ای بیچارگان شما افتاده‌ی اندیشه‌های پراكنده و پست و خویهای ناستوده و زشت خود می‌باشید
كه
اگر در آرزوی برخاستن هستید باید باینها چاره كنید
وگرنه
جهان بهر حال بیفتد شما همینید كه هستید و بهره‌تان از زندگانی همین خواهد بود كه دارید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 160)

مایه‌ی بدبختی ایران (بلكه مایه‌ی سراسر شرق) ، بیش از همه چیز ، اندیشه‌های كج و پراكنده است. ...

این اندیشه‌های پراكنده دو زیان بسیار بزرگی را دربر دارد :

زیرا از یكسو مردم را از هم می‌پراكند و پریشانی بمیان ایشان می‌اندازد ،

از سوی دیگر چون چیزهای پوچ و كجیست مردم را كوتاه‌اندیش میگرداند و خویهاشان پست و ناستوده می‌سازد.

(پرچم روزانه شماره‌ی 69)

راه رهایی برای این كشور جز مبارزه با پندارهای پراكنده و نشر حقایق نیست.

آن جانفشانی كه دیگران در جنگها بكار میبرند ما باید در راه اینها بكار بریم.

دشمن بزرگ ما این گمراهیهاست. باید با همه‌ی توانایی خود با آنها بجنگیم.

(پرچم روزانه ش 91)

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست دوم : شعر سخنست و سخن بايد از روي نياز باشد
تکه‌ی 1

🔸 در اين نشست مي‌خواهم در دنباله‌ی گفتگو از شعر سخن رانيم. نخست مي‌بايد بگويم : ما را دشمن شعر شناسانيده‌اند. ولي اين دروغست ، ما دشمن شعر نيستيم. ما نمي‌گوييم شعر نباشد. چنين سخني را در هيچ جا نگفته‌ايم. گفتگوي ما درباره‌ی شعر در دو زمينه است كه يكي را در اين نشست باز خواهم نمود. ديگري بماند به نشست آينده.
ما مي‌گوييم : شعر سخنست ، سخن آراسته. سخن هم بايد از روي نياز باشد. درباره‌ی شعر جمله‌هاي بسيار گفته شده : «نغمه‌ی فرشتگانست» ، «زبان طبيعتست» ، «زبان احساساتست» ، «وحي آسمانيست» ولي اينها همه پوچست. شعر همان سخنست با دو جدايي : يكي وزن ، ديگري قافيه. اينست و بيش از اين نيست. از هر شعري شما وزن و قافيه‌اش بهم زنيد ، نثر خواهد شد. به هر نثري وزني و قافيه‌هايي بيفزاييد ، شعر خواهد گرديد.
اكنون گفتگو در آنست كه سخن چه نثر و چه شعر ، خود خواستي نيست ، بلكه براي خواست ديگريست. شما هنگامي لب بسخن باز مي‌كنيد كه نياز باشد. باين معني چيزهايي براي گفتن در دلت باشد. سخن براي گفتن چيزهاي گفتنيست. آن ديوانگانند كه بي‌نيازانه و بي‌هنگام سخناني گويند.
داستان سخن از اين باره داستان خانه است. خانه خود خواستي نيست بلكه براي نشستن است. شما هنگامي خانه سازيد كه نيازي داشته بخواهيد در آن بنشينيد. اگر كسي بي‌آنكه نياز باشد خانه‌هايي بسازد و بگزارد ، مردم او را ديوانه شناسند.
شاعران ايران اين نكته را نمي‌دانند و خود سخن يا شعر را خواستي مي‌شمارند. اينست دربند نياز نبوده هر زمان كه خواستند شعر مي‌سرايند. خود سخن و آراستن آن را چيزي ارجدار مي‌شناسند.
جدايي درميانه بسيار است. مثلاً ما مي‌گوييم : اگر كسي دل به زني باخته و سوزشهاي دروني او را بناله وامي‌دارد غزل بسرايد ، بَرو نكوهشي نيست. ولي شاعران نيازي به دل باختن ندانسته مي‌بينيد مردي پنجاه ساله و شصت ساله با دلي سرد ، شب درميان فرزندان خود نشسته غزلهاي عاشقانه مي‌سازد ، خود آن غزلها را چيز بهادار مي‌پندارد.
كم‌گوترين شاعران كساني بوده‌اند كه گفته‌اند : «بايد مضموني پيدا كرد و پس از آن شعر گفت». ما مي‌گوييم : آن هم غلطست. شعر ساختن براي «مضمون» خود بازيست. كسي كه «مضمون» مي‌سازد و مي‌گويد :
گر بخارد پشت من انگشت من خم شود از بار منت پشت من
يا مي‌گويد :
بشب‌نشيني زندانيان برم حسرت كه نقل مجلسشان دانه‌هاي زنجير است
جز نافهم و سبكسر نتواند بود.
بسياري هم مي‌گويند : «ما پند مي‌دهيم». مي‌گويم بسيار نيك ولي آن نباشد كه هوس قافيه‌بافي كنيد و پندار را بهانه سازيد. آنگاه درباره‌ی پند دادن هم سخناني هست : چه كسي بايد به چه كسي پند دهد؟ كِي پند دهد؟! چه پندي دهد؟!. مي‌بايد اينها را هم بديده گرفت. پس از همه ، آيا بهتر نيست كه شما نخست به پند گرفتن پردازيد و خود را از بديها پيراسته گردانيد؟.. بيگمان اين بهتر است.
جاي شگفت است كه سخناني با اين روشني و سادگي ، شاعران نمي‌فهميدند و هايهو برمي‌انگيختند و ما ناچار بوده‌ايم مثلهايي زنيم. يكي از مثلها كه زده‌ايم اينست :
شما چون از جلو دكان بقالي مي‌گذريد مي‌بينيد يكسو كره را در ظرفي توده گردانيده ، يكسو هم كره‌هاي قالبي را رويهم چيده. بيگفتگوست كه كره‌هاي قالبي كه همه به يك شكل و به يك وزنست خوشنماتر مي‌باشد. چيزي كه هست كره‌ی قالبي براي صبحانه خوردن يا در سر سفره گزاردنست. نبايد در آشپزخانه هم آن را بكار برد.
نثر آن كره‌هاي توده و شعر اين كره‌هاي قالبي است. جاي سخن نيست كه شعر خوشنماتر است. ولي شعر را در همه‌جا بكار نبايد برد و بجاهاي ويژه‌اي بايد نگه داشت.
نكته‌ی ديگر آنست كه در همان كره‌ي قالبي ارزش ازآنِ كره است و آن قالب كمي بآن افزوده. مثلاً كره اگر سيري ده ريالست در كره‌ی قالبي دوازده ريال خواهد بود. در شعر نيز ارزش ازآنِ سخنست ، ازآنِ معناست ، وزن و قافيه و آرايشهاي شعري كمي بآن خواهد افزود.
شاعران اين نكته را هم ندانسته همه‌ی ارزش را ازآنِ وزن و قافيه مي‌شناسند. اينست دربند سخن و معني نبوده تنها آن مي‌خواهند كه وزن و قافيه پديد آورند.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
2) آريستيديس‌‌ ـ تکه‌ی 5

