‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار ششم
(تکه‌ی دوم)
چگونه پيزارو كشته گرديد؟
ليكن در همانحال رخنه‌هايي در بنياد كار آنها پديدار بود. چه از يكسو [پسر] آلماكرو از يك زن پانامايي بوده كه پسر نامشروع پدرش شمرده مي‌شد ، كساني كوتاه‌بينانه آن را ايرادي مي‌گرفتند و خود را بكنار مي‌كشيدند ، و از يكسو پيزارو كه كشته شده بود ، با همه‌ي ستمگريش جايگاهي درميان اسپانياييها داشته و نشدني بود كه ياد او بآن زودي از دلها بيرون رود. گذشته از اينها فرمانروايي پسر آلماكرو خودسرانه بود كه فرماني از پادشاه اسپانيا در دست نداشت و اين كسان بسياري را از گراييدن باو بازمي‌داشت.

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش پنجم

من انکار ندارم که دولت امروزی ، ایران را نیرومند گردانیده و امیدوارم این نیرومندی روزافزون خواهد بود. ولی فراموش نباید کرد که توده‌ای که فرسوده و بیکاره باشد دولت هم از کوششهای خود نتیجه‌ی درستی نخواهد برداشت. توده‌ی فرسوده و بیکاره تن بیجانی را می‌ماند که هر کس از راه بردن آن درمی‌ماند و اگر چند گامی آن را به دوش کشیده پیش برد سرانجام ناگزیر گردیده روی زمینش می‌اندازد.
شما مرا یک ایرانی نشمارید. من در بیگانگیِ خود بنام دلسوزی داد زده میگویم : ای ایرانیان از این بیهوده‌کاریها دست بردارید. میگویم : ای جوانان مغز و هوش خود را بیش از این در راه بیهوده‌گویی فرسوده نگردانید!
آن شعرها که شما می‌سرایید هزار بیت آنها ارزش صد دینار ندارد و هرگز فریب آن نخورید که روزنامه‌هایی برای پر کردن ستونهای خود آنها را چاپ می‌کنند. دوباره میگویم که این کار شما خیانتی است که بخودتان و بکشورتان روا می‌دارید.
* * *
تا اینجا گفتگو از ادبیات از نظر ادبی می‌نمودم. کنون از نظر آیین زندگانی یا بگفته‌ی شماها از نظر اجتماعی گفتگو از آن بدارم :
باید دانست در آیین زندگانی آن چیز را نیک می‌شناسند که از هر باره نیکو باشد و هرآنچه تنها از یک باره نیکو باشد نیک نمی‌توان نامید. موضوع را با مثل روشن گردانم :
توانگری خانه‌ای در بیرون شهر ساخته که از نظر معماری و نقاشی از شاهکارهاست ولی پلیس آمده می‌گوید :
چون اینجا دور از آبادیست شاید کمینگاه دزدان بشود و ما نتوانیم آنجا را زیر پاسبانی نگاه داریم. پس آن عمارت را نیک نتوان نامید. آمدیم پلیس هم ایراد ندارد. ولی طبیب می‌گوید : این عمارت در جای بادگیری نهاده از جهت آیین تندرستی بیمناکست. پس آن عمارت نیک نشد. آمدیم طبیب هم ایراد ندارد. ولی کسی که آشنا بآیین خانه‌داری و صرفه‌جوییست می‌گوید : عمارت باین دوری از شهر باید دربایستهای زندگانی را بقیمتهای گران پیدا کرد و چه‌‌بسا که هنگام شب چیزی دربایست شود و نتوانید آن را از شهر خریداری نمود. پس عمارتی را هنگامی می‌توان بنیکی ستود که از هر نظر نیک باشد.
مثل دیگر : خیاطی رخت دوخته که از جهت دوخت شاهکار صنعت بشمار می‌رود. ولی بزازی پارچه‌ی آن را دیده می‌گوید پوسیده است. یا طبیبی طرز آن را نپسندیده می‌گوید چون تنگ و چسبانست مانع رسیدن هوا به تن می‌شود. یا پاکمردی آن را نکوهیده می‌گوید رخت باین زیبایی باعث خواهد بود که پوشنده‌ی آن بر دیگران که رخت ساده و موهون دارند برتری فروشد و آنان را با دیده‌ی خواری بیند. هر یکی از این ایرادها که بشود باعث خواهد بود که ما آن رخت را نیک نشناسیم و پسندیده نداریم.
درباره‌ی شعر نیز بایستی همین رفتار بشود و آن شعرها را نیک شمارند که از دیده‌ی نکوخویی و ایرانیگری و کیش مسلمانی نیز نیکو باشد. دریغا که بیکبار بر ضد این قاعده رفتار شده و چه خود شعرا و چه تذکره‌نویسان تنها باین بسنده کرده‌اند که سخن دارای بحر و قافیه باشد و یك مضمونکی در آن بکار رود و همینکه شعری دارای این سه چیز بود آن را پسندیده و بنام ادبیات رواج داده‌اند و هرگز پروای ایرانیگری و مسلمانی و نکوخویی و سرفرازی را نداشته‌اند بلکه بگمان خود در شعر همه‌ی این قیدها را بیجا پنداشته‌اند.
دلیل این موضوع دیوانهاست که در دست ماست و تذکره‌ها که بفراوانی در کتابخانه‌ها پیدا می‌شود. اینها سخنانی را که غیرت و آزادگی از آنها بیزار است و شعرهایی را که آشکارا دشنام و زشتی است دربر دارند و خود پیداست که سرایندگان و نویسندگان ، این سفاهتکاریها را در شعر جایز می‌شمارده‌اند.
آری شاهنامه یادگار شاعر بزرگ ایران از این گفته‌ها بیرونست و آن را می‌توان نمونه‌ی نیکی از ادبیات فارسی شمرد. زیرا آنکه از نظر شعریست نیازی بگفتن ندارد که بسیار ستوده و نیکوست. آنچه از دیده‌ی فن زبانست شاعر بزرگ در آنزمان زبونی فارسی ، دامن غیرت بکمر زده بنیاد استواری برای این زبان پدید آورده. از دیده‌ی نکوخویی همین بس که بگوییم این مرد راد در سراسر سروده‌های خود ایرانیان را بدلیری و گردنفرازی و پهلوانی برانگیخته. کوتاه‌سخن ما را بر این شاعر بزرگ ایرادی نیست.
ناصرخسرو با آنکه خود او از جهت کیش باطنیگری که پذیرفته و در ایران برواجش می‌کوشیده درخور نکوهش است ولی شعرهایش از هر دیده که نگاه کنیم پسندیده است و نمونه‌ی نیکی از ادبیات بشمار میرود.
سنائی غزنوی را همه می‌شناسند و نیازی بگفتگوی ما از او نیست.
* * *

