دیداری از یکی از نمایشهای محرم

کارهایی که به پندار شیعیان گناهان را می‌آمرزاند : گریستن ،‌ گریانیدن ، خود را گریان نمودن

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار دهم
(تکه‌ی سوم)
چگونه كُرتيز دوباره نيرومند گرديد؟..
پس از اين جنگ كُرتيز بهمه‌ي درياچه دست يافته اختيار آن را بدست گرفت. اسپانياييها تا نزديكيهاي ديوارهاي شهر مي‌رفتند. چون در آن ميان فرستادگاني كه به هيسپانيولا رفته بودند بازگشته مقداري سپاه و توپ و افزارهاي ديگر همراه آورده بودند در اين هنگام نيروي كُرتيز بدينسان بود : هشتصد و هجده پياده ، هشتاد سواره ، دوازده كشتي ، سه توپ بزرگ ، پانزده توپ كوچك ، يكصد و هجده تفنگ. با اين نيرو بود كه با چند ميليون مردم كينه‌توز شهر درافتاده بود.

📗 پرسش و پاسخ (رشته‌ی دوم ـ بخش دوم)

سپس داستان خود را گفته و دانسته شده كه آخوندي در تهران كتابي بزيان ما نوشته و بچاپ رسانيده كه بهمه جا فرستاده ، و آن كتاب چندان پست و آخوندانه است كه اين بازرگان كه آن را خوانده نفرتي درو توليده شده ، و همان نفرت او را واداشته كه از كتابهاي ما بدست آورد و بخواند و چون خوانده و با حقايقِ روشن روبرو گرديده ناچار شده همه را بپذيرد.
اين يك داستانست و صد مانند آن رخ داده. اين بهترين دليلست كه حقايق بسيار نيرومند است و چون درميان توده‌اي انتشار پيدا كرد گمراهيها و نادانيها در برابر آن ايستادگي نتوانند داشت. بهترين مثَل دين اسلامست كه چون پديد آمد بت‌پرستي و نادانيهاي ديگر را از عربستان بيرون گردانيد.
مي‌توانيم اين موضوع را با زبان علمي گفتگو كنيم : ما درميان سخنان خود روشن گردانيده‌ايم كه آدمي چون داراي دو جنبه‌ی جاني و روانيست ، نيكيها و بديها را در نهاد خود باهم دارد ، و يكي از نيكيهايي كه در نهاد او نهاده شده راستي‌پرستي يا حقيقت‌پژوهيست. هر آدمي با نهاد پاك تشنه‌ی حقايقست ، جوينده‌ی آنهاست. اينست همانكه سخناني را شنيد و آنها را حقايق دانست تشنه‌وار مي‌پذيرد و بهواداريش برمي‌خيزد و از هر چيزي كه مخالف آنست نفرت پيدا مي‌كند.
در جهان هميشه پيشرفتها از اين راه پديد آمده. براي مثل ميگويم : مشروطه در جهان چگونه رواج گرفته؟. آيا نه آنست كه مردان نيكخواهي آن را انديشيده و دريافته و بزبان آورده‌اند و همانكه انتشار يافته غيرتمندانِ پاكدرون بهواداريش برخاسته در راه پيشرفت آن جانفشانيها نموده‌اند و با كوششهاي خود تاج و تختها را از ميان برده‌اند؟.
بهتر از آن داستان اسلام است. آن دين چگونه پيش رفت؟ نه آن بود كه چون مرد بزرگواري برخاست و حقايقي را بزبان آورد پاكدلان و غيرتمندان از دور و نزديك بتكان آمدند و بياري او برخاستند و با جانفشانيهاي خود دستگاه بت‌پرستي را از سراسر عربستان برچيدند؟..
