📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۲۸

✳️ گفتار دومین - پادشاهان آذربایگان

✴️ آمدن طغرل بآذربایگان و انجام کار وهسودان

✴️کتابسوزان چیست؟.. ـ4

درمیان این نبردها چون دیدیم سرچشمه‌ی گمراهیها و نادانیها کتابهاست که یادگار دوره‌های زبونی و بدبختی این کشور است و تا این کتابها درمیانست ریشه‌ی نادانیها بر نخواهد افتاد ، زیرا کسانی آنها را خواهند خواند و بدآموزیها خواه و ناخواه در دلهای آنها جا خواهد گرفت ، از اینرو به خود بایا شماردیم که به نابود گردانیدن آنها کوشیم و بهترین راه سوزانیدن آنها را دیدیم. زیرا در سوزانیدن از یکسو بی‌ارجی بلکه زیانمندی آنها را نشان داده‌ایم و از یکسو از یک راه آسانی نابودشان گردانیده‌ایم.

اینست داستان کتابسوزان و برای اینکه نمونه‌ای از گفتارهایی که در این باره نوشته شده درمیان باشد یکی از آنها را که در روزنامه‌ی پرچم به چاپ رسیده ، چون دارای دلیلهاییست، در اینجا می‌آوریم. این گفتار در شماره‌ی 84 آن روزنامه پراکنده شده.

✴️ پراکنده اندیشی چه اثری تواند داشت؟..

در چند شماره‌ی پیش نمونه‌ای از پراکندگی اندیشه‌ها را نشان دادیم. کنون می‌خواهیم دنباله‌ی سخن را گرفته پیش رویم. می‌خواهیم رابطه‌ای که میانه‌ی آن اندیشه‌های پراکنده با بدبختیها و درماندگیهای ایرانیان است روشن گردانیم.

🔸این بدبختیها و درماندگیها چه ربطی به اندیشه‌های پراکنده دارد؟!.. مگر اندیشه هم می‌تواند یک توده‌ی بزرگی را بدینسان درمانده گرداند؟!. برای دانستن اینها باید چند چیز را به دیده گرفت :

🔸1) «سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست». شما را به هر کاری مغزتان وامی‌دارد. مرکز اراده‌ مغز است.

🔸2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست که در آن جا گیرد». مثلاً فلان پیره‌زن به زیارت سقاخانه می‌رود و نذر به آنجا می‌برد ولی شما به آن ریشخند می‌کنید و اگر به دستتان افتاد آن سقاخانه را ویران خواهید کرد ـ این تفاوت از آنجاست که در مغز او اندیشه‌های دیگر است و در مغز شما اندیشه‌های دیگر. اگر به آن زن هم حقایق را یاد داده بگوییم این سقاخانه‌ها هیچ کاره‌ی جهان است. اینها نه تنها به بیماران شفا نتواند داد بلکه سالانه صدها کسان را مبتلای بیماری میگرداند ـ وقتی که اینها را به او یاد دهیم ، خواهید دید دیگر او نیز به زیارت سقاخانه نمی‌رود و بلکه باید گفت نمی‌تواند رفت. دیگر اراده‌ای که او را به تکان آورده بسوی سقاخانه روانه گرداند نیست.

🔸3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار اندازد». چون دانستیم مغز تابع اندیشه‌هایی است که در آن جا گیرد باید به آسانی بپذیریم که اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار می‌اندازد. زیرا این اندیشه‌ها هر یکی آن را بکار دیگری وادارد و آن درمیانه درماند. درست بدان می‌ماند که به یک ترنی دو لوکومتیو ببندند که یکی از جلو به این سو کشد و دیگری از پشت به آن سو. و پیداست که ترن درمیان آن دو بیکاره خواهد ماند.

شما اگر در سر یک سه راهی بایستید و یک کسی به آنجا رسیده بپرسد : «راه فلان اداره کدامست؟.» و شما خود یک راهی نشان دهید و رفیقتان راه دیگری را ، خواهید دید که آن شخص درمانْد و نتوانست به هیچ یکی از آن دو راه روانه گردد. از این آزمایش صدها نمونه توان پیدا کرد.

اگر شما این سه مقدمه را نیک اندیشید و باهم بسنجید رابطه‌ای را که درمیان اندیشه‌های ضد هم و پریشان با درماندگیهای ایران است به آسانی خواهید دریافت. این اندیشه‌ها مغزها را از کار انداخته و اراده‌ها را سست گردانیده ، اینست یک توده‌ی بزرگی را درمانده و بیچاره گردانیده. این چیزیست که خودتان به آسانی توانید دریافت. با اینحال ما باز هم دلیلهایی یاد می‌کنیم :

امروز در سراسر جهان هیاهویی برخاسته و توده‌ها سخت‌ترین نبردها را باهم می‌کنند و در همه‌ی کشورها مردمان به آینده‌ی خود توجه دارند و از هیچ کوششی بازنمی‌ایستند. در همه جای جهان صدا افتاده که باید بکوشیم و کشور خود را نگه داریم و آزادی خود را از دست ندهیم. اینها جمله‌هایی است که در کشورها تکرار می‌شود. در ایران هم این سخنان هر روز گفته می‌شود و با اینحال شما اگر دقت کنید تأثیری از آنها درمیان نیست و ایرانیان با صد بی‌پروایی روز می‌گذرانند. اگر این گفتنها در ایرانیان تأثیر داشت بایستی در گام نخست به همدستی و یگانگی کوشند ، (زیرا گام نخست همه‌ی کوششها آنست) ، و شما می‌بینید که آنچه در ایران نیست یگانگی و همدستیست ، بلکه می‌بینید که بجای همدستی به دسته‌بندیهای کودکانه می‌کوشند و هر چند تنی در یکجا نشسته یک حزبی پدید می‌آورند. دیگر چه دلیلی بالاتر از این که آن سخنان را در این مردم تأثیری نیست و هیچگاه تکانی در دلهاشان پدید نمی‌آورد.

