🔶 گفت و شنید
(بخش دوم)

🔸آمدیم به جوانان درسخوانده ، اینان درمانده‌تر از دیگران می‌باشند. از یكسو بیشتر آنان (نه همگیشان) جز هایهوی مادیگری چیز دیگری یاد نگرفته‌اند. این درسشان بسیار روانست : «آدم باید زیرك باشد ، پول در بیاورد ، چند روز زندگانی را با خوشی بسر دهد ، میهن‌پرستی چیست؟!...».

🔸 از سوی دیگر این بیچارگان چون به بیماری «جداسری» گرفتارند اگر ده تن در یكجا گرد آیند ده دسته خواهند بود و هیچكدام گردن به گفته‌ی دیگری نخواهد گذاشت.

🔶 گفت و شنید

(بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
3) کیمون‌‌ ـ تکه‌ی 7

🔸 آن سختى كه كيمون به ايرانيان داد و آنان را از غرورى كه داشتند بيرون آورد كس‌ ديگرى نداده بود. چه او باين خرسند نبود كه يونان از دست ايرانيان رها باشد و آزاد زيد بلكه دنبال ‌ايرانيان را گرفته پيش از آنكه بتوانند اندكى از رنج جنگ بياسايند و يا نفسى آسوده بكشند بسختگيرى پرداخت و پياپى آباديهايى را ويرانه مى‌ساخت و شهرهايى را با زور مى‌گشاد و كسانى را بشورش برمى‌انگيخت و ياورى بايشان مى‌نمود. بدين تدبيرها در اندك زمانى آسيا را از ايونا تا پامفيليا از ايرانيان بپيراست كه ديگر سپاهى از ايران در آنجاها نبود. چون خبر براى او آوردند كه دسته‌اى از سركردگان پادشاه در كنار پامفيليا آماده و آراسته با سپاهيانى در خشكى و كشتيهاى زره‌پوشى در دريا انتظار رسيدن او را دارند كيمون ‌بر آن سر شد كه سراسر دريا ازآن يونانيان باشد و خود كارى را كند كه از آن پس جزيره‌هاى‌ خليدونى1 دور از دسترس ايرانيان گردد و كسى طمع در آنجا نتواند كردن ، با اين قصد بود كه ‌با دويست كشتى جنگى از كنيدوس‌2 و بندر ترييوپى3 روانه گرديد و اين كشتيها آنها بود كه ‌ثميستوكليس بنظارت خويشتن با دقت بسيار ساخته و بيش از همه تندى و چابكى آنها در راهپيمايى و گرديدن رعايت نموده بود. كيمون نيز تغييرهايى در آنها داده چنان ساخت كه دسته‌ی انبوهى از جنگجويان در آنها جا گرفته بآسانى بجنگ مى‌پرداختند. نخست با اين كشتيها بر سر شهر كوچك فاساليس4 راند كه مردم آنجا اگرچه يونانى بودند ولى‌ هنوز هوادارى از ايران مى‌نمودند و بكشتيهاى كيمون راه باز نمى‌كردند كه ببندر شهر ايشان ‌درآيد. همه‌ى زمينهاى پيرامون را ويرانه ساخته تا نزديك ديوارهاى شهر پيش رفت. ولى سپاهيان خيوس كه اينزمان در لشكر او كار مى‌نمودند چون دوستان ديرين مردم‌ فاساليس بودند خواستند كارى كنند كه خشم سردار را بر آن مردم كمتر گردانند و براى اين ‌مقصود تيرهايى كه بشهر مى‌فرستادند نامهايى نوشته بآنها مى‌بستند و بدينسان مردم شهر را از چگونگى باخبر مى‌ساختند و در نتيجه‌ی اين كار بود كه جنگ بآشتى انجاميد و كيمون ‌زينهار بآنها بخشيد ، با اين شرط كه ده تالنت پرداخته وآنگاه همراه او بجنگ ايرانيان ‌روانه شوند. ايفوروس مى‌گويد : «فرمانده كشتيهاى ايران تثرائوتيس5 و سردار لشكر خشكى ‌فرنداتيس6 بود.» ليكن كالستينس بر اين سخن است كه فرمانده همگى سپاهيها در خشكى و دريا آريمناديس‌7 پسر گوبرواس8 بوده و او با همه‌ی زور و سپاه خود در دهانه‌ی رود ايوروميدون‌9 درنگ داشت نه بقصد آنكه بجنگ برخيزد بلكه چون هشتاد كشتى فنيقى از قبرس راه‌ برگرفته بودند انتظار رسيدن آنها را داشت و پشتيبانى از آنها مى‌نمود. كيمون قصد او را دانسته بسوى او روانه گرديد كه اگرهم بدلخواه بجنگ درنیايد ناگزيرش گرداند. ايرانيان چون رسيدن اينان را ديدند بدهانه‌ی رود پس كشيدند كه از حمله بركنار باشند. ولى چون ديدند يونانيان قصد آنان را دارند و با همه‌ی كناره‌گيرى همچنان دنبالشان مى‌كنند ناگزير گرديده بگفته‌ی فانوديموس‌10 با ششصد كشتى بجنگ درآمدند. ولى ايفوروس مى‌گويد : تنها سيصد و چهل كشتى داشتند. بهرحال كارى كه شايسته‌ی آن ‌نيرو و زور بود نكردند و بيش از اين هنرى ننمودند كه بیدرنگ پاروها را برگردانيده روى بسوى خشكى نهادند و آنانكه زودتر رسيدند خود را بيرون انداخته بلشكرگاه در آن نزديكى‌ بگريختند ولى ديگران با كشتى خود يا نابود گرديدند و يا اسير افتادند. ميزان شمارش آنان را از اينجا مى‌توان بدست آورد كه گذشته از كسانى كه گريخته جان ‌بدر بردند يا كسانى كه بدريا فرو رفتند دويست كشتى بدست يونانيان افتاد.