آري آدميان همه يكي نيستند. هستند كسان بسياري كه روانهاشان بيمارست و نيروي راستي‌پژوهي در آنان ناتوان ميباشد. اينست با حقايق نه تنها ياوري نمي‌كنند با آنها بدشمني و كارشكني برمي‌خيزند. اينست هميشه مردم در برابر حقايق به دو دسته‌اند. هميشه چنانكه ابوبكر و عمر و علي و سلمان هستند بوجهل و بوسفيان و بولهب و معاويه نيز مي‌باشند. هميشه در برابر بهبهاني و طباطبايي و ثقة‌الاسلام ، حاجي سيد محمد يزدي و ميرهاشم شترباني و مفاخرالملك پديد آيند.
نتيجه‌اي كه از اين سخنان مي‌گيريم آنست كه گفته‌هاي ما همه حقايق است. ما چيزي از خود نگفته همه حقايق را دنبال كرده‌ايم. اينها را با كيشها و بدآموزيها كه پايه‌اي جز پندار ندارد بيِك ترازو نتوان گزاشت.
اين حقايق پيش خواهد رفت و بر همه‌ی گمراهيهاي گوناگون فيروز درآمده آنها را از پيش خواهد راند. شما خودتان مي‌گوييد : ما كتابهاي شما را خوانده‌ايم. حرفهاتان اساسيست. سخناني كه اساسيست چه جاي نگراني از پيشرفت آنهاست؟!.
من تاكنون صد بار آزموده‌ام : كساني كه به نزد من مي‌آيند و بگفتگو مي‌پردازند ، اگر خردهاشان آزاد است و درپي حقايقند نبوده است كه ناخشنود بيرون روند. گفتگو كرده و ايرادها گرفته و پاسخهايي با دليل شنيده و همه را پذيرفته‌اند. آري گاهي هم كساني آمده و شنيده و در هر كجا كه درمانده‌اند سخن را پيچانيده‌اند و چون با همه‌ی آن بدرفتاري ، باز درمانده و سخني براي گفتن نداشته‌اند رفته و ديگر نيامده‌اند.
براي آنكه سخن روشن گردد مثلي ياد مي‌كنم : دو يا سه سال پيش روزي بوزارت فرهنگ رفتم. مي‌خواستم وزير را ببينم. چون نبود در اتاق كابينه نشستم. رئيس كابينه كه دكترِ اروپاديده‌ايست بگفتگو پرداخته چنين گفت :
«من نوشته‌هاي شما را خوانده‌ام. كمتر كسي ديده‌ام باين شهامت چيز نويسد. با همه‌ی گفته‌هاي شما موافقم. تنها در موضوع ادبيات مخالف هستم. زيرا نه آن جسارت مي‌كنم كه از شما خواهش كنم عقيده‌ی مرا بپذيريد و نه من خودم مي‌توانم عقيده‌ی شما را در آنباره قبول كنم. اينست اختلاف باقي خواهد ماند.»
گفتم : «چرا بايد اختلاف باقي بماند؟.. شما عقيده‌اي داريد و من هم عقيده‌اي دارم. بايد خرد را درميانه داور گردانيم و آنچه داوري خرد باشد هر دو بپذيريم. ما برآنيم اختلافات بزرگتر از اين را با داوري خرد از ميان برداريم ...».

جان لاک (1632 ـ 1704) ، از پیشگامان اندیشه‌ی دمکراسی

ژان ژاک روسو (1712ـ 1778) ، یکی دیگر از پیشگامان اندیشه‌ی دمکراسی

🗂 نگاهی به هندوستان (هر دو بخش) و
از گمان پیروی نباید کرد

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🗂 باید بچاره‌ی ناایمنی کوشید.

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

چنانکه گفتيم اين نوشته‌های ماربين و جوزف جداگانه به نام «سياست الحسينيه» چاپ شده.

