📘 شهریاران گمنام

بخش یکمین ۳۱

✅ گفتار سومین ـ سالاریان در آذربایگان و اران و ارمنستان

✴️ حکمرانان بومی آذربایگان در زمان مرزبان [بخش دوم]

🔶ارزش اسكناس با پشتوانه نیست
(بخش سوم)

🔸ارزش آن [اسکناس] از قراردادیست كه مردم باهم دارند و اسكناس را وسیله‌ی مبادله شناخته‌اند.

🔶 ارزش اسكناس با پشتوانه نیست

(بخش سوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

✴️داوری پاكدلانه

آقای كسروی دارنده‌ی محترم مهنامه‌ی پیمان و پرچم

نگارنده یكی از شاعران و رماننویسان بودم ولی اخیراً بوسیله‌ی دوست خود آقای رحیمی با نوشته‌های سراسر حقایق شما مربوط شده‌ام و آنها را مطالعه میكنم بعمر گذشته تأسف میخورم كه چگونه با حفظ اشعار[؟]‌های پوچ یك مشت مردمان بیكار و بیعار بهدر رفته و چگونه از حقایق بدور بوده‌ام و چگونه با كیش بیهوده‌ی تقلیدی بسر می‌بردم و آن را حقیقت می‌انگاشتم و در نگهداریش تعصب بخرج میدادم. سابقاً كه اسم شما را می‌شنیدم كه بكیشها و شعرا ایراد میگیرید متغیر می‌شدم و دلتنگ میگردیدم و بدون اینكه گفته‌های شما را بخوانم و بیندیشم بایراد نابجا برمی‌خاستم ولی پس از آنكه كتاب راه رستگاری ، كتابی كه تاكنون نظیر آن دیده نشده ، كتابی كه حقایق را با زبان ساده و دلیل گیرا بیان نموده خواندم و باندیشه سپردم ، فهمیدم كه قضیه باین سادگی نبوده كه ما تصور كرده بودیم. شما برای هر یك از گفته‌های خویش دلیل آورده‌اید و آنها را با موازین عقلی و علمی باثبات رسانیده‌اید و مردم را به پیروی از فهم و خرد دعوت كرده‌اید. بنابراین هر كسی اگر در نوشته‌های شما اندكی تعقل نماید مطلب برایش روشن می‌شود و پاكدلانه پا بجلو نهاده و پشتیبانی نشان میدهد. همه‌ی كسانی كه نیروی خدادادی خرد را از دست داده و سست‌خرد گردیده‌اند یا منافع شخصی را به مصالح اجتماعی ترجیح میدهند و از پراكندگی و آلودگی توده استفاده میكنند و فكرشان درپی شكم‌چرانی و پول‌اندوزی می‌باشد بدیهی است از پذیرفتن نوشته‌های شما كه جزیی‌ترین سودی بحال آنان ندارد سر باز خواهند زد و مخصوصاً گروهی كه با نشر خرافات و ترویج موهومات ، یك عده مردم را بدور خود جمع كرده و دستگاهی برای خود آماده نموده و شرافت وجدان را زیر پای گذارده و از دستمزد دیگران زندگی كرده و نان میخورند با شما مخالفت خواهند كرد. چون دلیلی در برابر گفته‌های استوار شما ندارند ناگزیر بیاوه‌گویی و هوچیگری متمسك خواهند شد بطوری كه می‌بینیم و مشاهده میكنیم. ولی اینها عمرشان كوتاه است و از بدگویی نتیجه نتوانند گرفت و نخواهند توانست در برابر كوششهای پاكدلانه‌ی پیمانیان كه اراده‌ی خدا را اجرا میگردانند مقاومت نموده و به دغلكاری خود ادامه دهند. عنقریب بساطشان بهم خورده و بكیفر اعمال ناشایست خود خواهند رسید و فیروزی با پیمانیان خواهد بود. در پایان اضافه میكنم نویسنده افتخار دارم كه در شمار پیمانیان و پاكدینان می‌باشم.
عقیلی

(پرچم روزانه شماره‌ی 234)

🔶 گفتگو یا خودنمایی
بخش پایانی

🔸چون چند تن باهم نشستند و یکی سخن آغاز کرد دیگران گوش دهند و گفته‌های او را نیک بسنجند و اگر یکی را نفهمیدند با زبان نرم بپرسند و هرگاه گوینده گردن ننهاد و ایستادگی نشان داد او را بنادانیش واگزارند و بیهوده گفتگو را دنبال نکنند.