🔸 ليكن سه سال پس از آن هنگامى كه خشایارشا لشكر به تسالى و بويوتا از خاك آتيكا آورد آتنيان اين تصميم را لغو ساخته به رانده شده اجازه دادند كه بشهر بازگردد و اين كار را بيشتر از آن جهت كردند كه مبادا او خويشتن نزد ايرانيان رفته و ديگران را هم از يونانيان ‌فريب داده بدانسوى كشاند. ولى بايد گفت كه او را نشناخته بودند و بى‌جهت گمان بد درباره‌ی او مى‌بردند. چه او همان‌ كسى بود كه پيش از آن بيرون راندن هميشه مى‌كوشيد و آتنيان را براى جانفشانى در راه ‌آزادى خودشان دليرتر مى‌گردانيد. پس از آن هم كه ثميستوكليس سردار آتنيان گرديده و همه‌گونه نيرو در دست او بود اينجا نيز با كردار و گفتار همراهى ازو دريغ نمى‌ساخت و بدينسان مى‌كوشيد بزرگترين دشمن‌ خود را نيكنامترين مردمان گرداند. هنگامى كه ايوروبياديس مى‌خواست جزيره‌ی سالاميس ‌را رها كند و از آنسوى كشتيهاى دشمن شبانه بکار برخاسته همه‌ی آن پيرامونها را برگرفته راه‌ تنگه‌ها را بسته بودند و كسى از يونانيان از اين موضوع آگاهى نداشت اين تنها آريستيديس‌ بود كه خود را بخطر انداخته و از ميان كشتيهاى دشمن گذشته و شبانه از آیيگینا بچادر ثميستوكليس درآمده و او را ديدار كرده چنين گفت : ثميستوكليس! خوبست ما آن كشاكش ‌بى‌سود و كودكانه‌ی خود را كنار گزارده اينزمان كشاكش در زمينه‌اى كنيم كه نتيجه‌ی آن رهايى و ايمنى يونان باشد. شما در فرمانروايى و فرماندهى خود و من در ياورى شما و رأى‌زنى. زيرا اكنون چنين مى‌بينم كه شما تنها كسى هستيد كه پافشارى در زمينه‌ی نگهدارى تنگه‌ها مى‌كنيد و در اين باره اگرچه مردم خودمان مخالفت نمودند ولى دشمن بشما يارى مى‌كند. زيرا سراسر دريا در پشت سر و پيرامون ما همه پر از كشتيهاى دشمن مى‌باشد و ما كنون راهى در پيش‌ نداريم جز آنكه دليرى و جنگجويى از خود نشان بدهيم وگرنه راه گريز ما بسته است. ثميستوكليس در پاسخ او گفت : «آريستيديس من تا بتوانم نخواهم گزاشت شما در اين نيكى بر من برترى جوييد و هميشه‌ خواهم كوشيد از اين رفتار شما پيروى نموده اگر توانستم در نكويى بر شما برترى جويم.» سپس تدبيرى را كه در برابر ايرانيان بکار برده بود بازگفت و خواستار گرديد كه با ايوروبياديس ديدارى نموده و چگونگى را گفته باو آگاهى دهد كه بى‌آنكه جنگى كرده شود از آنجا بيرون رفتن نشدنى است. زيرا اميد بسيار داشت كه ايوروبياديس سخن او را باور خواهد نمود. در شورايى كه براى‌ كار جنگ برپا شده بود كليئوكريتوس1 كورسى در برابر ثميستوكليس چنين مى‌گفت كه ‌آريستيديس با شما همداستان نمى‌باشد و اينست كه با آنكه در اينجاست هرگز لب بگفتگو باز نمى‌كند. آريستيديس پاسخ او را داده گفت : من اين آشتى را نكردم مگر براى اينكه ديدم رأى ثميستوكليس بهترين رأى مى‌باشد و كنون در اينجا كه خاموشم نه از بهر احترام كسى است بلكه از جهت آنست كه رأى او را مى‌پسندم.
بدينسان سركردگان يونان بکار پرداخته بودند. ولى آريستيديس جزيره‌ی پسوتاليا2 را كه‌ جزيره‌ی كوچكى در آن تنگه‌ها در برابر سالامين بود مى‌ديد كه دسته‌اى از سپاهيان دشمن بآنجا درآمده‌اند. از اين جهت با چند تا از كشتى كوچك همراه يك دسته از همشهريان دلاور و جانسپار خود بآنجا رفت و بر آن سپاهيان چيره گرديده همگى آنان را بكشت مگر يك دسته از پيشروان ايشان را كه زنده دستگير ساخت. از جمله‌ی اينان پسران ساندااوكى خواهر خشایارشا بودند كه بیدرنگ آنان را بنزد ثميستوكليس فرستاد و چنانكه گفته شده بدستور يك وحیی بفرموده‌ی ايوفراندتيس كاهن هر سه‌ی ايشان را قربانى باخوس خون‌آشام گردانيدند.3 از آنسوى آريستيديس بر گرداگرد جزيره سپاهيان گزارده كوشيد كه كسى از همراهان او نابود نگردد و كسى از دشمنان جان بدر نبرد. زيرا آنجا نزديكترين جايگاه جنگ بود و سختى كشاكش همه در آن پيرامون روى مى‌داد و بهمين جهت بود كه سپس يك نشان‌ فيروزى در جزيره‌ی پسوتاليا برگمارده شد.4


1ـ Cleocritus
2ـ Psyttalea
3ـ اين داستان را در ترجمه‌ی حال ثميستوكليس درازتر سروده است.
4ـ از روى حسابى كه دانشمندان اروپايى كرده‌اند اين حادثه در سال ۴٨٠  پيش از ميلاد بوده است. ده سال ديرتر از جنگ ماراثون.

