نتیجه‌ی اینگونه سرگرمیها که کسانی از شرقشناسان اروپا و آمریکا و همدستانشان در ایران به رواج و استواریش میکوشند چنین تواند بود :

🔸 شما ایرانیان همیشه درپی یاوه‌بافی باشید و ما درپی دانشها و هنرها. ما همیشه سازنده و بی‌هماورد باشیم و شما همیشه خریدار و زیردست.
به هر سو راندیم به همان سو روان باشید.

بیگانگان و همدستانشان ،

🔸ما را با این بیهوده‌کاریها سرگرم گردانیده و به فریبخواری و نادانی ایرانیان در دل می‌خندند.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
3) کیمون‌‌ ـ تکه‌ی 4

🔸 كيمون بپشتيبانى همدستان يونانى نيرومند گرديده بنام سردارى يونان روانه‌ی ثراس ‌گرديد. زيرا مى‌شنيد كسانى از بزرگان ايران از خويشان پادشاه در آنجا شهر ايون1‌ را در كنار رود سترومون‌2 بدست گرفته و يونانيان آن پيرامون را ناآسوده مى‌سازند. نخست جنگى در ميانه‌ی او با ايرانيان رفته كيمون آنان را بشكست و بدرون شهر گريزاند. سپس كيمون بر سر يونانيان آنسوى سترومون كه آذوقه بشهر ايون مى‌رسانيدند رانده‌ همگى ايشان را از سرزمين خود بيرون كرد و بدينسان كار آذوقه را بشهريان چندان سخت‌ ساخت و آنان را چنان در فشار گرفت كه بوتيس‌3 كه از طرف پادشاه در آنجا فرمانده بود از نااميدى آتش بشهر زده خود و كسان خود و همه‌ی مالهاى خود را با ديگران در يكجا بسوخت. كيمون بشهر دست يافت ولى غنيمتى بدست نياورد زيرا همگى چيزها را آتش زده ‌بودند. از اين هنگام شهر و پيرامون آن در دست آتنيان افتاد كه خود جايگاه بسيار خوش و درخور نشيمن بود. در نتيجه‌ی اين فيروزى مردم باو اجازه دادند كه سنگهايى در آنجا گمارده بر روى آنها نقشهايى كند و او سه سنگى را برگماشت كه بر روى هر يكى شعرهايى نگاشته بود4 كه اگرچه ‌در آن شعرها نامى از كيمون نيست ولى همروزگاران او اين كار را از سرفرازيهاى وى ‌شمرده‌اند و گفته‌اند هيچيك از ملتياديس و ثميستوكليس ماننده‌ی آن سرفرازى را نداشتند. هنگامى كه ملتياديس بپاداش كارهاى خود تاج گل خواستار بود سوخاريس5 از مردم ديكليا از ميان انجمن بپا خاسته و چنين گفت : «ملتياديس! هر زمانى كه تو فيروزى را بنيروى خود بدست آوردى آنزمان مى‌توانى ‌چنين تاجى را بطلبى.» و اين سخن او با آنكه درشت بود مردم آن را با خشنودى پذيرفته پسنديدند. پس چه باعث ‌شد كه مردم با كيمون بدينسان رفتار كردند؟ شايد باعث اين بود كه در آن پيشامدها آتنيان‌ تنها دفاع از خود مى‌كردند ولى در اينزمان پيشوايى كيمون نه تنها بر دشمنان تاخته و لشكر بر سر آنان مى‌بردند بلكه زمينهايى را نيز از دست آنان درآورده ازآن خود مى‌ساختند چنانكه شهر ايون را بدست آوردند. همچنين آمفيپوليس6 را بدست آورده در آنجا بنه‌هايى بنياد گزاردند. نيز كيمون بجزيره‌ی سكوروس‌7 دست يافت و داستان آن اينست كه ‌مى‌نگاريم : مردمى بنام دولوپيان در اين جزيره نشيمن داشتند و اينان كشت و كار را پاك فراموش‌كرده از قرنها جز بکار راهزنى در دريا نمى‌پرداختند و چندان در اين كار بیباكى مى‌نمودند كه بازرگانانى كه خواسته ببندرهاى ايشان مى‌آوردند آنان را نيز لخت مى‌نمودند و خواسته‌ها را تاراج مى‌كردند. از جمله چند تن بازرگان از تسالى ببندر كتيسيوم‌8 رسيده بودند و آنان را نه اينكه لخت نمودند و مالهاشان بردند خود ايشان را گرفته بزندان انداختند. اين بازرگانان پس از ديرى آزاد گرديده در محكمه‌ی آمفيكتواون‌9 از دست دولوپيان ‌شكايت كردند و حكم بزيان آنان گرفتند و چون مردم سكوروس بايستى آنچه را كه ‌گرفته‌اند ببازرگانان بازدهند بنام چاره‌جويى نامه به كيمون نوشته ازو خواستار گرديدند كه‌ كشتى بدانجا بفرستد و وعده دادند كه شهر را بدست او بسپارند. از اين راه كيمون آن جزيره ‌را بدست آورد و آن دزدان را از آنجا بيرون كرده راه بازرگانى را بدرياى آييگايان10 باز داشت.