اين دفتر تاريخچه‌ای دارد که من بايد اينجا بنويسم : در سال ۱۳۲۷ که در ايران شور آزاديخواهی بسيار نيرومند می‌بود و آزاديخواهان پس از يک سال و بيشتر جنگ با محمدعلی‌ميرزا و ملايان فيروز درآمده تهران را هم گشاده بودند ، و دشمنان آزادي ، که بيشترشان روضه‌خوانان و ملايان و پيروان ايشان ميبودند پس از ايستادگيها و جنگها نوميد شده و آتش سينه‌هاشان رو به خاموشی نهاده بود ، و از آنسوی دولت خودکامه‌ی روس سپاه به ايران آورده و آذربايجان و ديگر شهرها را گرفته به کاستن از نيروی آزاديخواهان ميکوشيد ، ناگهان اين دفترچه به ميان افتاد. تو گفتيی نفت بروی آتش ريختند.

ملايان و روضه‌خوانان و بسياری از مردم به تکان آمده ، و با آزاديخواهان که به کاستن از روضه‌خوانی می‌کوشيدند پرخاش آغازيده چنين گفتند : «پس فرنگيها امام حسين را می‌شناسند و شما نمی‌شناسيد ، اي بيدينها؟!...». اين را گفته به تکان آمدند.

بيش از همه در تبريز شوری برخاست و نتيجه آن بود که همگیِ روضه‌خوانان که بيش از دويست تن می‌بودند دست بهم داده چنين نهادند که در بازارها و کويها روضه‌خوانيهای همگانی برپا گردانند. نخست در بازارها اين کار را کردند. يک بازار را ميگرفتند و از اين سر تا آنسر فرش می‌گستردند و در ميانه منبر ميگزاردند و جلو آمد و شد را بسته آنجا را انجمن ميگردانيدند و روضه‌خوانها هريکی با پيروانشان می‌آمدند و فراهم می‌نشستند و يکی پس از ديگری به منبر رفته مردم را گريانيده پائين می‌آمدند. سه روز و چهار روز بدينسان بسر برده چند روز ديگری بازار ديگری را برمی‌گزيدند ، و در همه‌ی اين کارها دشمنی خود را با مشروطه فراموش نميکردند.

پس از ديری رو به کوی‌ها آوردند. در تبريز هفده و هجده کوی از بزرگ و کوچک شمرده ميشد. نوبت به نوبت آنها را گرديدند که در هر يکی چند روزی با گرد آمدن و روضه‌خواندن و دروغها سرودن و به مشروطه نيش زدن به سر می‌بردند. ديدنی ميبود که از نوشته‌های دو اروپائی چه شور و تکانی برخاسته و چه کارهايی کرده ميشد.

يک نتيجه‌ی ديگر «سياست‌الحسينيه» پيدايش دسته‌هايی به نام «انتظاريون» بود. چنانکه گفتيم دکتر جوزف از پندار شيعيان درباره‌ی امام ناپيدا ستايش نوشته و چنين گفته که اميد بستن به پيدايش چنان کسی و چشم به راه او دوختن مايه‌ی زندگی يک توده باشد.

برخي ملايان همين را دستاويز گرفته در مشهد و تبريز و ديگر جاها دسته‌های انتظاريون (بيوسندگان) پديد آوردند. صد تن و دويست تن و هزار تن فراهم می‌نشستند ، دعای «ندبه» ميخواندند ، از دير کردن امام ناپيدا ميناليدند ، ميگريستند ، کم‌کم به شيون کردن و به سر و روي خود کوفتن می‌رسانيدند و کسانی افتاده از خود می‌رفتند ، و از بامداد تا شامگاه با اين کارها به سر می‌بردند. همی ‌خواستند با زور و ناله و گريه امام ناپيدا را به بيرون آمدن وادارند.

در تبريز داستان ديگری هم پيش آمد ، و آن اينکه چون از ناليدنها و گريستنها و به سر و روي خود کوفتنها سودی بدست نيامد ، سيد روضه‌خوانی که پيشوای بيوسندگان ميبود چنين گفت : «همه با هم رو به کربلا آوريم ، برويم آيَفْت (حاجت) خود را از آن درگاه خواهيم».