🔸 کسی که خردمند است چون سخنی را گفت و دیگران بیپایی آن را بازنمودند خرسندی می‌نماید و بیدرنگ گفته‌ي خود را پس گیرد. سخنی نادانسته سرودن ننگ نیست بر روی چنان سخنی ایستادگی کردن ننگ است.

🔸اندازه‌ي خرد هر کسی بیش از همه در گفتگو پدید آید. یک مرد خردمند هرگز سخن را به پیکار نکشاند و یک بیخرد در همه سخن بکشاکش پردازد.

🔶 گفتگو یا خودنمایی

بخش پایانی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

ما چه میخواهیم؟
بخش سوم ـ تکه‌ی 6

🔸اين چه زيان دارد كه يك راه نيكي براي جهان در شرق باز شود و اين بار هم غربيان پيروي از شرقيان نمايند؟!. جز پستي نهاد و رشك پليد چه چيز ديگر شما را از همراهي با ما بازمي‌دارد؟!.

🔸«دين بايد با دانشها سازگار باشد.»

روزي در نشستي كه اين سخنان ميرفت ، و ما از گرفتاريهاي اروپا گفتگو مي‌كرديم ، يكي از باشندگان[=حاضران] كه رشك و پستي ناآسوده‌اش گردانيده بود و خاموشي نمي‌توانست چنين گفت : «بسيار خوب ، حالا ما باروپاييان برسيم!» اين را گفت و بفيروزي سري تكان داد. خواستش آنبود كه سخن بريده شود و گفتگوهاي ديگري بميان آيد. گفتم : نخست آنكه شما با اين راهي كه مي‌رويد باروپاييان هيچگاه نخواهيد رسيد. مردمي كه ده پانزده تيره‌اند و هر تيره بزيان ديگران مي‌كوشند ، مردمي كه فريب يكمشت شرقشناسان بدخواه را خورده بنام ياوه‌بافان زمان مغول هياهو بلند مي‌كنند ، مردمي كه همچون كودكان سود از زيان نشناخته مردان جانفشاني را كه در تاريخ خود مي‌دارند فراموش كرده و نامهاي يكمشت ياوه‌بافان را زنده مي‌گردانند ، مردمي كه چشم ديدن هيچ كوششي را در توده‌ی خود ندارند و از شنيدن نامهاي ثقة‌الاسلام و ياران او كه در راه كشور جان باخته‌اند آزرده مي‌شوند ، مردمي كه مي‌خواهند نكوشند و زنده بمانند و پيش روند ـ چنين مردمي بهيچ جا نرسند. دوم آنكه چنان گير پس از سالها رنج و كوشش باروپاييان رسيده‌ايد آيا نه آنست كه دوباره بايد بكوشيد و به يك رشته گرفتاريهاي خود چاره انديشيد؟!. پس چه شده كه ما راه بهتري را نشان مي‌دهيم و شما بدينسان رشك و خشم از خود مي‌نماييد؟!. آخر اين چه زيان دارد كه يك راه نيكي براي جهان در شرق باز شود و اين بار هم غربيان پيروي از شرقيان نمايند؟!. جز پستي نهاد و رشك پليد چه چيز ديگر شما را از همراهي با ما بازمي‌دارد؟!.
اينان گناهشان كوچك نيست. اينان مي‌خواهند با رشك و پستي در برابر خواست خدا ايستند. مي‌خواهند جلو يك كار بسيار بزرگ تاريخي را گيرند. اگر اين راه در اروپا باز شدي و يك تن اروپايي باين برمي‌خاستي اينان از دور بآن گراييدندي و بنامش بخود باليدندي. ولي چون از شرق پيدا شده از بدنهادي دشمني مي‌نمايند. در سالهاي نخست تا ديرگاهي هميشه مي‌گفتند : «اينها را خود اروپاييان هم مي‌دانند.» برخي بيشرمي را بآنجا مي‌رسانيدند كه بگويند فلان پرفسور همه‌ی اينها را نوشته. مردي در انجمني گفتاري راند و چنين گفت : «كتاب «آيين» از تركي عثماني ترجمه شده من تركي آن را خوانده‌ام». اينست مي‌گويم : گناه اينان كوچك نيست و مي‌بايد آشكاره پستيشان را به رخشان كشيد.