1ـ Eion
2ـ Strymon
3ـ Butes
4ـ پلوتارخ شعرها را آورده ولى ما بترجمه‌ی آنها نپرداختيم.
5ـ Sochares
6ـ Amphipolis
7ـ Scyros
8ـ Ctesium
9ـ Amphictyon
10ـ Aegaean

🔶كمونیستی در ایران
(بخش چهارم)

🔸پندارهای بیپایی كه به نام دین یا هر نام دیگری در دلها جا گرفته با درس خواندن از دلها بیرون نمیرود. بلكه نتیجه آن می‌شود كه درس آنها را سست میگرداند و آنها درس را. اینست كه اینگونه درسخواندگان گیج و سرگردان میمانند و نمیدانند چه كنند و چه چیزها را باور دارند.

🔸ایرانیان با این گرفتاریهای مغزی راستی را بیمارند و اینست تا به این بیماریها چاره نشود به درد هیچ چیزی نخواهند خورد.

🔸همان هواداران كمونیستی از یكسو خدا را نمی‌پذیرند ، ولی از سوی دیگر از سعدی و حافظ هواداری نشان میدهند. در حالی كه آن سعدی ، و آن حافظ ، و آن پافشاری كه آنان درباره‌ی جبریگری و خوارداشتن جهان نشان میدهند ، گذشته از آنكه بدترین پندارهاست و یكی از سرچشمه‌های بدبختی ایرانیان همانها می‌باشد ، خود با كمونیستی و راه آن نیز ناسازگار است.

🔶 کمونیستی در ایران

(بخش پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶عطسه به صبر چه ربط دارد؟!..
(تکه‌ی پایانی)

ناهار را كه میخورند دوباره اتوبوس راه می‌افتد. این دفعه مسافرها همه‌شان چرت میزنند و اتوبوس خاموشیست. در راهها ژاندارم گزارده شده و امن است. ولی می‌سپارند كه شب را در بیرون نمانند. پس از غروب دزدها فراوان می‌شوند.
پس از دو سه ساعت به كتل دختر میرسند. در آنجا اتوبوس می‌ایستد كه مسافرها نماز بخوانند و چایی خورند. یك ساعت معطل می‌شوند و چون میخواهند راه افتند باز حكایت عطسه تكرار می‌شود. یكی عطسه میزند و اتومبیل می‌ایستد. مسافر تهرانی خودداری نتوانسته میگوید : «مگر نشنیدی كه میگویند شب در بیرون نباشید. الان یك ساعت بغروب است و ما سه ساعت راه داریم. تازه تو میخواهی نیم ساعت هم بخاطر عطسه بایستی؟!» باز شوفر همان را جواب میدهد و هایهوی می‌شود و باز مسافر شیرازی مسافرها را ساكت میگرداند و اتوبوس راه می‌افتد.
نزدیك غروب از دور كامیونی را می‌بینند كه ایستاده است ، و در جلو او در وسط جاده سنگ چیده شده. از دیدن سنگها رنگ از روی مسافرها می‌پرد. یقین میكنند كه راهزن در جلو است. زیرا سنگ چیدن كار راهزنها بود. سنگ میچیدند كه چون اتومبیلی رسید مجبور شود بایستد و آنها بریزند و مسافرها را لخت كنند.
مسافرها به همهمه می‌افتند. یكی میخواهد پولهایش را در یكجا قایم كند. یكی جامه‌دان دستی خود را بزیر بارها می‌چپاند. یكی می‌گوید : «یا حضرت عباس ، دستم بدامنت!.» یكی بشوفر داد میزند : «نگه دار كجا میروی؟!..».
در این گیرودار دیده می‌شود كه شوفر آن كامیون پیاده شد و سنگها را از جلو اتومبیل بركنار ساخت و دوباره باتومبیل نشست و راه افتاد. اتوبوس هم از دنبال آن روانه می‌شود.
مسافرها تعجب میكنند كه اگر دزد نبوده پس آن سنگها را كه چیده بوده ، اگر دزد بوده پس چرا بیرون نیامدند و جلو كامیون و اتوبوس را نگرفتند. هر یكی حرفی میزند. یكی میگوید : «یقین دیدند دو اتومبیل پشت سرهم رسید ترسیدند و بیرون نیامدند».. دیگری میگوید : «خدا پدرت بیامرزد : مگر این دزدها از مسافر می‌ترسند؟!.. اینها با ژاندارمها جنگ میكنند!». دیگری سرش را چند بار تكان داده میگوید : «اثر آن قل هوالله‌ها بود».
دو ساعت دیگر راه رفته شب بكازرون میرسند و در یك گاراژی (یا بهتر گوییم : درمیان یك چهار دیواری كه یك اتاق برای مسافرها ندارد) پیاده می‌شوند. كامیون نیز كه جلوتر رسیده در آنجاست. مسافرها بسراغ آن میروند و قضیه را می‌پرسند. دانسته می‌شود قضیه این بوده :
در كتل دختر كه اتوبوس ایستاد این كامیون هم بوده. در موقعی كه در اتوبوس بر سر عطسه هایهو و دعوا بود او راه افتاده و جلوتر رفته. درمیان راه در یكجا رسیده دیده كه سنگ چیده‌اند ، و همان كه ایستاده سه نفر دزد از پشت درختان نعره‌زنان بیرون جسته‌اند. دو نفرشان كه تفنگ داشته‌اند این ور و آن ور را گرفته‌اند و یك نفر جلو آمده نخست شوفر را لخت كرده كت او را از تنش درآورده ، پانصد تومان اسكناس داشته كه از جیب شلوارش درآورده ، چند سیلی هم برویش زده. سپس زنی كه در پهلوی شوفر نشسته و یگانه مسافر كامیون بوده كیف دستی او را كه یكصدوسی تومان و یك انگشتر قیمتی تویش بوده از دستش گرفته ، جامه‌دان او را كه پر از رخت بوده برداشته بعد از آن گفته : «باید نیم ساعت در اینجا بایستی و پس از آن راه افتی». این را گفته و با همراهانش روانه گردیده و رفته.
شوفر بدبخت مقداری توقف كرده تا از پشت سر اتوبوس رسیده. از رسیدن آن جرئت پیدا کرده و پایین آمده و سنگها را بركنار گردانیده و راه افتاده كه اتوبوس هم از دنبال آن آمده.
این حكایت كه گفته می‌شود یكی از مسافرها میگوید : «خدا رحم كرد كه ما دیرتر رسیدیم. اگر ده دقیقه زودتر رسیده بودیم ما را هم لخت میكردند». دیگری میگوید : «در كتل دختر آن صبری كه آمد و ما توقف كردیم برای همین بود». دیگری میگوید : «خب! پس معلوم شد صبر بیجهت نیست». شوفر با صدای بلندی میگوید : «البته كه بیجهت نیست. ده سالست شغل من سفر كردنست. همیشه تجربه كرده‌ام : صبر كه آمد باید بایستم!». مدیر مدرسه میگوید : «واللهی این معجزه است. باید رفت و اینها را بآن آقای متمدن گفت. از فرنگستان برخاسته آمده بمذهب ما توهین میكند».
این را میگوید و راه می‌افتد. مسافرها هم با هایهوی از دنبال او راه می‌افتند. مسافر تهرانی كه در گوشه‌ای بروی نیمكتی نشسته و آوازهای آنها را می‌شنود دانسته قضیه چیست و آنها برای چه می‌آیند. با بی‌اعتنایی می‌نشیند. مدیر مدرسه و مسافرها میرسند و بار دیگر گفتگو آغاز می‌شود ، باین ترتیب :

