📘 شهریاران گمنام

بخش نخستین ـ 2

✴️ دیلمان و تازیان

ما چه میخواهیم؟
بخش 1 ـ تکه‌ی 2

مي‌گوييم : سختي زندگاني در اروپا از آنجا برخاسته كه چنين آييني نيست ، و اينكه از آغاز پيدايش اختراعها اين سختي رو بفزوني گزارده از آنست كه در سايه‌ی اين اختراعها ميدان نبرد آدميان با يكديگر پهناورتر ، و افزار نبرد فزونتر گرديده. در دويست سال پيش يك بازرگان يا يك افزارساز (صنعتگر) تنها با بازرگانان و افزارسازان شهر خود همچشمي و كشاكش كردي ولي اكنون چون در نتيجه‌ی راه‌آهن و اتومبيل و تلفن شهرها بهم پيوسته بايد با بازرگانان و افزارسازان همه‌ی شهرها كشاكش و همچشمي كند. اين اختراعها كه اروپاييان كرده‌اند پيش از همه در راه نبرد آدميان بكار مي‌رود. ماشينها بجاي آنكه دست آدميان را گيرد و رنج آنان را كم كند اين نتيجه را مي‌دهد كه يك تَن بدستياري آنها كار هزار تن را مي‌كند و بدينسان راه روزي را بر آنان مي‌بندد و پيداست كه اينان نيز آسوده ننشسته بزيان او كوششهايي خواهند كرد و هر دو سو در رنج خواهند بود. از اين گونه صد مثل توان آورد.

شرقيان اينها را هيچ نمي‌دانستند و از گرفتاريهاي اروپا آگاه نمي‌بودند. در همان روزها اروپا حال بدي مي‌داشت و هنگامي بود كه بيكاران در هر كشوري با مليونها شمرده مي‌شدند و هر روز آژانسها آگاهيهاي دلگداز از حال آنها مي‌رسانيد. شرقيان ارجي بآنها نگزارده و بروي خود نمي‌آوردند و اگر كساني پرواي آنها مي‌كردند گناه را بگردن «بحران» مي‌انداختند و همچنين در بديهاي ديگري كه گاهي از اروپاييان مي‌شنيدند گناه را از تمدن دانسته چنين مي‌گفتند : «تمدن اين زيانها را هم دارد». با يك شور و شتابي از همه چيز اروپا پيروي مي‌نمودند و پيشوايان با آواز بلند داد مي‌زدند : «بايد باطناً و ظاهراً و مادتاً و معناً فرنگي باشيم»1 . و انديشه‌ی همگي همين بود كه بايد دنبال اروپا را گرفت و رفت و به هر كجا كه آن برسد رسيد.

اين بيراهي اگر جلوگيري نشدي قرنها شرقيان را سرگردان ساختي و آشفتگيهاي بسيار درپي داشتي ، و دانسته نيست شرقيان كِي توانستندي بگمراهي خود پي برند ، و كي يارَستندي2 از آن راه بازگردند. گذشته از اينها با انديشه‌اي كه ما درباره‌ی شرق در دل ميداشتيم و بلندي آن را ميخواستيم بسيار ناسازگار بود. و آنگاه چون نگاه مي‌كرديم يك سنگ بزرگي را در سر راه خود مي‌ديديم. زيرا در سايه‌ی دلبستگي باروپا مردم از فهم و انديشه‌ی خود چشم پوشيده و براي نيك و بد و راست و كج ، ترازو و قاعده‌اي جز بودن و نبودن در اروپا نمانده بود. يك سخني كه يكي مي‌گفتي بايستي دليل آورد كه در اروپا چنين است و يا چنان نيست و گواهي براي گفته‌ی خود از زبان يك پرفسور يا دكتر اروپايي ياد كند ، وگرنه كسي گوش ندادي و آن سخن را نپذيرفتي.

