✴️ گفت و شنید (2)
تکه‌ی چهارم (تکه‌ی پایانی)
این سخنانی که ما مینویسیم ، و این کوششها که ما بکار میبریم ، اگر یک تن اروپایی کردی ، اکنون در شرق آوازه افتاده و هزاران و صدهزاران کسان بجوش و جنب برخاستندی ، و همه را پذیرفتندی. یک نمونه‌ی دیگر از پستی اندیشه‌ها اینست.
🔸در جهان بدترین شکستها «شکست اندیشه‌ای» است. چون سرچشمه‌ی همه‌ی کارهای آدمی اندیشه‌ی اوست ، بدبخت‌ترین مردم کسانیند که باندیشه‌های خود ارج نگزارند و خود را ناگزیر از پذیرفتن اندیشه‌های بیگانگان شناسند.
گذشته از همه چیز شرقیان دچار این شکست بودند. کشورهای شرقی هنگامی که سر برافراشته و با اروپا روبرو گردیدند ، یک جهان نوینی با صد شکوه و نیرو در برابر دیدند ، و اینبود خود را باختند ، و خیره گردیدند ، و نتیجه‌ی این داستان گرفتاری اروپاییگری [1] بود که خوانندگان ما نیک می‌شناسند.
در هفت سال پیش ما چون پیمان را آغاز کردیم در گام نخست با این گرفتاری شرق به نبرد پرداختیم. کوششهای پیمان در این باره فراموش نشده ولی پیداست که بیماری ریشه‌کن نشده و نشانه‌های آن در رفتارها و کردارها هویداست و من برای شما داستانی یاد میکنم.
امروز شما در خود اروپا هزاران و صدهزاران دانشمندان را توانید یافت که از بدی قانونهای «عدلیه» گله میکنند و زیانهای بسیاری از آن می‌شمارند. در شرقیان آن گله بیشتر است و از خود داوران نکوهش توانید شنید.
ما در این باره بیک کاری برخاستیم ، و آن اینکه عیبهای بزرگ قانون اروپایی را شمرده و یک قانون ساده و آسانی بجای آن پیشنهاد کردیم. [2] ما چشم نداشتیم آن را روان گردانند و بکار بندند. بچنین چیزی امید نبسته بودیم. آن باید با دیگر قانونهای شاینده‌ی خود روان گردد.
ولی این خود کاریست که کسی از شرق ایراد بقانونهای اروپا گیرد و یک قانون ساده‌تری بجای آنها پیشنهاد کند. در جهان دانش و اندیشه یک چیز ارجداریست. کنون شما آن را ببینید که کسان بسیاری آن را که میخوانند بجای خشنودی رو ترش میکنند و گاهی چنین میگویند : «یک تن میخواهد همه‌ی کارها را درست گرداند؟!.» در بند هیچ چیزی نیستند و همه سخنِ «یک تن» میرانند.
یکی از آشنایان داستان شگفتی میدارد. میگوید : با کسی آمیزش میکردم و بارها رو میداد گفتگوی پیمان بمیان می‌آمد ، و من میخواستم گفتارهای مهنامه را نزد او بخوانم ، و او گوش نداده و جلو میگرفت ، و بریشخند و بدگویی می‌پرداخت ، و همیشه ستایش از اروپاییان میکرد. روزی خواستم او را رسوا کنم. گفتم : «یکی از اروپاییان کتابی نوشته و باصول محاکمات ایرادهای بسیار گرفته. از جمله میگوید : این رسیدگی غیابی برای چیست؟!. کسی که تمرد از دعوت محکمه کرد چرا باید او را محکوم نکنند؟.. چرا باید دوباره بسخن او ترتیب اثر کنند؟.. همچنان به تمیز ایراد میگیرد.» بسیاری از نوشته‌های «قانون دادگری» را برایش بازگفتم. چون می‌پنداشت از یک نویسنده‌ی اروپاییست خوشدلانه گوش میداد و چهره‌اش از شادی می‌شکفت ، و چون سخن بپایان رسید گفت : «خواهشمندم آن کتاب را بدهید من هم بخوانم. کار اینست که این کرده .. نه مثل منفی‌بافیهای پیمان شما» ، و برای استواری سخن خود شعری خواند :
«بد است خوی تو جانا که بد همی‌گویند رخت که هست نکو هیچکس نگفت بد است».
آنگاه رو بمن کرده گفت : «پیمان هم اگر میخواهد کاری کند همینها را ترجمه کند و نشر نماید تا مردم بخوانند و بدانند. بلی آقای فلان! فرق میانه‌ی شرقی و غربی اینست. شرقی آن منفی‌بافیها را میکند و غربی باین قسم مطالب برجسته مبادرت میکند!»
میگوید : چندان صبر کردم تا همه‌ی سخنانش را گفت و کاملاً در تله جا گرفت ، و آن زمان
گفتم : شرمت باد! و داستان را برایش بازگفتم. باور نمیکرد و «قانون دادگری» را از کیف درآورده بدستش دادم. گفتم : من چون دیدم دردِ تو شخصیت است و همینکه می‌شنوی یک ایرانی فلان سخن را گفته نافهمیده و نااندیشیده دشمنی میکنی ، اینبود بنام یک اروپایی مطالب را عنوان نمودم ، و دیدی که چه اشتباه کردی؟!..
تا اینجاست داستان آن آشنا. اینهاست که پستی اندیشه می‌شماریم. اینان اگر مردان بلنداندیشه بودندی با خود گفتندی : «فلان شرقی که کتاب مینویسد و در برابر اروپاییان بالا می‌افرازد از کارهای او مرا چه زیانی هست؟!.. بلکه این بسود منست که او چنان کوششهایی کند که هم توده را از آلودگی رها گرداند و هم زبان ریشخند غربیان را بندد» و همگی بیاری ما برخاستندی که هم کار بآسانی پیش رفتی و هم خود آنان در نام نیک هَمباز[= شریک] ما بودندی.
پایان
[1] : ـ گفتارهای سال نخست پیمان و نیز نخستین بخش کتاب «ما چه میخواهیم؟» در این زمینه است. ـ و
[2] : بنگرید بکتاب «قانون دادگری» ـ و
تکه‌ی چهارم (تکه‌ی پایانی)
این سخنانی که ما مینویسیم ، و این کوششها که ما بکار میبریم ، اگر یک تن اروپایی کردی ، اکنون در شرق آوازه افتاده و هزاران و صدهزاران کسان بجوش و جنب برخاستندی ، و همه را پذیرفتندی. یک نمونه‌ی دیگر از پستی اندیشه‌ها اینست.
🔸در جهان بدترین شکستها «شکست اندیشه‌ای» است. چون سرچشمه‌ی همه‌ی کارهای آدمی اندیشه‌ی اوست ، بدبخت‌ترین مردم کسانیند که باندیشه‌های خود ارج نگزارند و خود را ناگزیر از پذیرفتن اندیشه‌های بیگانگان شناسند.
گذشته از همه چیز شرقیان دچار این شکست بودند. کشورهای شرقی هنگامی که سر برافراشته و با اروپا روبرو گردیدند ، یک جهان نوینی با صد شکوه و نیرو در برابر دیدند ، و اینبود خود را باختند ، و خیره گردیدند ، و نتیجه‌ی این داستان گرفتاری اروپاییگری [1] بود که خوانندگان ما نیک می‌شناسند.