1ـ Chelidoni
2ـ Cnidos
3ـ Triopi
4ـ Phaselis
5ـ Tithraustes
6ـ Pherndates
7ـ Ariomandes
8ـ Gobruas
9ـ Eurymedon
10ـ Phanodemus

🔶 بدرالشریعه شعر سروده
(تکه‌ی سوم)

ولي آخوندها رگ مردم‌آزاريشان تحريك شد و نخواستند بدبخت زنها باري در پوشيدن آن شلوار آزاد باشند ، در اينجا و آنجا زمزمه آغاز كردند : حرامست ، بدعت است ، لبه‌ي آن از زير چادر ظاهر مي‌شود. خواب ديدند كه زني كه مرده بود شلواري از آتش بپايش كرده بودند. با اين وسوسه‌هاي شيطاني زنهاي بدبخت را ناآسوده گردانيدند. مادر شوهرها دستاويز پيدا كردند كه با عروسها جنگ و ستيزه آغاز كنند. پيره‌زنهاي حسود بهانه بدست آوردند كه بزنهاي جوان نيش فروبرند. زنهاي جوان دودل درماندند. يكي را هوس جواني غلبه مي‌كرد و از شلوار كه آرايش بود و مهر شوهر را باو فزونتر توانست گردانيد درنمي‌گذشت. ولي هميشه دلش از ترس آتش جهنم لرزان بود. ديگري را ترس غلبه كرده شلوار را مي‌كند و دور مي‌انداخت. ولي هميشه در حسرت بود كه چرا نتوانسته شلواري پوشد و در جلو شوهرش راه رود. زنهايي كه شلوار بپا مي‌كردند اگر يكي بچه‌اش بيمار مي‌شد با خود مي‌انديشيد : «يقين شلوار پوشيدم اينطور شد». توبه مي‌كرد و مي‌رفت و شلوار از پايش درمي‌آورد. سالي گفتگو از آمدن وبا بميان افتاده بود ، باز زبان ملاها دراز شد. باز زنها بترس و دل‌لرزه افتادند و بسياري از آنها از ترس وبا از شلوار پوشيدن توبه كردند.
من در آن زمان بچه بودم ـ بچه‌ي هفت و هشت ساله كه بميان زنها مي‌رفتم و گفتگوهاي آنها را مي‌شنيدم و مي‌فهميدم. مردم‌آزاري ملاها از آن زمان برايم روشن گرديده. آن شلواري كه آن همه حرف درباره‌اش مي‌زدند پس از مدتي در همه جا معمول شد و زنها و دخترهاي خود ملاها نيز پوشيدند و همانست كه اكنون از مُد افتاده است و تنها در دهات زنها مي‌پوشند.

ارباب : مدتيست آقاي ملكي توصيف شما را كرده مژده‌ي آمدنتان را مي‌دادند. خدا را شكر كه زنده مانديم و بامروز رسيديم كه شما را ببينيم و اين صحبتها را بشنويم. اينها قلب آدم را روشن مي‌سازد. حقيقت اينست ما ملت ايران بدبخت شده‌ايم ، تكليف خود را نمي‌فهميم. ملاحظه كنيد درباره‌ي زنها از يك طرف اين آقاي بدرالشريعه عرصه را بما تنگ گردانيده كه زنها بايد رو بگيرند ، از خانه بيرون نيايند ، آوازهاشان[صدا] كسي نشنود. از يك طرف هم من مختصر سوادي دارم ، گاهي از شهر روزنامه‌ها كه مي‌آيد مي‌خوانم. مي‌بينم جوانها اصرار دارند كه بايد زنهاي ايران مثل زنهاي فرنگستان باشند : باداره بروند ، وكيل بشوند ، وزير بشوند. يك طرف بدرالشريعه زنها را عورت مي‌كند و مي‌گزارد آنجا ، يك طرف هم جوانها مي‌خواهند كه ما زنها را دسته‌گلي گردانيم و بزنيم بسرهامان. آدم نمي‌داند بحرف كدام يكي از اينها گوش كند.

خداداد : درباره‌ي زن قضيه روشن است. زنها از مايند و ما از زنهاييم. ما از آنها زاده‌ايم و آنها از ما پديد آمده‌اند. زنها اگر نيكند از مايند اگر بدند از مايند. زنها دسته‌ي جدايي نيستند و كشور جدايي ندارند كه ما آنها را از خود جدا دانسته بنشينيم و از نيك و بد آنها سخن رانيم.
حرفهاي ملاها بكلي بي‌ربط است. آنها مقصودشان خودنمايي و مردم‌آزاريست ، آنها در اين توده كه هستند و روزي مي‌خورند كاري از دستشان ساخته نيست. نه سياست بلدند كه بمردم راهنماييهاي سياسي كنند و نه فهم و دانش دارند كه بمردم چيزهايي ياد دهند ـ چون كار ديگري از دستشان برنمي‌آيد با مردم‌آزاريها خود را بياد مردم مي‌اندازند.
شنيده‌ام مردي نايب حسين نام پير و بيچيز بوده و بزني كه داشته زود زود كتك مي‌زده. مردم متلك گفته بودند : نايب حسين پول ندارد كه براي زنش رخت و كفش خَرَد ، جواني ندارد كه با مهربانيها ازو دلجويي كند ، اگر كتك هم نزند پس از كجا دانسته خواهد شد كه شوهر اوست؟!.
اين ملاها همان حال را دارند. هيچ كاري از دستشان برنمي‌آيد. اگر مردم‌آزاري هم نكنند پس از كجا دانسته خواهد شد كه هستند.
نتيجه‌ي حرفهاي اينها آن شده است كه كه زنها كه نصف مردم اين كشورند بيكاره و بيهوده شده‌اند. بقول رضاشاه تنها در موقع تهيه‌ي خواربار است كه ما مي‌دانيم آنها هم هستند.
به هر حال رفتاري كه ما تا بامروز با زنها داشته‌ايم ناستوده است. زنها را خانه‌نشين ساختن و از ميان توده بيرون انداختن رفتار بسيار بيخردانه‌ايست. زنها بايد درس خوانند ، معني زندگاني توده‌اي را بفهمند ، از كشور و از سياست آن آگاه باشند ، بكارها علاقه پيدا كنند. در اين باره‌ها جاي گفتگو نيست. تنها گفتگو در دو چيز است :