هر چيزي كه در اروپا بوده بايستي نيك دانست. مثلاً روزي در نشستي گفتگو از سستي كارِ عدليه مي‌رفت و يكي ايراد مي‌گرفت كه يك محاكمه‌اي كه از هشت سال پيش آغاز شده هنوز بجايي نرسيده. ديگري بيدرنگ بپاسخ پرداخته چنين گفت : «در خود اروپا نيز چنين است. فلان همسايه‌ی ما تازه آمده و مي‌گويد يك محاكمه در پاريس چهل سال طول كشيده». از اين پاسخ ايرادگيرنده خاموش شد و بايستي شود. زيرا در آنروز دليل نيكي يا بدي همين بود و بس.

***
ـ اين گفته از حسن تقيزاده است كه بسيار آوازه يافته. ـ و
2ـ یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن ـ و

🔶 درباره‌ی صوفیان و درویشان

بخش سوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پاکخویی

بخش ششم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

رقص صوفیان پاکستانی

گدایی یک صوفی

مراسم یک دسته از صوفیان

📘 شهریاران گمنام

بخش نخستین ـ 3

✴️ نخستین جنگ دیلمان با تازیان

ما چه میخواهیم؟
بخش 1 ـ تکه‌ی 3

در نشست ديگري يكي از وكيلِ خود شكايت مي‌كرد و چنين مي‌گفت : «در اروپا يك وكيل بيش از خود موكل دلسوزي بخرج دهد و بكار علاقه‌مند مي‌شود». اين را كسي مي‌گفت كه باروپا نرفته و هيچ چيزي از وكيلان آنجا ندانسته بود ، و اين شيوه‌ی گفتگوي آنروزي بود كه در هر سخني نام اروپا بميان آورده شود و ستايش از اروپاييان بميان آيد. در اين باره بهترين گواهي را روزنامه‌هاي آنروزي مي‌دهد و ما نمونه‌هايي را از آنها نگه داشته‌ايم. مثلاً كتابفروشي پنج جلد كتاب چاپ كرده و ميخواهد آگهي درباره‌ی آن پراكنده كند آن را چنين عنوان مي‌كند : «در ممالك متمدنه چون يكي يك كتاب مهمي را چاپ كرد براي آن جشن ميگيرند و نسخه‌هايش را بسرعت خريداري ميكنند ...» يك روزنامهنويس كوچكي دانسته نيست بكجا تلفن كرده و پاسخ زشتي شنيده در روزنامه‌ی خود چنين عنوان مي‌كند : «در دنياي متمدن مردم با يكديگر مراعات ادب مي‌نمايند و شئونات هر كس را حفظ مي‌كنند ...» در يك روزنامه‌اي يكي از جوانان يك رشته گفتارها مي‌نوشت و در هر شماره يكي از خويها (اخلاق) را عنوان مي‌كرد و در همه‌ی آنها همين راه را مي‌پيمود. مثلاً امروز از «وفا» سخن رانده چنين مي‌نوشت : «وفا يكي از اخلاق عاليه و از كمالات انساني است وفا بر قيمت انسان مي‌افزايد ...» بدينسان چند سطر را پر كرده سپس چنين مي‌نوشت : «در اينجاست كه شرق از غرب جدا مي‌شود غربيان مردم باوفايي هستند ...» فردا از راستگويي سخن رانده همين رفتار را مي‌كرد. اينها را كسي مي‌نوشت كه نه غرب را ديده و نه غربيان را بهتر از ديگران مي‌شناخت. دوباره ميگويم : شيوه‌ی سخن گفتن و چيز نوشتن آنروزي همين بود و بزرگ و كوچك همين راه را مي‌داشتند. چيزي كه هست بزرگان از پرمايگي سخن را نيك پرورده از بدي آن مي‌كاستند و كوچكان از بيمايگي بدينسان زشت از آب درمي‌آوردند.