در هفت سال پیش ما چون پیمان را آغاز کردیم در گام نخست با این گرفتاری شرق به نبرد پرداختیم. کوششهای پیمان در این باره فراموش نشده ولی پیداست که بیماری ریشه‌کن نشده و نشانه‌های آن در رفتارها و کردارها هویداست و من برای شما داستانی یاد میکنم.
امروز شما در خود اروپا هزاران و صدهزاران دانشمندان را توانید یافت که از بدی قانونهای «عدلیه» گله میکنند و زیانهای بسیاری از آن می‌شمارند. در شرقیان آن گله بیشتر است و از خود داوران نکوهش توانید شنید.
ما در این باره بیک کاری برخاستیم ، و آن اینکه عیبهای بزرگ قانون اروپایی را شمرده و یک قانون ساده و آسانی بجای آن پیشنهاد کردیم. [2] ما چشم نداشتیم آن را روان گردانند و بکار بندند. بچنین چیزی امید نبسته بودیم. آن باید با دیگر قانونهای شاینده‌ی خود روان گردد.
ولی این خود کاریست که کسی از شرق ایراد بقانونهای اروپا گیرد و یک قانون ساده‌تری بجای آنها پیشنهاد کند. در جهان دانش و اندیشه یک چیز ارجداریست. کنون شما آن را ببینید که کسان بسیاری آن را که میخوانند بجای خشنودی رو ترش میکنند و گاهی چنین میگویند : «یک تن میخواهد همه‌ی کارها را درست گرداند؟!.» در بند هیچ چیزی نیستند و همه سخنِ «یک تن» میرانند.
یکی از آشنایان داستان شگفتی میدارد. میگوید : با کسی آمیزش میکردم و بارها رو میداد گفتگوی پیمان بمیان می‌آمد ، و من میخواستم گفتارهای مهنامه را نزد او بخوانم ، و او گوش نداده و جلو میگرفت ، و بریشخند و بدگویی می‌پرداخت ، و همیشه ستایش از اروپاییان میکرد. روزی خواستم او را رسوا کنم. گفتم : «یکی از اروپاییان کتابی نوشته و باصول محاکمات ایرادهای بسیار گرفته. از جمله میگوید : این رسیدگی غیابی برای چیست؟!. کسی که تمرد از دعوت محکمه کرد چرا باید او را محکوم نکنند؟.. چرا باید دوباره بسخن او ترتیب اثر کنند؟.. همچنان به تمیز ایراد میگیرد.» بسیاری از نوشته‌های «قانون دادگری» را برایش بازگفتم. چون می‌پنداشت از یک نویسنده‌ی اروپاییست خوشدلانه گوش میداد و چهره‌اش از شادی می‌شکفت ، و چون سخن بپایان رسید گفت : «خواهشمندم آن کتاب را بدهید من هم بخوانم. کار اینست که این کرده .. نه مثل منفی‌بافیهای پیمان شما» ، و برای استواری سخن خود شعری خواند :
«بد است خوی تو جانا که بد همی‌گویند رخت که هست نکو هیچکس نگفت بد است».
آنگاه رو بمن کرده گفت : «پیمان هم اگر میخواهد کاری کند همینها را ترجمه کند و نشر نماید تا مردم بخوانند و بدانند. بلی آقای فلان! فرق میانه‌ی شرقی و غربی اینست. شرقی آن منفی‌بافیها را میکند و غربی باین قسم مطالب برجسته مبادرت میکند!»
میگوید : چندان صبر کردم تا همه‌ی سخنانش را گفت و کاملاً در تله جا گرفت ، و آن زمان
گفتم : شرمت باد! و داستان را برایش بازگفتم. باور نمیکرد و «قانون دادگری» را از کیف درآورده بدستش دادم. گفتم : من چون دیدم دردِ تو شخصیت است و همینکه می‌شنوی یک ایرانی فلان سخن را گفته نافهمیده و نااندیشیده دشمنی میکنی ، اینبود بنام یک اروپایی مطالب را عنوان نمودم ، و دیدی که چه اشتباه کردی؟!..
تا اینجاست داستان آن آشنا. اینهاست که پستی اندیشه می‌شماریم. اینان اگر مردان بلنداندیشه بودندی با خود گفتندی : «فلان شرقی که کتاب مینویسد و در برابر اروپاییان بالا می‌افرازد از کارهای او مرا چه زیانی هست؟!.. بلکه این بسود منست که او چنان کوششهایی کند که هم توده را از آلودگی رها گرداند و هم زبان ریشخند غربیان را بندد» و همگی بیاری ما برخاستندی که هم کار بآسانی پیش رفتی و هم خود آنان در نام نیک هَمباز[= شریک] ما بودندی.
پایان
[1] : ـ گفتارهای سال نخست پیمان و نیز نخستین بخش کتاب «ما چه میخواهیم؟» در این زمینه است. ـ و
[2] : بنگرید بکتاب «قانون دادگری» ـ و
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر ـ تکه‌ی 13
🔸 با اينهمه الكساندر چون چنين مي‌پنداشت كه نخست بايد بر خويشتن پادشاهي كند تا سپس به جهانگيري پردازد از اين جهت هرگز با يكي از ايشان خلوت نكرد. بلكه بايد گفت تا زناشويي نكرد هرگز زني را بخود راه نداد مگر با بارسيني1 زن بيوه‌ی ممنون را كه در دمشق دستگير گرفتند. اين زن درسهاي يوناني فراگرفته و خود زن خوشخويي بود و از سوي پدر خود آرتابازوس بخاندان پادشاهي مي‌پيوست و بدانسان كه آريستوبولوس مي‌نگارد در نتيجه‌ی تشويق پارمنيو بود كه الكساندر بسوي او گراييد. جز ازو از زناني كه دستگير مي‌شدند الكساندر بهيچ يكي نگاهي نكرد و گاهي بشوخي بر زبان مي‌راند كه زنان ايران بدنما و سهمناك مي‌باشند. راستي اينست كه او براي نشان دادن پاكدلي خود و اينكه چگونه بر نگاهداري خويش تواناست زنان را جز پيكره‌هاي بي‌رواني نپنداشته از خود دور مي‌كرد. زماني كه فيلوكسينوس2 جانشين او در كنار دريا باو نوشت كه تئودوروس3 نامي از مردم تارنت دو پسر بسيار زيبايي را مي‌فروشد كه اگر او خواسته باشد براي او خريداري كند اين نامه بر الكساندر چندان ناگوار افتاد كه بارها با دوستان خود گفتگو بميان آورده فيلوكسينوس را مرد بي‌مغزي ستوده ميگفت : او مرا چگونه شناخته كه چنين ارمغاني براي من آرزو مي‌كند. سپس هم نامه‌ی تندي براي فيلوكسينوس نوشته او را نكوهش كرد. همين رفتار را با هاگنون4 كرد كه پيام فرستاده بود پسري را است از كورنثس بنام كروبولوس5 خريده هديه‌ی الكساندر خواهد ساخت. همچنين زماني كه شنيد كه دو تن از سپاهيان ماكدوني پارمنيو به زنان پاره بيگانگاني كه با خرج او ميزيستند دست‌دراز كرده‌اند به پارمنيو دستور سختي نوشت كه اگر براستي آن دو تن چنان گناهي كرده‌اند هر دو را بكشد بدانسان كه درندگان مردم‌آزار را مي‌كشند. در همين نامه هم نوشت كه من تاكنون زن داريوش را نديده و نخواسته‌ام ببينم. نيز اجازه نداده‌ام كه كسي از زيبايي او سخن نزد من براند. يكي از سخنان او بود كه بارها ميگفت : من از خوابيدن و كامگزاري با زنان دانستم كه از جنس مردنيان6 هستم. مقصودش آنست كه فرسودگي و لذت هر دو از جنبه‌ی ناتواني آدميان برمي‌خيزد.7
1ـ Barsine
2ـ Philoxenus
3ـ Theodorus
4ـ Hagnon
5ـ Crobylus
6ـ اين تعبیر در ميان يونانيان شهرت داشت كه خدايان خود را «نامردني» خوانده «آدميزادگان را» «مردني» مي‌ناميدند. چون درباره الكساندر افسانه‌ی خدايي و پسر خدايي در ميان بود خود او ميگويد كه از شمار آدميان است.