🔸آیا این از چیست؟... چرا این مردم به اینحال افتاده‌اند؟... چرا اندیشه‌ی خود و فرزندان خود نمی‌کنند؟..

🔸ما پاسخ این پرسشها را می‌دانیم. بیچاره ایرانیان به یک درد بسیار خطرناکی مبتلا گردیده‌اند. مثلاً در برابر همان سخنانی که درباره‌ی کشور و نگهداری آن گفته می‌شود ، در مغزها چند رشته تعلیمات که همگی به ضد آنهاست خوابیده و من برخی از آنها را فهرست‌وار در اینجا می‌شمارم :

🔸1) جبریگری و اعتقاد به قضا و قدر که بدترین مخدرهاست. این عقیده در کتابها هست. در شعرها هست ، در رمانها هست ، و در سراسر مغزها خوابیده است :
بخت و دولت به كاردانی نیست جز به تأیید آسمانی نیست
*****
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو در اختیار نگشادند

🔸2) عقیده به دفع بلا به وسیله‌ی نذر و طلسم و حِرز و دعا. هر زمان که یک خطری رو می‌آ‌ورد ، بسیاری از مردم بجای آنکه همدست باشند و به چاره‌ی آن کوشند هر یکی به یک وسیله‌ی نامشروع دیگری می‌پردازد. این نذر می‌کند اگر خودش و خاندانش سالم جست یک گوسفندی بکشد. آن بسر دعانویس رفته یک دعای دفع بلا می‌گیرد. آن دیگری امید به دعا و توسل می‌بندد. چون این امیدها در دلها خوابیده اینست پروای خطر ندارند و درپی کوشش نمی‌باشند.

🔸3) خراباتیگری و باورهای رندانه دلها را پر گردانیده :
می خور كه ندانی ز كجا آمده‌ای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت
چون كار نه بر مراد ما خواهد رفت اندیشه و جهد ما كجا خواهد رفت
*****
روزی كه گذشتست ازو یاد مكن فردا كه نیامدست فریاد مكن
بر نامده و گذشته بنیاد مكن حالی خوش باش و عمر بر باد مكن

این گفته‌های زهرآلود که با تار و دنبک خوانده می‌شود ، تا ته دلها تأثیر کرده بدترین زیان را می‌رساند.

🔸4) عقیده‌های باطل کیشی : «انسان باید در فکر آخرت باشد این جهان پایدار نیست و به هر نحوی که باشد می‌گذرد» ، «الدنیا سجن المؤمن و جنة الکافر»[جهان زندان دیندار و بهشت کافرانست] ...

🔸5) تعلیمات صوفیگری : «انسان باید در فکر تهذیب نفس باشد و به کارهای دنیایی نپردازد» ، «جهاد اکبر مجادله با نفس است. باید کوشید نفس را کشت ، از آدمکشی چه نتیجه تواند بود؟!.».[bud سبک شده‌ی بودن است].

🔸6) بدآموزیهای مادیگری : «آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد و زندگانی را با خوشی بسر دهد. من بروم و کشته شوم که دیگران استراحت خواهند کرد؟!. از استراحت آنها به من چه نتیجه خواهد بود». این نیز سخنیست که از اروپا رسیده و در این سی سال آخر در سراسر ایران انتشار یافته و دلها را پر گردانیده.

🔸7) فریبکاریهای سوسیالیستی : «میهن‌پرستی یعنی چه؟! تمام دنیا یک میهنست و همه‌ی انسانها هم‌میهن میباشند». این هم از سخنانیست که در سالهای آخر به آنها افزوده شده و دستاویزی به دست یک دسته داده است.

ببینید : در برابر یک سخنی هفت رشته سخنان متناقض که همه به ضد آن می‌باشد رواج دارد و گوشها و دلها را پر گردانیده است. آیا اینها تأثیری نبایست داشته باشد؟!.. آیا نبایستی مغزها را از کار اندازد و اراده‌ها را بکشد؟!.. شما چگونه می‌خواهید که آن سخنانی که ما درباره‌ی کشور و نگهداری آن می‌گوییم تأثیر کند ولی اینها که با زبانهای مؤثر گفته شده و از سالها درمیان توده رواج داشته تاثیر نکند؟!. (پایان گفتار)
(دنباله‌ی این گفتار را فردا بخوانید.)

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
(بخش سوم)

🔸شما اگر اصل دین را می‌شناسید پس چرا نگرفته‌اید؟!. چرا بمردم یاد نداده‌اید؟!.. این در كجای جهانست كه یك مردمی در توی گمراهیهای پست دست و پا زنند و بهانه‌شان این باشد كه اینها كه در اصل دین ما نیست؟!.

🔸آنان خواستشان دكانداریست و این یك كالای نوینیست كه ببازار آورده‌اند ، و خواستشان اینست كه هر چیزی را كه دیدند مریدان می‌پسندند و خریدارش می‌باشند بگویند از اصل دینست ، و هرچه را كه دیدند كساد پیدا كرده و دیگر خریداری ندارد (مثلاً نذر سقاخانه‌ی نوروزخان و مانند آن) بگویند اینها از اصل دین نیست.

🔸امروز مردم ایران دین ندارند. آنچه اینان دارند سراپا گمراهی و پستیست. دین برای همینست كه مردمان گرفتار این پستیها نگردند نه آنكه اینها دین باشد.

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند

(بخش سوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶نيك و بد را چگونه توان شناخت؟..

🔸 اين پراكنده‌انديشي درباره‌ی نيك و بد بيش از همه نتيجه‌ي شناخته نبودن معني جهان و زندگي مي‌باشد.