مسافرها : (با هایهوی) خب آقا ، حقانیت مذهب ما بشما ثابت شد؟..

مسافر تهرانی : خواهشمندم هایهوی نكنید. یك نفرتان حرف بزند تا من جواب بدهم.

مدیر دبستان : بسیار خب تنها من حرف خواهم زد.

مسافر تهرانی : هرچه میخواهید بگویید.

مدیر دبستان : قضیه‌ی كامیون را دانستید كه چه شده؟..

مسافر تهرانی : دانستم ، حرفهای شما را می‌شنیدم.

مدیر دبستان : خب ، حالا ثابت شد كه صبر از طرف خداست؟!. ثابت شد كه مذهب ما بر حقست؟!. در كتل دختر كه صبر آمد برای همین بود كه ما صبر بكنیم و نیاییم و بگیر دزدها نیفتیم. شما در آنجا ایراد میگرفتید. ما اگر بحرف شما گوش داده بودیم همه‌مان الان لخت بودیم.

مسافر تهرانی : یك سئوال هم من از شما دارم خواهشمندم جواب بدهید.
مسافر تهرانی : آیا خدایی كه گفته می‌شود تنها خدای شماست یا خدای همه است؟..

مدیر دبستان : این چه سئوالیست ، البته كه خدای همه است.

مسافر تهرانی : پس در آن صورت چطور شده كه تنها برای شما صبر آمده ، خدا تنها شما را از دزدها حفظ كرده؟!.. چطور شده كه شوفر كامیون و زن مسافر را كه همراه بوده حفظ نكرده؟.. چطور شده كه برای آنها صبر نفرستاده؟!.. مگر آنها بندگان خدا نبودند؟!. خواهشمندم جواب این را بمن بدهید.
🔸🔸
این را كه می‌شنود جواب نمی‌تواند و خاموش می‌ایستد. پس از چند ثانیه یكی از كنار جواب داده میگوید : «ببین آنها چه گناهی داشتند كه خدا گرفتارشان كرده!». مسافر تهرانی جواب داده میگوید :
«آنها هم مثل شمایند. شما هر گناهی كه میكنید آنها هم آن را میكنند! چه شده كه شما پاكید و بیگناه بودید و آنها گناه داشتند؟!.. آنگاه مگر هر كس گناه كرد خدا او را میگیرد و بدست دزدها می‌سپارد؟!. شما بسیار گستاخید و هرچه دلتان خواست بخدا نسبت میدهید. پس چرا خدا آن دزدها را نمیگیرد كه روز روشن جلو مردم را گرفته زن و مرد را می‌ترسانند و لخت میكنند. چرا خدا چنگیزخان را نگرفت... چرا صمدخان را نگرفت؟!..».
پس از این حرف همه خاموش می‌شوند و پراكنده شده پی كار خود میروند. مسافر شیرازی هم پس از یك رشته تشكر از تصادف آن سفر خداحافظ[ی] كرده میرود.
پایان