7ـ در اينجا اندك شرحي كه ارج تاريخي نداشت انداخته شده.
8) الکساندر ـ تکه‌ی 13
🔸 با اينهمه الكساندر چون چنين مي‌پنداشت كه نخست بايد بر خويشتن پادشاهي كند تا سپس به جهانگيري پردازد از اين جهت هرگز با يكي از ايشان خلوت نكرد. بلكه بايد گفت تا زناشويي نكرد هرگز زني را بخود راه نداد مگر با بارسيني1 زن بيوه‌ی ممنون را كه در دمشق دستگير گرفتند. اين زن درسهاي يوناني فراگرفته و خود زن خوشخويي بود و از سوي پدر خود آرتابازوس بخاندان پادشاهي مي‌پيوست و بدانسان كه آريستوبولوس مي‌نگارد در نتيجه‌ی تشويق پارمنيو بود كه الكساندر بسوي او گراييد. جز ازو از زناني كه دستگير مي‌شدند الكساندر بهيچ يكي نگاهي نكرد و گاهي بشوخي بر زبان مي‌راند كه زنان ايران بدنما و سهمناك مي‌باشند. راستي اينست كه او براي نشان دادن پاكدلي خود و اينكه چگونه بر نگاهداري خويش تواناست زنان را جز پيكره‌هاي بي‌رواني نپنداشته از خود دور مي‌كرد. زماني كه فيلوكسينوس2 جانشين او در كنار دريا باو نوشت كه تئودوروس3 نامي از مردم تارنت دو پسر بسيار زيبايي را مي‌فروشد كه اگر او خواسته باشد براي او خريداري كند اين نامه بر الكساندر چندان ناگوار افتاد كه بارها با دوستان خود گفتگو بميان آورده فيلوكسينوس را مرد بي‌مغزي ستوده ميگفت : او مرا چگونه شناخته كه چنين ارمغاني براي من آرزو مي‌كند. سپس هم نامه‌ی تندي براي فيلوكسينوس نوشته او را نكوهش كرد. همين رفتار را با هاگنون4 كرد كه پيام فرستاده بود پسري را است از كورنثس بنام كروبولوس5 خريده هديه‌ی الكساندر خواهد ساخت. همچنين زماني كه شنيد كه دو تن از سپاهيان ماكدوني پارمنيو به زنان پاره بيگانگاني كه با خرج او ميزيستند دست‌دراز كرده‌اند به پارمنيو دستور سختي نوشت كه اگر براستي آن دو تن چنان گناهي كرده‌اند هر دو را بكشد بدانسان كه درندگان مردم‌آزار را مي‌كشند. در همين نامه هم نوشت كه من تاكنون زن داريوش را نديده و نخواسته‌ام ببينم. نيز اجازه نداده‌ام كه كسي از زيبايي او سخن نزد من براند. يكي از سخنان او بود كه بارها ميگفت : من از خوابيدن و كامگزاري با زنان دانستم كه از جنس مردنيان6 هستم. مقصودش آنست كه فرسودگي و لذت هر دو از جنبه‌ی ناتواني آدميان برمي‌خيزد.7
1ـ Barsine
2ـ Philoxenus
3ـ Theodorus
4ـ Hagnon
5ـ Crobylus
6ـ اين تعبیر در ميان يونانيان شهرت داشت كه خدايان خود را «نامردني» خوانده «آدميزادگان را» «مردني» مي‌ناميدند. چون درباره الكساندر افسانه‌ی خدايي و پسر خدايي در ميان بود خود او ميگويد كه از شمار آدميان است.
7ـ در اينجا اندك شرحي كه ارج تاريخي نداشت انداخته شده.
Ravãn N4.pdf
289.4 KB
📘 در پیرامون روان
🖌 احمد کسروی
🔹نشست چهارم (در یکجا)
چه گزارشهایی میکنند؟.
🖌 احمد کسروی
🔹نشست چهارم (در یکجا)
چه گزارشهایی میکنند؟.
در پیرامون روان
نشست پنجم : دين در زمينه‌ی خود كمتر از دانشها نيست
دنباله‌ی تکه‌ی 1
در اين هفته يكي از جوانان درسخوانده كه دلبستگي بفلسفه‌ی مادّي ميدارد و در گفتگوهاي ما در نشستهاي گذشته بوده است ، نامه‌اي بمن فرستاده كه ميخواهم آن را برايتان بخوانم (بي‌آنكه نام نويسنده‌اش را ببرم) و در پيرامونش سخناني رانم. اينست نامه :
در نشستهايي كه درباره‌ی جان و روان صحبت ميرفت ، بوده و دلايلي كه شما راجع بوجود يك جوهر غيرمادّي در بدن انسان ايراد مي‌فرموديد كافي نديده و برخلاف عقايد دانشمندان تحوليون Transformisme و يا تكامليون يافت.
بوفون ، لامارك ، داروين ، ويزمن ، هگل ، مندل ، دانشكده‌ی ژنتيك لندن ، بر اصل تكامل موجودات متحدالقولند ، اما دلايل شما :
زندگي نبرد نيست!
زندگي در بين خود حيوانات و گياه‌ها نبرد است. و بين انسان از يك طرف و جانوران و نباتات از طرف ديگر نبرد است. در بين خود انسانها وجود قوايي از قبيل نوع‌دوستي ، خرد ، ترحم ، اجتماع‌پسندي ... بعضاً مانع از نبرد تني است.
ولي هيچ دليل نداريم كه اين قوا Facultes تظاهرات مادّي نباشند. زيرا خواص و تظاهرات مادّه تماماً كشف نگرديده است و همچنين نبودن اين قوا در حيوانا ت كه موجودات ناقص‌تر از آنند ، دليل بر وجود يك دستگاه خارج از مادّه نمي‌توان تصور نمود.
چه اختلافات موجوده در بين حيوانات ، وجود يادگاريهاي حيواني در انسان از نقطه‌نظر قوا و همچنين اعضاي تني اضافي كه امروز اعمالي فيزيولوژيكي ندارند و ساير ادله‌ی دانشمندان ، حيواني بودن انسان را ثابت و اضافه بودن چندين حواس برجسته و از دست دادن عده‌ای از آنها بهترين دليل هستند كه انسان از تحولات حيوانات بوجود آمده است. لذا من خوب مي‌دانم قبل از انتشار كتاب درباره‌ی جان و روان به اصول عقايد دانشمندان نامبرده‌ی بالا وارد گرديد.
