🔶 گام نخست از هوسها درگذشتنست

🔶 یک داستان شنیدنی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 مردم چگونه نیک شوند؟!..

🔸از شرق از هزار سال باز جز بدآموزان و فريبكاران برنخاسته و اينان هر كدام مردم را براه ديگري كشيده‌اند و صد پراكندگي بميان ايشان انداخته‌اند

🔸در يك توده راه نيكي چيست؟... آيا اينست كه هر كسي هرچه را نيك دانست بكار بندد و يا براي نيك و بد بنيادي هست؟.. اگر مي‌گوييد راه اينست كه هر كسي خود نيك و بد را بشناسد اين همانست كه امروز هست و جاي هيچ گله نمي‌باشد. امروز مردم هر كسي آنچه را كه نيك مي‌داند مي‌كند و ديگر گفتن اينكه «مردم چرا نيك نمي‌شوند» براي چيست؟!..

🔶 مردم چگونه نیک ‌شوند؟!..

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶گواهی پاکدلانه

🔸جوانان بخوانند

بطوری که من در مسافرتهایی که در چند شهر کشور خود من‌جمله تهران ، اصفهان ، کرمانشاه ، مشهد ، ملایر ، بروجرد ، خوزستان و غیره نموده‌ام اغلب جوانان تحصیل کرده را دیده‌ام که بیشتر اوقات خود را در خرابات و خانقاه‌ها با کشیدن افیون و چرس و غیره تلف نموده و فرصت گرانبهایی را که برای خدمت به میهن و کسب روزی و سایر کارهای عام‌‌المنفعه در دست دارند باین طریق از بین برده هم روزانه مبالغی وجه بیهوده که هیچگونه نفعی بحال ملت و مملکت ندارد بیجهت تلف نموده و هم با استعمال افیون و سایر مسکرات بنیه‌ی خود را ضعیف می‌نمایند.
در این موقع که ستاره‌ی فروزان : پرچم از افق مطبوعات کشور طلوع نموده و دانشمند گرانمایه (آقای کسروی) با یک دانش و بینش مخصوص دردهای ما را یکان یکان شمرده و راه چاره‌ی آن را بما نشان داده و خود پیش از همه در این راه کوشش میکنند و زحمت می‌کشند و رنج می‌برند و گامهای بلندی بسوی مقصود پیش رفته و میروند بطوری که دیگر برای خود راحتی نگزارده‌اند خیلی بجا و بموقع خواهد بود ما جوانان که چشم و چراغ میهن هستیم بجای پرداختن باینگونه کارهای خانمانسوز از ایشان پیروی نموده و گفته‌های خردپذیرشان را که منظوری جز ترقی و سرافرازی و سعادت و نیکبختی توده‌ی ایرانی و شرق بلکه همگی جهان ندارند با جان و دل پذیرفته و خود را از قید این زندگی سراسر ننگ و بدبختی نجات و بشاهراه سعادت و ترقی رهبری نماییم.
آبادان ـ خسرو سلیمانیانی
(پرچم روزانه شماره‌ی 229)

ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 7

اينها هر يكي از ارجدارترين دانستنيهاست ، و هر يكي درخورِ آن است كه يك كتاب جداگانه در پيرامون آن نوشته گردد. بيهوده نيست گفته مي‌شود بايد بنيادگزار دين و باز كننده‌ی شاهراه زندگاني داراي نيروي خدايي باشد ، زيرا با آن نيروست كه مي‌توان اينها را دريافت.
نادانكِ ستبررو كه از هيچ يكي از اينها آگاه نيست با يك خشم و تندي مي‌گويد : «مگر پيغمبر ما نگفته نيك باشيد؟!. ديگر چه ميخواهيد؟!.» اينان با اين ناداني چه بودي اگر خود را دانا نشماردندي؟!.چه بودي اگر گردن نكشيدندي؟!. چه بودي اگر باندازه‌ی عربهاي بياباني فرهنگ داشتندي؟!.
بنياد همه‌ی نيكيها شناختن خداست. چنين انگاريد يك بيديني ميخواهد خدا را بشناسد و ديندار گردد آيا از روي كدام كيش آن را شناسد ، و بسخن كدام دسته گوش دهد؟!. شيعي ، يا سني ، يا اسماعيلي ، يا علي‌اللهي ، يا صوفي ، يا بهائي ، يا مسيحي ، يا زردشتي ، يا جهودي؟!. هر يكي از كيشها سخن ديگري درباره‌ی خدا مي‌راند ، او گفته‌ی كدام را پذيرد؟!. پس چگونه مي‌گوييد مردم اگر بدند گناه دين چيست؟!. پس چرا نمي‌فهميد كه مايه‌ی بدي مردم بيش از همه دينست؟!.
مي‌گويند : گناه دين چيست؟!. مي‌گويم : گناه دين آنست كه گوهر خود را از دست داده ، آنست كه به ده و اند رنگ افتاده ، آنست كه بجاي خداپرستي كسان‌پرستي شده ، آنست كه پر از پندارهاي بيپا و افسانه‌هاي خنك گرديده ، آنست كه از زمان دور افتاده و مردمان را راه نمي‌تواند برد ، آنست كه بپيروان خود ياد مي‌دهد دربند زندگي نباشند و همه بدرگذشتگان پردازند ، آنست كه ياد مي‌دهد چشم براه يك ناپيدايي باشند. گناه بيشتر از اين چه باشد؟!.
يك بهانه‌ی ديگرشان : مي‌گويند : «مردم دين را بكار نمي‌بندند اگر بكار بندند همه‌ی چيزها درست شود». مي‌گوييم بسيار بهتر است كه بكار نمي‌بندند. سني و شيعي اگر كيشهاي خود را بكار بندند جز آن نخواهد بود كه كشاكش بر سر علي و عمر را از سر گيرند. شيخي و متشرع و كريمخاني اگر كيشهاي خود را بكار بندند جز آن نخواهد بود كه از هم جدا زيند. اگر اين كيشها بكار بسته شود جز آن نخواهد بود كه باز كاروانهاي كربلايي و مشهدي بيشتر گردد ، جز آن نخواهد بود كه روضه‌خوانيها و دسته‌بازيها راه افتد و يك نيم سال با گريستن و سينه زدن بگذرد ، جز آن نخواهد بود كه دسته‌هاي «انتظاريون» بندند و دعاي «ندبه» خوانند ، و پياده و سواره به بيابانها افتاده جستجوي امام ناپيدا كنند ، جز آن نخواهد بود كه بازارها پر از درويشها و گل‌ِمولاها گردد ، جز آن نخواهد بود كه در هر شهري مجتهدها و امام‌جمعه‌ها فراوان شوند.
آنروز كه بكار مي‌بستند اينها بود ، امروز هم اگر بكار بندند همانها خواهد بود ، يك رشته كيشهاي بيپاي بيخردانه ، بكار بستنش جز زيان چه نتيجه خواهد داد؟!.
چون از «انتظاريون» نام بردم داستانشان را بنويسم : در جاي ديگري از دفترچه‌ی «سياست حسينيه» نام برده‌ام. اين دفترچه را تاريخچه‌ی درازي هست. در سال ١٣٢٧ كه در ايران شور آزاديخواهي بسيار بالا گرفته ، و آزاديخواهان پس از يك سال و بيشتر جنگ با محمدعلي‌ميرزا فيروز درآمده و تهران را هم گشاده بودند ، و دشمنان آزادي كه بيشتر ملايان و روضه‌خوانان و پيروان آنان بودند پس از ايستادگيها و كوششها نوميد شده و آتش سينه‌هاشان رو بخاموشي نهاده بود و از آنسوي سپاه بيگانه يكنيم كشور را گرفته و همه‌گونه نيرنگها براي كاستن از شور آزاديخواهان و كم كردن از نيروي آنان بكار مي‌رفت ، ناگهان اين دفترچه بميان افتاد ، و توگويي نفت بروي آتش ريختند و در همه جا ملايان و روضه‌خوانان و مردم عامي بتكان آمدند : «پس فرنگيها امام حسين را مي‌شناسند و شما نمي‌شناسيد اي بيدينها !» ، اين را گفته بشور برخاستند.
بيش از همه در تبريز اين شور برخاست. نخستين نتيجه اين بود كه همگي روضه‌خوانان كه بيش از دويست تن بودند دست بهم داده و چنين نهادند كه در بازارها و كويها روضه‌خوانيهاي همگاني برپا كنند. نخست در بازارها اين كار را كردند. يك بازار را مي‌گرفتند و از اينسر تا آنسر فرش مي‌گستردند و درميانه منبر مي‌گزاردند و جلو آمد و شد را بسته آنجا را انجمني مي‌گردانيدند و روضه‌خوانها هر يكي با پيرواني آمده گرد مي‌شدند و يكي پس از ديگري بمنبر رفته و مردم را گريانيده پايين مي‌آمدند. سه روز و چهار روز بدينسان بسر برده و سپس از آنجا برخاسته و پس از چند روزي جاي ديگري از بازار را مي‌گرفتند ، و در همه‌ی اين كارها دشمني خود را با مشروطه و آزادي فراموش نمي‌كردند.

