✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش هفتم

کنون بدوره‌ی مغول می‌رسیم : در اینجاست که باید دل هر ایرانی آتش بگیرد. در اینجاست که باید حساب شعرا را با ایران پاک کرد! مغول نگو پتیاره! کسی چه داند این نامردان چه آتشی افروختند! ما که امروز در این دوره‌ی آسایش زندگی می‌کنیم چگونه می‌توانیم دریافت حال کسانی را که در برابر چشم خود کودکان را سر بریده و جوانها را بخون آغشته و دختران را پرده دریده یافتند؟! چگونه میتوانیم دریافت حال زمانی را که از سراسر ایران شیون و فریاد بلند گردید؟! در چنان زمانی شعرا چه کردند؟! آیا چه اثری را از خود بیادگار گزاردند؟!
شما میگویید :
ادبیات زبان توده است. میگویم : توده‌ی ایران در آنروز همه می‌نالید و همه سوگواری می‌کرد ولی ادبیات چه می‌کرد؟! آیا نه آنست که شعرا همچنان دم از باده و ساده زده‌اند و جز درپی چاپلوسی نبوده‌اند؟! کدام قصیده را دارید که ستمهای مغولان را سروده در ناله و شیون صدا بصدای توده درانداخته؟! آیا کدام شاعری است که بر آن کشتارها و خونخواریها سوگواری کرده؟!
شعرای ایران نه تنها صدا بصدای توده درنینداخته و بشیون نپرداختند از روی خوی چاپلوسی که داشتند روی بسوی دربار مغولان آوردند و در ستایش ایلخانان و صاحبدیوانان قصیده‌ها سرودند بلکه کسانی از ایشان بیشرمی را از اندازه گذرانیده چنگیز را فرستاده‌ی خدا گردانیدند.
ایکاش باین بسنده می‌نمودند. چه خواهید گفت اگر بدانید که در همان زمان زبونی اسلام شعرای خراباتی فرصت بدست آورده زهر بدآموزیهای خود را بگلوی ایرانیان ریختند؟! آری در همان هنگامِ گرفتاری ایرانیان است که اینان میدان یافته همه دم از مستی و سستی زده و با صد زبان نکوهش کوشش و تلاش کردند! در همین زمان است که فلسفه‌ی «جبریگری» را که برای یک توده جانگزاتر از زهر کشنده می‌باشد درمیان ایرانیان رواج دادند! در همین هنگام است که صد زور بکار برده خواستند که ایرانیان ، گذشته و آینده را فراموش کنند.
من نمی‌گویم اینان دشمنان ایران بودند میگویم از نادانی و سبک‌مغزی فریب دشمنان ایران را خورده و بر کشور خود آن کردند که هیچ دشمن بدخواهی نمی‌کرد.
ایران زبون مغولان گردید ولی باز می‌کوشید که خود را از چنگال آن خونخواران رها گرداند! در این هنگام است که ما می‌بینیم شعرا فلسفه‌ی «جبریگری» را دنبال نموده صد پافشاری می‌کنند.
آیا این نه مانند آنست که بیماری که تن بمرگ نداده بدرمان چاره می‌کوشد و می‌خواهد خود را از چنگال مرگ رها گرداند نادانی زهری باو نوشانیده بیکبار آسوده و بی‌تکانش گرداند؟!
چرا تاریخ را نمی‌خوانید؟.. زمانی که خشایارشاه با سپاه بیکران به یونان تاخت و تا آتن پیش رفت یک ثمیستوکلیس1 روستایی‌زاده قد برافراشته با مردانگیهای خود آن بلای رسیده را از سر یونان برگردانید.
آیا در سراسر ایران یک ثمیستوکلیس پیدا نمی‌شد که چاره‌ی مغولان را کند؟
اگر پاسخ از من بخواهید میگویم : از هر گوشه‌ی ایران یک ثمیستوکلیس برمیخاست افسوس که صوفیگری و خراباتیگری نگزاشت. افسوس و صد افسوس!
آنروز که ملیونها دختران ایران در مغولستان اسیر می‌زیستند دلسوختگان تیره‌روزی که هر بامداد که برمیخاستند چشم براه ایران داشتند مگر یکی رسد مژده بیاورد ـ مژده‌ی چه؟ مژده‌ی آنکه از ایران مردی برخاسته و دست مغول را برتافته و برهایی دستگیران میکوشد. مژده آنکه ‌ای دلسوختگان شما آزاد خواهید گردید و پس از آنهمه دربدریها باری دم واپسین را در ایران بسر خواهید برد.
در چنین هنگامی در ایران از یکسوی خانقاه‌ها پهلو به پهلو زده از سوی دیگر میخانه‌ها در درون شهر هرچه فراوانتر گردیده و میانه‌ی شیخ و رند پیکار سختی درگرفته شیخ درویشان را گرد آورده و خود درمیان ایشان پای کوبیده و دست افشانده با صد تبختر نعره می‌زد و می‌خواند :
اين وجد و سماع ما مجازی نبود وین رقص که می‌کنیم بازی نبود
با بیخردان بگوی ای بیخردان بیهوده سخن باین درازی نبود
از آنسوی رندی در خانقاه2 به عربده برخاسته داد می‌زد :
مِی خوردن و مست بودن آیین من است فارغ بودن ز کفر و دین ، دین من است
چشم براه نباشید ای دلسوختگان! امید بآزادی نبندید ای ستمدیدگان! از ایران مردی برنخاسته. در اینجا کسی پروای شما ندارد. در اینجا دم را غنیمت می‌شمارند. در اینجا چنگیز را فرستاده‌ی خدا می‌ستایند.
در اینجا پیکار شیخ و رند بالا گرفته. در اینجا ادبیات می‌بافند. در اینجا عرفان می‌ریسند. در اینجا فرعون ستمگر را با موسای دادگر با یک دیده می‌بینند.

