📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۳۴

✳️ گفتار سومین - احمدیلیان

✴️ ۲- آقسنقر پسر احمدیل

🔶کتابسوزان چیست؟.. ـ10

🔸آزادی بی‌مرز نیست

آمدیم که گفتید : «آزادی هم مرز دارد! ، هر کسی هرچه خواست نمیتواند کرد ، هرچه خواست نمی‌تواند گفت؟!.». ما با این همباوریم. ما هم میگوییم از گفتار و کرداری که از آن زیانی بتوده رسد باید جلو گرفت. به سخن دیگر مرز آزادیها سود توده است. لیکن شما بگویید کسروی و یارانش کدام قانونی را زیر پا گزاشته‌اند؟ چه زیانی به توده و کشور رسانیده‌اند؟!. در همین گفتار چندین پرسش از بدخواهان دولت که به پشتیبانی ملایان و مرتجعان با او دشمنی کرده بودند یکایک پرسیده شده. خود شما بکدامیک از آنها پاسخ دارید؟

🔸آمدیم که پرسنده میگوید : «این گمانهای شما درست نیست. من گفتگو از آینده داشتم. من می‌خواستم بگویم در آینده کتاب زیانمند را چگونه باید شناخت؟!» می‌گوییم : در همان آینده ، یک بار هست که شما کتابی خریده یا در خانه داشته‌اید و آن را زیانمند دانسته نابود گردانیده‌اید ، کی می‌تواند بشما ایراد گیرد؟!. کدام گناهی یا بزهی انجام داده‌اید؟!. ولی یک بار هم هست که شما کتابی را زیانمند شمارده برای نابودیِ آن به قانونشکنی برمیخیزید. این داستانش جداست. شما را بعنوان آنکه آن کتاب را زیانمند شمارده‌اید نخواهند گرفت ، بجرم قانونشکنی خواهند گرفت.

🔸در آینده بیگمان باید مرجع شایایی به چنان کاری پردازد. شاید بگویید : «چرا کسروی این کار را به چنان مرجعی نسپرد؟» باید دانست این پرسش با کتابسوزانی که او برپا کرد سازشی ندارد. زیرا چنانکه پیشتر هم گفتیم کاری که او کرد بس ساده بود (گرچه هیاهوی بسیاری برانگیخت) : او از یاران و خوانندگان خود خواست که خانه‌هاشان را از آن کتابهای ناپاک و آلوده پاک گردانند و ایشان نیز به آن کار بستند. برخی کسان نوشته‌هایی را سوزانیدند که پولی نیز برایش نپرداخته بودند زیرا عمر ارزشمند خود را بر سر آن بیهوده‌کاریها گزاشته بودند. ایشان شاعران و رماننویسانی بودند که حقایق سخنان او را دریافته و از جوانیِ بباد رفته‌ی خود و کوشش گمراهانه‌ای که کرده و زیانی که به توده رسانیده شرمسار بودند. اینست هرچه تا آن روز سروده یا نوشته بودند خود آورده به خورد آتش دادند. از هر راه که بیایید ایرادی به این کتابسوزان وارد نیست. (دفترهای یکم دی‌ماه 1322 و 1323 و «یکم دی‌ماه و داستانش» و گفتارهایی که این کسان در پیمان و پرچم نوشته‌اند خوانده شود.)

🔸نبرد با گمراهیها هموار کردن راه دمکراسیست
و اما آن جمله‌ : «اگر همه‌ی ملل موافق نظر شما بودند چه چیزی از دانش و ادب گذشته به میراث مانده بود؟». چنانکه گفتیم پرسنده نوشتارهای او را در پیرامون کتابسوزان (زمینه‌ای که به ایرادگیری از آن برخاسته) نخوانده و نسنجیده داوری پرتی را بنمایش گزارده ، همینست دیگر زمینه‌ها از جمله «دانش و ادب» که پیش کشیده.

میگوییم : شما پیش از هر چیز ببینید آنچه درباره‌ی نوشته‌های او در پیرامون دانش و ادب به مغزتان راه یافته از چه راه بوده؟! آیا نخوانده و نیندیشیده و تنها از راه دهانبینی به این سخنان برخاسته‌اید یا براستی یک یا دو کتابی هم ازو خوانده نیک دریافته‌اید؟!