🔸جنبش نوين اروپا و انديشه‌هاي نويني كه از راست و كج پيدا شده پندارهاي كهن را سست گردانيده ولي از ميان نبرده

🔸ما چون بخواهيم براي نيك و بد بنيادي گزاريم و ترازويي بدست دهيم بايد نخست معني جهان و راه زندگي را روشن گردانيم و معني آدميگري و جدايي‌ای را كه ميانه‌ي آدمي و جانورانست بازنماييم.

🔶 نيك و بد را چگونه توان شناخت؟..

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 13

🔸نتيجه‌اي را كه ما از دين ميخواهيم و درپي ... سرفرازي شرقيان مي‌باشيم آنان هيچ نفهميده‌اند ...

پس از پيدايش مشروطه در ايران و پيشامد كشاكش ميانه‌ی دين و زندگاني رواج اين انديشه بيشتر گرديده و كار بجايي رسيده كه بيشتر ملايان و ملازادگان بآن پرداخته‌اند. ولي اينان نه تنها يك كار سودمندي نتوانسته‌اند زيانهاي بزرگي هم از كارشان پديد آمده و چون در اينجا فرصت گفتگو از كارهاي آنان نيست گزارده و مي‌گذريم ، و تنها اين را مي‌گوييم كه اينان در آن كوششها يا آرزوهاي «اصلاحي» نيز خواستشان نه اينست كه اين كيشهاي پراكنده را از ميان بردارند و بگرفتاريها و آلودگيها چاره انديشند ، بلكه خواست آنان وارونه‌ی اينست. باين معني آنان ميخواهند اين كيشها كه هست آرايه‌هايي بآنها بندند و برخي چيزهاي زننده را از آنها دور گردانند و بدينسان باستواري آن كيشها بيفزايند. مثلاً علماي شيعي كه باصلاح برمي‌خيزند نه آنست كه ميخواهند داستان سني و شيعي كه بيكبار بي‌نتيجه و بي‌انگيزه است از ميان رود و فراموش گردد و مردم ديگر بداستانهاي هزار و سيصد سال پيش نپردازند و يك رشته نامهاي بيهوده را از ياد برند ، اينها چيزهاييست كه از انديشه‌ی هيچ يكي از آنان نمي‌گذرد ، بلكه خواست آنان اينست كه مثلاً بردن مرده‌ها به قم و نجف كه بسيار زننده است و بزبانها افتاده از ميان رود ، و از آنسوي مي‌كوشند كه براي كيش شيعي فلسفه‌هايي بتراشند و چنين نشان دهند كه فرنگيها آن را مي‌پسندند و مثلاً براي داستان امام زمان سودهايي بشمارند و چنين گويند كه چشم براه ناپيدايي داشتن يك توده را هميشه زنده دارد. اينست معني «اصلاح» آنان.1
چنانكه گفتيم در پيش آنان دين پرداختن بياد درگذشتگانيست ، و براي اينكه آن درگذشتگان را هرچه بزرگتر گردانند مي‌كوشند نشان دهند كه آنان همه‌ی دانشهاي امروز را ميدانسته‌اند و آگاهي هم داده‌اند. اين نتيجه‌اي را كه ما از دين ميخواهيم و درپي رستگاري جهان و سرفرازي شرقيان مي‌باشيم آنان هيچ نفهميده‌اند و در «اصلاح» دين هم هوشيار آن نمي‌باشند.
اما عنوان «برگردانيدن دين بگوهر خود» اين عنوان تازه‌ايست كه از پيمان ياد گرفته‌اند و معنايش را هم نمي‌دانند ، و شما چنين انگاريد كه كساني از آنان بچنان كاري خواهند برخاست ، بدينسان كه چند تن گرد هم نشسته و گفتگو از اين خواهند كرد كه چه چيزها در گوهر دين بوده كه آنها را بگيرند و چه چيزها نبوده كه نگيرند ، بيگمان نتيجه‌ی اين كار آن خواهد بود كه هرچه را كه هر يكي بخواهد بگويد ، از گوهر دينست. مثلاً صوفي خواهد گفت : صوفيگري از زمان خود پيغمبر است و از گوهر دين مي‌باشد. شيعي خواهد گفت : سلمان و ابوذر و مقداد از زمان خود پيغمبر شيعه‌ی علي بودند. همچنين ديگران. آن مرد مي‌گفت : خدا هم شيخيست ، پيغمبر هم شيخي بود ، امامان هم شيخي بودند.2
داستان آن شيرفروش است كه آب بشير مي‌ريخت و مي‌آورد و مي‌فروخت و سوگندهاي دروغ ميخورد ، و چون خريداران هم دانستند و او رسوا گرديد ، آواز انداخت كه توبه كرده‌ام و ديگر آب بشير نخواهم ريخت و سوگند دروغ نخواهم خورد و پول گرد آورده بكربلا خواهم رفت ، ولي باز هم آب بشير مي‌ريخت و چون ايراد مي‌گرفتند سوگندها مي‌خورد كه خالص است ، و مي‌گفت : «شير خالص همينطور مي‌شود شما بيجهت بدگمان شده‌ايد».
فراموش نمي‌كنم بيست سال پيش كه در تبريز قيام خياباني رخ داد و ما يك دسته به تهران آمديم روزي با شادروان شريف‌الدوله به عبدالعظيم رفتيم ، و در آنجا در خيابان غوغايي شنيديم و مردم انبوهي ديديم ، و چون نزديك شده جستجو كرديم درويشي ماري در دست مي‌داشت و غوغا بر سر آن مار بود. درويش چون دستگاه درچيده گفته : «امروز بشما يك مار دوسر نشان خواهم داد» و باين بهانه مردم انبوهي بسر خود گرد آورده و پول بسيار گرفته و در پايان يك ماري با سري پهن از قوطي بيرون آورده و مردم غوغا نموده مي‌گويند اين مار دوسر نيست و او پافشاري نموده مي‌گويد : «مار دوسره همين طور مي‌شود».
خوانندگان در شگفت خواهند بود كه ما چنين داستانهايي را ياد مي‌كنيم. اينها ناگزيريست. از بس بهانه پي بهانه مي‌آورند و هر زمان رنگ ديگري بسخن مي‌دهند ما ناگزيريم براي روشني سخن براي آنكه پرده از نيرنگهاي آنان برداريم ـ باين مثلها و داستانها پردازيم.