🗂 از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟

💎 هر دو بخش در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 فرهنگ

بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 بیماری گزارش

بخش پایانی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

نخستین چاه نفت در ایران. 1286 ، دو سال پس از فرمان مشروطه

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار هفتم
(تکه‌ی یکم)
چگونه رشته‌ي كارهاي پرو بدست كونزالو افتاد؟..
تصميمات دولت اسپانيا درباره‌ي آمريكا ـ آشوب در پرو ـ خيزش كونزالو ـ جنگ او با نوكنزوالا ـ فيروزيهاي او ـ افتادن پرو بدست او
  
چنانكه از آغاز كتاب تا اينجا ديده‌ايم پيدايش آمريكا براي دولت اسپانيا يك پيشامد بخت‌آور بزرگي بود. در نتيجه‌ي آن پيدايش دولت اسپانيا بي‌آنكه خرجي كند و لشكري فرستد ، كساني مي‌رفتند و با جانفشانيها برايش كشورهايي مي‌گشادند. اكنون آن دولت در آمريكا كشورهاي بسياري را ـ از هند غربي ، مكزيك ، فلوريدا ، كاليفرنيا ، پاناما ، اكوادور ، پرو ، چيلي ـ مالك شده بود. در حالي كه خود آن ، جز يكي دو بار ، كشتي نفرستاده و خرجي نكرده بود.