🔸باید بدانید که کسروی یگانه مدافع «ادبیات» به معنی درست آن و از هواداران پافشار رواج دانشهاست. یکی از علتهایی که رواج دانشها را میخواهد اینست که یادگیری دانشها به دانشجویان می‌آموزد برای هر سخن خود دلیل بیاورند. همین یک ارمغانِ دانش خود بسیار پربهاست. همین یاوری بزرگی به یک توده است که نیندیشیده و نسنجیده به گفتگوها درنیایند.

🔸این را بگونه‌ی دیگری توان گفت : یکی از خواستهای پاکدینی آنست که خردها بتکان آمده ، از بند اندیشه‌های پوسیده (ولی خو گرفته) رها گردند :
«امروز چنانكه دانشها پیش رفته و ما هرچه در این جهان می‌بینیم و درمی‌یابیم ، میكوشیم راست آن را بدست آوریم و بروی پندارهای بیپای گذشتگان خط میكشیم ، همچنان باید در كارهای زندگی از هر چیز راست آن را بدیده گیریم و آنچه راهنمای خرد است بپذیریم و دربند آیینهای گذشتگان نباشیم. باید هر آنچه را بد و بزیان زندگانیست به هر نام كه هست از خود دور گردانیم».

🔸پرسش دیگر اینست : واژه‌ی «گذشته» که در آن جمله بکار رفته به چه خواستیست؟ بسیار دانشهاست که پایه‌اش در گذشته‌های دور گزارده شده. آیا کسی می‌تواند بصرف کهن بودن با آنها دشمنی کند؟ هم بسیاری از متنهای پاک و سودمند ادبی کهنتر از متنهای زهرآلود و بدآموزیست که ما با آنها می‌نبردیم. کسروی کجا بنام آنکه چیزی کهن است با آن نبردیده؟!. یگانه سنجه‌ای (معیار) که او در اینگونه زمینه‌ها بکار می‌برد خرد است.

🔸پیداست پرسنده کتاب را «فی نفسه» ارزشمند میداند و از اینکه شنیده کسانی آن را می‌سوزانند دلش بدرد آمده زبان به نکوهش باز کرده. دیگر کاری به این ندارد که علت چه بوده ، ریشه‌ی این کار چه بوده ، آنها چه گفته‌اند و چه می‌خواسته‌اند. اینها هیچ نبوده. تنها این بوده که رنجیده و تنها همین رنجش بس بوده که ایراد بگیرد. ولی سخنانش تهی از دلیل است ، از آن تنها رنجیدگی بی‌‌انگیزه‌‌ای نمودارست و نه چیز دیگری.

🔸ولی نافهمیده و ناسنجیده سخن گفتن نتیجه‌اش بهتر از این نمی‌شود که به آزادیخواه جانفشانی همچون کسروی انگ دیکتاتوری زده. از اینگونه بیهوده‌گوییها بسیار است و نیازی به پاسخ ندارد. هستند نافهمانی که جراحان را که زندگی دوباره به بیماران می‌بخشند «قصاب» می‌خوانند ، چرا که در کارشان چاقو بکار می‌برند. اینست رو به پرسنده گردانیده میگوییم : شما نیز از کتابسوزان آتش را پیش چشم آورده بی‌آنکه بیندیشید که چه اندیشه‌ای پشت این داستان می‌باشد و از این کار چه سودی انتظار میرود مانند ایشان بفریاد برخاسته‌اید.
(دنباله‌ی این گفتار را فردا بخوانید.)