تا اينجاست نامه. مايه‌ی خشنوديست كه جوانان درسخوانده انديشه‌هاي خود را با اين آزادي بما مي‌نويسند. من از اين كار خرسندم. ايرادهايي كه در نشست گذشته باين جوانان مي‌گرفتم ، بآن پافشاري و ايستادگيست كه در برابر دليلها نشان مي‌دهند. اين سخنان بايد گفته شود و دليلها بميان آيد و آميغها روشن باشد.
درباره‌ی اين نامه چند چيزي بايد گفته شود :
١ـ برداشت اين نامه بر آنست كه گفتگويي كه ما از سالها درباره‌ی روان مي‌كنيم براي نشان دادن «يك گوهر نامادّي در كالبد آدمي» است ، در حالي كه چنين نيست.
راستست يكي از هوده‌هايي كه از سخنان ما بدست مي‌آيد ، بودن چنان گوهري در كالبد آدميست. ولي ما را بگفتگو از روان اين برنينگيخته. چنانكه در نشستهاي گذشته بازنمودم آنچه ما را بگفتگو از روان واداشته آن هوده‌هاي بدآموزانه بوده كه پيروان مادّيگري از فلسفه‌ی خود گرفته در جهان پراكنده‌اند. آدمي را بپاي جانوران برده او را نيكي‌پذير نشناخته‌اند. زندگاني را نبرد دانسته‌اند ، به هر توانايي نابود گردانيدن ناتوانان را سزا شمارده‌اند. از اين گونه بدآموزيهاي زهرآلود كه ياد كرده‌ايم. اينها گمراهيهاي بسيار بزرگيست كه ما نتوانسته‌ايم در برابر آن خاموش نشينيم و پاسخي ندهيم ، اين گمراهيها جهان را زير و رو تواند كرد ، و آدميان را پس از هزارها سال تمدن بوحشيگري بازگشت تواند داد.
اكنون كه من اينها را مي‌نويسم ، روزهاييست كه جنگ اروپا پايان يافته است و روزنامه‌ها و راديوها از ويراني برلن و از بدبختي دلگداز مردم آن شهر سخن مي‌رانند. برلن «شهر مرده» است. در سراسر شهر ، كم سرايي بي‌آسيب مانده. هزارها لاشه‌ی مردگان در زير آوارها خوابيده. اينها را كه مي‌شنوم مي‌گويم : «كاش توانستي بود كه نيتچه آن فيلسوف مادّي آلماني را از گور برانگيزند و اين ويرانه‌ها را باو نشان دهند و بگويند : «ببين هوده‌ی فلسفه‌ی زهرآلود خود را».
آنچه ما را بگفتگو از روان و از گوهر آدميگري برانگيخته اينهاست. ما خواسته‌ايم لغزش را نشان داده جهانيان را از اين گمراهي كه افتاده‌اند ، بازگردانيم.
ما يك گفتگوي آخوندي براي نشان دادن جاويداني روان و برپا شدن دستگاه رستاخيز پيش نياورده‌ايم. گفتگوي ما از زندگاني اينجهاني و از نيك و بد آنست.
همان دانشها كه شما پشتيبان خود گردانيده‌ايد ، با اين راه مادّيگري هيچ و پوچست. در جايي كه زندگاني نبرد است و مردمان بايد با هم در كشاكش باشند ، از دانشها جز زيان چه هوده‌اي تواند بود؟!. لندن و برلن كه دو شهر دانش بوده‌اند امروز در برابر چشم ماست. هر يكي با افزارهايي كه پديد آمده از دانشهاست ويرانه گرديده. سخن ما از اينهاست.
نشست پنجم : دين در زمينه‌ی خود كمتر از دانشها نيست
دنباله‌ی تکه‌ی 1
در اين هفته يكي از جوانان درسخوانده كه دلبستگي بفلسفه‌ی مادّي ميدارد و در گفتگوهاي ما در نشستهاي گذشته بوده است ، نامه‌اي بمن فرستاده كه ميخواهم آن را برايتان بخوانم (بي‌آنكه نام نويسنده‌اش را ببرم) و در پيرامونش سخناني رانم. اينست نامه :
در نشستهايي كه درباره‌ی جان و روان صحبت ميرفت ، بوده و دلايلي كه شما راجع بوجود يك جوهر غيرمادّي در بدن انسان ايراد مي‌فرموديد كافي نديده و برخلاف عقايد دانشمندان تحوليون Transformisme و يا تكامليون يافت.
بوفون ، لامارك ، داروين ، ويزمن ، هگل ، مندل ، دانشكده‌ی ژنتيك لندن ، بر اصل تكامل موجودات متحدالقولند ، اما دلايل شما :
زندگي نبرد نيست!
زندگي در بين خود حيوانات و گياه‌ها نبرد است. و بين انسان از يك طرف و جانوران و نباتات از طرف ديگر نبرد است. در بين خود انسانها وجود قوايي از قبيل نوع‌دوستي ، خرد ، ترحم ، اجتماع‌پسندي ... بعضاً مانع از نبرد تني است.
ولي هيچ دليل نداريم كه اين قوا Facultes تظاهرات مادّي نباشند. زيرا خواص و تظاهرات مادّه تماماً كشف نگرديده است و همچنين نبودن اين قوا در حيوانا ت كه موجودات ناقص‌تر از آنند ، دليل بر وجود يك دستگاه خارج از مادّه نمي‌توان تصور نمود.
چه اختلافات موجوده در بين حيوانات ، وجود يادگاريهاي حيواني در انسان از نقطه‌نظر قوا و همچنين اعضاي تني اضافي كه امروز اعمالي فيزيولوژيكي ندارند و ساير ادله‌ی دانشمندان ، حيواني بودن انسان را ثابت و اضافه بودن چندين حواس برجسته و از دست دادن عده‌ای از آنها بهترين دليل هستند كه انسان از تحولات حيوانات بوجود آمده است. لذا من خوب مي‌دانم قبل از انتشار كتاب درباره‌ی جان و روان به اصول عقايد دانشمندان نامبرده‌ی بالا وارد گرديد.
تا اينجاست نامه. مايه‌ی خشنوديست كه جوانان درسخوانده انديشه‌هاي خود را با اين آزادي بما مي‌نويسند. من از اين كار خرسندم. ايرادهايي كه در نشست گذشته باين جوانان مي‌گرفتم ، بآن پافشاري و ايستادگيست كه در برابر دليلها نشان مي‌دهند. اين سخنان بايد گفته شود و دليلها بميان آيد و آميغها روشن باشد.
درباره‌ی اين نامه چند چيزي بايد گفته شود :
١ـ برداشت اين نامه بر آنست كه گفتگويي كه ما از سالها درباره‌ی روان مي‌كنيم براي نشان دادن «يك گوهر نامادّي در كالبد آدمي» است ، در حالي كه چنين نيست.
راستست يكي از هوده‌هايي كه از سخنان ما بدست مي‌آيد ، بودن چنان گوهري در كالبد آدميست. ولي ما را بگفتگو از روان اين برنينگيخته. چنانكه در نشستهاي گذشته بازنمودم آنچه ما را بگفتگو از روان واداشته آن هوده‌هاي بدآموزانه بوده كه پيروان مادّيگري از فلسفه‌ی خود گرفته در جهان پراكنده‌اند. آدمي را بپاي جانوران برده او را نيكي‌پذير نشناخته‌اند. زندگاني را نبرد دانسته‌اند ، به هر توانايي نابود گردانيدن ناتوانان را سزا شمارده‌اند. از اين گونه بدآموزيهاي زهرآلود كه ياد كرده‌ايم. اينها گمراهيهاي بسيار بزرگيست كه ما نتوانسته‌ايم در برابر آن خاموش نشينيم و پاسخي ندهيم ، اين گمراهيها جهان را زير و رو تواند كرد ، و آدميان را پس از هزارها سال تمدن بوحشيگري بازگشت تواند داد.