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش ششم

ولی از آنسوی آیا می‌توان از زشتیهای اشعار انوری چشم پوشید؟! تذکره‌نویسان او را یکی از شعرای بزرگ شمرده‌اند ولی ما چون نگاه می‌کنیم از هر باره این مرد رسوایی و بی‌آبروگری بار آورده. آنچه از دیده‌ی سخنوریست مضمونهایی که او بکار برده خِرد از آنها بیزارست. پادشاهی که در یک گوشه‌ی خراسان فرمانروا بوده در ستایش او چه رواست که بر آسمانها تاخته و دستبردها کرده شود؟! این چه سخنیست که کسی بگوید :
گر ثور چو عقرب نشدی ناقص و بی‌چشم در قبضه‌ی شمشیر نشاندی دبران را
ستایش یک پادشاه کجا و این گفتگوها کجا؟! چرا از فزونی سپاهش نگفته؟! چرا از پهناوری خاکش سخن نرانده؟ چرا خویهای نیک یا بد او یاد نکرده؟!
آیا دور از خرد نیست که کسی بگوید :
از ناصیه‌ی کاهربا گرچه طبیعی است سعی تو فرو شوید رنگ یرقان را؟
آیا سنجر می‌توانست طبیعت چیزها را تغییر دهد؟!
از دیده‌ی نکوخویی و گردنفرازی نگاه می‌کنیم : آیا تا این اندازه چاپلوسی سزاست؟! از دیده‌ی ایرانیگری می‌نگریم : آیا ستایش یک پادشاه ترک بیگانه دور از غیرت ایرانیگری نیست؟!
از دیده‌ی مسلمانی می‌نگریم : آیا از یک مسلمانی سزا است که بگوید :
به تیغ کین تو آن را که کشته کرد اجل خدای زنده نگرداندش بنفخه‌ی صور
آیا براستی روز رستاخیز خدا کسانی را که سنجر کشته زنده نخواهد گردانید؟!
این شاعر بی‌آزرمی را تا آنجا رسانیده که من از یاد شعرهای او در این انجمن شرم می‌کنم. آیا قطعه‌ی او را که می‌گوید :
قاصد خویش را فرستادم بتو پنهان پیامکی دادم
خوانده‌اید؟! آیا شعر او را در هجو مادرش شنیده‌اید؟!
آیا اینها بی‌آزرمی نیست؟ اگر اینها بی‌آزرمی نیست پس بی‌آزرمی چیست؟!
آیا شما قصیده‌ی مختاری غزنوی را درباره‌ی غلام سیاه خود خوانده‌اید؟! آیا این مرد آن بی‌شرافتی‌ای را که کرده و برای خوشایند این و آن زشتترین ننگ را بخود بسته سزاوار نفرین نیست؟! آیا نباید از چنین پستنهادانی بد گفت و بیزاری نمود؟!
چرا اینان آنهمه پستنهادیها که نموده‌اند یک قصیده هم در ستایش ایران نسروده‌اند؟! اگر بگویید در آنزمان چنین رسمی نبوده میگویم پس چرا فردوسی پیش از آنها گفته : «گر ایران نباشد تن من مباد؟!» چرا گفته : «هنر نزد ایرانیان است و بس؟» یا صد شعر دیگر که ما در شهنامه پیدا می‌کنیم.
نپندارید که انوری و مختاری چون خراسانی هستند من از ایشان بد میگویم. مرا تعصبی درباره‌ی اینگوشه و آنگوشه‌ی ایران نیست. من از قطران شاعر آذربایجان هم بیزاری دارم. این مرد که سراسر عمر خود را در دربارها بسر داده و اگر همه‌ی شعرها که بنام او می‌خوانند ازو باشد یازده ممدوح عوض کرده و سراسر گفته‌هایش ستایش و چاپلوسی است آیا چه ارزشی دارد که ما امروز بدان ببالیم! من زمانی که بتاریخ آذربایجان پرداخته بودم تاریخچه‌ی زندگی او را هم می‌نوشتم سپس که او را شناختم بیکبار یادش را فراموش ساختم. کنون هم بار دیگر میگویم که آذربایجان ازو بیزار است. برای آذربایجان مایه‌ی سرفرازی شمس‌الدین خطیب بس! ستارخان بس! باقرخان بس! اسدآقا بس!
آیا این سزاوار بوده که شعرای چاپلوس و طمعکار برای درهم و دینار ، پادشاهان نامی تاریخ ایران را از دارا و جمشید و کیخسرو و انوشیروان و دیگران همه را زیر پای طغرل و سنجر و سنقر و طغا و بوغا بگزارند که آن یکی را دربان و آن یکی را غلام و سومی را پرده‌دار و چهارمی را غاشیه‌کش[=زین‌پوش] گردانند؟ آیا روا بوده که یاوه‌گویانی دامنه‌ی یاوه‌گویی را تا آنجا بکشانند که روانهای مردگان را بدینسان بیازارند؟ آیا اینان چه کار مهمی را انجام داده‌اند که ما از آنهمه خطاهای ننگین ایشان چشم بپوشیم؟! آیا این سخنان زشت و پست که این نامردان بنام ستایش پادشاهان ترک بیرون ریخته‌اند درخور آنست که ما آنها را ادبیات بشماریم؟! آیا ما بیجا می‌گوییم که باید این دیوانها را آتش زد و دامن تاریخ ایران را از چرک و ننگ آنها پاک ساخت؟!
شما آیا نشنیده‌اید که شاعری در برابر یک مرد ترک حاکم ارزنجان خود را سگ ساخته و ازو استخوان خواسته در آنجا که می‌گوید :
با فلک آندم که نشینی بخوان پیش من افکن قدری استخوان
کاخر لاف سگیت میزنم دبدبه‌ی بندگیت می‌زنم
آیا ما نباید امروز ایراد بآن نامرد گرفته ازو بیزاری جوییم؟! اگر ما این بیزاری را نجوییم آیا دلیل آن نخواهد بود که ما از آن سیاهکاری خرسندی داریم؟! آیا این باعث آن نخواهد بود که صدها فرومایگان دیگر پیروی از آن نامرد نمایند و نام ایرانیان را در جهان پست کنند؟
دريغا که تمیز نیک و بد از میان برخاسته! دریغا که این سیاهکاریها جای ادبیات را گرفته! آیا ما بیجا میگوییم که معنی ادبیات در ایران در پرده‌ی تاریکی بوده؟ آیا برای ایران اینگونه ادبیات ننگ‌آلود دربایست است یا سرفرازی و نام نیک؟! آیا یک مردمی از این ننگین‌کاریها چه سودی می‌تواند برداشت؟