ویرایش تازه‌ی کتاب «فرهنگ است یا نیرنگ؟» در کانال کتابخانه گزاشته شد.

https://t.me/kasravi_ahmad/585

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست سوم : زيان بس بزرگي كه از شعرها برخاست
تکه‌ی 9

🔸 3) مولوي (همچون صوفيان ديگر) جهان و زندگاني را خوار مي‌دارد و پرداختن بآن را بد مي‌شناسد :
اهل دنيا از كهين و از مهين
لعنت الله عليهم اجمعين
در يك جا داستان زشت و پستي را ياد كرده در پايان آن مي‌گويد :
همچنان جمله نعيم اينجهان
بس خوشست از دور پيش از امتحان
مي‌نمايد در نظر از دور آب
چون روي نزديك آن باشد سراب
گنده‌پير است او و از بس چاپلوس خويش را جلوه دهد چون نو عروس
هين مشو مغرور اين گلگونه‌اش نيش و نوش آلوده‌ي او را مچش
نتيجه‌ی اين بدگوييهاي صوفيان از جهان و زندگاني ، آن بي‌پروايي و سستي ايرانيان بوده كه امروز ما مي‌بينيم. صوفيگري بهمدستي گمراهيهاي ديگر آنها را پديد آورده. جز خدا كسي نمي‌داند كه همان مثنوي مولوي چند مليون مغزها را شورانيده ، چند مليون خاندانها را ببدبختي كشانيده ، چه باغهايي را ويرانه گردانيده ، چه كشتزارهايي را بيابان ساخته. ايرانيان آن نيستند كه در جستجوي سرچشمه‌ي بدبختيهاي خود باشند وگرنه مي‌دانستند كه همان مثنوي يكي از كتابهاي بسيار شومي در اين كشور بوده.
چنانكه گفتيم : مولوي را ديواني هست. مي‌گويند : جز مثنوي يك كرور شعرهاي ديگر گفته. نشسته و مفت خورده و سخنان مفتي گفته. براي آنكه نمونه‌اي از آن شعرها نيز درميان باشد چند شعري را كه يادداشت كرده‌ام برايتان مي‌خوانم :
چه تدبيراي مسلمانان كه من خود را نمي‌دانم
نه ترسا نه يهوديم نه گبرم نه مسلمانم
مكانم لامكان باشد نشانم بي نشان باشد
نه تن باشد نه جان باشد كه من خود جان جانانم
نه شرقيم نه غربيم نه بريم نه بحريم
نه از كان طبيعيم نه از افلاك گردانم
هوالاول هوالاخر هوالظاهر هوالباطن
بجز يا هو و يا من هو دگر چيزي نمي‌دانم
دويي را چون بدر كردم يكي ديدم دو عالم را
يكي جويم يكي خوانم يكي گويم يكي دانم
اين نمونه‌اي از چرندگوييهاي مولويست. شما نيك انديشيد كه شعرها به چه معنيست؟!.. آيا چه نتيجه‌اي از گفتن و خواندن اينها بدست آيد؟!. آيا نيروي سخنگزاري كه خدا يا سپهر[=طبیعت] يا هرچه نام گزاريد ، بآدميان داده براي چنين چرندبافيها بوده؟!..