در جهان همه‌ی كوششها براي آنست كه مردم در راه آسايش توده و پيشرفت كار آن از سود و دلخواه خود درگذرند و اينان بآن مي‌كوشند كه در راه دلخواه خود همه چيز توده را از ميان ببرند و جلو همه‌ی كوششها را بگيرند.
نخست كه نام دين مي‌برديم نوانديشان و پيروان اروپا روي درهم مي‌كشيدند و رنجيدگي مي‌نمودند و بگمان ايشان ما مردم را به بازپس مي‌برديم. سپس چون دين را معني كرديم و خواست خود را روشن گردانيديم پيروان كيشها رنجيدگي نمودند و بايراد و گله پرداختند. يك چيز شگفتي كه ديديم اين بود كه كساني از آنان كه ديروز بنام بيديني رنجيدگي مي‌نمودند امروز ديديم بنام هواداري از كيش (كيش پدري) بايراد برخاستند و اين چيزي بود كه اگر نديديمي بآساني باور نكرديمي.
مي‌بايست به هر دو دسته پاسخ دهيم و با هر دو بكوشيم. با نوانديشان كار تنها اين نبود كه با يكمشت لگام‌گسيختگان بيمايه كه گوش بهيچ سخني نمي‌دادند بجنگيم. يك كار بسيار بزرگ ديگر رفتاري بود كه با دانشها و فلسفه‌ی مادي پيش گيريم. اينها هر يكي همچون كوهي در برابر ما مي‌ايستاد و ما نبايستي آنها را ناديده انگاريم. ما هميشه توانيم كه بهياهوي اين و آن و بايرادهاي بيهوده كه مي‌كنند ارج نگزاريم و همه را ناديده انگاريم ، ولي نتوانيم با جلوگيري كه رو نموده و يا دشواري‌اي كه پيش آمده بي‌پروايي نماييم. ما مي‌دانستيم كه بايد بدانشها ارج گزاريم و جايگاه آن را با دين روشن گردانيم و گره‌ فلسفه‌ی مادي را باز نماييم.
نخست از دانشها سخن مي‌رانيم : ما گفتيم : «دين بايد با دانشها سازگار باشد.» اين سخني بود كه بايستي بگوييم. دين كه مي‌خواهد معني جهان و زندگي را بشناساند و مردمان را با راستيها آشنا گرداند ناگزير بايد با دانشها بكنار آيد و از آنها سود جويد ، ناگزير بايد با آنها سازگار باشد. چيزي كه هست مي‌بايست ما دانش را هم معني كنيم و خواست خود را از آن روشن گردانيم.

رود آتاباسکا از کوههای ایالت آلبرتا در کانادا سرچشمه گرفته پس از گذشتن از راهی دست‌نخورده و قشنگ بدریاچه‌ی آتاباسکا میریزد.

📘 شهریاران گمنام

بخش یکمین - ۳۲

✅ گفتار سومین ـ سالاریان در آذربایگان و اران و ارمنستان

✴️ مرگ مرزبان و جانشینی پسر او جستان

🔶 گفتگو یا خودنمایی

همه‌ی بخشها در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 آیا زر و سیم ثروت نیست؟!..

