن نام دين ناچار گردانيده. خواسته‌ايم بگوييم اين رشته كوشش از نخست بوده است و پس از اين هم خواهد بود. خواسته‌ايم بگوييم دينها نيز جز در همين زمينه نبوده و آنها جز نيكي جهان و زندگاني جهانيان را نخواسته‌اند.
اما اينكه نام دين بردن ما ملايان را بعداوت تحريك كرده كه مردم پستِ عامي را برمي‌آغالانند2 و شما افسوس مي‌خوريد كه در برابر كوششهاي بسيار ارجدار ما چنين رفتار پستي را مشاهده كرده‌ايد ، ما اگرهم نام دين نبرده بوديم آنها اين رفتار را كردندي. در جايي كه ما ميكوشيم اين كيشهاي گوناگون را از ميان برداشته مردم را از پراكندگي بازرهانيم ناچاريست كه آنها بدشمني پردازند و چون راه ديگري نمي‌شناسند از اين راه پيش آيند.
مگر تنها در زمينه‌ی دينست؟ ما درباره‌ی شعر و ادبيات سخناني مي‌گوييم كه همه حقايقست و مي‌بينيم در آنجا نيز كساني همين رفتار پست را مي‌نمايند و بسخنان بيفرهنگانه مي‌پردازند. اين نمونه‌اي از آلودگي اين توده است.
ج ـ اجازه دهيد سئوالي هم من بكنم. بگفته‌ی آقاي «الف» اين معنايي كه شما بدين ميدهيد چيز تازه‌ايست. با آن بياني كه كرديد من جاي ايراد نمي‌بينم. ولي ميخواهم بپرسم : آيا اعتقاد بخدا و اعتقاد به آخرت جزو دين نيست؟!.
ب ـ من هم ميخواستم همين سئوال را كنم.

پابرگی 1 : كتابهاي «ورجاوند بنياد» بخش يكم ، «در پيرامون روان»
پابرگی 2 : برآغالانیدن = بهایهوی و دشمنی برانگیختن ـ و

🗂 ما چه باید کنیم؟..

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار هشتم
(تکه‌ی یکم)
جنگي كه با سپاه والاسكز رفت
نمونه‌اي از ستمگري اسپانياييان ـ كشتيراني بروي درياچه ـ باجگزاري مونتيزوما ـ تعصب مسيحيگري ـ رسيدن كشتيها از كوبا ـ رفتن كُرتيز بسوي آنها ـ جنگ كُرتيز و فيروزي او.
***
چنانكه گفتيم اين كار كُرتيز بسيار بيباكانه بود. ولي نيك پيش رفت و نتيجه‌ي درستي داد. مكزيكيان در نتيجه‌ي كم‌بهرگي از تمدن ، زبون مشتي اسپانيايي شده آنان را مرداني از جنس والاتر مي‌شناختند.
از اين پس كُرتيز فرمانرواي حقيقي مكزيك بود هرچه مي‌خواست با دست مونتيزوما انجام مي‌داد ، و اگر خوي ستمگري و تعصب مذهب آسوده‌اش گزاردي هيچ دشواري پيش نيامدي.

🗂 چه جدایی میانه‌ی شرقیان و غربیانست؟..

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)