اين پيشنهاد را پذيرفتند و انبوهی از توانگر و کمچيز ، و از سواره و پياده به راه افتادند. نميدانم چند هزار تن به راه افتادند و چه اندازه از ايشان در راه از پا افتاده نابود شدند. اين ميدانم که صد خاندان به گدايی افتاد. نيک به ياد ميدارم که در آن سال گدايان تازه‌ای در کوچه‌ها پيدا شده و برای آنکه از مردم آسانتر پول بگيرند ، چنين می‌گفتند : «ما پدرمان به کربلا رفته».

اينست تاريخچه‌ی «سياست‌الحسينيه» ، اينست نمونه‌ای از آمادگی شيعيان به نمايشهای بيهوده‌ی بيخردانه.

(کتاب داوری)

کتابچه‌ی سیاست الحسینیه

انتظاریون تبریز : مراسم شاه حسین

مراسم گل مالی در محرم

🔶 به مناسبت ایام محرم
.
أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً مِّنَ الْأَرْضِ هُمْ يُنشِرُونَ
بلکه این مردم مشرک نادان خدایانی از همین زمین برگرفته و آنها را جان آفرین پندارند .
(انبیا۲۱)
.
لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا
اگر در آسمان و زمین خدایانی جز خدای یکتا بود ، هر آینه فاسد می شدند .
(انبیا۲۲)
.
لَّقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَآلُواْ إِنَّ اللّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ قُلْ فَمَن يَمْلِكُ مِنَ اللّهِ شَيْئًا
همانا آنان که گفتند : «خدا همان مسیح بن مریم است ، کافر شدند . بگو (ای پیغمبر) اگر خدا بخواهد عیسی بن مریم و مادرش و هر که در روی زمین است همه را هلاک گرداند و مُلک آسمانها و زمین و هر چه بین آنهاست همه از آنِ خداست .
(مایده۱۷)
.
قُل هُوَ اللهُ أحَد : بگو او خدای یکتاست
لا إلٰه إلّا الله: هیچ خدایی جز الله نیست
إلٰهُکُم إلٰهٌ واحِد: همانا خدای شما خدای یکتاست
و خیلی آیات دیگر که مجالی برای نوشتن نیست .
اینهارو گفتم ، که بگم ، اساس اسلام ، توحید است .
توحید ، بنیادی‌ترین اصل در اسلام ، به معنای یکتا دانستن خداوند ، و بی‌شریک بودن اوست .
.
حال چگونه می شود موهبتی را که از خصایص ذات خداوند است ، دیگری به انسان دهد ؟
آیا اعتقاد به اینکه غیر از خدا ، دیگری هم قادر به دادن موهبتی است ، شرک نیست ؟
آیا شرک نیست که انسان ، فرد دیگری را جز خداوند مقدس بشمارد و به درگاهش تقرب جوید ؟
آیا توقع بیجا نیست کسانی که حتی از سیراب کردن خود عاجز بوده اند را بخواهیم برای ما کاری ماورا انجام دهند .
آیا نه اینکه مرده دستش از دنیا کوتاه است و عاجز .
آیا نه اینکه ابراهیم ، بتان را نابود ساخت و گفت آفریده دست خود را نپرستید .
چگونه است که شما گنبد و گلدسته و ضریح ساخت دست خودتان را می پرستید و مقدس می شمارید ؟
آیا نه اینکه محمد با آنکه پیغمبر خدا بود سه مرتبه در قرآن فرمود :
قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَر مِثْلُکُمْ
بگو من نیز به مانند شما بشری بیش نیستم
.
اگر ما پذیرفته ایم که ذات اقدس خداوند عادل است ، و خداوند بین بنده هاش فرق نمی گذارد ، پس چگونه است که به مردگان هزار سال پیش قدرت داده که شفا بدهند ، حاجت روا کنند ، اولاد ذکور دهند ، هرکه را خواهند ، عزیز و هرکه آنها را نپرستد ذلیل کنند .

ادامه دارد ...