  

🔶 فرهنگ

بخش دوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 بیماری گزارش

هر سه بخش در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶نیکوخوییها ، بدخوییها

بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

طاووس دل‌انگیز

به گزارش آموزشکده‌ی توانا دیروز 97/7/7 این مرد غیرتمند در چهارراه استانبول تهران در حالی که پاهایش را به سقف کافوی مخابرات با زنجیر و قفل بسته بوده خواهان آزادی آزادیخواهان و حق‌طلبان زندانی بود.

👆👆
روی پارچه‌نوشته‌ا‌ی که در دست چپ اوست این نوشته‌ها خوانده می‌شود : وکلاء و روزنامه‌نگاران و سایر فعالان مدنی و دگراندیشان را بي‌قید و شرط آزاد کنید.
آزادی و آرامش برای هر فرد ایرانی ...

کار این مرد ستودنی است و ما خودداری نکرده از غیرت و آزادگی او ستایش می‌نویسیم. کمترین چشمداشت که از قوه‌ی قضاییه میرود آنست که محاکمه‌ی کوشندگان سیاسی و روزنامه ‌نویسان با بودن هیئت منصفه و آشکار برگزار شود.
هیچ خردمندی محاکمه‌ی ناآشکار را دادگرانه نمی‌شمارد.
ما از روزی که بانو نسرین ستوده را به گناه دفاع از زنان آزادیخواه خیابان انقلاب دستگیر کردند این درخواست را داشتیم و روی آن پافشاری میکنیم.