اكنون كه من اينها را مي‌نويسم ، روزهاييست كه جنگ اروپا پايان يافته است و روزنامه‌ها و راديوها از ويراني برلن و از بدبختي دلگداز مردم آن شهر سخن مي‌رانند. برلن «شهر مرده» است. در سراسر شهر ، كم سرايي بي‌آسيب مانده. هزارها لاشه‌ی مردگان در زير آوارها خوابيده. اينها را كه مي‌شنوم مي‌گويم : «كاش توانستي بود كه نيتچه آن فيلسوف مادّي آلماني را از گور برانگيزند و اين ويرانه‌ها را باو نشان دهند و بگويند : «ببين هوده‌ی فلسفه‌ی زهرآلود خود را».
آنچه ما را بگفتگو از روان و از گوهر آدميگري برانگيخته اينهاست. ما خواسته‌ايم لغزش را نشان داده جهانيان را از اين گمراهي كه افتاده‌اند ، بازگردانيم.
ما يك گفتگوي آخوندي براي نشان دادن جاويداني روان و برپا شدن دستگاه رستاخيز پيش نياورده‌ايم. گفتگوي ما از زندگاني اينجهاني و از نيك و بد آنست.
همان دانشها كه شما پشتيبان خود گردانيده‌ايد ، با اين راه مادّيگري هيچ و پوچست. در جايي كه زندگاني نبرد است و مردمان بايد با هم در كشاكش باشند ، از دانشها جز زيان چه هوده‌اي تواند بود؟!. لندن و برلن كه دو شهر دانش بوده‌اند امروز در برابر چشم ماست. هر يكي با افزارهايي كه پديد آمده از دانشهاست ويرانه گرديده. سخن ما از اينهاست.
✴️فرهنگ پرچم
کانال : واژه‌های نوی که در نوشته‌های ما بکار می‌رود.
آز = حرص ، طمع
آسیب = آفت
آموزاكها = تعالیم
آمیغ = حقیقت
آزرم = شرف
آهنگ = قصد ، اراده
آهنگیدن = قصد كردن
آوازه = شهرت
انگیزه = باعث
انگار = فرض
بایا = واجب ، وظیفه
باهَماد = جمعیت ، حزب
بخشیدن = تقسیم كردن
بخش = قسمت
بخشاییدن = رحم كردن
بخشایش = رحم ، دلسوزی
بیوسیدن[biusidan] = انتظار داشتن
پادآواز = انعكاس
پَتیاره = بلا
پَرگ [همچون برگ] = اذن ، اجازه
پرگیدن = اذن دادن
پیکره = عكس
چیستان = معما ، لُغُز
چَخیدن = مجادله كردن
چَخِش = مجادله
داراك = مال
سپهر = طبیعت (عالَم)
ستیزه = لجاجت
ستیزیدن = لجاجت کردن
سزا ، سزنده = جایز
سَتَرسیدن = محسوس گردیدن
سَتَرسا = محسوس
سَهِش = حس ، احساس
سَهیدن = بحس آمدن
شَلپ = شیرین
شَلپه = شیرینی
شُوَند = جهت ، سبب
شَدسیدن = دریافتن با اندامهای پنجگانه
فرهنگ = تربیت ، ادب
فَرهیختن = تربیت كردن
فرمودن = امر كردن
مون = خاصیت (طبیعت یك چیز)
نابیوسان = نامنتظر = ناگهان
هوده = نتیجه
وَرجاوند = مقدس
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی هشتم)
کانال : واژه‌های نوی که در نوشته‌های ما بکار می‌رود.
آز = حرص ، طمع
آسیب = آفت
آموزاكها = تعالیم
آمیغ = حقیقت
آزرم = شرف
آهنگ = قصد ، اراده
آهنگیدن = قصد كردن
آوازه = شهرت
انگیزه = باعث
انگار = فرض
بایا = واجب ، وظیفه
باهَماد = جمعیت ، حزب
بخشیدن = تقسیم كردن
بخش = قسمت
بخشاییدن = رحم كردن
بخشایش = رحم ، دلسوزی
بیوسیدن[biusidan] = انتظار داشتن
پادآواز = انعكاس
پَتیاره = بلا
پَرگ [همچون برگ] = اذن ، اجازه
پرگیدن = اذن دادن
پیکره = عكس
چیستان = معما ، لُغُز
چَخیدن = مجادله كردن
چَخِش = مجادله
داراك = مال
سپهر = طبیعت (عالَم)
ستیزه = لجاجت
ستیزیدن = لجاجت کردن
سزا ، سزنده = جایز
سَتَرسیدن = محسوس گردیدن
سَتَرسا = محسوس
سَهِش = حس ، احساس
سَهیدن = بحس آمدن
شَلپ = شیرین
شَلپه = شیرینی
شُوَند = جهت ، سبب
شَدسیدن = دریافتن با اندامهای پنجگانه
فرهنگ = تربیت ، ادب
فَرهیختن = تربیت كردن
فرمودن = امر كردن
مون = خاصیت (طبیعت یك چیز)
نابیوسان = نامنتظر = ناگهان
هوده = نتیجه
وَرجاوند = مقدس
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی هشتم)
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر ـ تکه‌ی 14
🔸 باري پس از جنگ ايسوس1 الكساندر كساني به دمشق فرستاد كه پولها و مالها و زنان و فرزندان ايرانيان را كه در آنجا بازگزارده بودند بدست بياوردند و از اين غنيمت بهره‌ی بزرگي را بسوارگان تساليا2 داد. زيرا در هنگام جنگ نگاهي بسوي آنان داشته و جانسپاريهاي آنان را با چشم خود مي‌ديده و اينبود كه براي دريافت اين غنيمتها آنان را فرستاد تا پاداش جانسپاريهاي خود را دريابند. اگرچه بديگران نيز به هر كدام چندان بهره از تاراجها رسيده بود كه همگي توانگر شده بودند. اين فيروزي نخستين به ماكيدونيان لذت گنجينه‌ها و زنان و زندگاني باشكوه ايرانيان را چشانيده بدانسان كه سگان از شنيدن بويي به تكاپو برمي‌خيزند آنان نيز بدنبال كردن ايرانيان هرچه حريصتر گرديدند. ولي الكساندر پيش از آنكه از اين دورتر برود خواست كار شهرهاي دريا را بسامان آورده اطمينان از آنها پيدا نمايد. فرمانروايان كوپريس (قبرس) جزيره را در اختيار او نهادند. فينيقيا نيز بجز از شهر تور (صور) همگي بدست او درآمد. اما صور در پيرامون آن پشته‌هايي پديد آورده و منجنيقها برپا كرده به محاصره انداختند و از جانب دريا هم دويست كشتي كار مي‌كرد و هفت ماه آن را محاصره كردند. در زمان محاصره‌ی آن شبي الكساندر در خواب هراگليس را ديد كه بر روي ديوارها ايستاده و دستهاي خود را دراز كرده او را ميخواند همين كساني از مردم تور در خوابهاي خود آپولو را ديدند كه بآنان ميگفت چون از كارهاي توريان ناخرسند است شهر را رها كرده نزد الكساندر خواهد رفت. در نتيجه‌ی اين خواب بود كه خدا را بند كردند بدانسان كه يك سپاهي را بند ميكنند. بعبارت ديگر تنديسه‌ی (مجسمه) آپولو را ريسمان‌بندي كرده به كرسي ميخكوب نمودند و او را نكوهش مي‌نمودند كه بسوي الكساندر گرويده است. پس از ديري باز الكساندر ساتورس3 را خواب ديد كه در جاي دوري ايستاده بدو ريشخند مي‌نمايد. الكساندر آهنگ گرفتن او را كرده او بگريخت. ولي الكساندر از دنبالش دويده او را بگرفت. خوابگزاران نام ساتورس را به دو بخش نموده از روي معني آن چنين گفتند كه (تور) ازآن الكساندر خواهد گرديد.4 توريان امروز هم يك چشمه‌اي را نشان داده مي‌گويند در نزديكي آن چشمه بود كه الكساندر اين خواب را ديد.