🔶 در پیرامون دبیرستان

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 نیک و بد

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش هفتم ـ تکه‌ی 3

🔸ما هنگامي كه بكار برخاستيم نام دين از خوارترين كلمه‌ها بشمار مي‌رفت

دينها همه يك خواست را پي مي‌كنند و همه دنباله‌ی يكديگرند و از هم جدا نمي‌باشند. اينست راز آنكه گفتيم مي‌بايست اسلام را به بنياد خود بازگردانيم و بروي آن راه خود آغاز كنيم.
ما را با اسلام كنوني ـ يا بهتر گويم كيشهاي پراكنده‌اي كه امروز اسلام خوانده مي‌شود پيوستگي نتوانستي بود. مي‌بايست اسلام راستين را پيدا كنيم ، و بنياد آن را بدست آوريم.
اين كار را كرديم ، بنياد اسلام آنهاست كه شمرديم. ولي تنها از اين چه نتيجه توانستي بود؟!.. گرفتم كه ما آن چند جمله را هي مي‌نوشتيم ، و هي داد مي‌زديم : دين اينهاست ، آيا چه سودي دادي؟!.. دين مگر ازبر كردن چند جمله است؟!..
ما مي‌بايست با چند رشته گمراهيها نبرد كنيم و همگي آنها را براندازيم تا بتوانيم در دلها جا براي اين معنيها باز كنيم وآنگاه در بيرون آنها را به نتيجه رسانيم.
ما هنگامي كه بكار برخاستيم نام دين از خوارترين كلمه‌ها بشمار مي‌رفت ، و همه‌ی آناني كه با انديشه‌هاي اروپايي آشنا گرديده و بگفته‌ی خود «متجدد» (يا نوانديش) مي‌بودند چنين مي‌دانستند كه دين يك دستگاه بيهوده مي‌باشد كه مرداني در قرنهاي تاريك جهان برخاسته و از ناداني مردم فرصت بدست آورده و بدروغ دعوي فَرهِش[=وحی] كرده و سخناني از راست و دروغ گفته‌اند ، و يكي از دليلهاي آن اين را مي‌شمردند كه اكنون كه روزگار دانش و آگاهيست ديگر كسي ياراي چنان دعوايي نتواند بود.
چنين مي‌دانستند كه «سوسيولوژي» اروپا جهان را از دست دينها رها گردانيده ، و بسيار خرسندي مي‌نمودند كه در چنين زماني بجهان آمده‌اند و همچون پدرانشان نيستند كه از ناداني پيرو دين بوده‌اند.
اين بود باوري كه همه‌ی نوانديشان مي‌داشتند و از اينرو بود كه هميشه به دين ريشخند مي‌نمودند و آن را بسيار خوار و بي‌ارج مي‌شماردند ، و هرگز گماني بآنكه يك راهي براي زندگاني بالاتر از دسترس انديشه‌ی ايشان باشد گمان نمي‌بردند.
كساني در خيابان جلو مرا گرفته و بگله مي‌پرداختند كه باز نام دين مي‌برم و مردم را «بخرافات تشويق» مي‌كنم. يكي از آشنايان كه سالها در اروپا زيسته و كنون در تهرانست جلو مرا گرفته چنين گفت : «اگر شخص ديگري بود مي‌گفتم فاناتيك است شما مگر نمي‌دانيد كه در قرن نوزدهم يكي از موضوعاتي كه مسلم گرديد بي‌اساسي دين بود؟» ديگري كه در اسپهان مي‌بود نامه نوشت : «انتقادات پيمان از اوضاع اروپا محملي دارد ولي بطرفداري شما از دين چه بگوييم؟!. مبداء و منتهاي دين كه عقيده بخدا و عالم آخرت بود علوم طبيعي از ميان برده» ديگري كه از تبريزيان است و در تهران مي‌زيد مي‌گفت : «چرا باري را بدوش مي‌گيريد كه بمنزل نتوانيد رسانيد. امروز شما خواهيد توانست اثبات صانع كنيد؟!. پدر من كه مي‌دانيد پيشواي يك دسته‌ی بزرگي بود و خود حكمت مي‌دانست بارها مي‌گفت تمام اينها اوهام است و هيچي نيست» ديگري كه بازرگان است مي‌گفت : «بد هم نمي‌كنيد. عوام بايد دين داشته باشد من با عقل و وجدان مي‌توانم زندگي كرد فلان حمال كه من نيستم» نوشته‌هاي ج ـ ض را خوانندگان پيمان فراموش نكرده‌اند1 .
اين بود نگاه انبوه مردم به دين ، و كسي هم باينها پاسخ نمي‌گفت و نمي‌توانست بگويد. با زور كه نيست ، كسي كه چيزي را نمي‌داند چه بگويد؟!. كساني اميدشان بآن مي‌رسيد كه بگويند : «فلاماريون دين داشته» يا جسته يك گفته‌اي را از فلان پروفسور پيدا كنند. چنين نوشته‌هايي را كه گاهي پيدا مي‌كردند با سپاس و شادماني در كتابها مي‌نوشتند.
روزي مي‌بينم يكي نوشته : «فلان پرفسور آمريكايي در فلان كتاب گفته : دين با علوم مخالف نيست شما آن را پيدا كنيد بدهيد ترجمه نمايند ...»
اين بود اندازه‌ی روگرداني مردم از دين و درماندگي و ناتواني هواداران آن. ما مي‌بايست نخست باين چاره كنيم. مي‌بايست گام نخست ما اين باشد كه نشان دهيم كه آدميان بيدين نتوانند زيست و گمراهي بيدينان را در راه زندگاني بخودشان بازنماييم.
اينست در سالهاي يكم و دوم پيمان ، درميان آنكه بگردانيدن اسلام به بنيادش كوشيده‌ايم ، با اين نوانديشان نيز در گفتگو بوده و معني دين و سودهاي آن را بازنموده‌ايم. بويژه درباره‌ی اسلام و يك دستگاه خدايي بودن آن سخنان فراوان رانده‌ايم.
بدينسان راه خود را آغاز كرده‌ايم. چنانكه گفتيم پس از آن مي‌بايست بكيشهاي پراكنده پرداخته و يكايك آنها را براندازيم و باين كار پرداخته‌ايم. زيرا چنانكه بارها گفته‌ايم همه‌ی اين كيشها از سني و شيعي و باطني و شيخي و متشرع و علي‌اللهي و بهائي و مسيحي و زردشتي و جهودي از يكسو بيپا و از يكسو زيانمند است و به هر حال با راهي كه ما آغاز كرده‌ايم ناسازگار مي‌باشد.