🔸هر كالایی كه خریدار دارد و در مقابل آن دارنده‌ی آن كالا به هرچه احتیاج دارد میدهند و تبدیل مینماید ثروت است و تمام محصولات زمینی هم اینحال را دارد.

🔸چون فلزات بعلت كمی و فراوانی در مقابل یكدیگر ارزان و گران هستند و زر و سیم هم كه از تمامی آنها بسیار كمتر بدست می‌آید گران و مرغوبتر است.

🔶 آیا زر و سیم ثروت نیست؟!.

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 انديشه راه فهم است

🔸 امروز از بدترين دردها اين پراكندگي انديشه‌هاست.

🔸كساني اگر روان پاك دارند چون ببينند مردي رنج و سختي بخود هموار كرده پاكدلانه بنيكي توده مي‌كوشد و پندارهاي بيخردانه را دنبال كرده از ريشه برمي‌اندازد بسيار خشنود گردند و مردانه به ياري برخيزند.

🔶انديشه راه فهم است

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶ما چه میخواهیم؟
بخش سوم ـ تکه‌ی 7

🔸دانش آنست كه نتيجه‌ی دريافتهاي آدمي باشد و يا در سايه‌ی آزمايش و جستجو بدست آيد. رويهم‌رفته تا چيزي بيگمان نگردد از دانش نتوان شمرد.