پابرگیها :
1ـ گويا اين رشته سر دراز دارد و دانسته نيست تا كجا پيش خواهد رفت. زيرا ما مي‌دانيم كه پس از نويسنده نيز كساني همين راه «اصلاحات» را پوييده‌اند و اين سخن نويسنده بدرستي جاي خود را يافته كه ايشان نه درپي برانداختن كيش آلوده و گمراه خود بلكه درپي نوسازي و نوآرايي آن بوده‌اند. بيگمان خواننده‌ی آگاه ، خود يكي دو نمونه از اينگونه «مصلحان» سراغ دارد. ـ و
2ـ در جاي ديگري هم نوشته‌ام در تبريز شيخي با متشرع چخش مي‌كردند و شيخي دست بزمين كوفته اين سخنان را مي‌گفت.

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۲۹

✳️ گفتار دومین - پادشاهان آذربایگان

✴️ ۴- ابونصر ممَلان

✴️کتابسوزان چیست؟.. ـ5

اکنون می‌خواهیم ... بپرسیم : آیا ما در این کارهای خود که تا اینجا بازنمودیم گناهی کرده‌ایم؟.. آیا به کاری بیرون از قانون پرداخته‌ایم؟.. اینک من کارهای خودمان را یکایک از شما می‌پرسم :

🔸آیا ما حق داشته‌ایم که در اندیشه‌ی بدبختی این توده باشیم؟.. ...
پس از آن می‌پرسم : ما چون اندیشیدیم دیدیم مایه‌ی بدبختی این توده بیش از همه ، آن گمراهیهاست که نام بردیم. از هر راهی آمدیم ـ از راه تاریخ ، از راه دانش ، از راه آزمایش ـ به همین نتیجه رسیدیم. آیا در این اندیشه و نتیجه گرفتن گناهی کرده‌ایم؟!.. آیا گامی به آخشیج قانون برداشته‌ایم؟!.

شاید بگویید که ما در این اندیشیدن و نتیجه گرفتن دچار لغزش گردیده‌ایم. شاید بگویید که مایه‌ی بدبختی ایرانیان آن چیزهایی که ما می‌شماریم نیست. می‌گویم : پس شما بگویید که مایه‌ی بدبختی این توده چیست. شما به ما راه نمایید. ما را از لغزش بیرون آورید. ... ما آنچه اندیشیده و دانسته بودیم بارها گفتار نوشتیم و در مهنامه‌ها و روزنامه به چاپ رسانیدیم. شما اگر ما را در لغزش می‌دیدید بایستی به نوشته‌های ما پاسخ دهید که نداده‌اید. چیزی که هست دیر نشده. شما اکنون هم توانید هر پاسخی می‌دارید بدهید. به هر حال ما بد نکرده‌ایم که اندیشیده‌ایم و به نتیجه‌ای رسیده‌ایم. در اینجا هم گناهی از ما سر نزده.

سپس می‌پرسم : ما چون اندیشیده به این نتیجه رسیده‌ایم به خود بایا شمارده‌ایم که برای رهایی بیست‌ملیون مردم ، با همه‌ی آن گمراهیها به نبرد پردازیم و این کار بسیار بزرگ و دشوار را به گردن گرفته‌ایم ، و درمیان نبرد یکی از کارهای سودمند و بایا آن را دیده‌ایم که کتابهایی که این بدآموزیها را دربر می‌دارد و سرچشمه‌ی بدبختیهاست همه را نابود گردانیم ، و در این زمینه نیز سوزانیدن را بهتر شناخته چنین نهاده‌ایم که سالی یک روز جشن برپا گردانیم و فراهم نشینیم و هر کسی هرچه از کتابهای زیانمند را ـ از کلیات سعدی و دیوان حافظ و رباعیات خیام و کتابهای فال و جادو و دیوانهای ایرج و عشقی و رمانها و مانند اینها ـ در خانه‌اش میدارد با خود بیاورد که در آن نشست ، نخست از زیانهای آنها گفتگو رود و سپس همه را به بخاری انداخته بسوزانیم ـ

🔸آیا در این سوزانیدن ما گناهکاریم؟!.
🔸 آیا نابود گردانیدن کتابهای زیانمند گناهست؟!. آیا کار بدیست که دیوان ایرج را با آن سخنان بیشرمانه‌اش در دست فرزندان خود نمی‌گزاریم و به آتش می‌کشیم؟!. آیا گناهست که رمانهای سراپا بدآموزی را که مایه‌ی لغزش هزارها زنان و دخترانست در خانه‌مان نگزارده نابود می‌گردانیم؟!. به هر حال کدام ماده‌ی قانونست که ما را از کار خود بازمی‌دارد؟!.
🔸آیا گناهکار شمایید که اجازه داده‌اید این کتابها را به چاپ رسانند و به دستهای پسران و دختران دهند یا ماییم که آنها را از دستها گرفته به آتش می‌اندازیم؟!. خواهشمندیم پاسخ دهید!.