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
3) کیمون‌‌ ـ تکه‌ی 5

🔸 ايون مى‌گويد : در زمان جوانى هنگامى كه تازه از خيوس به آتن آمده بودم چنين رخداد كه شبى در خانه‌ی لااوميدون1 شام را با كيمون در يكجا خورديم. پس از شام بدانسان كه عادت‌ بود برخاستند بنام خدايان باده گسارند. ميهمانان از كيمون خواستار گرديدند كه آوازى ‌براى ايشان بخواند و او اين خواهش را پذيرفته و آوازى خوانده از عهده برآمد كه ميهمانان ‌پسنديده از اين جهت نيز او را بهتر از ثميستوكليس شمردند. زيرا ثميستوكليس در مانند چنين‌ هنگامى در پاسخ خواهش‌كنندگان گفته بود : من هرگز آواز خواندن نمى‌دانم و تنها اين‌ مى‌دانم كه چگونه يك شهرى را نيرومند و توانگر گردانم. سپس چون گفتگوهايى كه شايسته‌ی چنين بزمى بود كرده شد نوبت بگفتگو از پاره‌ای كارهاى ‌مشهور كيمون رسيد كه در پيرامون آنها سخن مى‌رانديم. و چون مقدارى از آنها شمرده شد خود او گفت : ليكن شما يك كارى كه من در آنجا بيش از ديگر كارها هوش و زيركى نشان داده‌ام ‌فراموش مى‌سازيد. سپس آغاز كرد بسرودن داستان آن بدينسان : هنگامى كه همدستان يونانى اسيران فراوان از آسياييان در سيستوس و بوزانتيوم گرفته ‌بودند اين حق را بمن دادند كه آن غنيمتها را بخش نمايم. من خود دستگيران را يك قرعه‌ گرفته و مالهاى آنان را از زرينه‌ابزار و چيزهاى ديگر قرعه‌ی ديگر گرفتم. همدستان ايراد گرفتند كه دو بخش يكسان نمى‌باشد. من پاسخ دادم كه شما هر كدام را كه فزونتر مى‌دانيد برداريد ، آتنيان به بخش ديگر خرسند خواهند بود. هيروفوتوس2 از مردم ساموس بآنان راه نمود كه زرينه‌ابزار و مالها را براى‌ خود بردارند و دستگيران را براى آتنيان بازگزارند. من سخنى نگفتم و اين كار بسيار خنده‌آور مى‌نمود زيرا آن ديگران بازوبندهاى زرين و گردنبندها و رختهاى ارغوانى و ديگر اينگونه چيزها را بردند ولى به آتنيان جز تن‌هاى لخت اسيران سهم نرسيد و اينها هرگز سودى نداشت و بيش از اين نمى‌توانستند كه بکارشان وادارند. ولى ديرى نگذشت كه ‌دوستان و كسان اين دستگيران از لوديا و فروگيا آمدند تا پول داده اين اسيران را بازخرند و در برابر هر كدام فديه‌ی بزرگى دادند و من چندان پول اندوختم كه توانستم خرج كشتيهاى خود را تا چهار ماه از آن پول بپردازم و مقدارى هم از آن را براى گنجينه‌ی آتن نگاهداشتم.
در اين جنگها و پيشامدها كيمون يكى از توانگران گرديده بود ولى آنچه را كه از آسياييان بسرفرازى گرفته بود بسرفرازى بيشترى بهمشهريان خود مى‌بخشيد. زيرا زمينها و باغهايى كه داشت ديوارهاى همه‌ی آنها را برداشت تا هر كسى چه از مردم شهر و چه از ديگران به هر اندازه كه مى‌خواهند از بار و ميوه‌ی آن باغها و زمينها آزادانه بهره‌ياب گردند. در خانه‌ی خود نيز هميشه ميزى را آماده نگه مى‌داشت كه گرچه ساده بود ولى براى دسته‌ی انبوهى كفايت مى‌داد و هر كسى از بیچيزان مى‌توانست بدانجا رفته و گرد آن نشسته خود را سير سازد. ليكن ارسطو مى‌گويد اين خوان بیدريغ او نه براى همگى آتنيان بلكه تنها براى ‌مردم زادگاه او لاكياداى3 بود. گذشته از اينها هميشه سه تن يا دو تن جوانى را با رخت نوين ‌زيبا همراه خود مى‌كرد كه چون در راه بيك پيرمردى از آتنيان با رخت كهنه برمى‌خوردند يكى از آن جوانان رختهاى خود را با آن پيرمرد عوض مى‌كرد و اين كارى بود كه بسيار پسنديده مى‌افتاد. همچنين بآنان دستور داده بود كه مقدار بسيارى پول با خود بردارند و در بازارگاه چون ‌كسانى را از مردم بیچيز و آبرومند ببينند در كنار ايشان ايستاده آهسته آن پولها را در دست آنان بريزند. چنانكه همين موضوع را كراتينوس4 شاعر در شعرهاى خود ياد كرده ‌است.5
گورگياس‌6 لئونتينى درباره‌ى او اين عبارتها را بکار مى‌برد : توانگرى مى‌اندوخت تا بتواند آن را بکار برد. آن را بکار مى‌برد تا بتواند سرفرازى پيدا كند. كريتياس7 كه يكى از سى تن بيدادگر بوده در شعرهاى اندوهگين خود كه چيزهايى را براى خود آرزو كرده از جمله پاكنهادى كيمون را آرزو مى‌كند.

1ـ Laomedon
2ـ Herophytus
3ـ Laciadae
4ـ Cratinus
5ـ پلوتارخ آن شعرها را آورده ولى ما ترجمه نكرديم.
6ـ Gorgias
7ـ Critias

🔶 گفت و شنید
(بخش یکم)

🔸در ایران یك رشته كلمه‌هایی به زبانها می‌رود در حالی كه یك معنای روشنی از آنها درمیان نیست. مثلاً تمدن ، تربیت ، اخلاق ، ادبیات ، عقل از كلمه¬هاییست كه پیاپی به زبانها میرود ، ولی اگر جستجو كنید خواهید دید از هیچكدام آنها معنای روشنی در دلها نیست.

🔸این بدبختی ایرانیان و این حال بدی كه امروز دارند نتیجه‌ی یك شكست نظامی یا یك اشتباه سیاسی نبوده و چاره‌ی آن نیز ساده و آسان نمی‌باشد. این بدبختی ایرانیان نتیجه‌ی یك رشته گرفتاریهاییست كه از هزار سال پیش آغاز یافته و ریشه دوانیده اینست چاره‌اش به كوششهای ریشه‌دار سختی نیازمند است. از آنسوی این چاره¬جویی كار هر كسی نیست.