پابرگیها :
1ـ مهنامه‌ی پیمان ، سال سوم ، شماره‌ی هفتم ـ و

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۳۵

✳️ گفتار سومین - احمدیلیان

✴️ ۳- نصرةالدین ارسلان‌آبه خاصبک پسر آسنقر

🔶کتابسوزان چیست؟.. ـ11
کتابهای زیانمند چه بنیادهایی را که برنینداخته

🔸ولی آنچه پرسنده پیش چشم نیاورده آن نوجوانانی است که در حوزه‌ها از همین کتابهای سراسر گمراهی خوانده پله‌های ملایی را یکایک بالا رفته سرانجام از شمار مفتخوران و گمراه گردانان میگردند. داستان زیر را از یکی از آشنایان بعنوان نمونه می‌آوریم :
روزی تلفن زنگ زد و یک دختر بازاریاب تلفنی به تبلیغ کتابی از شیخ صدوق بدینسان پرداخت : عنوان کتاب «فضایل و مکافات عجیب اعمال در دنیا و آخرت» است ، در این کتاب شما خواهید دانست که چه سوره‌ای باعث افزایش رزق و روزی می‌شود ، چه سوره‌ای سختیها و مشکلات را دور میکند ، چه سوره‌ای فشار قبر را کم میکند ... صدقه در روز بهتر است یا در شب ... کتاب سیصد صفحه است به بهای هفت‌هزار تومان با پیک رایگان!
شما از همین یک نمونه آن را ببینید که نیروهای این کشور در کجاها بکار میرود و چه راههایی برای دست اندازی به داراک (مال و ثروت) مردم پدید آورده‌اند. ولی کاش تنها پول مردم بود که به کیسه‌ی یک مشت گمراه و گمراه‌گردان میرفت ، بدتر از آن اینست که مردم را با سخنان بیپا و زیانمند سرگرم گردانیده از راه می‌برند. یک کلمه بگوییم : فریبشان داده گمراهشان گردانیده و کیسه‌شان را نیز تهی میگردانند.

🔸اینهاست چیزهایی که باید بدیده داشت. اینهاست که یک توده‌ای را به نیستی می‌برد. گفته‌های برخی کسان بدان معنیست که اینها باشد و هزاران گونه از آن چاپ شود ولی ما یک نسخه از آنها را نیز نابود نگردانیم. آری ، معنی سخن برخی کسان همینست.