کسانی چنین می‌پراکنند که ما کتابهایی را از کتابفروشها می‌خریم و می‌بریم و می‌سوزانیم. ولی این دروغست. (این به سود چاپ کنندگان آن کتابهای بودی). ما کتابهایی را که در خانه‌های خود می‌داریم می‌سوزانیم و می‌خواهیم خانه‌های خود را از آنها پاک گردانیم. تاکنون بسیاری از کتابها که سوزانیده شده آنها بوده که خود نویسندگان آورده سوزانیده‌اند. فلان جوان شعرهایی گفته یا رمانی نوشته و سپس چون بیهودگی آنها را دریافته پاکدلانه آورده سوزانیده.
...
شماها سنگ حافظ و سعدی را به سینه می‌کوبید. بهتر است در آن زمینه نیز پرسشهایی از شما بکنیم :

🔸ما درباره‌ی حافظ کتابی نوشته‌ایم که دو بار به چاپ رسیده. آیا شما آن را خوانده‌اید یا نه؟!. اگر خوانده‌اید بگویید چه ایراد داشته‌اید؟!. ما در آنجا زیانهای دیوان حافظ را که بسیار است با دلیل بازنموده‌ایم. بگویید شما چه پاسخی داده‌اید؟!.

🔸اگر نخوانده‌اید پس چگونه توانسته‌اید درباره‌ی کارهای ما «تصمیم» بگیرید[یا در آن باره داوری کنید]؟!. سخنان ما را ندانسته و نسنجیده چه سان به دشمنی برخاسته‌اید؟..
گذشته از این کتاب ، ما بارها گفتار درباره‌ی خیام و حافظ و سعدی نوشته بدآموزیهای زهرآلود آنان را به رخ شما کشیده‌ایم. خیام و حافظ از یکسو جهان را هیچ و پوچ می‌شمارند و نکوهشها می‌کنند و صد پافشاری نشان میدهند در این باره که مردم زندگانی را خوار دارند و بیپروایی نمایند ، گذشته را فراموش کنند و درپی آینده نباشند ، و دم را غنیمت دانسته به مستی و خوشی کوشند. این فشرده‌ی گفته‌های ایشانست :
ای بیخبر این شكل مجسم هیچست این طارم نُه رواق ارقم هیچست
*****
جهان و هرچه درو هست هیچ‌در‌هیچست هزار بار من این نكته كرده‌ام تحقیق
*****
حاصل كارگه كون و مكان اینهمه نیست باده پیش آر كه اسباب جهان اینهمه نیست
خوشوقت رند و مست كه دنیا و آخرت بر باد داد و هیچ غم از بیش و كم نداشت
*****
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را
از یکسو نیز پافشاری می‌نمایند که ما را در این جهان اختیاری نیست ، و آنچه به سر ما خواهد آمد از پیش نوشته شده و کوششهای ما سودی نتواند داشت :
زین پیش نشان بودنیها بودست پیوسته قلم ز نیک و بد ناسودست
تقدیر تو را هر آنچه بایست بداد غم خوردن و کوشیدن ما بیهودست
*****
بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت
*****
بگیر طره‌ی مه طلعتی و غصه نخور که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است
*****
برو ای زاهد و دعوت نکنم سوی بهشت که خدا روز ازل بهر بهشتم نسرشت
*****
در کوی نیکنامی ما را گذر ندادند گر تو نمی‌پسندی تغییر ده قضا

🔸بدآموزیهای حافظ بیشتر از آنست که در اینجا بشماریم. این مرد کار را به آنجا رسانیده که از «گدایی» ستایش می‌کند : «که صدر مسند عزت گدای رهنشین دارد». بیکاری و بیعاری را که آشکاره می‌ستاید و از باده‌خواری و مستی لافها می‌زند در جای خود ، که آشکاره سخن از بچه‌بازی می‌راند :
«ای نازنین پسر تو چه مذهب گرفته‌ای ...»
(دنباله‌ی این گفتار را فردا بخوانید.)

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند

( همه‌ی بخشها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پاسخ یك بهایی

🔸 امروز در اروپا دانشها بیكبار اندیشه‌ها را دیگر گردانیده و انبوه مردم خدای راستین را نمی‌پذیرند چه رسد بآنكه بهاءالله را بخدایی باور كنند.

🔸ما را كمترین دشمنی با شما نیست و از بهاءالله یا از جانشینان او هیچگونه رنجیدگی نداریم. ما خواستمان آنست كه مردم از این گمراهیها و پراكندگیها رها گردند.

🔸دین برای دعویهای گزافه‌آمیز نیست. برای آنست كه گمراهیها را از میان بردارد و مردمان را با حقایق آشنا گرداند.

🔶 پاسخ یک بهایی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 گواهی پاكدلانه
(نامه‌ی یكی از خوانندگان)