🔶 گفت و شنید

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 بدرالشریعه شعر سروده
(تکه‌ی یکم)

بنام پاكْ آفرنده‌ي جهان

سال 1314 است و هنوز در ايران رفع حجاب نشده[1]. چند نفر از تهران براي گردش بشهريار رفته‌اند و مي‌خواهند چند روز در آنجا بمانند. در خانه‌ي يكي از كارمندان دولت ميهمان شده‌اند. آخوند دِه شنيده بديدن آنها آمده است. درميان او با يكي از ميهمانان و صاحب‌خانه و يك نفر از ملك‌داران شهريار گفتگوهايي شده است. ما آن آخوند را بدرالشريعه ، صاحب‌خانه را ملكي ، ملك‌دار شهرياري را ارباب ، ميهمان تهراني را خداداد نام نهاده‌ايم و گفتگوهاي آنها را در اينجا مي‌نويسيم.
🔸🔸
بدرالشريعه كه آخوند جوانيست و رئيس محضر شهريار مي‌باشد وارد شده با لهجه‌ي گيلاني سلام مي‌دهد. ميهمانان بپا مي‌خيزند و مي‌نشيند و پس از احوال پرسيها گفتگو آغاز مي‌شود :

ملكي : آقاي بدرالشريعه از علماي روشنفكر است ، اديب است شعر هم مي‌گويد ، نمي‌دانم روزنامه‌ي آينده‌ي ايران را خوانده‌ايد؟. در شماره‌ي آخرش شعرهاي آقاي بدرالشريعه درباره‌ي زنها چاپ شده بود.

خداداد : آن شعرها را خواندم. يك مصرعش هم در ذهنم مانده : « زن عورت توست كشف عورت تا كِي». بزنها بسيار توهين كرده است.

بدرالشريعه : خدا زنها را ناقص‌العقل خلق كرده. يك دسته جوانان لامذهب اصرار دارند كه زنها روهاشان باز كنند. من با شعر بآنها جواب دادم. نبايد گزاشت زنها روهاشان باز كنند. اينجا كه فرنگستان نيست.

خداداد : موضوع رفع حجاب چيزي نيست كه با شعر شما جلوگيري شود. اروپاييها كه ماها را « نيمه وحشي» حساب مي‌كنند يكي از دليلهاشان همينست كه ما زنها را خوار گرفته‌ايم ، بآنها در زندگاني دخالت نمي‌دهيم. بچادر و روبند زنهاي ما ريشخند مي‌كنند. دولت مجبور است كه زنها را از حجاب بيرون آورد تا جلو ايراد آنها را بگيرد.

بدرالشريعه : ما بفرنگيها چه كار داريم؟!.. پيغمبر ما حكم فرموده كه زنها بايد روهاشان بگيرند ، ما هم بايد اطاعت كنيم.

خداداد : شما در آن باب هم اشتباه مي‌كنيد. در زمان خود پيغمبر زنهاي عرب رو نمي‌گرفتند.

بدرالشريعه : (با تعجب و تندي) در زمان خود پيغمبر زنها رو نمي‌گرفتند؟.

خداداد : بلي نمي‌گرفتند.

بدرالشريعه : من از قرآن دليل مي‌آورم كه حجاب واجب است.

خداداد : هيچ احتياجي نيست كه شما از قرآن دليل آوريد و من هم جواب بدهم. من شما را آسوده مي‌گردانم. اولاً در كتابهاي فقهي در هيچ جا نوشته نشده است كه زن بايد روي خود را بگيرد. شرايع ، شرح لمعه ، مدارك ، تبصره‌ي علامه و غير اينها ، يك بيك ببينيد. در كدام يكي نوشته شده كه زن بايد رو بگيرد. ثانياً شيخ مرتضا انصاري يكي از علماي بسيار بزرگ شيعه بوده. رسائل ، مكاسب و ديگر كتابهاي او را در نجف و كربلا و همه جا درس مي‌خوانند. همان شيخ مرتضا كتابي درباره‌ي حجاب نوشته كه در پشت مكاسب چاپ شده. من بيست سال پيش آن را خوانده‌ام.
در آنجا شيخ مرتضا تصريح مي‌كند كه در زمان خود پيغمبر زنها رو نمي‌گرفتند. و دليلهايي باين موضوع مي‌آورد. از جمله مي‌گويد : در روايت هست كه جابر همراه پيغمبر بخانه‌ي فاطمه وارد شد و چون نگاه كرد ديد رنگ دختر پيغمبر از گرسنگي زرد شده ، مي‌گويد : پس معلوم است كه دختر پيغمبر رو نمي‌گرفته است.
روايت ديگري هست كه چون پيغمبر براي حجة الوداع بمكه رفت زني از قبيله‌ي خثعم بسر راه آمد و مي‌خواست چيزهايي بپرسد. فضل پسر عباس كه بتَرك پيغمبر سوار شده بود با آن زن بهمديگر نگاه مي‌كردند. پيغمبر با دست روي فضل را بسوي ديگر برگردانيده فرمود : يك زن جوان با يك مرد جوان ‌ترسيدم شيطان بميان آنها داخل شود.
بعضيها اين روايت را دليل آورده‌اند كه زنها بايد رو بگيرند. شيخ مرتضا مي‌گويد : همان روايت دليلست كه زنها در زمان پيغمبر روهاشان باز بوده است. زيرا اگر روي آن زن باز نبود جهت نداشت كه پيغمبر روي فضل را بآن ور برگرداند.
اينها نوشته‌هاي شيخ مرتضا است. شما اگر مكاسب داريد برويد شب در پشت آن اين كتاب را باز كنيد و بخوانيد و بدانيد. با من دليل آوردن احتياج نيست.

[1] : در همان سال در 17 دیماه ، دولت « کشف حجاب» را رسماً اعلام کرد.