يكي آنكه زنها بايد از آميزشهاي آزادانه با مردها پرهيز نمايند. باين معني زنها خود را آزاد ندانند كه با هر مردي كه خواستند دوست باشند و به هر بزمي كه خواستند بروند ، آميزشهاي آزادانه‌ي زنها با مردها چيزيست كه مايه‌ي لغزش مردها تواند بود و بالاخره زيانش بخود زنها خواهد رسيد. مردي كه بزني علاقه پيدا كرد خواهد كوشيد از هر راه كه باشد باو دست يابد ، سپس هم از هزار تن يكي پابندي و وفاداري نخواهد نمود ، و زن را بلجنزار بدنامي و بدبختي انداخته خود را بكنار خواهد كشيد.
زن بايد تا دختر است خود را بنگهباني پدر و برادر سپارد و چون بشوهر رفت او را نگهبان و پاسبان خود شناسد.
از آميزش و همنشيني مردها با زنها بيكبار جلو نتوان گرفت و نبايد گرفت. ولي اين آميزش بايد چنان باشد كه بديها از آن نزايد.
من با اين آقاي ملكي ، ميزبان ما ، ده سال بيشتر است دوستي داريم و آميزشهاي خانداني در ميانست. ما بخانه‌ي آنها مي‌رويم و آنها بخانه‌ي ما مي‌آيند. زنها و دخترها يكسو مي‌نشينند و ما يكسو مي‌نشينيم ، باهم مي‌گوييم و مي‌شنويم و مي‌خنديم ، با خوشي روز مي‌گذرانيم ، و در اين مدت نبوده است كه اندك رنجشي درميان ما باشد. اكنون هم با خانواده باينجا آمده‌ايم. ولي اگر آميزشهاي اروپايي داشتيم گمان نمي‌رود در اين مدت بي‌رنجش بوديم.
يك موضوع ديگر وزير يا وكيل شدن زنهاست كه جوانها در روزنامه‌ها دنبال مي‌كنند. در آن باره هم ما بايد پيروي باروپاييها نكنيم. وزير يا نماينده‌ي مجلس بودن كار زنها نيست. خدا زنها را براي كارهايي آفريده و مردها را براي كارهايي.
اين اشتباه از آن ناشي شده كه اهميت وظيفه‌ي زن را كه بچه‌پروري و خانه‌داريست نمي‌دانند. وزارت يا وكالت را بالاتر از آن مي‌دانند در حالي كه نيست.
يك جمله بگويم : چنانكه حرفهاي ملاها كه مي‌خواهند زنها را با اين حال بيكارگي نگه دارند و خرافات خود را بآنها تحميل كنند از روي فهم و خرد نيست ، حرفهاي روزنامه‌نويسها نیز كه مي‌كوشند زنها را به بزمهاي رقص و مستي كشانند جز از روي هوس نمي‌باشد. بايد بهيچ يكي ارج نگزاشت. ما خود بايد راه خردمندانه‌اي براي زندگاني زنها باز نماييم.
اين رفتاري كه در دهات هست ، زنها رو نمي‌گيرند و بكارهاي شوهران خود دخالت مي‌كنند و علاقه‌مندي نشان مي‌دهند بسیار بهتر است. ولي بايد شما در دهات مدرسه داشته باشيد و پسران و دخترانتان درس خوانند. نقص زندگاني شما بيش از همه بيسواديست.

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست چهارم : زيان بدآموزيهاي حافظ از همه بيشتر بوده
تکه‌ی 2