نکته‌ی دیگری که باید بنویسیم آنست که گاهی خوانندگان با ما همراهی نموده و به این گونه اخبار پروا کرده ما را آگاه میگردانند. ما از ایشان سپاسگزاریم و خواهان آنیم که هرچه گزارش و فیلم از اینگونه بیدادگریها دیدند و به آن اطمینان داشتند بفرستند ما نیز در جای خود به پراکندن آن بکوشیم تا این اعتراضها تأثیر بیشتر یابد.

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار هفتم
(تکه‌ی دوم)
چگونه رشته‌ي كارهاي پرو بدست كونزالو افتاد؟..
ليكن چون انبوهي مردم در نزد او بيشتر شده بود ، از سوي ديگر نوكنزوالا همه‌ي سرجنبانان پرو را براي گرد آمدن در كوزكو خوانده بود و او مي‌ترسيد كه چون برود همچون ديگران كشته شود ، اينها او را بكاري كه نمي‌خواست واداشتند. اينبود با انبوهي كه بسرش گرد آمده بود از كويتو بيرون آمده بعنوان اينكه وكيل مردمست و مي‌خواهد برود و در ليما در برابر انجمن درباره‌ي حقوق آنها گفتگو كند آهنگ آن شهر كرد. درميان راه گنجي كه براي دولت فرستاده شده بود و همچنان افزارهاي جنگي كه دُگاسترو در يكي از شهرها انباشته بود بدست او افتاد و بنيرويش بسيار افزود. از سوي ديگر درميان راه نيز مردم دسته دسته باو مي‌پيوستند. چنانكه گروهي نيز از پيرامونيان خود نوكنزوالا آمدند. گذشته از همه‌ي اينها در خود ليما داستاني رخ داد كه راه را بيكبار براي او صاف گردانيد.