به نام پاک آفرنده‌ی جهان
بسیار شادمانم که می‌بینم در این روزگار کسانی نام شادروان کسروی را می‌برند و از اندیشه‌های بلند او هواداری می‌نمایند. من هم این نامه را برای شما می‌نویسم تا بدانید تنها نیستید. بدانید من هم که تازه چهار دهه پس از کشتن راهنما زاده‌ام ، از این راه دور خامه‌ی حقگوی او چندان در من هناییده که همواره آرزو می‌کنم کاشکی آن شادروان را میدیدم و در یک یکم آذری دست پاکش را می‌فشردم و پیمان می‌بستم.
درباره‌ی چگونگی آشنایی خود با اندیشه‌های راهنما باید بگویم که نخستین بار نام او را از زبان یکی از آموزگاران سال نخست دبیرستان ـ که خدایش پاداش نیک دهاد ـ شنیدم که نامش را پاسدارانه برد. از اینجا بود که کنجکاو شدم که کسروی که بوده و چه میگفته؟ این هم که می‌شنیدم در کاخ دادگستری دُژخیمانه کشته شده کنجکاویم بیشتر میگردید. اما در آن زمان جز کتابهای ارجدار تاریخ هجده ساله‌ی آذربایجان و تاریخ مشروطه‌ی ایران ـ با آن مقدمه‌ی ننگینی که چاپنده‌اش «امیرکبیر» ، به آغاز آن افزوده ـ نمی‌یافتم.
اینها که می‌نویسم در زمان دولتی که اصلاحاتش میخواندند بود. پس از چندی یکی از چاپنده‌ها چند تا از کتابهای راهنما را چاپید که من هم بیشتر آنها را خواندم. اما همان زمان فهمیدم که آنها افتادگی‌هایی دارند زیرا میدیدم گاهی درمیان سخن رشته‌ی آن می‌گسلد و چاپ کننده چند نقطه می‌آورد. باز در همان زمان از یکی از آشنایان نسخه‌ای دیرتر از کتاب دین و جهان را که میداشت ستاندم و خواندم. از اینرو بسیار دوست میداشتم چاپ‌های گذشته و درست کتابها را هم به دست آورم. پس هنگامی که دانستم آدینه بازاری در تهران هست که در آنجا دستفروشان کتابهای قاچاق هم می‌فروشند ، به آنجا رفتم و به دستفروشی چند کتاب را سپردم که هفته‌ی آینده کتابهای زندگانی من ، دادگاه ، شیعیگری ، کاروند کسروی و ورجاوند بنیاد را آورد. آنها را با لذت خواندم. زندگانی من و دادگاه را دو بار خواندم و ورجاوند بنیاد را بارها تکه تکه خواندم. در این زمان دیگر سخنان راهنما را پذیرفته بودم. ولی از خود می‌پرسیدم که سرنوشت آزادگان و پاکدینی چه شده؟ آیا از یاران کسروی کسانی هنوز هستند؟ در آن آغاز جوانی در دل خود آرزوی دیدار یکی از آزادگان را داشتم. پیداست که چیزی نمی‌یافتم و ناامید میگردیدم.
باز در همین زمان در کتابخانه‌ای کتابهای در پیرامون جانوران و سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ را یافتم و خواندم. سخنان ساده ، روشن و دلسوزانه‌ی راهنما در دلم می‌نشست. و من هم آرزو داشتم در جای خود به پیشرفت این حقایق پردازم و کسانی از دوستانم را با خود همراه گردانم. سپس از بودن سایتی به نام راهنما آگاه گردیدم و این بار چون تشنه‌ای که در بیابان و پس از جستجوها به سرچشمه‌ی آب گوارایی رسیده باشد ، کتابها را یکایک و با شتاب و لذت میخواندم. حتی به این بسنده نکرده کتابهایی چون آیین ، افسران ما و قانون دادگری را که آن زمان هنوز در سایت نبود ، در کتابخانه‌ای یافتم و خواندم.
این را هم بگویم که پیش از آشنایی و پذیرفتن اندیشه‌های راهنما من در آن سالهای نوجوانی فریب هیاهوی شعر و ادبیات را خورده بودم و چون در دبیرستان هم شاخه‌ی علوم انسانی را برگزیده بودم ، شعرهای یاوه و کتابها درباره‌ی شاعران زمان مغول و تیمور بسیار میخواندم. ولی خدا را سپاس که از آن گرفتاری و آلودگی زود رَستم. اما باز تا چندی که با نوشته‌های راهنما آشنا شده بودم این بار سخنان بیمعنی و لوسی که آنها را شعر نو می نامند میخواندم. خدا را سپاس آن بیهودگی زندگی تباه‌کن را هم رها کردم. همچنین درباره‌ی دین دچار سردرگمی و گیجی بودم و یک اندیشه‌ی درستی نداشتم. راستی را در آن زمان جز از دو راه باور داشتن به کیش‌های سراپا ایراد و یا بیدینی و مادیگری نمودن راه دیگری نمی‌شناختم و گمان بودن آن را هم نمی‌بردم. از این روست که میگویم سرگردان و گیج می‌بودم و تنها پس از خواندن نوشته‌های راهنما بود که من معنی راست دین و بسیاری دیگر از حقایق زندگانی را یاد گرفتم.

🔸کانال : از نویسنده‌ی نامه سپاسگزاریم كه به دلگرمی ما كوشیده‌اند. ما نیز یاد سخن گرانمایه‌ای از كسروی می‌افتیم كه جا دارد اینجا بیاوریم :
نیروی آمیغها (= حقایق) در خود آنهاست. آمیغها خود پایَندان (= ضامن) پیشرفت خود باشند. آمیغ‌پژوهی از بزرگترین خیمهای آدمیست و چون آمیغهایی پراكنده گردید پاكدلان و بخردان از هر سو بآن گروند و در راه پیشرفتش بكوشش و جانفشانی پردازند. (یكم آذر 1322 ص 16)