🔸 تا بگيسوي تو دست ناسزايان كم رسد
هر دلي در حلقه‌ي در ذكر يا رب يا رب است
مي‌بايست پنداشته شود كه شاعر يارش در نزدش مي‌بوده و اين سخن را باو مي‌گويد. ولي چنين نيست و جز مضموني پا در هوا يا «سَمَرد» نيست. تنها آن خواسته كه از قافيه‌ی «يا رب» سود جويد و چنين مضموني را بافته و شما نيك انديشيد كه بسيار پست است : ياري مي‌بوده ويلگرد و هر جايي ، عاشقانش «يا رب ، يا رب» گفته دعا مي‌كرده‌اند كه كم بهمه‌جا برود و دست ناسزايان به گيسوي او كم برسد.
كشته‌ي چاه زنخدان توام كز هر طرف
صد هزارش گردن جان زير طوق غبغب است
تنها خواسته از واژه «غبغب» سود جسته در قافيه‌اي نشاند. شنيده بوديم شاعران «يوسف دل را بچاه زنخدان اندازند» ، اين شاعر خودش بآن چاه افتاده و بدبخت كشته شده ، و اين شگفت كه با همه‌ی كشته شدن باز آوازش مي‌آيد.
تاب خوي بر عارضش بين كافتاب گرم رو
در هواي آن عرق تا هست هر روزش شب است
آنجا شب مي‌بود و شاعر از خوشي آن خشنودي مي‌نمود. اينجا ناگهان روز گرديده ، آفتاب گرم شده ، يار شاعر عرق كرده ، و بآن تابش عرق كه بر روي اوست آفتاب رشك مي‌برد و روزهايش شب مي‌شود. تنها براي آنكه از واژه‌ی شب بار ديگر بهره جويد بخود زور زده و چنين مضموني را بافته.
اندر آن موكب كه بر پشت صبا بندند زين
با سليمان چون برانم من كه مورم مركب است
افسانه‌اي هست كه دستگاه سليمان را باد برداشته در هوا مي‌برده. لسان‌الغيب آن را بياد آورده و چيزي هم از خودش افزوده مي‌گويد : سليمان كه بر پشت صبا زين مي‌بندد و سوار مي‌شود ، من كه سوار مورچه هستم چگونه در آن موكب باشم و با سليمان همراه گردم. تنها براي آنكه از واژه‌ی «مركب» سود جويد و «سليمان» و «مور» را در يك جا بياورد بچنين مضمون خنكي برخاسته.
شهسوار من كه مه آيينه‌دار روي اوست
تاج خورشيد بلندش خاك نعل مركب است
اينجا يار شاعر «شهسوار» شد و ماه كه در آسمانست آينه‌دار روي اوست. باين معني كه از فروغ روي اوست كه ماه روشن مي‌شود. در اينجا شاعر يك راز دانشمندانه نيز بدست داده. اينكه دانشمندان از نخست گفته‌اند : ماه از خود روشنايي ندارد ، راست بوده. ولي آنان نفهميده گفته‌اند : روشنايي از آفتاب مي‌گيرد ، و اين شاعر نشان داده كه از روي شهسوار او مي‌گيرد. اما مصرع دوم ، من معنايش نمي‌فهمم. همانا مي‌خواسته بگويد : «خاك نعل مركبش تاج خورشيد بلند است» چون وزن و قافيه راه نداده چنين گفته : «تاج خورشيد بلندش خاك نعل مركب است» كه بيكبار بي‌معنيست. آنچه مي‌گويم : حافظ گاهي چرند هم گفته ، اينك نمونه آن. از اين جمله هيچ معنايي نتوان درآورد. بدبخت چون از واژه‌ی «مركب» خوشش آمده آن را دو بار بكار برده و براي يك قافيه در مصرع نخست آن گزافه را بافته و در مصرع دوم اين چرند را گفته.
آب حيوانش ز منقار بلاغت مي‌چكد
زاغ كلك من بنام ايزد چه عالي مشرب است
در اينجا هم خود را مي‌ستايد. كلكش را كه دانسته نيست ني يا پر يا چه بوده به زاغ تشبيه مي‌كند و مي‌گويد : از نوك آن آب زندگي مي‌چكد ، و براي آنكه زخم چشم نرسد يك «بنام ايزد» هم مي‌گويد. تنها براي آنكه از واژه «مشرب» سود جويد اينها را بافته است.
من نخواهم كرد ترك يار و جام مِي
زاهدان معذور داريدم كه اينم مذهب است
آنكه ناوك بر دلم از زير چشمي مي‌زند
قوت جان حافظش در خنده زير لب است
براي آنكه از واژه هاي «مذهب» و «لب» كه قافيه توانستندي بود درنگذرد اينها را بافته.
اين غزل همه‌اش مضمونهاي شاعرانه مي‌بود. بهتر است از جاي ديگر غزل ديگري بگيريم :
بسر جام آنكه نظر تواني كرد
كه خاك ميكده كحل بصر تواني كرد
در اين بيت شاعر «خراباتي» است. آن خراباتيان مي‌بودند كه از ميكده و مِي ستايشها كردندي و بر آن نيكيها بستندي. همانا افسانه‌اي مي‌بوده كه جمشيد جامي مي‌داشته كه نگه مي‌كرده و چگونگي كشور خود و مردم را در آن مي‌ديده. شاعر كه يكي از هنرهايش دانستن آن گونه افسانه‌ها بوده آن را بياد ما مي‌اندازد و مي‌گويد : تو هنگامي تواني پي به راز جام جمشيد بري كه رو بميكده آوري و خاك آن را سرمه چشم گرداني. در ستايش ميخانه به يك چنين گزافه‌اي برخاسته.
گدايي در ميخانه طرفه‌ی اكسيريست
گر اين عمل بكني خاك ، زر تواني كرد
اين هم گزافه‌ي پا در هواي ديگري درباره‌ی ميخانه است.

✴️ديگري از مفتخوريها ملاييست. ...

اينان چه كار براي مردم ميكنند؟!..

استخاره ميگيرند ، پيشنمازي ميكنند و بس!..

استخاره كه همان فالست و بيپاست. پيشنمازي نيز پيشه‌اي نيست.

اگر از ديده‌ی اسلام است ، در آن دين ، پيشنمازي را هر كسي توانستي. ... كه گفته بوده كه پيشنماز هميشه يك تن بايد بود؟!..

✴️بالاتر از اينها مجتهدانند كه در نجف و قم و ديگر جاها براي خود دستگاه بزرگتري چيده‌اند و پيرامونياني بگرد سر آورده‌اند كه از خمس و سهم امام و ديگر پولهايي كه از مردم ميگيرند با صد خوشي و آسايش زندگي بسر ميبرند. اينان چه كاري براي مردم ميكنند؟!..

خودشان ميگويند : پيشوايان دينيم و بمردم دين ياد ميدهيم.

ولي بيكبار دروغست. چه آنان چيزي بمردم ياد نمي‌دهند.

✴️چيزهايي را كه مردم از مادران و پدرانشان ياد گرفته‌اند و خود گمراهيست اينان آنها را استوارتر ميگردانند و از رفتن بازمي‌دارند.

آنگاه كه گفته كه دين ياد دادن پيشه‌اي تواند بود؟!.. كه گفته از آن راه نان سزد خورد؟!..

اگر از ديده‌ی اسلامست در آن دين چنين چيزي نمي‌بوده.

✴️ در اسلام «استئكال بدينه» (يا نان خوردن از راه دين) ناسزا مي‌بوده.

✴️ يكي از كتابهاي همان ملايان «اصول كافي» است. در همان كتاب خودشان بابي در همين باره هست و آشكاره از ناسزا بودن آن سخن رفته.

✴️ پس از همه‌ی اينها زكات و خمس در اسلام بجاي ماليات مي‌بوده كه از مردم گرفته مي‌شده و بايستي در سررشته‌داري (حكومت) بكار رود ، و هيچگاه براي مزد دين ياد دادن نمي‌بوده.