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست سوم : زيان بس بزرگي كه از شعرها برخاست
تکه‌ی 10

🔸 روزي به يكي گفتم : اينها چيست؟!. گفت : «عرفانست ديگر». گفتم : بهتر شد كه معني «عرفان» را هم دانستيم! پس «عرفان» بمعني چرندگويي مي‌بوده؟!. آيا براي سرودن چنين چرندهاست كه كساني صوفي مي‌شوند و ذكرها مي‌خوانند و چله‌ها بسر مي‌برند؟!..
چون درباره‌ی صوفيگري كتابي چاپ كرده‌ايم در اينجا بيش از اين سخن نمي‌رانم. ولي داستاني بيادم افتاد بهتر مي‌دانم آن را بگويم : اين داستان را سه سال پيش در مهاباد از زبان آقاي صدر قاضي كه اكنون نماينده‌ی مجلس است شنيده‌ام.
مي‌گفت : چند سال پيش در اين مهاباد يك ارمني مسلمان شده بود. ولي پس از چندي پشيمان شده بنزد كشيش مي‌رود كه دوباره مسيحي گردد. مي‌گويد : من مسلمان شدم ولي مي‌بينم كار دشواريست. بايد شراب نخورد ، روزي پنج بار نماز خواند ، سالي يك ماه روزه گرفت ، خمس داد ، زكات داد ، اينها براي من دشوار است. كشيش چون خويش او مي‌بوده دلسوزانه مي‌گويد : ولي تو اگر دوباره مسيحي شوي مسلمانان ترا مي‌كشند. حكم شريعتشان اينست. مي‌گويد : پس چه كار كنم؟.. مسلماني براي من دشوار است.
كشيش كمي انديشيده مي‌گويد. من براي تو يك راهنمايي كنم : درميان مسلمانان يك «درويشي» هست. تو درويش بشو. «درويش اگر نماز نخواند نخوانده ، روزه نگرفت نگرفته ، شراب خورد خورده. هيچ كس باو ايراد نمي‌گيرد».
اينها را آن كشيش گفته ، من مي‌خواهم بسخن او افزوده بگويم : «درويش اگر چرند گفت گفته است. خواهند گفت : عرفانست. اگر بيكبار پوچ بود و هيچ معنايي نداشت و رويه‌ی سرسام داشت خواهند گفت : شطحيات است. در عالم جذبه سروده».
آمديم بر سر هياهو. شما نيك مي‌دانيد كه مثنوي مولوي در اروپا بچاپ رسيده. شعرهايش با ترجمه انگليسي پراكنده شده. مي‌دانيد كه از چند سال باز وزارت فرهنگ برواج مثنوي مي‌كوشد و كتابها در آن باره بچاپ مي‌رساند.
آخرين پايه‌ي هو آن شده كه آقاي دشتي در پارلمان برمي‌خيزد و مي‌گويد : «مولوي كتابي دارد كه حقيقتاً در دنيا كتابي بآن بزرگي شايد نيست».
چون از حافظ مي‌بايد بسخني دراز پردازيم آن را به نشست ديگر مي‌گزارم. كوتاه‌شده‌ی گفته‌هاي ما در اين نشست چند چيز است :
1) آن بديها كه شاعران مي‌داشته‌اند برخي در آن اندازه نايستاده ببدآموزيها نيز پرداخته‌اند. همچنان برخي بدآموزان شعر را افزاري براي كار خود گرفته‌اند. اينها زيان شعر را چند برابر گردانيده.
2) يكي از آن كسان خيام است كه بنيادگزار خراباتيگري مي‌بوده و از شعر سودجويي بسيار كرده.
3) ديگري سعديست كه شاعر مي‌بوده ولي بهوس بدآموزي افتاده و چند رشته بدآموزيها را در ياوه‌گوييهاي خود دنبال كرده.
4) ديگري مولويست كه از سران صوفيگري بوده و از شعر سود جسته و آن را افزاري نيك براي بافندگيهاي صوفيانه‌ی خود گرفته.
5) در هياهوي اخير باين چند تن ارج بيشتر گزارده برواج بدآموزيهاي آنان بيشتر كوشيده‌اند. اينست ما نيز بآنها بيشتر مي‌پردازيم و بدي و زيانمندي شعرها و كتابهاشان بيشتر بازمي‌نماييم.