این حال من بود تا در دانشگاه پذیرفته شدم. با آرزوها و امید بسیار به دانشگاه درآمدم اما دیری نگذشت که دچار دلسردی و نومیدی شدم. زیرا میدیدم که کسی را همباور خود نمی‌یابم. از اینرو این زمان با خود میگفتم دهها سال پس از کشتن کسروی ، این دلبستگی و پیروی چه معنی دارد؟ در این روزگار و با این حال کشور چه امیدی به رواج آن اندیشه‌هاست؟ راهنما در دین و جهان گفته بود : نزدیک است آن روزی که یک گام دیگر نیز برداریم و رشته‌ی کارها را در دست گیریم و آیین خود را از هر باره روان گردانیم. پس چه شد؟ آزادگان کجا رفتند؟ آزموده شده بدآموزی‌ها در این کشور بسیار نیرومندند. از اینها گذشته در آغاز کار دولتی که اصلاحاتش می‌نامیدند ، با اینکه در آن زمان هم با اندیشه‌های راهنما بیگانه نبودم ؛ باز از روی سادگی و بی‌تجربگی چندی در دل خود به نویدهای پوچ آن دوره دل بسته بودم و این زمان که به خامی و بیهودگی دلبستگی خود پی می‌بردم این هم من را دلسردتر میگردانید. از اینکه میدیدم از پنجاه تن دانشجو و استاد یک تن نام کسروی را یا نشنیده و یا اگر هم شنیده ‌اندیشه‌های او را نمیداند و تنها یاوه‌هایی درباره‌ی آن پاکمرد در برخی مغزها جا گرفته پژمرده میگردیدم. میدیدم آنهایی هم که چیزی میفهمند همچنان گمراه می‌مانند که یا در جستجوی «قرائت‌های نو از کیش خود» و به دنبال کلاهبرداران تازه‌ی میدان دینفروشی راه افتاده‌اند ؛ یا اینکه پیرو سخن پوچ و فریبنده‌ی «به دین مردم کاری نداشتن و تنها دین را از زندگانی همگانی و سررشته‌داری جدا گرداندن» می‌باشند. در این زمان حتی شور کتابخوانی که پیدا کرده بودم نیز به سردی گراییده بود و جز از درسهای دانشکده کمتر چیز سودمندی میخواندم. ساده بگویم خود را به بی‌پروایی زده بودم تا آسوده باشم و کمتر دلم بسوزد.
این نومیدی و سرخوردگی بر من چیره بود تا دانشجویی به پایان رسید. در این زمان و سپس در سربازی کم‌کم حالم دیگر شد باز کتاب به دست گرفتم و همچون گذشته بیشتر به خواندن تاریخ می‌پرداختم و باز یاد راهنما و اندیشه‌های بلندش در دلم زنده گردید. ولی این بار اندیشه‌های تازه‌ای در من پدید می‌آمد. با خود میگفتم گیرم که در این جهان تنها یک تن من پاکدینم ، خوب که چه؟ این سخنان راهنما یا راست اند یا نه؟ اگر راست اند باید پذیرفت و در زندگی به کار بست و پروای چیز دیگری نکرد. باز گیرم که با این حال کشور و توده راه ، دور و ناهموار خواهد بود. ولی کو چاره‌ای دیگر؟ به گفته‌ی راهنما کی خواسته‌اید و کوششی کرده‌اید که نشده و نیز نه این است که «راه چه یک فرسنگ چه سد فرسنگ جز با رفتن به پایان نمیرسد»؟ از این گذشته اگر هیچ کاری هم از من برنیاید باری این می‌توانم که خود باورهای درستی داشته باشم و در این جهان پاک زندگی کنم. پس دیگر نومیدی برای چه؟ پیشامدهای این دهساله‌ی کشور نیز به من این را آموخته بود که تنها راه رستگاری و گشایش همانست که راهنما گفته یعنی : پیراستن توده ، خود را از آلودگی‌ها و بدآموزی‌ها پاك كردن و دانستن حقایق. این زمان به راستی میدانستم و باور داشتم که هر کوشش دیگری جز تکرار رویدادهای تلخ این یکسد ساله و نومیدی هوده‌ای نخواهد داشت. این است که از آن زمان تاکنون فروغ امید باز در دلم تابیدن گرفته.
این سَهِشها در دلم پیدا شده بود تا چندی پیش پایگاه شما را دیدم و بسیار شادمان گردیدم. شادمان گردیدم زیرا دیدم آنگونه که می‌پنداشتم تنها نیستم و هنوز آزاده و بلکه آزادگانی در این جهان هستند که به راستی‌ها گردن نهاده‌اند و راه رستگاری را می‌شناسند و به دیگران نیز می‌شناسانند. این است به خود بایا شماردم که نامه‌ای برایتان بنویسم و در آن سهشهای درونی خود را بنمایانم ؛ باشد که در پیمودن این راه دلگرمتر گردید.
در اینجا نامه‌ی خود را با آوردن سخنانی از راهنما به پایان میرسانم.
«هنگامی که سخن از نیکی میرود هر کسی باید خودش آن را بپذیرد و از این راهست که نتیجه تواند بود. ما میگوییم : باید دسته‌ای در ایران پدید آید و راه سیاستی را بروی این توده باز کند و کشور را از این آشفتگی و سرگردانی بیرون آورد. این یک راهنماییست که ما میکنیم و هر مرد باغیرت و پاکدلی که ‌این را می‌شنود باید به تکان آید و داوطلب باشد و ما که امروز گروهی هستیم و کوشش‌هایی آغاز کرده‌ایم او نیز بما پیوندد. از این راه هزارها کسان پا پیش توانند گزاشت و نتیجه‌ای که میخواهیم پدید تواند آمد. اینست راه کار و همه‌ی جنبشها در جهان از این راه پدید آمده. بسیار غلطست که کسی خود را بکنار گیرد و نیکی را از دیگران خواهد. بسیار غلطست که کسی همانکه شنید نومیدی نماید». (در راه سیاست ، سات 52)
ه. د.

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش ششم ـ تکه‌ی 14

🔸 ده و اند كيشي كه هست همگي از قرآن دليل مي‌آورند.