🔶 روی نادانی سیاه بادا !

🔸این بر ما آزادگانست كه بكوشیم و دستگاه حقه‌بازی ملایان را به آب اندازیم و هیچ ناامید نباشیم چه كه خود میدانیم راستیها چگونه پیش میرود و از آزار كسی نیز باك نداریم

🔸توده‌ای كه پیشوایانشان ملایان باشند چه شگفت كه چنین نافهم و نادان بار آیند. این ملایان تا توانسته‌‌اند تخمهای نادانی را درمیان مردم افشانده‌اند.

🔶 روی نادانی سیاه بادا !

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

✴️ دولت به ما پاسخ دهد
(تکه‌ی سوم)

🔸برخی نیز نوشته‌های شرقشناسان را به رخ ما می‌كشند. شرقشناسان از سعدی و حافظ و مولوی و خیام ستایشها نوشته‌اند و آنها را «مفاخر» ایران شمارده‌اند.

🔸پاسخ این نیز روشنست. ما باید سود و زیان خود را خودمان شناسیم. ما آشكاره می‌بینیم كتابهای این شاعران پر از بدآموزیست. شرقشناسان كه ستایش از آنها می‌سرایند از دو حال بیرون نیست : یا نمی‌فهمند یا می‌خواهند ایرانیان را فریب داده از جوش و تكان و پیشرفت بازدارند.

كسانی نیز می‌گویند : «گفته‌های سعدی و حافظ و خیام زیانی نداشته. مردم كه بپاس آن گفته‌ها دست از كار و كوشش برنداشته‌اند. شما می‌بینید كه مردم ایران در پولدوستی و دلبستگی به زندگانی پای كم از دیگران ندارند».

🔸پاسخ این سخن آنست كه بدآموزیها از هر گونه كه باشد ، چون بیپایه است در برابر آز و هوس و خواهش آدمی نتواند ایستاد. اثر آنها تنها در جایی تواند بود كه به آخشیج[=ضد] دلخواه مردم باشد. راستست كه مردم ایران در پولدوستی و دلبستگی بسود خود پای كم از دیگران ندارند و آن نكوهشهای بسیاری كه حافظ و سعدی و مولوی و خیام و دیگران از جهان كرده و آن درسهای جبریگری كه داده‌اند نتوانسته آنان را از این كارها بازدارد. لیكن اگر شما بخواهید همان مردم را بكارهای بزرگی (كارهایی كه سودش بتوده و كشور باشد نه بیكایك مردم) برانگیزید ـ مثلاً یك نقشه‌ی پنجساله برای آباد گردانیدن دیه‌های ویرانه پیشنهاد كنید و یا یك راهی برای از خودگذشتگی و كوشش در راه چاره‌ی بدبختیها بآنان بنمایید ـ در آن هنگامست كه خواهید دید چگونه زهر بدآموزیها تا ریشه‌ی مغزشان كارگر افتاده. در آن هنگامست كه خواهید دید بی‌پرواییها می‌نمایند ، بهانه‌ها می‌آورند ، سستیها نشان می‌دهند. یكی می‌گوید : «ای بابا این چند روزه‌ی عمر باین چیزها نمی‌ارزد». دیگری می‌گوید : «كارها را باید خدا درست كند». سومی عربی می‌خواند : «الامور مرهونه باوقاتها». چهارمی شعر می‌سراید : «صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند ...».

🔸این خود داستان شگفتیست كه كسانی اثر بدآموزیها را انكار كنند. چیزیست بسیار روشن : چنانكه نیك‌آموزی (یا پند و اندرز) كارگر است بدآموزی نیز كارگر می‌باشد. بلكه راستی آنست كه بدآموزیها چون بیشتر آنها با آز و هوس آدمی سازگار باشد بیشتر و آسانتر كارگر افتد.

🔸اینها سخنان ما درباره‌ی كتابسوزانست. ما كتابهایی را پر از بدآموزیها می‌یابیم و بتوده و كشور زیانمند می‌بینیم بكوشش برخاسته می‌خواهیم نابود گردانیم. دولت با ما از راه منطق پیش آید. آقای دشتی یا هر كس دیگری كه می‌خواهد بما پاسخ دهد.

🔸(٢) درباره‌ی مذهب : در این باره نخست باید بگویم كه در این كشور بیش از ده كیش هست. یكی از سخنان ما آنست كه یك توده با این پراكندگیها زندگانیش بجایی [نـ]تواند رسید و سرنوشتش جز بیچارگی جاویدان نتواند بود. اینست ما بیِك رشته كوششهایی در همان زمینه برخاسته‌ایم. باین معنی از یكسو معنی راست دین را روشن می‌گردانیم كه همه بآن گرایند و از یكسو بیكایك آن كیشها پرداخته با دلیلهای ساده و استوار بیپایی آنها را نشان می‌دهیم.

اكنون دولت بگوید باین كار ما چه ایرادی می‌دارد؟... بگوید تا ما نیز بدانیم. آیا دولت این كار ما را بتوده و كشور زیانمند می‌داند؟... آیا دولت به پراكندگی توده و دشمنیهایی كه از راه همین كیشها درمیان مردمست دلبستگی می‌دارد؟...