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش هفتم

کنون بدوره‌ی مغول می‌رسیم : در اینجاست که باید دل هر ایرانی آتش بگیرد. در اینجاست که باید حساب شعرا را با ایران پاک کرد! مغول نگو پتیاره! کسی چه داند این نامردان چه آتشی افروختند! ما که امروز در این دوره‌ی آسایش زندگی می‌کنیم چگونه می‌توانیم دریافت حال کسانی را که در برابر چشم خود کودکان را سر بریده و جوانها را بخون آغشته و دختران را پرده دریده یافتند؟! چگونه میتوانیم دریافت حال زمانی را که از سراسر ایران شیون و فریاد بلند گردید؟! در چنان زمانی شعرا چه کردند؟! آیا چه اثری را از خود بیادگار گزاردند؟!
شما میگویید :
ادبیات زبان توده است. میگویم : توده‌ی ایران در آنروز همه می‌نالید و همه سوگواری می‌کرد ولی ادبیات چه می‌کرد؟! آیا نه آنست که شعرا همچنان دم از باده و ساده زده‌اند و جز درپی چاپلوسی نبوده‌اند؟! کدام قصیده را دارید که ستمهای مغولان را سروده در ناله و شیون صدا بصدای توده درانداخته؟! آیا کدام شاعری است که بر آن کشتارها و خونخواریها سوگواری کرده؟!
شعرای ایران نه تنها صدا بصدای توده درنینداخته و بشیون نپرداختند از روی خوی چاپلوسی که داشتند روی بسوی دربار مغولان آوردند و در ستایش ایلخانان و صاحبدیوانان قصیده‌ها سرودند بلکه کسانی از ایشان بیشرمی را از اندازه گذرانیده چنگیز را فرستاده‌ی خدا گردانیدند.
ایکاش باین بسنده می‌نمودند. چه خواهید گفت اگر بدانید که در همان زمان زبونی اسلام شعرای خراباتی فرصت بدست آورده زهر بدآموزیهای خود را بگلوی ایرانیان ریختند؟! آری در همان هنگامِ گرفتاری ایرانیان است که اینان میدان یافته همه دم از مستی و سستی زده و با صد زبان نکوهش کوشش و تلاش کردند! در همین زمان است که فلسفه‌ی «جبریگری» را که برای یک توده جانگزاتر از زهر کشنده می‌باشد درمیان ایرانیان رواج دادند! در همین هنگام است که صد زور بکار برده خواستند که ایرانیان ، گذشته و آینده را فراموش کنند.
من نمی‌گویم اینان دشمنان ایران بودند میگویم از نادانی و سبک‌مغزی فریب دشمنان ایران را خورده و بر کشور خود آن کردند که هیچ دشمن بدخواهی نمی‌کرد.
ایران زبون مغولان گردید ولی باز می‌کوشید که خود را از چنگال آن خونخواران رها گرداند! در این هنگام است که ما می‌بینیم شعرا فلسفه‌ی «جبریگری» را دنبال نموده صد پافشاری می‌کنند.
آیا این نه مانند آنست که بیماری که تن بمرگ نداده بدرمان چاره می‌کوشد و می‌خواهد خود را از چنگال مرگ رها گرداند نادانی زهری باو نوشانیده بیکبار آسوده و بی‌تکانش گرداند؟!
چرا تاریخ را نمی‌خوانید؟.. زمانی که خشایارشاه با سپاه بیکران به یونان تاخت و تا آتن پیش رفت یک ثمیستوکلیس1 روستایی‌زاده قد برافراشته با مردانگیهای خود آن بلای رسیده را از سر یونان برگردانید.
آیا در سراسر ایران یک ثمیستوکلیس پیدا نمی‌شد که چاره‌ی مغولان را کند؟
اگر پاسخ از من بخواهید میگویم : از هر گوشه‌ی ایران یک ثمیستوکلیس برمیخاست افسوس که صوفیگری و خراباتیگری نگزاشت. افسوس و صد افسوس!
آنروز که ملیونها دختران ایران در مغولستان اسیر می‌زیستند دلسوختگان تیره‌روزی که هر بامداد که برمیخاستند چشم براه ایران داشتند مگر یکی رسد مژده بیاورد ـ مژده‌ی چه؟ مژده‌ی آنکه از ایران مردی برخاسته و دست مغول را برتافته و برهایی دستگیران میکوشد. مژده آنکه ‌ای دلسوختگان شما آزاد خواهید گردید و پس از آنهمه دربدریها باری دم واپسین را در ایران بسر خواهید برد.
در چنین هنگامی در ایران از یکسوی خانقاه‌ها پهلو به پهلو زده از سوی دیگر میخانه‌ها در درون شهر هرچه فراوانتر گردیده و میانه‌ی شیخ و رند پیکار سختی درگرفته شیخ درویشان را گرد آورده و خود درمیان ایشان پای کوبیده و دست افشانده با صد تبختر نعره می‌زد و می‌خواند :
اين وجد و سماع ما مجازی نبود وین رقص که می‌کنیم بازی نبود
با بیخردان بگوی ای بیخردان بیهوده سخن باین درازی نبود
از آنسوی رندی در خانقاه2 به عربده برخاسته داد می‌زد :
مِی خوردن و مست بودن آیین من است فارغ بودن ز کفر و دین ، دین من است
چشم براه نباشید ای دلسوختگان! امید بآزادی نبندید ای ستمدیدگان! از ایران مردی برنخاسته. در اینجا کسی پروای شما ندارد. در اینجا دم را غنیمت می‌شمارند. در اینجا چنگیز را فرستاده‌ی خدا می‌ستایند.
در اینجا پیکار شیخ و رند بالا گرفته. در اینجا ادبیات می‌بافند. در اینجا عرفان می‌ریسند. در اینجا فرعون ستمگر را با موسای دادگر با یک دیده می‌بینند.

پابرگیها :
1ـ Themistocles ـ و
2ـ اینجا بجای خانقاه «خرابات» راست درمی‌آید. ـ و