(کار و پیشه و پول سات 8 از 51)

🔶 چه چیزهایی بجایش گزاریم؟..

(همه‌ی بخشها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
3) کیمون‌‌ ـ تکه‌ی 8

🔸 در اين هنگام لشكر خشكى بحركت آمده روانه‌ی كنار دريا گرديد. كيمون ترديد داشت كه آيا يونانيان را بخشكى درآورد يا نه و سخت مى‌ترسيد كه يونانيان كه فرسوده و درمانده‌اند و تازه از يك جنگ و كشتار بزرگى دست كشيده‌اند اگر آنان را دوباره بجنگ برانگيزد با لشكرى كه آسوده و تازه‌دم و در شماره چندين برابر هستند روبرو گرداند اين خود آنان را بدم شمشير دادن باشد. ولى چون ديد يونانيان همه چابكى و استوارى مى‌نمايند و آن فيروزى پيشين جز بر نيروى ‌ايشان نيافزوده اينبود دستور پياده شدن داد با آنكه هنوز عرق جنگ پيشين سرد نشده بود. اينان همينكه پياده شدند خروشى برآورده بر دشمن تاختند. ايرانيان سخت ايستادگى ‌نموده اين حمله را دليرانه رد نمودند و اينبود كه جنگ بسيار سخت گرديده بسيارى از آتنيان ‌كه هم در رتبه و در دليرى سرشناس بودند كشته گرديدند. ولى سرانجام پس از كوشش بى‌اندازه فيروزى ازآن يونانيان گرديده دشمن را از جا كندند. گروهى را از ايشان كشته ديگران را دستگير ساختند و چادرهاى آنان را كه پر از خواسته‌هاى گرانبها بود تاراج كردند. كيمون همچون كشتى‌گير بسيار ماهرى كه فرسوده نمى‌شود با آنكه در يك روز دو فيروزى بدست آورد كه آن يكى از فيروزى سالامين در دريا بزرگتر و اين يكى از فيروزى پلاتاى در خشكى مهمتر بود با اينهمه خواست پيشرفت ديگرى بهره‌ی خود گرداند. زيرا خبر يافته بود كه هشتاد كشتى فنيقى كه بيارى ايرانيان مى‌آيند نزديك رسيده تا هدروم1 رسيده‌اند اينبود كه بشتاب روانه گرديده آهنگ آنان كرد. فنيقيان كه تا آن هنگام از اينگونه كشتيهاى جنگى بزرگى نديده بودند از ديدن آنها خيره‌ درماندند و اينبود كه دست و پا گم كرده بآسانى همه‌ی كشتيها و بسيارى از كسان خود را از دست دادند. اين فيروزيهاى كيمون پادشاه ايران را چندان در فشار گزاشت كه ناگزير گرديده صلح را اعلام كرد بدينسان كه پس از آن هيچكسى از سپاهيان ايرانى بدرياى يونان درنياید مگر در مسافت يك ميدان اسب از كنار خشكى و هيچگونه كشتى جنگى از ايران در آن دريا در ميان ‌کوانيان2 و جزيره‌هاى خيليدونيان ديده نشود.3 كاليستنيس مى‌گويد : پادشاه ايران هيچيك از اين شرطهاى صلح را نپذيرفت. ليكن در كار از ترس اين پيشرفتهاى يونانيان چنان خود را از درياى يونان دور گرفت كه‌ چون پريكلس با پنجاه كشتى و ایفیالتيس با سى كشتى گرد جزيره‌هاى خيلیدونيان را مى‌گرديدند هرگز يك كشتى ايرانى در آنجا نديدند. ولى در گردآورى‌ای كه كراتروس از سندهاى مهم كرده نسخه‌اى از اين پيمان صلح ديده ‌شده. همچنين گفته‌اند : كه در آتن هم طاقى بنام صلح در آن هنگام برپا گرديد و كالياس كه ‌عنوان فرستادگى داشت و آن صلح را انجام داده بود احترام بى‌اندازه ازو نمودند.
آتنيان مالهاى تاراجى را كه بدست آورده بودند در يكجا ريخته بفروختند و از اين‌ رهگذر چندان پول بدست آوردند كه گذشته از خرجهاى ديگرى كه كرده بودند و نيز ديوار جنوبى ارگ را بساختند يك رشته ديوارهاى درازى را آغاز نهادند كه هنوز تا زمانهاى ‌ديرترى انجام نگرفته بود و بنام لق‌4 ناميده مى‌شد و چون آن زمين كه اين ديوارها در آنجا بنياد مى‌نهادند سست و شوره‌زار بود آتنيان ناگزير گرديده سنگهاى بسيار بزرگى را در ته آن‌ مى‌انداختند و بر روى آن بنياد ديوار مى‌نهادند. همه‌ى اين كارها را با پولى كه كيمون براى ايشان آورده بود انجام مى‌دادند. نيز كار كيمون بود كه نخستين بار شهر بالايى را بميدانگاههاى زيبا براى ورزش بياراست‌ كه سپس ديگران هم بر آنها افزودند و مايه‌ی آبادى شهر گردانيدند. نيز او در ميدانگاه بازار درخت چنار كاشته و آكادمى5 را كه خود جايگاه پليد و چركين و تهى از درخت و سبزى بود پاكيزه ساخته و جنگلى از آن پديد آورد كه خيابانهاى سايه‌دارى ‌براى راه رفتن و ميدان بزرگى براى گروبندى دارد.


1ـ Hydrum
2ـ Cyanean
3ـ از روى تحقيقى كه شرقشناسان اروپا كرده‌اند اين كارهاى كيمون در زمان پادشاهى ارتخشثر يكم بوده و اين پيمان آشتى كه نمى‌دانيم انجام يافته يا نه باو نسبت داده مى‌شود.
4ـ Leg
5ـ Academy نام باغى بوده كه چون افلاطون در آنجا درس بشاگردان خود مى‌آموخت از اين جهت سپس يك گونه دانشگاه را با اين نام آكادمى خوانده‌اند.