جاده‌ی سیاهکل
گیلان

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش دوم
✴️ گفتار یازدهم
(تکه‌ی یکم)
چگونه كُرتيز آخرين فيروزي را يافت؟.
دستگير شدن گوايتموزين ـ پايان جنگ ـ فرمانروايي كُرتيز در مكزيك ـ ستمگريهاي اسپانياييها ـ بازمانده‌ي زندگاني و كارهاي كُرتيز.
  
با همه‌ي اين سختيها گوايتموزين سر رام شدن نداشت و از جنگ دست برنمي‌داشت. وزيران كار را خطرناك ديده بنزدش رفتند و باو پيشنهاد كردند كه با خانواده‌اش گريخته خود را بيرون اندازند. چنين گفتند : اگر در شهر بماني هرآينه دستگير خواهي شد و همه‌چيز از دستت بيرون خواهد رفت. اگر بيرون روي خواهي توانست در يك جاي دوري سپاه گرد آوري و جنگ را همچنان پيش بري.
گوايتموزين سخن آنها را پذيرفته آماده‌ي گريختن از شهر گرديد ، و چون براي آنكه فرصت بدست آورد ، و آنگاه اسپانياييها را اغفال كند كه در نگهباني راهها سستي نمايند كسي بنزد كُرتيز فرستاده پيشنهاد آشتي كرد. كُرتيز پيشنهاد را با خوشي پذيرفت ، ولي در نگهباني براهها سستي ننمود.

📗 پرسش و پاسخ (رشته‌ی دوم ـ بخش سوم)