دین آنست كه امروز ایرانیان بدانند كه این سرزمینی كه خدا بایشان داده چگونه آباد گردانند و از آن سود جویند و همگی باهم آسوده زیند و خاندانهایی به بینوایی نیفتند و كسانی گرسنه نمانند و دیهی ویرانه نماند

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۲۳

✳️ گفتار دومین - پادشاهان آذربایگان

✴️ درآمدن غزان چهارمین بار بآذربایگان

🔶 یك نامه‌ی سراپا راستی
(بخش یکم)

🔸چون میدیدم با همه‌ی تلخی و ناگواری یك رشته حقایق شیرین را برشته‌ی نوشتن كشیده كه با خواست دیرینه‌ی من سازش دارد انزجار خود را تسكین میدادم.

🔸با خود فكر میكردم كه مبادا در پس این پرده نیرنگهای دیگری باشد كه در ظاهر بسود ما ولی در باطن بزیان ما یعنی بزیان توده‌ی ایران تمام شود

🔸همان كسانی كه قصاید دویست و سیصد شعری در مدح اعلیحضرت پهلوی سروده و در سایه‌ی آن چاپلوسی‌ها خود را بجلو انداخته بودند هنوز آن شاه از مرز ایران نگذشته بود زبان بدگویی باز كردند و یاوه‌های فضاحت‌آوری مانند تصنیف قصر سعدآباد سرودند.

🔶یک نامه‌ی سراپا راستی

(بخش نخست)

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 مردم چگونه نيك شوند؟!..
(بخش دوم)

🔸يك كس كه بلغزشگاهي افتاده او را بايد كه زير پاي خود پايد نه آنكه چشم به آسمان دوزد و ستاره‌شماري كند. در توي لجنزار ستاره‌شماري جز نشان ناداني نتواند بود.

🔸تازگي و كهنگي نشان نيكي يا بدي يك چيز نتواند بود.

🔸در جايي كه پايه براي نيك و بد نيست چه دوري دارد كه كسي يك حالي را نشان نيكي يك چيز گيرد و ديگري همان حال را نشان بديش شمارد و همين اكنون اين كار رواج مي‌دارد.

🔸هزاران كسان خود را پيشوا مي‌شمارند و ترازوي نيك و بد را در دست خود مي‌انگارند و اين از سخت‌ترين سخنانست كه بشنوند «نيك و بد شناخته از هم نيست».

🔶 مردم چگونه نیک ‌شوند؟!..

(بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 8

پس از ديري اين را بكويها انداختند. در تبريز هفده و هجده كوي از بزرگ و كوچك شمرده مي‌شد ، نوبت بنوبت آنها را گرديدند. ما آنزمان در هُكماوار مي‌نشستيم. آن كويِ دور و كوچك را هم فراموش نكردند و نوبت بآنجا هم رسيد ، و من چون گزارش اينجا را با ديده ديده‌ام بهتر توانم ستود.
آنزمان در تبريز روضه‌خوانهاي بنامي بود : اين كيست؟.. سلطان‌الذاكرين است با سه پسر خود مي‌آمد ، اين كيست؟ حاجي ملا جعفر عربي‌خوانست (تركي را با لحن عربي ميخواند) با چهار پسر خود مي‌آمد ، اين كيست؟! حاجي‌محمدعلي دَوَچيست ، اين كيست؟! حاجي ملا اسماعيل قره‌آغاجيست ، اين كيست؟! حاجي جناب سرخابيست ...
بدينسان پي هم مي‌آمدند ، و چون چايي خورده و چپق و قليان كشيده شد روضه‌خواني آغاز گرديد. من اين هنگام آغاز جوانيم بود و از اين گونه تماشاها بازنايستادمي ، روز نخست همه را با آنان بودم. آنروز همه روضه‌ی علي‌اصغر خواندند. اين شيوه درميان ايشان بود كه در نشستي كه يكي فلان روضه را خواندي ديگران بايستي دنباله‌ی آن را گيرند. در اينجا چون روضه‌خوانِ نخستين روضه‌ی علي‌اصغر خواند ديگران همه دنباله‌ی آن را گرفتند ، ولي چِسان[=چطور]؟!. يك داستان كوچكي كه دو سطر بيش نيست چگونه بيست و سي تن روضه‌خوان همه از آن گفتند؟!.
ديدني بود كه چه دروغها بافتند ، و چه افسانه‌هايي سرودند ، علي‌اصغر را در خواب ديدند ، و بمحشرش آوردند ، و از جايگاه بس بلندش در نزد خدا سخن راندند ، و در بهشت برايش عروسي كردند. از چيزهايي كه مي‌بايد نويسم و هميشه بماند ، اينست كه پيدايش شفق (سرخي آسمان) را از خون علي‌اصغر ستودند : «خون علي‌اصغر اگر بزمين رسيدي درياي خشم خدا بجوش آمدي و جهان را زير و زبر گردانيدي ، امام نگزاشت خون او بزمين ريزد و با دست آن را گرفت و بآسمان پاشيد و سرخي آسمان از آن پيدا شد». اين را بارها شنيده بودم و آنروز هم شنيدم.
نتيجه‌ی ديگر «سياست حسينيه» پيدايش دسته‌هاي «انتظاريون» بود. در آن دفتر مرد فرنگي «باور داشتن به يك ناپيدايي ، و چشم براه پيدايش او داشتن» را مي‌ستايد و سودهايي براي چنان باوري ياد مي‌كند. از همينجا عنوان بدست ملايان افتاد و نخست در مشهد شيخ محمد نامي از ملايان اسپهان برخاست و دسته‌ی «انتظاريون» (بيوسندگان) پديد آورد ، و از آنجا بشهرهاي ديگر رسيد و به تبريز هم آمد. صد تن و دويست تن و هزار تن در يكجا گرد مي‌آمدند و «دعاي ندبه» مي‌خواندند ، و از دير كردن امام ناپيدا مي‌ناليدند ، و مي‌گريستند ، و كم‌كم كار را بشيون كردن و بسر و روي خود كوفتن مي‌رسانيدند و كساني افتاده از خود مي‌رفتند ، و از بامداد تا شامگاه با اينها بسر مي‌بردند. آرزوشان اين بود كه با زور گريه و ناله امام ناپيدا را به بيرون آمدن وادارند.
در تبريز داستان ديگري پيش آمد ، و آن اينكه چون از ناله‌ها و سر و رو كوفتن‌ها نتيجه نشد پيشواشان كه يك سيدي بود چنين گفت : همه با هم رو بكربلا آوريم و برويم آيَفت (حاجت) خود را از آن درگاه بخواهيم. اين پيشنهاد را پذيرفتند ، و همگي از توانگر و بيچيز ، و از سواره و پياده براه افتادند. نمي‌دانم چند هزار تن رفتند ، و چه اندازه از ايشان در راه از پا افتاد و مرد و چه اندازه بازگشت. از اينها آگاهي نمي‌دارم و بسيار دور مي‌بودم ، ولي اين مي‌دانم كه صد خاندان بگدايي افتاد و فلان سبزيفروش و بهمان چيت‌فروش كه بشور آمدند و خاندان خود را بي‌نگهدار گزارده و رفتند ، پس ازو بچه‌هايش گرسنه مانده و بگدايي افتادند و پس از بازگشت هم خود آنان تهيدست و بيمايه مانده جز گدايي چاره نيافتند.
نيك بياد مي‌دارم كه در آن سال گدايان نويني در كوچه‌ها پيدا شده و براي آنكه دلها را بيشتر بتكان آورند چنين مي‌گفتند : «ما پدرمان بكربلا رفته».
اينست داستان «انتظاريون». آنان كه مي‌گويند : «مردم دين را بكار نمي‌بندند ...» اينها را فراموش كرده‌اند ، و يا از بدي و زشتي اينها آگاهي نمي‌دارند.
اينان از يك چيز هم ناآگاهند ، و آن اينكه : «چرا مردم دين را بكار نمي‌بندند؟!. چرا از آن رو گردانيده‌اند؟!. چرا تا پنجاه سال پيش بكار مي‌بستند و امروز نمي‌بندند؟!. اگر بپرسيدشان به يك پاسخ عاميانه بس كرده چنين گويند : «مردم بد شده‌اند ديگر!» ولي هيچ چيزي در جهان بي‌انگيزه نباشد ، و ما نيك مي‌دانيم كه انگيزه‌ی اين كار چه بوده.