مثلاً دسته‌بندیهایی كه بنامهای زردشتی ، مسیحی ، سنی ، علی‌اللهی، صوفی ، بهایی ، شیخی ، كریمخانی، اسماعیلی و مانند اینها در این گوشه و آن گوشه‌ی كشور است و همیشه مایه‌ی گزند و آزار درمیان مردم می‌باشد ، و ما از راهش می‌كوشیم كه اینها را از میان برداریم و همه‌ی ایرانیان را بیك راه آوریم آیا كار بدی می‌كنیم؟... باز تكرار می‌كنم : بگویند تا ما نیز بدانیم. باز تكرار می‌كنم : دولت بما پاسخ دهد. باز تكرار می‌كنم : دولت با ما از راه منطق پیش آید.

بزرگی آنست كه كسی یك كار سودمند و بزرگی را برای توده انجام دهد.

مثلاً اگر دشمنان بكشور رو آورده‌اند یك كسی از جان بگذرد و جلو بیفتد و مردم را بتكان آورد و بجلو دشمن شتابد و آنها را برگرداند ،

یا اگر خشكسالی و كمیابی روی داده و فقرا دچار گرسنگی گردیده‌اند یك كسی خود از داراییش بگذرد و دیگران را نیز بپول دادن وادارد و بینوایان را از مرگ و نابودی نجات دهد ،

و یا اگر گمراهی و نادانی بتوده چیره گردیده ، كسی بنبرد و كوشش برخیزد و رنج و آسیب بخود هموار گرداند و توده را از گمراهی و نادانی ، برهایی رساند.

با این كارها و مانند اینهاست كه كسی بزرگ تواند بود.

آن كسان چه كرده‌اند كه بزرگ شده‌اند؟!

آیا كسی با سخنان پریشان و پراكنده و ضد هم بزرگ می‌شود؟!

آیا كسی كه در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، كمترین تأثری از خود نشان نداده بلكه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!..

از اینگونه پرسشها میكنیم درمانده میگوید :
اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را می‌نمایند؟!

میگویم :‌ شرقشناسان میخواهند شما را اغفال كنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید.

شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید كه سود و زیانتان چیست.

(پرچم روزانه شماره‌ی 126)

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست دوم : شعر سخنست و سخن بايد از روي نياز باشد
تکه‌ی 2

🔸 مي‌بايد گفت : داستان اينان داستان آن كسيست كه در كره‌ی قالبي همه‌ی ارزش را از قالب مي‌شناسد و قالبي بدست گرفته هرچه پيدا مي‌كند از خاكستر و خاك و پهين بقالب مي‌زند.
اين نافهمي كه شعر را خواستي جداگانه شناسند و بي‌نيازانه بآن پردازند كه مي‌بايد نامش را «ياوه‌گويي» گزاريم ، از ديرترين زمان گريبانگير شاعران ايران بوده. از همان روزي كه شعر رواج يافته بيشتر شاعران از اين دسته‌ی ياوه‌گويان بوده‌اند. شعر گفته‌اند براي آنكه شعر بگويند ، قصيده‌ها پرداخته‌اند ، غزلها ساخته‌اند ، مُسَمَّطها پديد آورده‌اند ، دوبيتيها گفته‌اند. پي كار ديگري نرفته همين را كاري براي خود گرفته‌اند و از هر چيزي بهانه جسته قافيه بافته‌اند. بهار آمده شعر گفته‌اند ، پاييز رسيده شعر گفته‌اند ، عيد بوده شعر گفته‌اند ، سوگواري پيش آمده شعر گفته‌اند. يك روز كيسه‌شان پر بوده شعر گفته فلك را بغلامي نپذيرفته‌اند ، يك روز دستشان تهي مي‌بوده شعر گفته صد گله و ناله كرده‌اند.
در اين باره داستانهاي شگفت‌آوري هست كه مي‌بايد برخي را ياد كنم : سحابي را مي‌نويسند هفتادهزار رباعي گفته. مي‌گويند دوازده‌هزارش اكنون در دست است. نيك انديشيد كه اين بدبخت چه فشاري بمغز خود مي‌داده تا روزانه چند رباعي بيرون مي‌ريخته. نيك انديشيد كه از آن رباعيها چه سود توانستي بود (و يا تواند بود)؟.. بدبخت يك عمر را تباه گردانيده و آنها را ساخته كه اگر هفتادهزار خشت زدي بسيار بهتر بودي.
امير عليشير كه وزير سلطان حسين بايقرا مي‌بوده ، من چهار ديوان غزليات تركي ازو ديده‌ام. بماند آنكه بفارسي نيز شعرها داشته و جز غزل قصيده‌ها نيز ساخته. كارهاي وزارت را رها كرده و باينها پرداخته.
ضميري نامي را در زمان شاه تهماسب يكم در عالم‌آرا مي‌نويسد : «هر روز لااقل ده غزل از مطلع طبعش سر مي‌زد».
ميرزا سلمان نامْ وزير سلطان محمد صفوي مي‌بوده كه در سفر خراسان با دست سران سپاه كشته گرديده. اين مرد با داشتن كار بزرگ وزارت و با آنهمه گرفتاريها كه آن روز ايران را مي‌بود ، مي‌نشسته و شعر مي‌ساخته ، در سال پيري غزلهايي ساخته بوده كه در عالم‌آرا ياد مي‌كند.
فتحعليشاه را گفتم كه با آنهمه كارها و گرفتاريها بشعر نيز مي‌پرداخته و يك ديوان غزليات از خود بيادگار گزارده.
ببينيد يك نافهمي چه نتيجه‌هاي بدي را درپي داشته ، چه عمرهايي را تباه گردانيده. از اين بدتر آنست كه بسياري از شاعران كه پي كاري يا پيشه‌اي نمي‌رفته‌اند و راه روزي برويشان بسته مي‌بوده ، رو بدربارها آورده‌اند و بستايشگري پادشاهان برخاسته‌اند كه آن خود جُستار[=مبحث] جداييست و پستيهاي بسياري دربر داشته.
بپادشاهان و اميران چاپلوسيها كرده‌اند ، ستمگران را بدادگري ستوده‌اند ، گزافگوييهاي بسيار كرده زبان فارسي را آلوده‌اند ، معنيهايي كه جز «سرسام چاپلوسي» نتوان ناميد پديد آورده‌اند ، آبروي خود را ريخته زبان بگدايي گشاده‌اند ، بمردگان پاس نداشته جمشيد و دارا و اردشير و خسرو را دربان و چاكر پادشاهان بي‌ارج گردانيده‌اند. دَه رشته بدي و پستي را درهم آميخته‌اند. اگر كسي بخواهد زيان اين ستايشگري را بازنمايد بايد كتابي بزرگ پديد آورد.
گرگ از مهابت تو بره مانده ميش را بردارد از زمين و بدوش شبان دهد
***
روز ازل از کلك تو يك قطره سياهي بر روي مه افتاد كه شد حل مسائل
خورشيد چو آن خال سيه ديد بدل گفت ايكاش كه من بودمي آن بنده‌ی مقبل
برخي از اين اندازه هم گذشته از هنر بيهوده‌ی خود بسودجويي سياهكارانه برخاسته‌اند. كساني را ستوده و پول طلبيده‌اند و اگر نداد زبان بهجو گشاده‌اند و اين را «حق» خود دانسته‌اند :
هر آن شاعري كو نباشد هجاگو چو شيريست چنگال و دندان ندارد
خداوند امساك را هست دردي كه الا هجا هيچ درمان ندارد
زشتترين دشنامها را در شعرها گنجانيده از خود بيادگار گزارده‌اند. گاهي نيز بهم پريده آبروي يكديگر را ريخته‌اند :
خاقانيا اگرچه سخن نيك دانيا يك نكته گويمت بشنو رايگانيا
هجو كسي مكن كه ز تو مه بود بسن شايد تو را پدر بود و تو و ندانيا
برخي از هجو خود نيز بازنايستاده‌اند :
بر شاعر و سگ تا بتواني مگذر هيچ ور مي‌گذري بر دمشان پا نگزاري