🔸این سخن گزافه نیست که گفته شود نشر کتابهای خرافی و کیشی صد برابر زمان محمدرضاشاه گردیده (این بجز کتابهاییست که در بیرون کشور برای مسلمانان یا نامسلمانان بیگانه منتشر می‌کنند). هر کتابخانه‌ای که بروید می‌بینید پرارجترین کتابها را از آنجا برداشته بجای آن خروار خروار کتابهای بی‌ارج ، زیانمند و زهرآلود جایگزین کرده‌اند.
پرسنده جلو چشم نیاورده کسان بدبختی (بیشتر زنان) را که فریب فال و جادو را خورده و خود و خانواده‌ی خود را به سختیهای بسیار بلکه به ازهم پاشیدگی و آوارگی کشانیده‌اند. جستجوی سرچشمه‌ی اینها که بیگفتگو کتابها و مجلات است نکرده. آن مردان و زنان شومی را که به کارهای پستی همچون رمالی ، فالگیری ، جادوگری ، دعانویسی ، تعبیر خواب و پیشگویی پرداخته مفتخورانه به تهی کردن کیسه‌ی مردم و فریب ایشان سرگرمند پیش چشم نداشته. باید پرسید : افزار ایشان چیست؟!.. افزار ایشان همانا تقویمها ، کتابها و یا مجلات فال ، کف‌بینی ، چهره‌بینی ، جادو ، «اختیارات» ، پیشگوییهای اقطاب صوفی و نوسترآداموس یا مانندهای آن می‌باشد.

آنچه جلو چشم نیاورد‌ه آنست که صدهزاران کسان از رهگذر این کتابها و مجلات بدامن خرافات افتاده‌اند چندان که مثلاً به جای پرداختن به بیماری خود از راهش که همانا پزشک و داروست با نذر و دعا و زیارت و دخیل بستن بگمان خود به چاره میکوشند ـ بسا که سرانجام به پزشک بازمیگردند ولی فسوسا که بسیار دیر گردیده. بدیده نگرفته آنهایی که گرد هم می‌آیند و بگمان خود روان مردگان را احضار میکنند و مغزهای خود را با چنین پندارهایی می‌فرسایند بلکه باید گفت همیشه در بیم و ناآسودگی بسر می‌برند. کم نیست داستانهای افسوس‌آور صفحه‌ی حوادث روزنامه‌ها که سرچشمه‌اش یا پندار و خرافات و احساسات گریزان از خرد است یا فلسفه‌ی بیغیرتی و آزمندی و پولپرستی. و چنانکه نیک جستجو شود سرچشمه‌ی آنها را در مجلات و رمانهای عشقی و کتابهای سراسر گمراهی خواهیم یافت. اگر هم فیلمهای بدآموز را سرچشمه‌ی آنها بیابید باید بیاد آرید که پایه‌ی بیشتر آنها نیز کتابهای بدآموزست.

🔸همان پولپرستی و آزمندی بدستیاری روزنامه‌ها و کتابها به این کشور درآمد. کجا مردم در زمان مشروطه چندین مادی و نیرنگباز بودند؟!. میدانیم خواهید گفت : ده‌هزاران کسان هستند که در همه‌ی عمر کتابی نخوانده‌اند ولی در پولپرستی از پیشتازانند. آری ، ولی آنها این درس را از کیها گرفته‌اند؟!. اگر شما نمی‌دانید ما میدانیم که چنانکه گفته شد تا پیش از مشروطه آزمندی در نزد مردم بسیار کم بود. پس از آنست که روزنامه‌نویسان و نویسندگان گفتارهای بسیار از غرب در نوشته‌هاشان آوردند و فلسفه‌ی مادی را هرچه گشاده‌تر بازنمودند. نتیجه آن شد که هزاران کسان از فلسفه‌ی مادی نامش را نیز نشنیده بودند ولی سخنانی همچون «زندگانی نبرد است» ، «دنیا دستگاه آکل و مأکول است» ، «ماهی بزرگ ماهی کوچک را می‌خورد» (ناتوان خوراک تواناست) ، «هر کسی باید تنها به فکر خودش باشد» را یاد گرفتند و این آموزاکها تا مغز استخوانهاشان اثر کرد.

🔸پیش چشم نیاورده آنهایی که کتابهای فلسفه یا دیوان شاعران را سرمایه‌ی زندگی خود گرفته و سالهای جوانی و عمر گرامی خود را در آن راهها هدر گردانیده مغز خود فرسوده‌ و آشفته‌اند و سپس چون جوانیشان بسر آمده و کاری و پیشه‌ای نیاموخته‌اند تهیدستانه و از روی ناچاری همان تنیده‌ها و بافته‌های فیلسوفان و سروده‌های شاعران را در این دانشکده و آن دانشکده به جوانان درس گفته یا برشته‌ی نوشتن کشیده کتاب گردانیده‌اند تا هزاران جوان دیگری را بدرد خود دچار سازند. پیش چشم نیاورده ملیونها کسانِ بدبختی که پولی را که با رنج بسیار فراهم آورده‌اند و بجای آنکه صرف بهبود زندگانی خود و خانواده‌ی خود کنند برداشته به عراق و سوریه و عربستان برای زیارت می‌برند و به آبادی آنجاها میکوشند.