کتابچه‌ی سیاست الحسینیه

بانو نسرین ستوده
شیرزن وکیلی که به گناه دادخواهی و طلب اجرای قانون و آسایش توده به زنجیر ستم ملایان گرفتار آمده.

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۲۴

✳️ گفتار دومین - پادشاهان آذربایگان

✴️ جنگهای مسلمانان با ترسایان بر سر شهر برگری

🔶یك نامه‌ی سراپا راستی
(بخش دوم)

🔸دانستم كه آقای كسروی مانند دیگر نویسندگان برای خودنمایی و جاه‌طلبی و مقاصد شخصی چیز نمی‌نویسد بلكه از مشاهده‌ی زبونی و بیچارگی توده‌ی ایران و آلودگیهای دیگر جهانیان متألم شده و بخواست و یاری خداوند توانا یك رشته حقایق را برشته‌ی نوشتن كشیده كه رهایی آدمیان از آلودگیهای كنونی كه در شرق و غرب و شمال و جنوب جهان بصورتهای مختلفی جلوه نموده مرهون اجراء آنهاست.

🔸شما را بگرفتن و خواندن نوشته‌های ایشان راهنمایی میكنم و درخواست دارم كه از روی دقت و بدون طرفداری از عقاید خودتان آنها را مطالعه نمایید و بداوری خرد تسلیم باشید

🔸بایاترین چیزها برای یك توده داشتن یك راه بخردانه است كه همه در آن گرد آیند و بدترین گرفتاریها برای یك توده پراكندگی اندیشه‌هاست

🔸دلبستگی من بگفته‌های ایشان از آن است كه شامل یك رشته حقایق گرانبها می‌باشد و این دلبستگی از آن جهت است كه ایشان راه زندگی را نشان داده‌اند و من هم علاقمند بزندگی خود و توده‌ام هستم و ما به آن راه نیازمندیم

🔶یک نامه‌ی سراپا راستی

(بخش دوم)

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 خودفروشيست يا نيكخواهي؟..
(بخش یکم)

🔸اگر راستي‌ را بخواهيد اين كساني كه گله از بدي مردم مي‌كنند و خود را راهبر و پيشرو توده نشان مي‌دهند خود آلوده‌تر از ديگران مي‌باشند

🔸اين در سرشت آدمي نهاده كه خود را از ديگران برتر گيرد و بر ايشان عيب جويد و دلتنگي و دل‌آزردگي از رفتار آنان كند.

🔸كساني كه در آرزوي رستگاري توده‌اند اگر شنوند يكي بالا افراشته و در آن راه كوششهايي مي‌كند خشنود گردند و بسراغ او روند و اگر ديدند براستي و پاكدلي پیش آمده و شايستگي از خود نشان مي‌دهد از دل و جان بياري او برخيزند و مردانگي دريغ نگويند. ولي اينان ـ اين بدبختان ـ همينكه مي‌شنوند كسي بكوششهايي برخاسته هنوز نادانسته و نافهميده زبان‌درازي كنند و ريشخند و بيفرهنگي دريغ نگويند ، و هرچه آن كس شايستگي بيشتر نشان دهد اينان ناداني و دشمني بيشتر گردانند.