پاکدینی ـ احمد کسروی

🔶 ما چه میخواهیم؟
یک بار دیگر ـ تکه‌ی 6

🔸 كساني كه چهار سال پيش هياهوي ادبيات برانگيخته بودند و آن دشمنيها را با پيمان مي‌نمودند كنون نشسته و چنين مي‌گويند : «كيست كه زيانهاي شعر را نداند؟!.. اينها ديگر نوشتن نمي‌خواهد. خود شعرا زيانهاي شعر را بهتر از ديگران مي‌دانند.» اينست سخناني كه پيش مي‌كشند و چنين مي‌پندارند كه همينكه اينها را گفتند و خود را نشكستند كار درست خواهد بود.
يك مرد قمي كه كتابي درباره‌ی خلافت نوشته و پس از هزار و سيصد سال كه از آغاز اسلام گذشته و خلافت بيكبار برافتاده و از ميان رفته و از خود اسلام جز نام بازنمانده ، اين دليلها ياد كرده كه بجاي پيغمبر امام علي ابن ابيطالب بايستي نشست ـ چنين درمانده‌ی بيخردي خود را دشمن پيمان گردانيده و چنين مي‌گويد : «اينها را كه او مي‌نويسد همه را ما مي‌دانستيم و خود من هم نوشته بودم ولي چاپ نكرده‌ام» كسي نمي‌گويد : «يكي از نوشته‌هاي پيمان اينست كه در دين كسي را جايگاه نيست ، اينست كه دين براي مردم است و مردم براي دين نيستند ، اينست كه گذشته را بايد رها كرد و رو بسوي آينده گردانيد ، اينست كه دين شناختن معني جهان و زندگانيست نه پرداختن بداستان اين و آن ، اينست كه گفتگو از داستان علي و ابوبكر جز يك هوس پستي نيست و دين براي جلوگيري از چنين هوسها مي‌باشد. تو آيا اينها را مي‌دانستي؟! اگر ميدانستي پس آن كتاب را چگونه نوشتي؟! ميدانستي چرا نمي‌گفتي؟!.»
مردي كه درباره‌ی فلسفه تندي مي‌كند و من مي‌گويم : ايرادهاييست ما گرفتيم شما اگر مي‌توانيد پاسخ گوييد ، چون درمي‌ماند بجاي آنكه از درِ راستي‌پژوهي آيد و پشيماني نمايد بيدرنگ مي‌گويد : «اينها را خودشان نوشته‌اند» مي‌گويم : كدام يكي نوشته؟!.. مي‌گويد : «كانت نوشته». دروغي باين آشكاري را مي‌گويد تنها براي آنكه خود را نشكند و گردن براستي نگزارد.
برخي در همان ميانِ گفتگو سخن ديگر كرده چنين وامي‌نمايند كه آنان نيز اينها را مي‌دانسته‌اند. مردي مي‌آيد و مي‌نشيند و چنين مي‌گويد : «شما هيچ از آخرت گفتگو نمي‌كنيد. اين دنيا چند روزه است. هر طور باشد مي‌گذرد. بايد در فكر آن دنيا بود. الدنيا مزرعة الاخره» مي‌گويم : اين در انديشه‌ی كج شماست. ما اينجهان و آنجهان را از هم جدا نمي‌شماريم و نيكي آن را بسته به نيكي اين مي‌دانيم ، و سخناني را كه در اين زمينه ميداريم و بارها در پيمان آورده‌ايم برايش بازمي‌گويم. سخن مرا بريده با شتاب مي‌گويد : «بلي ديگر ، الدنيا مزرعة الاخره ديگر ، من نيز همين را مي‌گفتم ...»
بگفته‌ی تبريزيان آب هزار دره را بهم آميخته‌اند و مغزهاي خود را از باورهاي بيهوده‌ی گوناگون آكنده‌اند ، و هرچه هم مي‌شنوند مي‌گويند : «مگر اينها نمي‌بود؟!. مگر اينها را نمي‌دانستيم ؟!.» مثلاً ما سخن از آفريدگار جهان مي‌رانيم و از دانشها دليل براي آن ياد مي‌كنيم ، گفتگو از روان مي‌كنيم و هستي آن را از روي دليلهاي بسيار استوار بازمي‌نماييم ، اينان بيدرنگ مي‌گويند : «مگر اينها را ما نمي‌دانستيم؟!. مگر اينها نمي‌بود؟!.» مي‌گويم : از شما مي‌بايد پرسيد. از شما مي‌بايد پرسيد كه اينها مي‌بود و مي‌دانستيد؟!. مي‌گويند : «ما مگر خدا را نمي‌شناختيم؟!.» مي‌گويم : چرا مي‌شناختيد ، ولي نه اين خداي راستين را. خودتان نيك انديشيد كه چه خدايي را مي‌شناختيد ، خدايي كه صد همباز برايش مي‌شمرديد ، خدايي كه بجاي يك فرمانرواي خودكامه‌ی هوسبازش مي‌گزارديد. اينان نمي‌دانند كه گاوپرستان و مارپرستان هندوستان نيز خود را خداشناس مي‌شمارند.
پس از همه‌ی اينها ، چه مي‌خواهيد؟!. آيا مي‌خواهيد كه هيچ نكوشيم و شما را در توي اين نادانيها بازگزاريم؟!.
ما چون مي‌گوييم اينان معني زندگي را نمي‌دانند ، برمي‌آشوبند و تنديها مي‌نمايند : «ما معني زندگي را نمي‌دانيم؟!.» مي‌گويم : آري شما معني زندگي را نمي‌دانيد. اين شماييد كه در پنجاه سالگي و شصت سالگي كودكانيد. اين شماييد كه مي‌خواهيد هيچگاه گردن براستي نگزاريد و هر زمان با سخن ديگري از جلو درآييد ، و شكستي بخود راه ندهيد. از نافهمي اين را هنري مي‌شماريد و هيچ نمي‌انديشيد كه پايان اين چه باشد؟!.. هيچ نمي‌انديشيد كه يك توده هنگامي تواند زيست كه همگي به يك راه باشند و يك خواست را دنبال كنند. هيچ نمي‌فهميد كه اين پراكندگيها ننگ شماست ، آسيبي بزرگي براي شماست ، و ما كه ببرداشتن آن مي‌كوشيم رهايي شما را ميخواهيم و شما مي‌بايد همدستي نماييد. هيچ نمي‌دانيد كه مردمي كه بخواهند همه خودخواهي نمايند و دست از جداسري برندارند ، و درميان خود بهيچ راهي سر فرونياورند ، سرنوشت آنان جز بردگي و زيردستي نباشد.

1.39K views07:25