🔸مرگ خوبست ولی برای همسایه؟!
🔸 تو که اینقدر خوب چریده‌ای پس کو دنبه‌ات؟!

یکی از هم‌میهنان باریک‌بین با اشاره به سخنرانی روحانی در روز 22 بهمن امسال و بازنمودن سخنان زیر ایرادهایی به او و دولتیان گرفته و چون سخنان او استوار و بجاست در اینجا می‌آوریم :

روحانی گفته :
«ما در کشورمان آزادی احزاب، رسانه و بیان داریم»
« ما در علم و دانش، بهداشت و درمان و رفاه و عدالت اجتماعی بی تردید امروز جایگاه بسیار بلندی داریم»
«ما کشوری هستیم که در علوم و پیشرفت‌هایی که در فناوری‌های پیشرفته بوده امروز در رده بالای رشد در سطح جهان قرار داریم.»
«امروز زنان ما در تمام زمینه‌ها و رشته‌ها و مدیریت‌ها بیش از هر زمان دیگر در تاریخ ایران حضور دارند».

او نیز چنین پاسخ داده :
با توجه به «بهشت پیشرفته»ای که حسن روحانی در سخنرانی مراسم 22 بهمن از ایران توصیف کرد، ای کاش دختر رئیس جمهور هم این شاخص ها را باور میکرد و به جای زندگی در اتریش می‌آمد همینجا زندگی میکرد.

اگر برای درس خواندن رفته،پدرش امروز گفت ما به بالاترین سطح علم و دانش درجهان رسیده‌ایم.
اگربخاطر زن بودن رفته،پدرش امروز گفت ما جایگاه زن را به بالاترین سطح درجهان رسانده‌ایم.
اگربخاطر آزادی رفته،پدرش امروز گفت ما آزادترین کشور جهانیم.
پس چرا دختر رئیس جمهور،در اتریش زندگی میکند؟

روحانی: «وضع آمریکا بسیار خرابتر از چیزیست که فکر میکنید».
پس چرا پسر ابتکار، دختر لاریجانی، پسر فریدون،نوه یزدی،برادرزاده نوبخت،و ...
حاضر نیستند جایی را که وضعش بسیار خرابتر از چیزیست که ما فکر میکنیم ول کنند و به پیشرفته‌ترین، علمی‌ترین و آزادترین کشور جهان بیایند؟

| نادر فتوره چی |

🔶 کتاب «دردها و درمانها» که آن را میتوان روانشناسی عقب‌ماندگی نامید گرد آمده‌ی گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان می‌باشد نسخه‌ی کامل آن آماده و در کانال کتابخانه گزارده گردید.

https://t.me/kasravi_ahmad/574

🔶 مگر فهم و دانش آزاد نیست؟

(همه‌ی بخشها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 شرق ، غرب ، شمال ، جنوب