🔶 گفت و شنید
(بخش سوم)

🔸ما بارها در این زمینه سخن رانده گفته‌ایم كه سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایرانیان و دیگر شرقیان آن بدآموزیهای زهرآلود و پراكنده‌ایست كه از هزارسال پیش پیدا شده و روز بروز رواج بیشتر یافته ، و در زمان ما یك رشته بدآموزیهای دیگری از اروپا آمده و با آنها درهم گردیده.

🔸كشاكش خلافت كه یك داستان سیاسی بود رنگ كیش گرفت و آموزاكهای بسیاری پیدا كرد ، و سپس داستان مرگ امام حسن عسكری و باور داشتن به امام ناپیدا پیش آمد و صد پینه به آن زده شد ، و این كیش كه از حجاز و عراق برخاسته بود سرانجام در ایران جا گرفت و ریشه دوانید.

🔶 گفت و شنید

(بخش سوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔶 بدرالشریعه شعر سروده
(تکه‌ی چهارم)

اين گفتگوها مي‌شود و ناهار آورده مي‌خورند و ارباب و ديگران برخاسته مي‌روند. شب نيز كارمندان دولت و ديگران مي‌آيند و باز گفتگوهايي مي‌شود.
فردا صبح باز ارباب و ديگران مي‌آيند. بدرالشريعه نيز مي‌آيد و دنباله‌ي سخنان ديروزي گرفته مي‌شود باين ترتيب :

بدرالشريعه : من ديشب كتاب شيخ مرتضا را پيدا كردم و خواندم. شيخ مرحوم اشتباه كرده است.

خداداد : چطور؟..

بدرالشريعه : آن زن عرب كه در حجةالوداع آمده و سر راه پيغمبر را گرفته كه مسئله بپرسد ، شيخ مرحوم مي‌گويد او رويش باز بوده ، و از اينجا استدلال مي‌كند كه زنهاي عرب در آن زمان رو نمي‌گرفتند. بنده مي‌گويم : فرضنا كه آن زن روباز بوده ، اين چه دليلست كه پيغمبر حكم حجاب نياورده بوده؟. بنده مي‌گويم : پيغمبر حكم حجاب آورده بوده آن زن اطاعت نكرده.

خداداد : چطور ممكنست كه پيغمبر حكم حجاب آورد و آن زن اطاعت نكند؟!.
اگر چنان بود پيغمبر باو اعتراض مي‌كرد. مي‌فرمود چرا رويت را نگرفته‌اي؟!. بجاي آنكه روي فضل بن عباس را بآن ور برگرداند باين زن دستور مي‌داد كه رويش را بگيرد.

بدرالشريعه : بنده مي‌گويم پيغمبر صلي الله عليه و آله تقيه فرموده.

خداداد : (با تعجب) آقا شما حرفي بزنيد كه آدم بتواند بآن جواب دهد. من هيچ نمي‌دانم باين حرف شما چه جوابي دهم ، شما گمان مي‌كنيد تقيه در همه‌ي مذهبها و دينها بوده است؟!. مَثَل شما مثل آن دهاتيست كه رفيقش پرسيد : «پادشاه ناهار چه مي‌خورد؟.». گفت : «يقين هر روز نان و شيره مي‌خورد». چون نان و شيره را عاليترين خوراك مي‌شناخت تصور مي‌كرد كه پادشاه هر روز آن را مي‌خورد. شما نيز از بس از تقيه كه از ننگهاي مذهبتانست خوشتان آمده آن را بپيغمبر هم نسبت مي‌دهيد.
يك پيغمبر كجا و تقيه كردن كجاست؟!. يك پيغمبر كه بايد همه‌ي گمراهيها را براندازد چگونه مي‌تواند تقيه كند؟!. پيغمبر اسلام وقتي كه در مكه اول برخاست با آنكه تنها بود از كسي نترسيد و از بتهاي قريش كه خدايان آنها بود بد گفت. چنين مردي چه جا داشت كه از يك زن عرب تقيه كند؟!.
آنگاه پيغمبر در حجةالوداع كه در سال آخر عمرش بود قوه با خود داشت. آن وقت اسلام غلبه كرده نيرومند بود. نمي‌دانم شما چرا اينها را نينديشيده حرف مي‌زنيد.

بدرالشريعه : من تلاشم اينست كه نگزاريم زنها از چادر بيرون آيند. اگر زنها از چادر بيرون آيند فاسد خواهند شد.

خداداد : آقا خواهش مي‌كنم حرفهاي بيهوده نزنيد. مگر شما چشم نداريد. در اين دهات كه شما زندگي مي‌كنيد زنها روهاشان باز است. آيا آنها فاسدند؟!.

بدرالشريعه : دهات را نمي‌گويم. در شهر اگر زنها از چادر بيرون آيند فاسد خواهند شد.