پابرگیها :
1ـ Themistocles ـ و
2ـ اینجا بجای خانقاه «خرابات» راست درمی‌آید. ـ و

🔶 فرهنگ

بخش سوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶نکوخوییها ، بدخوییها

بخش دوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

سپهر (طبیعت) دلکش

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار هشتم
(تکه‌ی یکم)
چگونه كونزالو كشته گرديد؟.
دولاكاسگا و سمت نهاني او ـ انديشه‌ي خام كونزالو ـ رسيدن دولاكاسگا به پاناما ـ بدست گرفتن او كشتيها را ـ جنگهايي كه ميانه‌ي او با كونزالو رفت ـ شكست كونزالو و كشته شدن او ـ پايان كار پيزاروها
  
اين پيشامد كه در پرو در كار بود دولت اسپانيا آگاهي درستي نداشت. همان اندازه دانسته بود كه شورشي پيش آمده و با فرمانروايي كه فرستاده بودند جنگي رفته است. با آنحال وزيران سخت برآشفته مي‌خواستند با شورشيان رفتار هرچه سختتري پيش گيرند. ولي چنانكه گارواجال پيش‌بيني كرده بود دولت اسپانيا با گرفتاريهايي كه در آن هنگام در آلمان داشت نمي‌توانست لشكر بزرگي به آمريكا فرستد. اگرهم مي‌فرستاد ما نيك مي‌دانيم كه دچار دشواريهاي بسيار مي‌شد. زيرا لشكر به پرو بايستي از راه اقيانوس پاسيفيك برسد. در حالي كه هندجوسا دريادار كونزالو ، برزخ پاناما را گرفته و راه آن اقيانوس را بروي ايشان بسته بود. اگرهم مي‌خواستند از اقيانوس پاسيفيك چشم پوشيده خود را از راه خشكي به پرو رسانند بايستي از سرزمينهاي بدهواي دوري بگذرند كه دانسته نبود چه اندازه از لشكر بميرد و چه اندازه آسوده بآنجا رسد.

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش هشتم

هر زمان که ما لب باز می‌کنیم و باین سخنان زهرآلود ایراد می‌گیریم بهیاهو برمی‌خیزید که ببزرگان ما توهین شده کنون می‌پرسم کدام بزرگان؟! آیا کدام کسانی را شما بزرگ می‌خوانید؟
بزرگ کسی را گویند که سودی بتوده برساند. اگر گرانسالی درمیان مردم روی داده بتلاش برخیزد و برای تهیدستان اعانه از توانگران بگیرد و بنگهداری آنان بکوشد. اگر وبايي افتاده دامن بکمر زده بر بالین بیچیزان شتابد و برای ایشان درمان و خوراک برساند. اگر دشمن روی بسوی شهر آورده بجانبازی برخاسته جوانان و غیرتمندان را برانگیزد و بجلوگیری دشمن بکوشد. اینست کسی که می‌توان بزرگش نامید. ولی آنکه روزی از دست دیگران می‌خورد و هیچگونه سودی از او بمردم نمی‌رسد چگونه می‌توان او را بزرگ نامید؟!
چگونه می‌توان بزرگ نامید کسی را که در زمان مغول بجای اینکه ایرانیان را بجانفشانی و دلیری برانگیزد آنان را بزبونی و خواری برمی‌انگیخته. آیا بخوانم شعری را که یکی از بزرگانتان در زمان مغول سروده؟! آری می‌خوانم و بیش از این پرده روی کار نمی‌کشم :
چون زهره‌ی شیران بدرد نعره‌ی کوس زینهار مده جان گرامی بفسوس
با هر که خصومت نتوان کرد بساز دستی که بدندان نتوان برد ببوس
آفرین بر بزرگ! می‌گوید : اگر جنگی با مغولان درگرفت قدر جان گرامی را بشناسید و روی برگردانیده بگریزید! می‌گوید : دست مغولان را که بخون کودکان شیرخوار ایران آلوده ببوسید!
  