ببينيد چه داستانيست : سالها مردم را فريب داده و با يك رشته پندارهاي بيپا از كار بازداشته‌اند ، و كنون ما چون ايراد مي‌گيريم و كجيهاشان به رخشان مي‌كشيم بجاي آنكه بخود آيند و بدي كار خود را بگردن گيرند ، بيدرنگ انديشه‌ی نيرنگ ديگر كرده مي‌گويند : «دين را باصلش بازگردانيم». همه بآن مي‌كوشند كه دستگاهشان بهم نخورد و بازارشان از گرمي نيفتد ، تاكنون از فرع دين نان مي‌خوردند و كنون ميخواهند از اصل آن نان بخورند.
ميخواهند باين بهانه جلو ايرادهاي ما را بگيرند ، و فردا هم هر چيزي را بسود خود يافتند و مايه‌ی گرمي بازار شمردند بگويند در اصل دين هم بوده و هر چيزي را كه بي‌سود يافتند بگويند ديگران به دين افزوده‌اند ، و اگر كسي ايراد گرفت پاسخ دهند كه «اصل دين همين طور بوده».
اينست آنچه مي‌خواهند. از كه مي‌ترسند؟!. از چه باك مي‌دارند؟! چرا نكنند؟!. كساني كه جز درپي خوشيهاي خود نيستند چرا هر زمان بهانه‌ی ديگري پيش نياورند؟!. كار بجايي رسيده كه روضه‌خوان و جنازه‌كش نيز سخن از «اصل دين» مي‌راند كه توگويي در اصل دين اينها نيز بوده!
اين كارها زيانش بيش از آنست كه پنداشته مي‌شود ، و ما در جاي ديگر باز باين زمينه درآمده و زيانهاي آن را روشن خواهيم گردانيد.
بهانه‌ی ديگرشان قرآنست. مي‌گويند : كتاب اسلام قرآن مي‌باشد و تا آن درميانست اسلام پايدار مي‌باشد. كساني هم مي‌گويند : «اصل دين را از روي قرآن بدست آوريم».
مي‌گويم : با بودن قرآنست كه اين گمراهيها پيدا شده ، با بودن آنست كه چنين خواري و زبوني رو داده. شما از قرآن چه بهره مي‌بريد در جايي كه ده و اند كيشي كه هست همگي از قرآن دليل مي‌آورند؟!.
اما آنان كه مي‌گويند اصل دين را از روي قرآن بدست آوريم ، مي‌گويم اين بهانه‌اي بيش نيست. بيشتر اينان اين سخن را مي‌گويند ولي بهيچ كاري نخواهند پرداخت. اما آنان كه راست مي‌گويند و بقرآن خواهند پرداخت ما مي‌پرسيم با كيشهاي پيشين خود چه خواهيد كرد؟.. اگر از آنها دوري خواهيد گزيد بسيار نيك است ، ولي بايد بخَستويد كه تاكنون كه سي يا چهل سال ميداريد در گمراهي بوده‌ايد ، و اكنون كه ميخواهيد به خودسر راهي پيش گيريد باز بگمراهي خواهيد افتاد.
شما را چه شده كه بما نمي‌پيونديد؟.. چه شده كه همدستي نمي‌نماييد؟.. اين راهي كه ما مي‌نماييم چه ايرادي بآن مي‌داريد؟.. بگوييد تا بدانيم.
اينكه شما نمي‌توانيد گفته‌هاي ما را بپذيريد «گردنكشي» است كه از خويهاي بسيار بد مي‌باشد ، و اينكه مي‌خواهيد خود راهي پيش گيريد «جداسري» است كه بسيار نكوهيده و زيان‌آور مي‌باشد.
شما مي‌پنداريد دين يك رشته باورهاست كه ميخواهيد خود از قرآن بدست آوريد ، و همين نمونه‌ی ناآگاهي شما مي‌باشد. دين در يك راه گرد آمدن ، و راه زندگي شناختن است ، دين اينهاست و شما سرخود باين نتيجه نخواهيد رسيد.
گفتگو از بهانه‌ها در اينجا بپايان مي‌رسد و چون گفتار بدرازي انجاميده سخن راندن از پيوستگي پيمان با اسلام بشماره‌ی ديگر مي‌ماند.
در اينجا در پايان گفتار ، گفته‌هاي يكي از آشنايان را كه در همين زمينه‌هاست آورده و ميخواهيم در پيرامونش گفتگو كنيم : آقاي مرتضوي كه هيجده سال پيش همديگر را شناخته‌ايم و تاكنون دوستي و مهرباني درميان بوده در مهرماه گذشته كه در تبريز بودم سخناني با ايشان بميان آمد كه گفتم برخي را در پيمان بنويسيم و در پيرامونش سخن رانيم :
آقاي مرتضوي مي‌گويند پيغمبر اسلام كتابي آورده و راهي نشان داده ، و آن كتاب درميان ، و آن راه همچنان باز مي‌باشد. قرآن هم مي‌گويد : «ما راه را بنموديم بپذيرند يا نپذيرند».1 خواستشان آنست كه كوششهاي ديگري چه نياز است؟!.
مي‌گويم : آيا آيين خدا اينست؟.. آيين خدا اينست كه تنها يك راهي نمايد و پس از آن مردم را بخود گزارد؟!. اگر آيين خدا اين بودي پيغمبر اسلام بايستي تنها بآوردن قرآن بس كند و بهيچ كوشش ديگري برنخيزد : «كتابي آورده و راهي نموده ، بپذيرند يا نپذيرند». پس آن كوششهاي سيزده ساله در مكه ، و آن تلاشهاي يازده ساله در مدينه بهر چه بوده؟! آن جنگ بدر ، و آن خونريزيهاي اُحُد ، و آن كشتار جهود را براي چه كرده؟!.
سپس پس از مرگ او ، آن يازده امام براي چه كار بوده‌اند؟!. در هر زمان هزاران و صدهزاران علماء براي چه بوده‌اند؟. پيغمبر كتابي آورده و راهي باز نموده ، مردم پذيرفتندي يا نپذيرفتندي ، ديگر اينان چه درمي‌بايسته؟!. آن لشكركشيها به ايران و ديگر كشورها و شهرگشاييها چه انگيزه مي‌داشته؟!.
از اينها گذشته ، آيا معني «قاعده‌ی لطف» اينست؟!. آيا «لطفي» كه خدا بايد بجهان دارد همينست؟!. همينست كه يك كتابي فرستد و در هزارها و صدهزارها سال بآن بس كند؟!.

1ـ «إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا» [سوره‌ی انسان (76) ، آیه‌ی 3]