خداداد : چه اصرار داريد كه حرف خود را بكرسي نشانيد. شهر با ده چه تفاوت دارد؟!. آنگاه در همان شهر زنهاي ارمني و آسوري روهاشان باز است. آيا آنها فاسدند؟!. آيا فساد درميان زنهاي رو گرفته‌ي شيعه بيشتر است يا درميان زنهاي روباز ارمني يا آسوري؟!. آيا ارمنيها و آسوريها هم محله‌ي شهر نو دارند؟!.
اساساً شما كه در اينجا در دهات نشسته‌ايد چه كار بشهر داريد؟!. شما اگر نيكي مي‌خواهيد در اينجا بدبختيهاي اين دهاتيها را بديده گيريد و بآنها چاره جوييد. در اين شهريار مالاريا بلاي جان رعاياست. نود درصد گرفتارند ، طبيبي هم نيست. شما اگر از دستتان برمي‌آيد باين بدبختي چاره كنيد ، بجاي آن شعرهای زشت ، در اين زمينه مقاله نويسيد و بوسيله‌ي روزنامه‌ها بدولت يادآوري كنيد كه باينجا پزشك فرستد ، دوا فرستد ، شما تصور مي‌كنيد دنيا بر سر رو گرفتن زنها و ريش نتراشيدن مردها مي‌چرخد. جز آنها هيچ كاري نيست.
🔸🔸
از اين سخنان بدرالشريعه بدش مي‌آيد و برخاسته مي‌رود. بعد از رفتن او حاضرين بدگويي ميكنند. يكي مي‌گويد : «چون ديد زورگويي پيش نمي‌رود برخاست و رفت». ديگري مي‌گويد : «من او را باين بي‌شعوري نمي‌دانستم». ارباب مي‌گويد : «او را ويل كنيم و بخودمان باشيم. امروز فرصتي بدست ما افتاده كه استفاده‌هايي كنيم». سپس روي خود را بميهمان تهراني برگردانيده مي‌گويد :

ارباب : چنانكه فرموديد ما بايد در اينجا در فكر بدبختيهاي خودمان باشيم و از كارهاي شهري گفتگو نكنيم. ولي بعضي مسائل هست كه ما هم بآن علاقه‌منديم. اين هم بگويم كه من بچه‌ي شهرم. اصلم آذربايجانيست. حالا مقدر اين بوده كه آمده بدهات افتاده‌ام.
شما درميان حرفهاتان نام شهر نو را برديد. مي‌خواهم قدري در آن باب صحبت كنيم. اشخاصي كه از دور نامي مي‌شنوند تصور خواهند كرد كه يك دسته زنهايي جمع شده‌اند و براي عياشي درهاي خانه‌هاي خود را بروي آمد و شد مردها باز گزارده‌اند. در حالي كه حقيقت برخلاف اينست. حقيقت اينست كه يك دسته دخترها و زنهاي بدبخت پاهاشان لغزيده و بآن منجلاب افتاده‌اند و هرچه دست و پا مي‌زنند نمي‌توانند از آن منجلاب بيرون آيند. كسي هم دست بسوي آنها دراز نمي‌كند. چرا كه هيچ كس آنها را قابل ترحم و امداد نمي‌شناسد.
من رفيقي داشتم چون جوان بود بآن محوطه بسيار مي‌رفت. اقرار مي‌كنم كه يك بار و دو بار من هم قدم بآنجا گزارده‌ام. آن رفيقم بدرد دل بيشتر زنها رسيده بود. حكايتهايي مي‌گفت كه دل آدم آتش مي‌گرفت.
بعضي از آن زنها دخترهايي بوده‌اند كه مادرهاشان يا خاله‌هاشان يا عمه‌هاشان آنها را فروخته‌اند. زنهاي عفريته‌اي هستند كه كارشان اينست. مي‌گردند و اگر دختر فقيري را پيدا كردند كه در پهلوي مادرش يا يكي از خويشانش زندگي مي‌كند ، با زبانهاي مخصوصي كه دارند او را فريفته دختر را به سي تومان و چهل تومان مي‌خرند. آن وقت او را تميز ساخته رختهاي نو پوشانيده بيك حاجي يا بيك آخوندي صيغه مي‌دهند و چند برابر پول خود را ازو درمي‌آورند. سپس هم جزو شاگردان خود گردانيده در آن محوطه بفحشاء وامي‌دارند. اين شيوه‌ي كار آن عفريته‌هاست.
بعضي هم آنها هستند كه دختر خاندان آبرومندي بوده‌اند. فلان جوان اظهار عشق كرده و با وعده‌ي زناشويي او را فريفته است ، و پس از كامگزاريها كه دختر را آبستن گردانيده خود را بكنار كشيده. دختر بدبخت از ترس آنكه بالاخره پدر و مادرش نفهمند خانه‌ي پدري را ترك كرده و بيكي از آن خانه‌ها پناه برده ، و براي آنكه شناخته نشود نام عاريتي بروي خود گزارده است. ديروز دختر پاكدامن خانداني بوده و براي زندگاني آينده اميدها در دل مي‌پرورده ، امروز فاحشه‌ايست ، و در آن منجلاب فحشاء دست و پا مي‌زند.
يك دسته‌ي ديگر آنهايي هستند كه شوهرهاشان گرفتار زندان شده ، يا از پست‌فطرتي او را رها كرده و با دست تهي او را از خانه بيرون گردانيده‌اند. اينها نيز از ناچاري تن بفحشاء داده بآن محيط ذلت‌بار پناهنده شده‌اند.
به هر حال يك بازار سياهيست كه خدا مي‌داند چيست. اندازه‌ي بدبختي آن زنها از رنگهاي افسرده و از صورتهاي ور چروكيده‌شان پيداست. زنهاي جوان كه هنوز سي سال را بپايان نرسانيده‌اند صورتهاشان در فرسودگي و بي‌آبي بدتر از پيره‌زنهاي شصت‌ساله است.

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست چهارم : زيان بدآموزيهاي حافظ از همه بيشتر بوده
تکه‌ی 3