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
2) آريستيديس‌‌ ـ تکه‌ی 6

🔸 پس از اين جنگ ثميستوكليس براى آنكه آريستيديس را بيازمايد باو چنين گفت : ما كار بسيار نيكى كرده‌ايم ليكن يك كار بهتر ديگرى را هم بايد بكنيم و آن نگاهداشتن‌ آسيا در اروپا مى‌باشد بدينسان كه بسوى هلسپونت راه پيموده پلى را كه در آنجا از كشتى پديد آورده‌اند ببريم. آريستيديس داد كشيده گفت : هرگز چنين انديشه را به دل خود راه مده. بلكه اگر مى‌توانى ‌راهى پيدا كن كه اين مادان هرچه زودتر از خاك يونان بيرون روند. زيرا ما اگر راه آنان را ببنديم ناگزير شده بكوشش سخت خواهند برخاست و با آن سپاه انبوه روى بدرون يونان ‌خواهند آورد. اينبود كه ثميستوكليس ، آرناكيس خواجه را كه اسير در دست او بود فرستاده‌ دستور داد كه نزد خشایارشا شتافته باو آگهى دهد كه يونانيان مى‌خواهند بسوى پل رفته‌ آن را ويرانه گردانند ولى ثميستوكليس آنان را از عزيمت بازداشته است.
خشایارشا از اين خبر ترسيده بیدرنگ بسوى هلسپونت شتافت ولى ماردونيوس را با كارآمدترين بخش سپاه خود نزديك به سيصدهزار تن در يونان بازگزاشت و اين خود دشمن پافشارى بود كه چون بزور و نيرومندى دسته‌ی پيادگان خويش اطمينان بسيار داشت از اينجا نامه‌هاى لاف و گزاف به يونانيان مى‌نوشت باين مضمون : شما در دريا بسپاهيانى چيره‌ درآمديد كه آنان ورزيده‌ی جنگ در خشكى بودند و عادت بكشتى و پارو نداشتند. ولى ‌اكنون دشت پهناور تسالى بروى شما باز است. دشتهاى بويوتيا ميدانگاه شايانى براى هر دلاورى است كه آرزوى جنگ نمايد چه پياده باشد و چه سواره. از آنسوى در نهان پيامهايى ‌با نوشتن يا بزبان پيامبران براى آتنيان فرستاده از زبان پادشاه وعده بآنان مى‌داد كه شهر آتن را دوباره بسازد و مقدار گزافى پول بآنان بدهد و آنان را بفرماندهى سراسر يونانيان‌ برساند بشرط اينكه آنان در جنگ دخالت ننمايند. لاكيدومنيان اين خبر را شنيده و بيمناك شده فرستاده نزد آتنيان فرستادند كه با آنان در اين باره گفتگو نمايند و آنان زنان و فرزندان خود را به اسپارت روانه گردانيده براى خرج آن‌ كسانى كه از پا افتاده‌اند پول از اسپارتيان بپذيرند. زيرا در نتيجه‌ی آنكه شهر آتن و زمينهاى ‌پيرامون آن لگدمال گرديده مردم آن شهر دچار سختى گرديده بودند. آتنيان فرستادگان را پذيرفته و بآموزگارى آريستيديس پاسخى بآنان گفتند كه درخور ستودن مى‌باشد بدينسان‌ كه گفتند : ما دشمنان خود را معذور مى‌داريم كه هر چيز را شايان خريد و فروش مى‌شناسند. زيرا كه آنان چيزى گرانمايه‌تر از پول سراغ ندارند. ولى لاكيدومنيان را چگونه معذور داريم كه تنها تنگدستى و بیچيزى امروز ما را بچشم ‌آورده و گرانمايگيهاى ما را فراموش مى‌كنند و اينست كه بما در برابر جنگ با دشمن يونان ‌نويد نان و آب مى‌دهند؟! آريستيديس دوباره فرستادگان را بانجمن آورده گفت : به لاكيدومنيان پيغام رسانيد كه ‌هرگز چيزى در روى زمين يا در زير آن نيست كه نزد مردم آتن گرانبهاتر از آزادى يونان باشد. سپس روى خود را بفرستادگانى كه از جانب ماردونيوس آمده بودند برگردانيده و خورشيد را بر آسمان نشان داده گفت : تا اين خورشيد در گردش خود پايدار است مردم آتن بكيفر آن زمينهايى كه ايرانيان‌ پايمال ساخته‌اند و پرستشگاه‌هايى [كه] آتش زده سوزانيده‌اند در جنگ با ايشان پايدار خواهند بود. گذشته از اين كارها قانونى را پيشنهاد كرد درباره‌ی اينكه كاهنان نفرين بخوانند بر هر كسى كه بسوى ايران بگرايد و يا از پيمان همدستى يونانيان كناره گزيند.
و چون ماردونيوس هجوم ديگرى بخاك آتيكا آورد از آن جهت آتنيان دوباره شهر را رها كرده بجزيره‌ی سالامين پناه بردند. در اين هنگام بود كه آريستيديس را بفرستادگى نزد لاكيدومنيان فرستادند تا آنان را درباره‌ی بى‌پروايى نمودن و سپاه را دير فرستادن نكوهش كند و از آنان براى نگاهدارى آن ‌بخش يونان كه هنوز آزاد مانده ياورى بخواهد.

✴️ دولت به ما پاسخ دهد
(تکه‌ی چهارم)

كسانی چون ایراد دیگری نمی‌یابند چنین می‌گویند : «این راه شما نیز اختلاف دیگری خواهد بود. شما كه می‌گویید در ایران چهارده كیش هست این هم پانزدهم خواهد بود». این ایراد را با آب و تاب بسیاری به رخ ما می‌كشند.

🔸می‌گوییم از این ایراد خواستتان چیست؟... آیا می‌خواهید این چهارده كیش كه هست همچنان بماند و هیچ كسی هیچگاه بچاره نكوشد؟... آیا آرزوی شما اینست؟!... اگر بمیان مردمی پراكندگی و چند تیرگی افتاده هیچ كس بچاره نكوشد كه آن خود پراكندگی دیگری خواهد بود؟!...
آنگاه شما اشتباه كرده‌اید. این راه پانزدهم نخواهد بود. همه‌ی آن چهارده تا را از میان برده خود تنها خواهد ماند و یگانه راه خواهد بود. این چهارده كیش كه باهم هست و هیچ یك نتوانسته آن دیگرها را از میان برد از آنست كه همه‌ی آنها پوچست و هیچ یكی را بر دیگری برتری نیست. چون هیچ كدام از روی منطق نیست اینست نتوانسته بآن دیگرها تكانی دهد.

🔸این جز آنست كه ما بنیاد استواری گزارده‌ایم و هرچه می‌گوییم از روی منطق است. این از نافهمی شماست كه راه ما را بپای كیشها می‌برید. شما می‌پندارید كه هر كه برخاست و سخنانی گفت با دیگران در یك پایه است.

اكنون یازده سالست كه راه ما آغاز شده و در این یازده سال ما بزمینه‌های بسیاری ـ از اروپاییگری ، ادبیات ، فلسفه ، صوفیگری ، مادیگری و مانند اینها ـ درآمده سخنان بسیار رانده‌ایم. در برابر بسیاری از كیشها كتاب نوشته‌ایم و برای زندگانی شاهراه نوینی باز كرده‌ایم. با همه‌ی اینها تاكنون نبوده كه كسی ایرادی بسخنی از ما بگیرد. دیگر چه دلیل بالاتر از اینكه گفته‌های ما همه از روی منطقست؟!... چه دلیل بالاتر از اینكه راه ما نیرومندترین راهست و هر چیزی را كه بجلو او بیفتد نابود خواهد گردانید؟!