پس از آن نوبت تیمور لنگ میرسد. این مرد آتشی بایران زد که هرگز نباید ایرانیان فراموش نمایند. در اسپهان بکینه‌ی آنکه چند تن اوباش دست بکسان او باز کرده بودند فرمان کشتار داد و هفتادهزار سر خواست. ببینید چه شیونی از شهر بلند گردید! آخ بیچارگان! در توس پسر پلیدش ده‌هزار سر خواست و چون ده‌هزار مرد بدست نیامد سپاهیان سرهای زنان و بچگان را بریدند و ده‌هزار سر درست گردانیدند. آخ بیچارگان! چنین ستمهای دلگدازی آیا چه نشانی از آنها در شعرهای ایران پدیدار است؟! آیا کدام قصیده یا قطعه را شاعری در اینباره سروده؟!
آنچه ما میدانیم هاتفی ظفرنامه سروده و بجای نفرین و نکوهش ، ستایشها و چاپلوسیها در برابر آن ستمهای نامردانه نموده. آنچه میدانیم بهنگام مرگ این سگ دوزخی ، شعرا ماده‌‌تاریخ برایش ساخته روانه‌ی بهشت جاویدانش گردانیده‌اند :
شهنشاهی که مأوایش بهشت جاودان باشد وداع شهریاری کرد و تاریخش همان باشد
اینان همه بجای خود : بر آن نادانان که در آنزمان زبونی نمودند می‌بخشیم. ولی چه خواهید گفت که نامردی در اینزمان ما شعر در ستایش تیمور سروده و داد فرومایگی و بیرگی داده!
رأیت تیمور شه گورکان چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیوان گذشت معدلتش ز آدم و حیوان گذشت
آری «معدلتش ز آدم و حیوان گذشت» دهانت شکسته باد ای نامرد!
در همان داستان تیمور ، یگانه شیرمردی که روی ایرانیان را سفید گردانید شاه‌منصور بود که با سه‌هزار شمشیرزن در برابر دویست‌هزار سپاه انبوه تیمور ایستادگی کرده دلاوریها نمود که تا پنجاه سال دیگر دربار تیموریان یاد آن را کرده و شگفتی می‌نمودند.
شعرای ایران بایستی نام این شیر دلیر را از زبان نینداخته و صد قصیده و قطعه درباره‌اش بسرایند و داستانش را موضوع مثنویها گردانند. فسوسا که هرگز نامش را نبردند و هیچگاه یادی از او ننمودند! من عارم می‌آید بگویم شعرای ایران باندازه‌ی مجنون تازی باین شیرمرد ایرانی ارج ننهادند.
آیا این دردها را نگوییم؟! آیا زبان از نکوهش این زشتکاریها بازداریم؟! آیا ما بد می‌کنیم میگوییم که باید به ظفرنامه‌ها آتش زده خاکسترش بباد داد؟!
این را هم ببرادران یادآوری می‌کنیم که نام تیمور را که بر بچگان می‌گزاریم شایسته‌ی ایرانیگری نیست. ایرانیان باید همیشه نام این پلید و پسرانش را با نفرین توأم سازند و اینست خواستارم اگر کسانی نام تیمور دارند آن را تغییر بدهند! شعرا نیز بجبران گذشته نفرین‌نامه‌ها بر آن ستمگر نابکار سازند. نیز مثنویها بنام شاه‌منصور بپردازند!
می‌آییم بزمان صفویه ، آیا در این دوره‌ی درخشان ، شعرا چه کاری را انجام داده‌اند؟ اگر از من می‌پرسید خواهم گفت : یاوه‌گویی ، ننگین‌کاری ، زشت‌کرداری.
از دیگران چه بگویم ـ محتشم شاعر معروف زمان شاه‌تهماسب به شاطر جلال نامی عشق ورزیده و شصت‌واند غزل بنام او سروده که باید گفت روی آدمیگری را سیاه گردانیده! ببینید بی‌آزرمی را تا بکجا رسانیده که غزلی بردیف «بیغیرتی» سروده و در مطلع آن می‌گوید :
دارم از دست تو بر سر افسر بیغیرتی می‌برم آخر سر خود با سر بیغیرتی
  