🔸 مباش بي‌مِي و مطرب بزير چرخ كبود
كزين ترانه غم از دل بدر تواني كرد
اين شعرش چندان بد نيست. راستست مِي و مطرب غم از دل بيرون گرداند. اگرهم پزشكي باده‌گساري را به تندرستي زيانمند مي‌داند بداند ، شاعر دربند آن نمي‌بوده. ولي سخن در آنست كه مِي و مطرب بي‌پول نتوانستي بود. كسي مي‌بايست بكوشد و كار كند و براي خود و خاندانش آسايش برپا گرداند. در آن ميان گاهي هم به مِي و مطري پردازد. با رندي و لاتي بباده‌خواري و مطرب‌بازي پرداختن و دفتر و خرفه گرو گزاردن و باده خريدن و يا از پير مغان گدايي كردن كه شيوه‌ي حافظ مي‌بوده كاري بسيار بيخردانه است و با چنان ترانه‌اي غم از دل بدر نتوان كرد.
بعزم مرحله‌ي عشق پيش نه قدمي
كه سودها بري ار اين سفر تواني كرد
این هم ستايش از عشق است و ما از آن در نشست ديگر سخن خواهيم راند.
بيا كه چاره‌ی ذوق حضور و نظم امور
بفيض بخشي اهل نظر تواني كرد
آنجا شاعر خراباتي مي‌بود و اينجا بيكبار صوفي شد. اين از سخنان صوفيان مي‌بوده كه كسي كه مي‌خواهد در «سير و سلوك» بجايي رسد بايد پيري را راهنماي خود گيرد و چه‌بسا كه با يك «نظري» از پير آن راه را در يك گام پيمايد و «بسرمنزل مقصود» رسد.
گل مراد تو آنگه نقاب بگشايد
كه خدمتش چو نسيم سحر تواني كرد
در اينجا شاعر نه خراباتيست و نه صوفي بلكه براي آنكه «سحر» را در قافيه نشاند مضموني شاعرانه مي‌بافد. مي‌گويد : گل مراد تو هنگامي شكوفد كه چون باد سحر هر روز پرستاريش كني. مي‌خواهد بگويد : تا نكوشي نتيجه‌اي نخواهي برد ... بسيار نيك سخن راستي گفته. ولي اين با آن گفته‌هاي جبريانه چه مي‌سازد؟!.
تو كز سراي طبيعت نمي‌روي بيرون
كجا بكوي حقيقت گذر تواني كرد
شاعر ما يكباره صوفي شده. مي‌خواهد از سراي طبيعت بيرون رود و از همه‌ی لذتها چشم پوشد تا بتواند بگوي حقيقت گذري كند. گذشت آنكه شاعر درپي ساده و باده مي‌بوده. گذشت آنكه «مباش بي‌مِي و مطرب» مي‌گفت.
جمال يار ندارد نقاب پرده ولي
غبار ره بنشان تا نظر تواني كرد
اين هم مضمون صوفيانه‌ي ديگريست.
دلا ز نور رياضت گر آگهي يابي
چو شمع خنده‌زنان ترك سر تواني كرد
شاعر ما در انديشه‌ی سختي كشيدن و بچله نشستن نيز هست. از «نور رياضت» آگهي يافته است و مي‌خواهد در آن راه تا ترك سر پيش رود. زور قافيه را ببين : بگريبان شاعر چسبيده دربدر مي‌گرداندش. ببين چگونه از ميخانه بيرونش آورد و تا خانقاه كشانيد و آرزومند رياضتش گردانيد. ببين چگونه مِي و مطرب را از يادش بيرون برد.
ولي تو طالب معشوق و جام مِي خواهي
طمع مدار كه كار دگر تواني كرد
خود را مي‌نكوهد كه تو خواهاي معشوق و باده مي‌باشي و با اين حال اميد مدار كه كاري تواني كرد. دانسته نيست اينها با آن ستايشهاي گزافه‌آميز درباره‌ی ميكده و مِي و با آن شعرهاي آغاز غزل چه تواند ساخت؟!. اگر شاعر از مِي‌خوارگي و مطرب‌خواهي پشيمان گرديده پس چرا از آن شعرها چشم نپوشيده و آنها را دور نينداخته؟!. من بياد آن داستان مي‌افتم كه مي‌گويند : مردي شب ميهمان رفته بود فردا در خانه دست بجيبش برد و چاقويش را نيافت. پنداشت كه در آن خانه‌ی ميهماني گزارده. نامه‌اي آغاز كرد در اين زمينه : «چاقوي من در خانه شما مانده. آن را بجوييد و پيدا كنيد و بفرستيد». ولي چون نامه را بپايان رسانيد پيش از فرستادن چاقو پيدا شد. در پايين نامه نوشت : «از خانه خودمان پيدا شد ، زحمت نكشيد» و نامه را فرستاد. حافظ همان كار را كرده.
گر اين نصيحت شاهانه بشنوي حافظ بشاهراه طريقت گذر تواني كرد
براي آنكه واژه‌ی «گذر» را بكار برد اين را هم گفته. ولي من واژه‌ی «شاهانه» را نمي‌فهمم.
چون درباره‌ی حافظ هو بزرگي راه انداخته شده من ناچار مي‌بودم كه از درازي سخن نينديشم و برخي از غزلهاي او را كاويده بي‌ارجيهاي آنها را به رخ هوادارانش كشم.
ولي درباره‌ی حافظ و شعرهاي او داستان ديگري هست كه مي‌بايد آن نیز دانسته شود. با اينكه من آن را در دفترچه‌ی «حافظ چه مي‌گويد؟.» بازنموده‌ام مي‌بايد در اينجا نيز بياد آن پردازم.

🔶 گفت و شنید
(بخش چهارم)

🔸از هزار سال باز یك رشته گمراهیها و نادانیها پی هم پیدا شده و درمیان این توده رواج یافته و در مغزها جا گرفته و همینهاست كه مایه‌ی درماندگی و بیچارگی این توده گردیده است.

🔸اینها گرفتاریهاییست كه در صده‌های پیشین اسلام پیدا شده و هر یكی زیانهای بزرگی را دربر میداشته ، و آنچه این زیان را بدتر گردانیده آن بوده كه در صده‌های دیرتر كسانی برخاسته‌اند و اینها را به هم آمیخته‌اند.

🔸 اكنون شما اگر نیك سنجید یك تن ایرانیِ درسخوانده مغز او پر است از بدآموزیهای گوناگون كه بی‌آنكه خودش بداند و بفهمد آنها در مغزش جا گرفته است. اینست یك تن ایرانی دارای باور پایداری نتواند بود.

🔶 گفت و شنید

(بخش پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)