🔸پیش چشم نیاورده ده‌هزاران کسانی که از کار و کوشش دست کشیده به کنج خانقاهها یا گوشه‌ی اتاقها خزیده و به گمان خود چله‌ها بسر می‌برند تا طی طریق و مقامات کنند و در آفاق و انفس به سیر و سلوک پردازند و به خدا نزدیک گردند ـ همانها که راه بجایی نبرده یک دسته از آنان بناچار راه به خیابانها یافته آبروی خود ریخته و دست به سوی این و آن دراز میکنند. پیش چشم نیاورده آنان را که از همین کتابها خوانده پیروی از گمراهی نوین دیگری میکنند و مرد درمانده‌ای را بخدایی می‌‌پرستند و افتخارشان اینست که با سیاست کاری نداشته ، دلهاشان هرگز به ایران نسوخته و «لیس الفخر لمن یحب الوطن بل لمن یحب العالم» در دل دارند.

🔸اینها و نمایشهای بیخردانه‌ی محرم ، زیارت رفتنها و استخوان به کربلا بردنها را پیش چشم آورید و براستی از خود بپرسید سرچشمه‌های اینها چیست و چگونه می‌توان آنها را خشک گردانید.
باشد که بگویید : مگر مردم عامی و بیسواد را کتابها به آن کارها برمی‌انگیزد؟!. پاسخ همانست که گفتیم : شما این را ببینید که آنها درس از کدام «آموزگاران» میگیرند و اینان آن درسها را از کجا یاد میگیرند.

اینها را که نوشتیم آن چیزهاییست که از زندگانی کنونی درمی‌یابیم. بماند هزار سال گمراهی که کتابهای زیانمند ملیونها مغزها را آشفته گردانیده صدهزاران خاندانها را برانداخته. خدا میداند که چه روزگار تیره و تباهی به مردمان شرق گذشته. تباهی و تیره‌بختیهایی که جز از راه بدآموزیها و آشفته‌گوییها نبوده. همه از مغزها و زبانها تراویده و بدبختانه در کتابها لانه کرده.

🔸«از هزار سال پیش هر زمان سیل گمراهی دیگری برخاسته و از سر شرقیان گذشته ولی چركاب همه‌ی آنها دركتابها ته نشین گردیده. شما بیك كتابخانه درمی‌آیید كتابها می‌بینید پهلوی هم در قفسه‌ها چیده و چون درمینگرید این كتابیست درعرفان ، آن كتابیست درفلسفه‌ی یونان ، آن فروغ مزدَیَسنی است و از زردشتیگری سخن میراند ، این وجه دین ناصرخسرو است و از باطنیگری گفتگو میكند ، این دیوان خیام خراباتیست ، آن ترجمه‌ی فلسفه‌ی شوپنهاور است ، این تفسیر ملافتح الله است ، آن مفتاح‌الجنانست ، آن دیوان ننگین ایرج است ، آن شعرهای صادق‌ ملارجب است ، این كتاب فرائد میرزاابوالفضل است، آن ارشاد‌العوام حاجی‌محمد كریمخانست. اگر بشمری كتابهای بیست و سی گمراهی و بدآموزی را در یك كتابخانه توانی یافت. اینها برای چیست و چه سودی از آنها توان برداشت؟!. آیا جز آتش چه چیز دیگر اینها را از میان تواند برد؟!.

🔸 اینها اگر بماند شما را نابود خواهد كرد و شما پیش افتید و آنها را نابود گردانید.

میدانم كتاب نگهداری یكی از هوسهاییست كه امروز رواج بسیار پیدا كرده و كسانی هرچه كتاب از نیك و بد بدست می‌آورند آن را نگه میدارند و این سخن بر آنان ناگوار خواهد افتاد. ولی در راه پیشرفت توده باید از این هوسها درگذشت. یكی از دلیلها بر آنكه اینها سراپا زیان میباشد آنست كه بدخواهان شرق پولهای گزاف ریخته و آن كتابها را چاپ كرده و برای شما میفرستند ، آیا جز زیانِ شما آنان را چه سودی از این تواند بود؟!.»
(دنباله‌ی این گفتار را فردا بخوانید.)