با شتاب گفت : «اشكال در همينجاست كه شما ميخواهيد شعرا را تابع عقل گردانيد. در حالي كه شاعر تابع احساس است.»
گفتم ما منكر احساس و يا سَهِش نيستيم و نمي‌گوييم بايد سهشها را كنار گزاشت. ليكن سهشها يا احساسات نيك و بدش توأم است. از اينرو بايد تابع خرد باشد. يگانه نيرويي كه خدا بآدمي براي شناختن نيك از بد داده خرد است. همه‌چيز بايد در زير نگهباني آن باشد.
اگر چنين باشد كه مردم در احساسات آزاد باشند بايد همه‌ی قانونها را كنار گزاشت و درهاي دادگاهها را بست. زيرا جرمهايي كه در جهان رخ ميدهد اگر همه‌ی آنها نباشد باري نود درصدش نتيجه‌ی احساسات است. چنگيزخان آنهمه مردم را از روي احساسات مي‌كشت. مگر خشم يكي از احساسات نيست!؟.. اصغر بروجردي1 كه بچه‌ها را مي‌كشت آيا عنوانش جز احساسات بود؟!. فلان جوان كه دنبال زني را مي‌گيرد آيا جز احساسات او را باين كار وامي‌دارد؟!..
اگر مقصود شما آنست كه تنها شعرا در احساسات آزاد باشند كه هرچه خواستند ـ از سودمند و زيانمند و از مغزدار و بي‌مغز ـ برشته‌ی شعر بكشند ، بايد پرسيد : چرا؟!.. چه شده كه شعرا جز ديگران باشند؟!... شعرا چه برتري دارند؟!.. چه هنر بزرگي از خود نشان داده‌اند؟!..
چون باين پرسشها پاسخي نداشت خاموش ايستاد. من نيز برخاستم.
اكنون گفتگو در آنست كه اين حقيقتي بوده با دليل بيان كرده شد ، و هر كس كه اين را بشنود و بفهمد اگر پاكدل و بيغرض است ناچارست كه آن را بپذيرد و گردن بگزارد ، و ما تاكنون هرچه آزموده‌ايم جز اين نتيجه نديده‌ايم. بارها ديده شده كه كسي آمده و از سخنان ما درباره‌ی شعر و شاعري گله‌ی بسيار داشته. ولي چون نشسته و سر گفتگو باز شده و اين سخن يا مانند آن را شنيده رام گرديده و با خشنودي برخاسته و رفته.
چندي پيش يكي از شعراي شيراز كه مرد بناميست بتهران آمده بود. با يكي از همراهان ما گفتگو كرده گله‌ی بسيار اظهار كرده بود. روزهايي بود كه من ناتندرست بودم. آن همراه گفته بود بهتر است برويم عيادتي كنيم و شما نيز سخنان خود را بگوييد. آمدند و نشستند و آن شاعر گله‌هاي خود را بازنمود. من سخناني كه درباره‌ی شعر و شاعري داريم و همه حقايق است باو گفتم. چون غرض نداشت همه را پذيرفت و چون بشيراز رفت در آنجا در پيش همراهان ما خشنودي نموده پيام سپاسگزاري براي من فرستاده بود.
همه ميدانند دوازده سال پيش هنگامي كه ما بسخن از شعر پرداختيم و ايرادها گرفتيم تو گويي به لانه‌ی زنبور آتش زده بوديم. در تهران و ديگر شهرها هايهو برخاست و از هر سو آوازها بگله و پرخاش بلند گرديد. ولي در سايه‌ی تأثير حقايق اكنون آن هايهوي خوابيده و انبوهي از كساني كه آنروز ايراد ميگرفتند و پرخاش ميكردند امروز خودشان سخنان ما را بر زبان دارند. ميگويند ، مي‌نويسند ، بشعرا خرده مي‌گيرند. اين نمونه‌اي از تأثير حقايقست.
از آنسو همه‌ی مردم پاكدل و بيغرض نيستند. هستند كسان بسياري كه خردهاشان ناتوان و يا در زنجير اغراض است ، و اين كسان حقايق را نمي‌پذيرند و ناچار دسته‌اي در برابر ديگران باشند و ايستادگي نمايند. مثلاً همان دكتر وزارت فرهنگ يكي از اين كسانست. زيرا آن حقيقت را كه شنيد با آنكه پاسخي نتوانست داد چون شاعر است و يگانه هنرش شعر گفتن و قافيه بافتن مي‌باشد و بهمين عنوانست كه در وزارت فرهنگ جا براي خود باز كرده و ماهانه چند هزار ريال حقوق مفت مي‌برد ، از اينرو نتوانسته حقيقت را بپذيرد. ديده شد در اينجا و آنجا تكه‌هايي ميگويد و مي‌نويسد كه بحساب خود ميخواهد بسخنان ما پاسخ دهد ، و اين گفته‌هايش چندان سست و بيپاست كه اگر خودش فهم آزاد داشت خنده‌اش ميگرفت.2
مثلاً بنام ايراد بگفته‌هاي من در يك جا چنين گفته : او هنوز نمي‌داند انديشه‌هاي فلسفي و ديني جز انديشه‌هاي شاعرانه است.
ببينيد اين سخن تا چه اندازه سست و بيپاست. مگر در جهان حقايق چند رشته است؟!. مگر نيك و بد و راست و دروغ از نظر هر كسي جداست؟!..
در آنصورت ما بايد بهيچ گروهي در برابر كارهاي بدشان ايراد نگيريم. مثلاً سياستمداران اروپا كه در نتيجه‌ی هوسبازيهاي خود جهان را بخاك و خون مي‌كشند و مليونها جوانان را بكشتن ميدهند ما نبايد ايراد گيريم و يا كارشان را بد شماريم. زيرا اگر ايراد گيريم آنها نيز توانند گفت : انديشه‌هاي فلسفي و اجتماعي جز انديشه‌هاي سياسيست.

پابرگی 1 : همانست كه در تهران بچه‌ها را مي‌گرفت و مي‌كشت و گرفتند و دارش زدند. (اين پابرگی از كتاب «ما چه ميخواهيم؟» آورده شده است.) ـ و
پابرگی 2 : درباره‌ی اين شاعر دكتر نك. «در پيرامون ادبيات» ، نشر اينترنتي ، ص ٨٥ ـ و

دکتر غلامعلی رعدی آذرخشی که در این گفتار به او اشاره شده.