🔸اینان ـ این ایرادگیران ـ هنوز ندانسته‌اند كه در جهان در هر زمینه آمیغهایی هست و در آدمی نیرویی بنام خرد برای دریافت آمیغها نهاده شده. ندانسته‌اند چون آمیغهایی پدیدار گردید همه‌ی پاكدلان آنها را پذیرند و در پیرامونش دست بهم دهند ، و تنها ناپاكدلان مانند كه باید آنها را نیز از میان برداشت.

🔸كسانی هم چنین می‌گویند : «باید اینها از راه فرهنگ ، درست شود».
می‌گوییم : فرهنگ چیست؟ مگر فرهنگ شما همان نیست كه هست؟! این فرهنگ در پنجاه سال گذشته چه كرده كه از این پس تواند كرد؟! این فرهنگ كه خودش از بدآموزیهای سعدی و حافظ و مولوی و همچنان از پندارهای بیپای كیشها سرچشمه گرفته چگونه تواند چاره‌ی این پراكندگیها و بیچارگیها كند؟! مگر همانكه نامش فرهنگ بود باید امید به آن بست؟!
آنگاه چه شده كه ما نكنیم و فرهنگ كند؟!... چه شده كه ما كه سرمایه‌اش را می‌داریم و می‌توانیم و خود برای كوشش و جانفشانی آماده گردیده‌ایم نكنیم و بگزاریم «در آینده» فرهنگ كند؟! آخر رازش را به ما بگویید. فلسفه‌اش بفهمانید.

اكنون می‌آییم بر سر مذهب شیعه كه آقای دشتی یادآوری كرده ، و آنگاه بیشتر گله‌ها و شكایتها بر سر آنست. درباره‌ی این كیش ما سخنان بسیار می‌داریم و كتابها نوشته‌ایم.

🔸این كیش با خرد ناسازگار است ، با دانشها ناسازگار است ، با تاریخ ناسازگار است ، با خود اسلام ناسازگار است ، با زندگانی ناسازگار است ، پس از همه‌ی اینها با مشروطه (با زندگانی دمكراسی) كه ما با خونریزی و فداكاری به دست آورده‌ایم ناسازگار است.

ما صد ایراد به این كیش می‌داریم. ولی اشكال بزرگ بر سر همان بخش اخیر است. بر سر همان ناسازگاری با مشروطه است. اینست من تنها آن را با جنابعالی كه آقای بیات و خود رئیس دولت می‌باشید بگفتگو می‌گزارم. بگفتگو می‌گزارم و خواهشمندم دولت به ما راهی نماید. خواهشمندم گامی پیش گزارده گره از رشته‌ی ما بگشایند.

🔸همه می‌دانند كه در كیش شیعه حكومت حق امام است. جز او هر كس دیگری بحكومت برخیزد «غاصب» و «جائر» و «فاجر» است و پیروان او همه گناهكارند. در زمان امام جعفر صادق (بنیادگزار این كیش) و جانشینان او خلفایی كه می‌بودند شیعیان آنان را «غاصب» می‌شناختند و فرمانبرداری از آنان را به خود بایا[=واجب] نمی‌شماردند. بلكه دشمنی و كارشكنی با آنان را بخود بایا می‌شمردند. این چیزیست كه درخور گفتگو نیست.

گراییدن این آزمندان و بدنهادان بمذهب و باعمال آن لازمه‌ی همان آزمندی و بدنهادیشان می‌باشد.

چگونگی آنست اینها كه از روی بدنهادی [و] آزمندی انبارداری[=احتکار] میكنند ، گرانفروشی میكنند ، از هیچ تقلبی دریغ نمیگویند ، بهیچ بینوایی ترحم نمی‌نمایند و خانه‌های مردم را ویران ساخته برای خود پول می‌اندوزند ، و از آنسو پروای كشور و قانون و میهن‌پرستی ندارند و كمترین اعتنایی باین چیزها نمی‌كنند ، این قهریست كه گاهی یك نكوهشی از درون خود در قبال این سیاهكاریها می‌شنوند

زیرا آدمی هرچند بدنهاد باشد باز یك نشانی از نیكی در درون او هست (زیرا چنانكه گفته‌ام هر آدمی دارای روانست كه او خواهان نیكیست) اینست اینگونه بدكاران كه از روی طبیعت پست خود بسیاهكاریها می‌پردازند گاه و بیگاه دچار این حال می‌شوند كه از درون خود ملامت بشنود

و چون از سیاهكاریها نیز دست نمی‌توانند برداشت اینست درمیان دو چیز درمیمانند و در همین حالست كه چون می‌شنوند فلان ملا میگوید گریه كردن بشهدای كربلا یا رفتن بزیارت آنها تمام گناهان آدم را می‌شوید تو گویی گم كرده‌ی خود را می‌یابند و در واقع آن را دوای درد می‌بینند ـ

این برای آنان بسیار لذت میدهد كه آزادانه به هر پستی برخیزند و با گریستن و زیارت رفتن و مانند اینها از نكوهش درونی رهایی یابند ، علاقه‌ی اینها بمذهب از این راهست و در واقع مثل یك جنایتكار قاچاقی هستند كه یك پناهگاهی پیدا كرده‌اند.

اینست فلسفه‌ی آنكه در زمان استبداد بیشتر حكام ستمگر و خونریز كه صوفی می‌شدند ، و یا زیارت عاشورا خواندن صمدخان را كه شنیده‌اید و یكی از بدترین خونخواران بود و همیشه زیارت عاشورا می‌خواند و سالانه چهارصد تومان پول شمع به كربلا و نجف می‌فرستاد ،

تیمور لنگ خونخوار معروف ، بصوفیگری و صوفیان علاقه‌ی بسیاری نشان میداد. دیگر مانند اینها بسیار است.