🔶 فرهنگ

بخش پایانی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶نکوخوییها ، بدخوییها

بخش پایانی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

روستای ماسوله در گیلان

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار هشتم
(تکه‌ی دوم)
چگونه كونزالو كشته گرديد؟.
از آنسو كاسگا نيز از روي اختياري كه داشت از نيكاراکوا و ديگر جاها سپاه خواسته او نيز گروه انبوهي بسرش گرد آورد كه يكدسته از آنها را در پاناما براي نگهداري آنجا گزارده خود با بازمانده در كشتيها نشست و آهنگ پرو كرد. درميان راه در جاهايي كه اسپانياييها بسيار بودند بخشكي درمي‌آمد و سمت خود را بآنها مي‌گفت. آنگاه آگاهيهايي درميان مردم مي‌پراكند در اين زمينه كه قانونهايي را كه درباره‌ي بي‌بهره گردانيدن اسپانياييها از زمينها بوده لغو گردانيده. ديگر آنها بكار بسته نخواهد شد. هر كس تاكنون هر گناهي كرده اگر بزير درفش دولت درآيد از گناهان گذشته‌ي او بازخواست نخواهد رفت. با اين نويدها مردم را بسوي خود مي‌كشانيد.

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش نهم

از زمان قاجاریان بگفتگو چه نیاز؟! ببینید معنی ادبیات چگونه گم شده و از میان برخاسته : صادق ملارجب آنچه رسوایی و بیشرمی است دریغ نداشته آشکار و با نام و نشان یاد بچگان را می‌کند. چنین سخنانی را که بایستی گوینده‌اش را زیر چوب خُرد کرد کسی با صد آرزو و امید آن را بچاپ رسانیده و اینکار را نیکی بادبیات ایران پنداشته.
یکی از دوستان من هم که باسپهان سفر نموده نسخه‌ای از آن را برای من ارمغان فرستاده. آری ارمغان ولی چه ارمغان زشت! چه ارمغان شوم! من چون آن را بدست گرفته یکی دو عبارتش را خواندم خدا می‌داند که چگونه خونم بجوش آمد و نفرین بآن شاعر نادان فرستادم.
دریغا گمراهی را ببینید چنین زشتکاریها را ادبیات می‌پندارند! آیا ما بیجا میگوییم که باید اینها را آتش زد و دامن ایران را از چرک و ننگ آنها پاک گردانید؟!. میگویند این مرد قرآن می‌نوشته و هرگز گِرد نابکاری نمی‌گردیده ، میگویم این دیگر بدتر. خاک بر سر نادانی که گناه ناکرده را بگردن بگیرد و بیهوده نام نابکاری بروی خود بگزارد!
در پیشامد مشروطه که سراسر ایران بشورید و زنان هم بشوریدند و دست همدستی بسوی آزادیخواهان دراز کردند از شعرا شاید ده تن به یاری برنخاستند و جربزه‌ی شعرسرایی خود را در این راه بکار نبردند. کسانی هم که این کار را کردند بیشتر آنان در آن گفته‌های خود نیز چاپلوسی از این و از آن کرده یا سخن از باده و دلبر بمیان آوردند. کوتاه‌سخن شعرهایی که سودی از آنها برخیزد نسرودند. این شگفت که بسیاری از آنان به «نسیم شمال» که شعرهای عامیانه می‌سرود ایراد گرفته گفته‌های او را که شاید بهتر از آنِ خود ایشان باشد درخور ارج نمی‌شماردند!
در اینجا من از خواهران و برادران خود مي‌پرسم :
آیا شعرهای ایرج‌میرزا شایسته‌ی نام ادبیات می‌باشد؟! آیا این هرزه‌گوییها و بی‌آزرمیها لکه‌ی ننگی بر دامن ایران نخواهد بود؟!
من با بودن خواهران خودم از موضوع ساده‌بازی که پاره‌ای شعرای بدنهاد بمیان آورده‌اند گفتگو نمی‌نمایم. ولی آشکار میگویم که هر زمان که شعری در اینباره در جایی خوانده یا از زبانی شنیده‌ام بی‌اختیار نفرین بگوینده و چاپ‌کننده‌ی آن فرستاده‌ام.
فراموش نمی‌کنم که چند ماه پیش تب کرده و خوابیده بودم چنانکه رسم است از دکان عطار قرص سردردی برایم خریدند من چون آن را باز کردم دیدم پاره‌‌ای روزنامه است و بر آن چند بیت شعر فارسی نگاشته یافته که از جمله این دو بیت در یادم مانده :
کام دل را یک شب از آن سیمبر خواهم گرفت وقت پیری عشقبازی را ز سر خواهم گرفت
گر پدر منعم کند از عشق آن زیبا پسر از پدر دل در هوای آن پسر خواهم گرفت
خدا گواه است از خواندن این شعرها تب را فراموش کردم بحالی افتادم که توگویی از خود بیرون شده‌ام. زبان گشاده آنچه نفرین بود بگوینده‌ی آن شعر فرستادم. کنون هم داد زده میگویم ای پیر تیره‌درون دهانت شکسته باد! دهانت شکسته باد ای پیر تیره‌درون!
آیا دیوان ادیب‌الممالک ادبیات است؟! آیا شاعری حق دارد که از کسانی تا پول می‌گرفته صدگونه چاپلوسی نماید و گردنفرازی و آزادگی را پایمال طمع گرداند و چون روزی اندک رنجشی از ایشان پیدا کرد اینزمان هم در بدزبانی اندازه نگاه نداشته روی مردمی را سیاه نماید؟!
شما ادبیات را به هر معنی که بگیرید جایی در آن باینگونه نادانیها پیدا نخواهید کرد. آیا این از ادبیات است که کسی کتابی چاپ کرده بیباکانه بنویسد من چون قاچاق بودم بفلان آبادی رفتم و مرا در آنجا نپذیرفتند و من شعرها را در آنجا ساختم. و ما چون شعر او را می‌خوانیم می‌بینیم زشتترین دشنامها را بخداوند دیه و خاندانش برشته‌ی نظم کشیده؟!
آیا نباید چاره باین سیاهکاریها اندیشید؟! آیا نباید معنی درستین ادبیات را بمیان نهاده دست این بی‌آزرمان را کوتاه ساخت؟!
آیا یک توده‌ی بنامی همچون ایران را می‌شاید که تا این اندازه آلودگی بردارد؟! آیا امروز بازهم دوره‌ی «ارغون و سنجر» است که کسانی سیاهکاریهای آنزمان را تکرار نمایند؟!
در اینجا سخن خود را بپایان می‌رسانم. دوباره باید بگویم که بجای کنفرانس بناله و درددل پرداختم و این ناگزیری است و از پیش ، خود می‌دانستم که چون بگفتار آغازم جوش دل رشته را از دستم خواهد گرفت و از حال عادی بیرونم خواهد کرد. از برادران و خواهران خرسندم و اینک سپاس می‌گزارم که باین درددل‌گویی من گوش دادند و امیدوارم که در آینده نیز همیشه همراهی و دلسوزی دریغ نخواهند داشت.