🔶 بهائیان پاسخ داده‌اند

🔸یك بدبختی‌ای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسانی كه بیك كیش ـ چه بهایی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین می‌پندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند و اگر رها كرد یك گناهی كرده است

🔸ما چون بیك كیش ایراد میگیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفته‌های ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه می‌شنوند بدست و پا میفتند كه از یک راهی پرده‌پوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطه‌آمیز پردازند.

🔸ماننده‌ی همین رفتار را ملایان میكنند ، صوفیان میكنند ، هواداران شعرا میكنند. همگی از آنجاست كه خرد را از دست داده‌اند.

🔶 بهاییان پاسخ داده‌اند

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پايه‌هايي كه براي نيك و بد گزارده شود بايد آن را سست نگردانيد
(بخش یکم)

🔸درميان كوششها و تلاشها[ی مشروطه‌خواهان] بود كه دانسته شد درسهاي ميهن‌دوستي و جانفشاني و مردانگي كه داده شده بدلهاي درس‌ناخواندگان يا كمدانشان كارگرتر افتاده تا بدلهاي دانشمندان و پيشرفتگان.

🔸رويهمرفته اينان[دانشمندان و پیشرفتگان] بي‌ارج درآمده‌اند ، و از آن سوي دسته‌ي درس‌ناخوانده و كمدانش رويهمرفته نيك بوده‌اند ، و از ميانشان صد مرد بنامي پيدا شده. اين جدايي ميانه‌ي دو دسته و انگيزه‌ي آنست كه بايستي جست و ما آن را بدست آورده‌ايم.

🔶پايه‌هايي كه براي نيك و بد گزارده شود بايد آن را سست نگردانيد

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش هفتم ـ تکه‌ی 4

🔸ديگران كيشها را دين مي‌شماردند ولي راستي اين بود كه اينها نابود كننده‌ی دين بودند و براي پيشرفت توده يا براي رستگاري جهانيان ، چنانكه ماديگري را مي‌بايست برانداخت اينها را هم مي‌بايست برانداخت.

🔸دينهاي گذشته كجا و زمان ما كجا؟! ... كساني گذشت زمان و ديگر شدن جهان را بديده نمي‌گيرند و بآن ارج نمي‌گزارند. امروز جهان ديگر است و هزار سال پيش ديگر.