در اين ميانه كه بخش سترگ لشكر بر گرد آن شهر بودند خود الكساندر با دسته‌ی اندكي بر سر تازيان كه در كوه انتيلبانوس نشيمن داشتند رفته زود بازگشت.5 اما انجام كار تور اينكه : الكساندر براي آنكه سپاهيان از فرسودگي جنگهاي پيشين درآيند همه آنان را بمحاصره وانداشته تنها دسته‌ی اندكي از آنان را در گرداگرد ديوارها جا داده بود و اين نه براي جنگ بلكه براي سرگرم داشتن توريان بود. روزي چنين رخداد كه آريستاندار6 پيشينگو گوسفندي را سر بريد تا از چگونگي روده‌هاي آن پيشینگويي نمايد و چون روده‌هاي آن را ديد با همه‌گونه اطمينان وعده داد كه شهر تا آخر ماه گشاده خواهد شد. سپاهيان كه در گرداگرد بودند همه بيكبار خنديده ريشخندها برو نمودند. زيرا همان روز آخر ماه بود و گشادن شهر در يك روز نشدني مي‌نمود. ولي اسكندر چون چگونگي را دانست و پيشینگو را ديد كه از وعده‌ای كه داده سخت سراسيمه است براي آنكه دروغ او درنيايد فرمان داد كه آن روز را نه روز آخر ماه بلكه روز بيست و سوم آن بشمارند و از آنسوي فرمان داد كه كوسها را به خروش درآوردند و سپاهيان حمله‌هاي سختي بكنند و چون چنين كردند از اين خروشها و فريادها سپاهياني كه در لشكرگاه بآسودگي ميپرداختند نيز به هيجان آمده بگرد شهر شتافتند و همگي بيكبار حمله برده چنان فشار بشهر آوردند كه توريان ايستادگي نتوانسته پاي بازپس نهادند و در همان روز شهر بدست ماكيدونيان افتاد. پس از آن شهر ديگر كازا (غزه) بود كه چون اسكندر بر كنار آن فرود آمد در آنجا اين حادثه برايش رويداد : مرغ بسيار بزرگي كه از بالاسر او مي‌پريد يك تكه گل درآميخته به كاه را بر روي دوش او انداخت و سپس بر روي يكي از منجنيقها برنشست كه ناگهان در ميان رشته‌هايي از پي كه براي نگهداشتن ريسمانها و آن ريسمانها براي برگردانيدن منجنيق بود گير كرد.7
1ـ Issus
2ـ Thsscalia
3ـ Satyrus يكي از نيمه‌خدايان يوناني
4ـ Sa Tyrus جمله‌اي است لاتيني بمعني : «توروس گرفته خواهد شد»
5ـ در اينجا شرحي نگاشته كه ما از ترجمه‌ی آن چشم پوشيديم.
6ـ Aristander
7ـ متن فرانسه هم ديده شد عبارت بهم درآميخته است و مقصود روشن نيست.
8) الکساندر ـ تکه‌ی 14
🔸 باري پس از جنگ ايسوس1 الكساندر كساني به دمشق فرستاد كه پولها و مالها و زنان و فرزندان ايرانيان را كه در آنجا بازگزارده بودند بدست بياوردند و از اين غنيمت بهره‌ی بزرگي را بسوارگان تساليا2 داد. زيرا در هنگام جنگ نگاهي بسوي آنان داشته و جانسپاريهاي آنان را با چشم خود مي‌ديده و اينبود كه براي دريافت اين غنيمتها آنان را فرستاد تا پاداش جانسپاريهاي خود را دريابند. اگرچه بديگران نيز به هر كدام چندان بهره از تاراجها رسيده بود كه همگي توانگر شده بودند. اين فيروزي نخستين به ماكيدونيان لذت گنجينه‌ها و زنان و زندگاني باشكوه ايرانيان را چشانيده بدانسان كه سگان از شنيدن بويي به تكاپو برمي‌خيزند آنان نيز بدنبال كردن ايرانيان هرچه حريصتر گرديدند. ولي الكساندر پيش از آنكه از اين دورتر برود خواست كار شهرهاي دريا را بسامان آورده اطمينان از آنها پيدا نمايد. فرمانروايان كوپريس (قبرس) جزيره را در اختيار او نهادند. فينيقيا نيز بجز از شهر تور (صور) همگي بدست او درآمد. اما صور در پيرامون آن پشته‌هايي پديد آورده و منجنيقها برپا كرده به محاصره انداختند و از جانب دريا هم دويست كشتي كار مي‌كرد و هفت ماه آن را محاصره كردند. در زمان محاصره‌ی آن شبي الكساندر در خواب هراگليس را ديد كه بر روي ديوارها ايستاده و دستهاي خود را دراز كرده او را ميخواند همين كساني از مردم تور در خوابهاي خود آپولو را ديدند كه بآنان ميگفت چون از كارهاي توريان ناخرسند است شهر را رها كرده نزد الكساندر خواهد رفت. در نتيجه‌ی اين خواب بود كه خدا را بند كردند بدانسان كه يك سپاهي را بند ميكنند. بعبارت ديگر تنديسه‌ی (مجسمه) آپولو را ريسمان‌بندي كرده به كرسي ميخكوب نمودند و او را نكوهش مي‌نمودند كه بسوي الكساندر گرويده است. پس از ديري باز الكساندر ساتورس3 را خواب ديد كه در جاي دوري ايستاده بدو ريشخند مي‌نمايد. الكساندر آهنگ گرفتن او را كرده او بگريخت. ولي الكساندر از دنبالش دويده او را بگرفت. خوابگزاران نام ساتورس را به دو بخش نموده از روي معني آن چنين گفتند كه (تور) ازآن الكساندر خواهد گرديد.4 توريان امروز هم يك چشمه‌اي را نشان داده مي‌گويند در نزديكي آن چشمه بود كه الكساندر اين خواب را ديد.