🔶 فرهنگ

همه‌ی بخشها در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 خود نمی‌كوشند و بكوشش دیگران نیز رشك می‌برند

بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶نکوخوییها ، بدخوییها

هر سه بخش در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

کتابخانه‌ی احمد کسروی ، کتابها ، روزنامه‌ها و نوشته‌های او و یارانش :
در کانال تلگرامی kasravi_ahmad

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار نهم
(تکه‌ی یکم)
پروييان در تمدن تا بكجا رسيده بودند؟..
اندازه‌ي تمدن پروييان ـ جداييها كه با مكزيكيان داشته‌اند ـ دين پروييان ـ يك عادت ناشاينده درميان آنها ـ بازماندگان كنوني آنها.
  
چنانكه خوانندگان ديده‌اند در اين كتاب يكي از جُستارها كه دنبال شده اندازه‌ي بهره‌مندي و بي‌بهرگي بوميان آمريكا از تمدن بوده. تمدن يا پيشرفت آدميان در راه نيكوتري خود تاريخ شيرين و درازي دارد و ما در گفتگو از پيدايش آمريكا ناچار بوده‌ايم بسخناني در آن زمينه درآييم.
پيدايش آمريكا نمونه‌هاي نيكي را از توده‌هاي آدمي ، در مراحل مختلف تمدن ، نشان داد. زيرا آنجا را كه پيدا كردند گروهي از بوميان بيكبار وحشي بودند و پس از ده‌هزارها سال هنوز گامي در شاهراه تمدن برنداشته بودند. گروهي ديگر كه مكزيكيان و پروييان بودند گامهايي برداشته ، ولي تا نيمه‌ي راه بيشتر نيامده بودند. از ديده‌ي تاريخ تمدن اينها درخور گفتگوست.