علی دشتی

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
3) کیمون‌‌ ـ تکه‌ی 6

🔸 ليخاس1 را مى‌دانيم كه در يونان از اين جهت شهرت يافت كه در روزهاى ورزش كه ‌بچگان لخت مى‌دويدند او هميشه ميزبانى كرده كسانى را كه از شهرهاى ديگر براى تماشاى‌ آن ورزشها مى‌آمدند ميهمان مى‌ساخت. ولى بايد گفت كه بزرگ‌منشى كيمون از همه‌ی آنچه‌ كه آتنيان پيشين داشتند بيشتر بود و دهش و ميهمان‌نوازى آنان را پاك از يادها برد. اين حق آتنيان است كه بخود باليده بگويند پدران پيشين ايشان به يونانيان ياد دادند كه‌ گندم را چگونه بكارند و از چشمه‌ها چگونه آب بردارند و آتش را چگونه بيفروزند ولى ‌كيمون هم با گشاده داشتن در خانه‌ی خود بروى همگى مردم شهر و با آزادى دادن بهمه‌ی رهگذريان كه از ميوه‌ها و بارهاى باغها و زمينهاى او بهره بردارند بهمه‌ی جهانيان ثابت نمود كه خبرهاى شگفت‌آميزى كه در مثولوگيهاى يونانى بزمان فرمانروايى كيوان نسبت مى‌دهند همگى راست و بجا بود.
آنانكه ايراد گرفته مى‌گويند او اين كار را بقصد آن مى‌كرد تا توده‌ی مردم را هوادار خود گرداند پاسخ آنان را كارهاى ديگر او خواهد داد كه هر كدام جهتى جز از پاكنهادى نداشته. از جمله اينكه بهمدستى آريستيديس با ثميستوكليس كه بتوده‌ی مردم اختيار بيش از اندازه‌ی خود تهيه مى‌كرد نبرد آغاز كرد و جلو او بازگرفت. نيز در برابر ايفيالتس‌2 كه براى خرسندى‌ توده به برانداختن حق قضاوت محكمه‌ی اريئوپاگوس3 مى‌كوشيد ايستادگى نمود. در زمان او همگى پيشوايان بجز از آريستيديس و ايفيالتيس دست به مال توده دراز كرده خود را توانگر گردانيدند ، ولى او دست خود را از آنها بازداشت و هرگز بسوى آن نگراييد و تا روزهاى آخر عمر خود هيچگاه بكارى براى سود يا خواهش دل خود برنخاست. چنين گفته‌اند كه رهويساكيس4 نامى از ايرانيان بپادشاه خود خيانت نمود و برو شوريد و ازو بگريخته به آتن پناه آورد ، ولى چون كسانى از مردم‌آزارى در آنجا نيز او را آسوده نمى‌گزاردند و سخنانى درباره‌ی او مى‌گفتند ناگزير گرديده به كيمون پناهنده شد و ازو پشتيبانى خواست و چون بخانه‌ی او درآمد در ظرفى يكى پر از زر و ديگرى پر از دَريكهاى5 سيمين در كنار در خانه بزمين گزاشت. كيمون لبخندى بر او زده پرسيد : آيا شما مى‌خواهيد كيمون دوست شما باشد يا اينكه او را مزدور گرفته از اين راه بيارى خود بخوانيد؟ رهويساكيس پاسخ داد : «من مى‌خواهم كيمون دوست من باشد.» كيمون گفت : «پس آن فلزپاره‌ها را از آنجا بردار! زيرا در حالى كه من دوست شما باشم هر زمان كه نيازى بآنها پيدا كردم كس فرستاده مى‌خواهم.»
همدستانى كه از يونانيان بودند اينزمان از جنگ بستوه آمده فرسودگى آشكار مى‌ساختند و آرزومند آن بودند كه آسوده گرديده به كشت و كار بپردازند و به دادوستد بكوشند. زيرا مى‌ديدند ديگر دشمنان دور رفته‌اند و آزارى به يونانيان ندارند و ترسى از رهگذر ايشان در ميان نيست. اگرچه باجى را كه بنام خراج بر آنان بسته شده بود مى‌پرداختند ليكن از فرستادن سپاهى يا دادن كشتيهاى جنگى بازمى‌ايستادند. در اينجا سركردگان ديگر آتن زور بكار برده از كسانى كه بدانسان سر باز مى‌زدند جريمه مى‌گرفتند و در نتيجه‌ی اين زور و فشار كار خويش را سخت و مردم را از حكمرانى خود بيزار مى‌ساختند. ولى كيمون راه ديگرى پيش گرفت و آن اينكه هرگز كسى را بکارى ناگزير نگرداند و اگر كسى خواست از سپاهيگرى آزاد باشد در عوض پول بپردازد و كشتى جنگى تهى از جنگجويان گسيل دارد و بدينسان همدستان يونانى را آزاد گزاشت كه بخانه‌نشينى و تن‌آسانى بگرايند يا بکار و پيشه‌ی خاص خودشان بپردازند. ايشان در نتيجه‌ی اين كار مهارت سپاهيگرى را از دست هشته بازرگانان يا بزرگران بى‌دست‌ و پايى گرديدند. در حالى كه كيمون از اينسوى هميشه مواظب بود كه آتنيان بر مهارت سپاهيگرى خود بيفزايند و پياپى آنان را در كشتيهاى جنگى مى‌نشاند و در لشكركشيهاى خود همراه برده هرچه ورزيده‌تر مى‌گردانيد و همواره بر بيشى زور و ابزار خود مى‌كوشيد و خود نتيجه‌ی اين ‌تدبيرهاى او بود كه آتنيان رشته‌ی اختيار ديگران را بدست آوردند و از آنان باج مى‌گرفتند. سپس كم‌كم يونانيان از آتنيان مى‌ترسيدند و خود را ناگزير مى‌ديدند كه در برابر ايشان‌ چاپلوسى و فروتنى آشكار گردانند و اينزمان نه همدستان و هم‌پيمانان آتن بلكه خود باجگزاران و بندگان ايشان شمرده مى‌شدند.


1ـ Lichas
2ـ Ephialtes
3ـ Areopagus
4ـ Rhoesaces
5ـ سکه‌ی هخامنشی