همچنين به بدآموزيهاي بسياري كه از قرنها بميان افتاده ، از صوفيگري و فلسفه‌ی يونان و خراباتيگري و ياوه‌بافيهاي شاعران و مانند اينها پرداخته يكايك براندازيم. چه اينها نيز با راه ما نمي‌سازد.
پس از همه با ماديگري كه بزرگترين گمراهي در جهانست و خود با شكوه و هياهوي بسيار از اروپا رو آورده بنبرد برخيزيم و از چند راه با آن بكوشيم و پاسخها دهيم.
يك چيزي تا راهش هموار نگردد پيش نرود. ما گفتيم بنياد اسلام و همه‌ی دينها جهان را يك دستگاهِ بيهوده ندانستن ، و بآفريدگار آن خَستُويدن و بزندگاني آينده باور داشتن ، و زندگي بآيين خرد كردن است. گفتيم : ما نيز همانها را بنياد كار خود مي‌داريم. جلوگير پيشرفت آنها همين چيزهاست كه مي‌شماريم و ما مي‌بايست اين جلوگيرها را از ميان برداريم. ديگران كيشها را دين مي‌شماردند ولي راستي اين بود كه اينها نابود كننده‌ی دين بودند و براي پيشرفت توده يا براي رستگاري جهانيان ، چنانكه ماديگري را مي‌بايست برانداخت اينها را هم مي‌بايست برانداخت.
گذشته از همه ، ما مي‌بايست بآموزاكهاي ديني يكايك دليل آوريم. مي‌گوييم : جهان دستگاه بيهوده‌اي نيست ، و آن را آفريدگار دانايي پديد آورده ، مي‌گوييم : روان با مرگ تن نابود نگردد ، مي‌بايست براي همه‌ی اينها دليل آوريم.
باشد كه خوانندگان بپرسند : مگر اينها دليل نمي‌داشت؟!.. مي‌گويم : بجاي پرسيدن از من در كتابها ببينيد آيا دليل مي‌داشتند؟!. اگر مي‌داشتند چه‌ها بوده؟!.
اگر باينها دليل مي‌داشتند پس آنهمه روگرداني مردم از دين بهر چه بوده؟!. آنهمه سستي خود ملايان در دين چه انگيزه داشته؟!.
خواهند پرسيد : پس دينهاي گذشته بروي چه نهاده بود؟!. بيدليل آنها چگونه بنياد يافته بود؟.. مي‌گويم : دينهاي گذشته كجا و زمان ما كجا؟!.. اين يكي از ناآگاهيهاست كه كساني گذشت زمان و ديگر شدن جهان را بديده نمي‌گيرند و بآن ارج نمي‌گزارند. امروز جهان ديگر است و هزار سال پيش ديگر. پيشرفت دانشهاي طبيعي ميدان نوين ديگري براي انديشه‌ها باز كرده :
در جهان هر جنبشي مي‌شود و هر كاري رو مي‌دهد از روي يك قاعده‌ايست و انگيزه‌اي براي خود مي‌دارد : آفتاب برمي‌آيد ، مي‌گردد ، فرومي‌رود ، شب مي‌شود ، زمستان مي‌آيد ، تابستان مي‌آيد ، باران مي‌بارد ، برف مي‌بارد ، آفتاب مي‌گيرد ، ماه مي‌گيرد ، بچه بجهان مي‌آيد ، بزرگ مي‌شود ، پير مي‌گردد ، مي‌ميرد ـ همه‌ی اين كارها از روي يك قاعده‌ايست و انگيزه‌هايي براي خود مي‌دارد. پيدايش آفتاب و زمين و ماه و ستاره‌هاي ديگري ، هر يكي از روي همين آيين بوده.
اينها چيزيست كه دانشها نشان مي‌دهد و مي‌بايد پذيرفت ، و هر سخن كه گفتني است و هر دليلي كه آوردنيست با اينها سازش داد. در هزار سال پيش همه‌ی اين كارها را بنام خدا خواندندي ، ولي امروز براي هر يكي انگيزه‌ها نشان مي‌دهند و هرگز دست خدا را درميان نمي‌بينند. اينست مي‌گوييم : دينهاي گذشته كجا و زمان ما كجا؟!. آن چيزهايي كه در هزار سال پيش دليل شمرده شدي امروز شمرده نتواند بود.
پيش از آنكه ما پيمان را آغاز كنيم يك دين بود و يك طبيعت. باين معني كه از يكسو دين ، همه چيز را بيرون از آيين طبيعت نشان مي‌داد : خدايي هست بالاي هفت آسمان ، و همه‌ی كارها را با دست فرشتگان انجام مي‌دهد ، باران را دانه دانه فرشتگان آورند ، بچه را در شكم مادر فرشتگان پرورند ، كسي كه مي‌ميرد عزرائيل جان او را با چنگال مي‌كند ، خضري هست هزارها سال زنده مانده ، يك دسته رجال‌الغيب هستند كه دستگيري از مردم نمايند و هر روز رو بجايي آورند ، امام ناپيدايي هست كه هزار سال بيشتر زنده مانده و يك روزي بيرون خواهد آمد ، عيسا از آسمان پايين آمده پشت سر او نماز خواهد خواند ، امامان همه خواهند برگشت ، به پيغمبران فرشته فرود مي‌آمده و پيام از خدا مي‌آورده ، هر پيغمبري مي‌بايست نيارَستنيها نمايد : «سوسمار را بزبان آورد ، از انگشتها چشمه روان گرداند و مانند اينها». دينداري باور داشتن باين چيزهاي بيرون از آيين طبيعت مي‌بود.
از اينسوي از روي دانشها ـ دانشهايي كه همه‌ی جوانان درس ميخوانند ـ يك طبيعتي مي‌بود همه چيزش از خودش و بي‌نياز از آفريدگار : گيتي از روي تئوري لاپلاس پديد آمده ، زندگي بخود پيدا شده ، جانوران از روي فلسفه‌ی داروين گونه بگونه گرديده‌اند ، آدمي نيز جانوري بيش نيست ، او نيز از بوزينه برخاسته ، باران و برف از خود گيتي است ، هر چيزي براي خود انگيزه‌اي از طبيعت مي‌دارد.

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۳۶

✳️ گفتار سومین - احمدیلیان

✴️ ۴- فلک‌الدین پسر ارسلان‌آبه ؛ ۵- علاالدین کرپا ارسلان