در اين ميانه كه بخش سترگ لشكر بر گرد آن شهر بودند خود الكساندر با دسته‌ی اندكي بر سر تازيان كه در كوه انتيلبانوس نشيمن داشتند رفته زود بازگشت.5 اما انجام كار تور اينكه : الكساندر براي آنكه سپاهيان از فرسودگي جنگهاي پيشين درآيند همه آنان را بمحاصره وانداشته تنها دسته‌ی اندكي از آنان را در گرداگرد ديوارها جا داده بود و اين نه براي جنگ بلكه براي سرگرم داشتن توريان بود. روزي چنين رخداد كه آريستاندار6 پيشينگو گوسفندي را سر بريد تا از چگونگي روده‌هاي آن پيشینگويي نمايد و چون روده‌هاي آن را ديد با همه‌گونه اطمينان وعده داد كه شهر تا آخر ماه گشاده خواهد شد. سپاهيان كه در گرداگرد بودند همه بيكبار خنديده ريشخندها برو نمودند. زيرا همان روز آخر ماه بود و گشادن شهر در يك روز نشدني مي‌نمود. ولي اسكندر چون چگونگي را دانست و پيشینگو را ديد كه از وعده‌ای كه داده سخت سراسيمه است براي آنكه دروغ او درنيايد فرمان داد كه آن روز را نه روز آخر ماه بلكه روز بيست و سوم آن بشمارند و از آنسوي فرمان داد كه كوسها را به خروش درآوردند و سپاهيان حمله‌هاي سختي بكنند و چون چنين كردند از اين خروشها و فريادها سپاهياني كه در لشكرگاه بآسودگي ميپرداختند نيز به هيجان آمده بگرد شهر شتافتند و همگي بيكبار حمله برده چنان فشار بشهر آوردند كه توريان ايستادگي نتوانسته پاي بازپس نهادند و در همان روز شهر بدست ماكيدونيان افتاد. پس از آن شهر ديگر كازا (غزه) بود كه چون اسكندر بر كنار آن فرود آمد در آنجا اين حادثه برايش رويداد : مرغ بسيار بزرگي كه از بالاسر او مي‌پريد يك تكه گل درآميخته به كاه را بر روي دوش او انداخت و سپس بر روي يكي از منجنيقها برنشست كه ناگهان در ميان رشته‌هايي از پي كه براي نگهداشتن ريسمانها و آن ريسمانها براي برگردانيدن منجنيق بود گير كرد.7
1ـ Issus
2ـ Thsscalia
3ـ Satyrus يكي از نيمه‌خدايان يوناني
4ـ Sa Tyrus جمله‌اي است لاتيني بمعني : «توروس گرفته خواهد شد»
5ـ در اينجا شرحي نگاشته كه ما از ترجمه‌ی آن چشم پوشيديم.
6ـ Aristander
7ـ متن فرانسه هم ديده شد عبارت بهم درآميخته است و مقصود روشن نيست.
🔶 «نامهای كننده» به سه گونه تواند بود
در فارسی «نام كننده» (یا اسم فاعل) بسه گونه تواند بود. مثلاً از ریشه‌ی «خواستن» :
1) خواهنده ، 2) خواها ، 3) خواهان ، تواند آمد همچنین از دیگر ریشه‌ها.
این سه گونه هر كدام معنایش دیگر و جایش دیگر میباشد ، بدینسان :
🔸1) خواهنده : كسی كه یك بار خواسته است. مثلاً گفته می‌شود : «فلان كتاب را از تبریز خواسته‌اند» ، می‌پرسیم : «خواهنده كیست؟.». در زده می‌شود ، و می‌پرسیم : «زننده كیست؟..». كسی را كشته‌اند و میگوییم : «كشنده شناخته نیست».
🔸2) خواها : كسی كه همیشه میخواهد ، نیروی خواستن را داراست. مثلاً میگوییم : «آدمی خواهای پیشرفتست». «آدمی چشم بینا و گوش شنوا و زبان گویا میدارد».
🔸3)خواهان : كسی كه در همان زمان میخواسته یا میخواهد. مثلاً میگوییم : «شاگردان خواهان و ناخواهان آمدند». «گریان ایستاده بود». «خندان میرفت».
در فارسی كنونی سامان این سه گونه نیز بهم خورده. زیرا از برخی ریشه این یكی را می‌آورند و آن یكی را نمی‌آورند ، و گاهی این را در جای آن و آن را در جای این می‌آورند. مثلاً میگویند : «جانوران گزنده» یا «خزنده» یا «درنده» كه غلطست و باید بگویند : «جانوران گزا» یا «خزا» یا «درا». میگویند : «پرندگان» كه غلطست و باید بگویند : «پراها». میگویند : «نویسنده‌ی فلان اداره» كه باید بگویند «نویسا».
هرچه هست ما در گفتارهایی كه بپاكزبان مینویسیم هر یكی از این سه گونه را[جز] در جای خود نمی‌آوریم و گاهی می‌بینیم كسانی كه از این ناآگاهند ایراد میگیرند. مثلاً ما چون مینویسیم : «هنگامی كه جنبش مشروطه در تبریز نیز برخاست و مردم نام مشروطه را شنیده بیش یا كم از معنی آن آگاهی یافتند خواهای آن گردیدند ...» كسانی ایراد گرفته میگویند بایستی بنویسید : «خواهان آن گردیدند». میگویند : «خواها» شنیده نشده است. همچنین چون مینویسیم : «جویان از دنبالش رفتند» میگویند : «جویان» نیامده است.
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی 10)
در فارسی «نام كننده» (یا اسم فاعل) بسه گونه تواند بود. مثلاً از ریشه‌ی «خواستن» :
1) خواهنده ، 2) خواها ، 3) خواهان ، تواند آمد همچنین از دیگر ریشه‌ها.
این سه گونه هر كدام معنایش دیگر و جایش دیگر میباشد ، بدینسان :
🔸1) خواهنده : كسی كه یك بار خواسته است. مثلاً گفته می‌شود : «فلان كتاب را از تبریز خواسته‌اند» ، می‌پرسیم : «خواهنده كیست؟.». در زده می‌شود ، و می‌پرسیم : «زننده كیست؟..». كسی را كشته‌اند و میگوییم : «كشنده شناخته نیست».
🔸2) خواها : كسی كه همیشه میخواهد ، نیروی خواستن را داراست. مثلاً میگوییم : «آدمی خواهای پیشرفتست». «آدمی چشم بینا و گوش شنوا و زبان گویا میدارد».
🔸3)خواهان : كسی كه در همان زمان میخواسته یا میخواهد. مثلاً میگوییم : «شاگردان خواهان و ناخواهان آمدند». «گریان ایستاده بود». «خندان میرفت».
در فارسی كنونی سامان این سه گونه نیز بهم خورده. زیرا از برخی ریشه این یكی را می‌آورند و آن یكی را نمی‌آورند ، و گاهی این را در جای آن و آن را در جای این می‌آورند. مثلاً میگویند : «جانوران گزنده» یا «خزنده» یا «درنده» كه غلطست و باید بگویند : «جانوران گزا» یا «خزا» یا «درا». میگویند : «پرندگان» كه غلطست و باید بگویند : «پراها». میگویند : «نویسنده‌ی فلان اداره» كه باید بگویند «نویسا».
هرچه هست ما در گفتارهایی كه بپاكزبان مینویسیم هر یكی از این سه گونه را[جز] در جای خود نمی‌آوریم و گاهی می‌بینیم كسانی كه از این ناآگاهند ایراد میگیرند. مثلاً ما چون مینویسیم : «هنگامی كه جنبش مشروطه در تبریز نیز برخاست و مردم نام مشروطه را شنیده بیش یا كم از معنی آن آگاهی یافتند خواهای آن گردیدند ...» كسانی ایراد گرفته میگویند بایستی بنویسید : «خواهان آن گردیدند». میگویند : «خواها» شنیده نشده است. همچنین چون مینویسیم : «جویان از دنبالش رفتند» میگویند : «جویان» نیامده است.