يكي از اينان كه پيمان هم ميخواند نزد من آمده مي‌گويد : «چه اهميتي باين علوم مي‌دهيد؟!. علوم چيزي را كشف نكرده .. مجهول اندر مجهول. سرّ الكتريسته كشف شده؟!. سرّ قوه‌ی جاذبه كشف شده؟!..» ما چون گاهي در پيمان از شناخته نبودن راز الكتريك و نيروي كشش سخن رانيم بدبخت ميخواهد گفته‌هاي خودمان را برويمان كشد. گفتم : راست است كه دانشها همه چيز را روشن نگردانيده و نادانسته‌ها بسيار مانده. ولي اين دليل آن نيست كه ما از دانسته‌ها هم چشم پوشيم. اگر راز الكتريك دانسته نشده ما نبايد گردش زمين و چگونگي پيدايش ابر و صد مانند اين را كه دانسته شده كنار گزاريم. بيگمان در پزشكي چيزهاي نادانسته فراوان خواهد بود. ولي از اينجا ما نبايد دانشهايي را كه درباره‌ی ميكروبها و چگونگي بيماريها بدست آمده ناديده انگاشته و به يك افسانه‌ی كهن درباره‌ی «جن‌زدگي» باور كنيم و داستانهايي را كه در انجيل درباره‌ی مسيح و بيرون كردن جنها از تنهاي بيماران آورده شده بپذيريم.
يك دسته‌ی ديگري از اين راه پيش مي‌آيند كه دانشها را با آنچه از گفته‌هاي برانگيختگان و پيشوايان ديني در دست مي‌دارند سازش دهند ، و مثلاً جمله‌اي را از قرآن يا از حديث گرفته مي‌گويند : «اين آيروپلان[=هواپیما] را مي‌گويد». از سي و چهل سال باز اين دستاويزي براي فريبكاراني شده و در اين باره لوسي و خنكي بي‌اندازه از خود نموده‌اند و ما را در اينجا فرصت گفتگو از آنها نيست. در يكسو كساني ايراد مي‌گيرند كه در داستان ذوالقرنين قرآن براي زمين مشرق و مغرب ياد مي‌كند و اين دليل است كه آن را كره نمي‌داند و در يكسو كسي كتاب نوشته مي‌گويد قرآن نه تنها كره بودن زمين بلكه چرخيدن آن را بگرد خورشيد و بگرد خود و ديگر چرخيدنهاي گوناگونش را هم آگاهي داده. يك كتاب آسماني كه براي دستور زندگاني بوده اينان از آن دانشهاي طبيعي بيرون مي‌آورند.
يك دسته‌ی ديگري ، از دانشها دستاويز ديگري پيدا كرده چنين مي‌گويد : «اگر تلگراف و تلفن و مانند اينها را دويست سال پيش از اين گفتندي بيگمان مردم باور نكردي ولي امروز ما آنها را مي‌بينيم و ناگزيريم باور كنيم .. » خواستشان اينست كه داستان هزار سال زندگاني خضر و مرده زنده گردانيدن مسيح و مانند اينها كه شگفت مي‌نمايد و كساني باور نمي‌دارند هم از اينگونه ميباشد و همگي راست است. اينان از دانشها اين نتيجه را مي‌گيرند كه هر كس هر چيز نشدني و باور نكردني كه گفت بايد پذيرفت و بچون و چرا برنخاست ، و اين نتيجه‌ی بسيار شگفتي است كه مي‌گيرند. اينان تلگراف بي‌سيم و راديو و مانند آنها را كه مي‌بينند چنين مي‌پندارند كه بي‌افزار و از يك راه بيرون از آيين طبيعت كار مي‌كند و اينست ميخواهند هرچه كارهاي بيرون از طبيعت باز گفته شود كسي ايراد نگيرد. در اينجاست كه بايد گفت بيچارگان سررشته را گم كرده‌اند. بايد گفت زبون و دستگير نادانيهاي خود شده‌اند. دانشها كه صد آگاهي بسيار گرانبهايي را دربر ميدارد اينان رفتارشان با آنها اينست.
اينها همه بيهوده است. اينان نه معني دين را مي‌شناسند و نه درباره‌ی دانشها آگاهي درستي ميدارند. اينان چندان دورند كه من نمي‌دانم با چه زبان اندازه‌ی گمراهي و ناپاكدلي ايشان را بازنمايم. دين اگر براي بازنمودن معني زندگاني و نزديك گردانيدن مردمان براستيهاست بايد از دانشها بهره جويد نه اينكه با آنها دشمني كند.
ما از گام نخست گفتيم : «دين بايد با خرد و دانش سازگار باشد». اين ترازويي بود كه بدست داديم ترازويي كه سنگ آن خرد و دانش و كالايش دين است. ولي اين بتنهايي بس نبودي و چه‌بسا زيانها از آن برخاستي. ارزش يك ترازو در سنگ آن ميباشد. كسي كه ترازو بدست مردم مي‌دهد بايد سنگ آن را نيز درست گرداند و با دست خود سپارد.
ما مي‌گفتيم : «دين بايد با خرد و دانش سازگار باشد» ، در جايي كه مردم معني خرد و دانش را نمي‌دانستند و هر كس توانستي هوس يا پندار خود را «خرد» خواند و يا بافندگيهاي اين و آن را «دانش» نامد. چنانكه همين كار را مي‌كردند. بارها مي‌گفتند : «من عقلم اينطور حكم مي‌كند كه فهميده‌ام با عقل ديگران كار ندارم» ، يا نوشته‌هاي فلان پروفسور و بهمان فيلسوف را پيش كشيده مي‌گفتند : «پس اينها عالم نبودند؟!».
ما ناگزير شديم چه درباره‌ی خرد و چه درباره‌ی دانشها گفتارهاي فراوان نويسيم و آنها را معني كنيم. درباره‌ی خرد داستان كوششهاي خود را نوشته‌ايم. درباره‌ی دانشها هم گفتيم : «نه هر آنچه با اين نام خوانده مي‌شود براستي دانش مي‌باشد. ما از اين كلمه يك معناي جدايي ميخواهيم. دانش آنست كه نتيجه‌ی دريافتهاي آدمي باشد و يا در سايه‌ی آزمايش و جستجو بدست آيد. رويهم‌رفته تا چيزي بيگمان نگردد از دانش نتوان شمرد».