در اين هنگام كه بيست و چند سال از آغاز مشروطه مي‌گذشت روزنامه‌هاي ايران در همه جا گوهر خود را از دست داده و آن شور و خروشي كه در آغاز جنبش ، بنام ايران‌دوستي و برانگيختن مردم بغيرت و مردانگي از روزنامه‌ها ديده مي‌شد از ميان رفته و اينزمان همگي ستايشگر اروپا و بيرقدار اروپاييگري گرديده و بيشتر آنها كاري براي خود جز اين نمي‌شناختند كه هر زمان ستايشهاي گزافه‌آميزِ ديگري از غرب پيش آورند و هيچ فرصتي را براي اين كار از دست ندهند ، و پياپي تازيانه‌ها بر سر و روي ايرانيان نوازند ، و گاهي كار را تا اندازه‌ی بيشرمي پيش برند. فراموش نكرده‌ام روزنامه‌اي را كه در تهران پيدا شد و چند ماه بيشتر پراكنده نگرديد و چون شما شماره‌هاي آن را از ديده گذرانيد كمتر يكيست كه تازيانه‌ی نكوهش بر سر ايرانيان نمي‌زند و در يكي از آنها از چارلي چاپلين سخن رانده ايرانيان را نكوهش مي‌كند كه چرا چارلي چاپلين را كه در سراسر «عالم تمدن» شناخته شده نمي‌شناسند و بهمين دستاويز ايرانيان را «جاهل و وحشي» مي‌شمارد.
در آنروزها كه پيمان را تازه آغاز كرده بوديم يك داستاني رخ داد كه بهترين نمونه از اين لوس‌‌كاريهاي روزنامه‌هاست. بدينسان كه يكي از روزنامه‌هاي مصر داستان گزافه‌آميز شگفتي از محاكمه‌ی يك ميمون با يك كمپاني در فرانسه نوشت. اين كار او كه بسيار ناستوده بود ما ديديم يك روزنامه‌ی ايراني در اسپهان آن را برداشت و با پر و بالهاي ديگري كه از خود بر آن افزود و بچاپ رسانيد بدينسان : «يك فصل بر قانون مدني اروپا افزوده گرديد. در فرانسه براي حيوانات حقوق قايل شده‌اند. يك ميمون با يك كمپاني قرارداد كتبي بسته و چون كمپاني بقرارداد عمل نكرده ميمون وكيل گرفته و در عدليه عارض شده. عدليه دعوي او را بجريان انداخته. ميمون در تمام مدتِ محاكمه پهلوي وكيل خود ايستاده و بمذاكرات گوش مي‌داد ...»
اينهاست كوتاه‌شده‌ی دو ستون نوشته‌هاي آن روزنامه ، و شما اگر راستي را بخواهيد داستان اين بوده كه يكي از آنان كه به پروردن چهارپايان و آموختن آنها پردازند ميموني داشته و آن را به يك كمپاني فيلمبرداري باجاره داده براي آنكه در يك فيلمي كه درست مي‌كرده‌اند ميمون نيز باشد و بازيهايي كند ، ولي ميمون چنانكه خواست كمپاني بوده بازي نكرده و اينست كمپاني از پرداخت پول خودداري كرده و دارنده‌ی ميمون وكيل گرفته و دادخواهي كرده و در محاكمه‌اي كه مي‌شده ميمون نيز همراه آموزگار خود بمحكمه آمده و تا پايان محاكمه آنجا بوده. يك داستان ساده‌اي كه در همه جا مانند آن رخ دهد و مثلاً هر كسي تواند اسب يا چهارپاي ديگري كه دارد بديگري اجاره بدهد و اگر گفتگويي پيش آمد وكيل گرفته دادخواهي نمايد چنين داستان ساده‌اي را بآن رُويه[=صورت] انداخته و بدانسان پر و بال داده و به هم‌ميهنان خود نكوهش مي‌نمودند كه در اروپا براي چهارپايان «حقوق مدني» داده‌اند و ما پس مانده‌ايم و چنان كاري نكرده‌ايم.

🔶 درباره‌ی صوفیان و درویشان

بخش پایانی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پاکخویی

بخش هفتم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

📘 شهریاران گمنام

بخش نخستین ـ 4

✴️ نخستین جنگ دیلمان با تازیان

🔶 بجوانان و جوان‌اندیشگان

بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پاکخویی

بخش هشتم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)