(پرچم روزانه شماره‌ی ۲۱۰)

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست دوم : شعر سخنست و سخن بايد از روي نياز باشد
تکه‌ی 3

🔸 شنيدني‌تر آنست كه خود آنان اين بديها را بديده نگرفته‌اند و بآن كار بيهوده‌ی خود بسيار نازيده‌اند. اگر شعرها را بخوانيد ستايشهاي بسيار از «هنرمندي» خود كرده‌اند ، گزافه‌ها گفته‌اند. سيد احمد هاتف كه پزشك مي‌‌بوده آن كار را زيبنده‌ی خود نمي‌شناسد و گله مي‌كند :
از شكايات من يكي اينست كه سپهرم ز واژگون كاري
داده شغل طبابتم زين كار چاكران مراست بيزاري
پزشكي زيبنده‌ی او نمي‌بوده. ولي بيكار نشستن و شعرهاي ياوه بافتن و ستايشگري كردن ، و آزَرم[=شرف] خود را بباد داده پول از اين و از آن طلبيدن ، زيبنده‌اش مي‌بوده.
اين شكايت او بياد من مي‌اندازد سرگذشت آن جوان تبريزي را كه در تهران درس پزشكي مي‌خواند و پس از سه سال رنج بردن و درس خواندن ناگهان بشاعري افتاده و دانشكده را رها كرد كه اكنون هم هست. با سختي مي‌زيد و شعرهاي بيهوده مي‌سازد و ديوان پر مي‌كند.1 چند روز پيش در روزنامه‌اي ديدم شعرهايش چاپ كرده :
آخر زدي بهستي من پشت پاي ، واي واي از سياهكاريت اي بخت واي ، واي
از اينها شنيدني‌تر آن لقبهاي بلند بي‌معنيست كه ببرخي از شاعران داده شده. در اين باره دو داستاني در يادمست كه مي‌گويم :
نخست : مي‌دانيد كه نظامي را «حكيم» مي‌خوانند. حكيم چيست؟ حكيم در عربي به همان معنيست كه فيلسوف در يوناني بوده : «كسي كه بجهان و كارهاي جهان با ديده‌ی بيناتري نگرد و آنچه را كه ديگران درنمي‌يابند دريابد». اين معني حكيم است. اما نظامي ، من از كتابهاي او چيزي نخوانده‌ام. تنها در نوشتن بخش سوم «شهرياران گمنام» بمقدمه‌ي بهرام‌نامه‌اش نياز مي‌داشتم كه خواندم و در شگفت شدم كه شعرهايش در آن بخش تاريك و جمله‌هايش را نارسا يافتم.
به هر حال اين شاعر كه ستايشهاي بسيار از بزرگي او كرده بلكه نوشته‌اند كه پادشاهي او را بدربار خود خواست و او بي‌نيازي و گردنفرازي نموده نرفت ، ما دو بيت ازو مي‌دانيم كه خود را در برابر حاكم ارزنجان سگ و كمتر از سگ گردانيده. زيرا مي‌گويد :
با فلك آن دم كه نشيني بخوان پيش من افكن قدري استخوان
كاخر لاف سگيت مي‌زنم دبدبه‌ی بندگيت مي‌زنم
به يك حاكم ارزنجان مي‌گويد : شبها كه با فلك بخوان مي‌نشيني و بمردم روزي مي‌بخشي پيش من هم كمي استخوان بينداز. چه آخر لاف از سگي تو مي زنم ، طبل بندگيت مي‌كوبم.
ببينيد چه پستي از خود نشان داده. ببينيد چنين كسي را با نام «حكيم» مي‌خوانند. ببينيد باينها چه نامي مي‌توان داد؟!.
داستان دوم : نمي‌دانم اديب پيشاوري را مي‌شناختيد يا نه؟.. اين مرد كه بيگمان نامش شنيده‌ايد ده دوازده سال پيش چون مُرد وزارت فرهنگ ختم برايش گزاشت و پاسداري بسيار نشان داد. در روزنامه‌ها او را با نام فيلسوف ياد كردند. از اين نام من تكاني خورده خواستم جستجويي كنم و بدانم او كه مي‌بوده و چه كارهايي انجام داده تا شاينده‌ی چنان نامي شده. خشنود گرديدم كه آقاي ملك‌نژاد آگاهي نيكي از حال او مي‌داشت. دانسته شد مرد فيلسوف چهار نافرماني بزرگ با آيين زندگي كرده. زيرا :
1) نود سال زيسته و هميشه بيكار بوده. هيچگاه پي كاري يا پيشه‌اي نرفته.
2) زن نگرفته و فرزندي نداشته.
3) سالها در تهران در خانه‌هاي ديگران زيسته و باري بگردن مردم بوده. باري بگردن محتشم‌السلطنه و ديگران بوده كه آنان خود باري بگردن توده‌اند.
4) كمتر زماني آرام بوده و هميشه بياوه گفتن و قافيه بافتن پرداخته.
در شگفت شدم كه چنان كسي را فيلسوف خوانند. با خود گفتم شايد در شعرهايش چيزهايي هست كه او را شاينده‌ی چنين نامي گردانيده. از شعرهايش پرسيدم دانسته شد بسيار است. از جمله در جنگ جهانگير گذشته «قيصر نامه‌اي» در ستايش ويلهلم قيصر آلمان گفته كه نُه‌هزار بيت بوده. در ايران نشسته و از دسترنج اين مردم نان خورده و با ستايش ويلهلم‌ها روز گزارده. آفرين بر فيلسوف!..
كسي گفت : ديوانش چاپ شده و نسخه‌اي از آن را بدست من داد. باز كردم قصيده‌اي آمد. ديدم در ستايش قيصر است. باو مي‌گويد هنگامي كه تو از خيابان مي‌گذري اگر كيوان (زحل) بتو سلامي دهد «نحوست» ازو برداشته خواهد شد. ببينيد چه سخن پستي گفته. سپس بيتي ديدم با معناي بسيار شگفتي كه مي‌بايد همان را برايتان بازگويم. در ستايش آلمانها مي‌گويد :
بر دوششان روز خطر مار دو اشكم كس پسر شده شاه توران را پدر خاقان چين زاخوالها


1ـ امروز مي‌دانيم كه او چه سرگذشتي داشته و در سالهاي بازپسين عمر ستايشگري از خميني ، خامنه‌اي و رفسنجاني مي‌كرده. ـ و