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی 10)
🔶در پیرامون روان
نشست پنجم : دين در زمينه‌ی خود كمتر از دانشها نيست
دنباله‌ی تکه‌ی 2
🔸آنگاه درباره‌ی نامادي بودن روان ، دليل ما گفته‌هاي خود فيلسوفان بوده. آنان گفته‌اند : «سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها در آدميان و جانوران خودخواهيست» و اين را قانون همگي براي جهان شناخته‌اند. ما اين سخن را پذيرفته گفته‌ايم : پس روان آدمي كه پيرو اين قانون نمي‌باشد مادّي نيست. آنان گفته‌اند : «مغز آدمي مادّه است و هر مادّه بايد هَنايش‌پذير از چيزهاي پيرامون خود باشد ». ما اين سخن را پذيرفته گفته‌ايم : پس خرد آدمي كه از چيزهاي پيرامون خود هنايش‌پذير نيست ، بيرون از مادّه مي‌باشد. در اينجاها ما آنان را با گفته‌هاي خودشان گرفته‌ايم.
نكته‌اي كه دانستنيست آنست كه ما بجاويداني روان (يا بهتر گويم : به بازماندن آن پس از مرگ تن) باور ميداريم. ولي كم ميخواهيم از آن سخن رانيم. زيرا دور از خرد مي‌شماريم كه اينجهان و كارهاي اينجهان را رها كرده خود را بسخن از جهاني كه خواهد آمد سرگرم گردانيم. آنگاه ما مي‌گوييم : نيكي در آنجهان جز با نيكي در اينجهان نتواند بود. كساني كه در اينجهان نيك نباشند در آنجهان نيز نخواهند بود. پس از همه‌ی اينها ما گفته‌ايم : دين زبان سپهر است. در دين آنچه را توان گفت و توان پذيرفت كه از همين سپهر (طبيعت) توان فهميد. پيداست كه با اين حال راه گفتگو از جهان آينده جز كمي بروي ما باز نيست و ما جز چند سخني از آن نتوانيم گفت.
اينها را مي‌گوييم تا دانسته شود كه ما را بگفتگو از روان اين چيزها وانداشته است. اينها در پيش ما چندان ارجدار نيست كه نيكي زندگاني و آسايش جهانيان ارجدار است.
٢ـ در اين نامه گفته شده : ما دليل نداريم كه نيكخواهي و آبادي‌دوستي و اين گونه خيمها كه در آدميست «تظاهرات مادّي» نباشد. «زيرا خواص و تظاهرات مادّه كاملاً كشف نشده است».
در اين باره بسخن بيشتري نياز هست. نخست بايد گفت : ما به جنبه‌ی دانشي اين گفتگوها چندان دلبستگي نمي‌داريم كه به جنبه‌ی «اجتماعي» آن ، چنانكه گفتيم سخن ما بيش از همه در آن هوده‌هاييست كه از مادّيگري گرفته و زندگاني را براه بدي انداخته‌اند. درباره‌ی آدمي نيز سخن ما در اين زمينه بوده كه آدمي مانند دد و دام نيست و يك رشته خيمهاي بسيار ستوده‌ی ارجداري : از نيكخواهي و راستي‌پرستي و آبادي‌دوستي و دادگري و مانند اينها ، درو هست. شما اينها را نشناخته آدمي را بسيار پست گردانيده بوديد. اكنون كه شناخته‌ايد و مي‌پذيريد بخش بزرگي از گفتگوهاي ما به نتيجه‌ی خود رسيده و دوسخني از ميان رفته.
آمديم كه مي گوييد : «دليل نداريم كه اينها نيز از نمايشهاي مادّه نباشد». نخست اين زياني بگفتگوي ما نخواهد داشت. گفتگوي ما در آن است كه آدمي آفريده‌ی برگزيده‌ايست و درو يك رشته خيمهاي والايي هست ، سرچشمه‌ی اين خيمها هرچه بوده باشد. دوم چنانكه دليل نداريد كه اينها از نمايشهاي مادّه نباشد ، دليل هم نداريد كه از نمايشهاي مادّه باشد. پس چه شده كه شما يكسو را گرفته‌ايد. سوم ما دليلهايي نيز نشان داديم. دوباره مي‌گوييم :
اگر مادّه و «خواص مادّه» همانست كه شما نشان مي‌دهيد ، اين خيمها بيرون از مادّه است. دوباره مي‌گويم : ما سخن خود شما را گرفته‌ايم.
به هر حال اين اندازه روشنست كه آدمي داراي دو سرشت است : سرشت جاني و سرشت رواني ، و اين دو سرشت از هم جداست ، و يكي از دليلها كه اين سرشت رواني مادّي نيست آنست كه در جانوران نمي‌باشد.
نويسند‌ه‌ی نامه ميگويد : «نبودن اين قوا در حيوانات كه موجودات ناقص‌تر از انسانند ، دليل بر وجود يك دستگاه خارج از مادّه نتواند بود».
مي‌گويم : نبودن اين خيمها در جانوران بيگمان دليلست كه اينها از يك دستگاه جداييست. زيرا اگر چنان نبودي بايستي در جانوران هم كمي از اين خيمها باشد. در حالي كه نه كم نه بيش هيچ نيست ، جانوران از اين خيمها بيكبار بي‌بهره‌اند.
باز مي‌گويم : ما بجنبه‌ی دانشي اين گفتگوها دلبستگي چندان نمي‌داريم كه بجنبه‌ی «اجتماعي» آنها ، و اينست در اين زمينه سخن كوتاه مي‌گردانم.
نشست پنجم : دين در زمينه‌ی خود كمتر از دانشها نيست
دنباله‌ی تکه‌ی 2
🔸آنگاه درباره‌ی نامادي بودن روان ، دليل ما گفته‌هاي خود فيلسوفان بوده. آنان گفته‌اند : «سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها در آدميان و جانوران خودخواهيست» و اين را قانون همگي براي جهان شناخته‌اند. ما اين سخن را پذيرفته گفته‌ايم : پس روان آدمي كه پيرو اين قانون نمي‌باشد مادّي نيست. آنان گفته‌اند : «مغز آدمي مادّه است و هر مادّه بايد هَنايش‌پذير از چيزهاي پيرامون خود باشد ». ما اين سخن را پذيرفته گفته‌ايم : پس خرد آدمي كه از چيزهاي پيرامون خود هنايش‌پذير نيست ، بيرون از مادّه مي‌باشد. در اينجاها ما آنان را با گفته‌هاي خودشان گرفته‌ايم.
نكته‌اي كه دانستنيست آنست كه ما بجاويداني روان (يا بهتر گويم : به بازماندن آن پس از مرگ تن) باور ميداريم. ولي كم ميخواهيم از آن سخن رانيم. زيرا دور از خرد مي‌شماريم كه اينجهان و كارهاي اينجهان را رها كرده خود را بسخن از جهاني كه خواهد آمد سرگرم گردانيم. آنگاه ما مي‌گوييم : نيكي در آنجهان جز با نيكي در اينجهان نتواند بود. كساني كه در اينجهان نيك نباشند در آنجهان نيز نخواهند بود. پس از همه‌ی اينها ما گفته‌ايم : دين زبان سپهر است. در دين آنچه را توان گفت و توان پذيرفت كه از همين سپهر (طبيعت) توان فهميد. پيداست كه با اين حال راه گفتگو از جهان آينده جز كمي بروي ما باز نيست و ما جز چند سخني از آن نتوانيم گفت.
اينها را مي‌گوييم تا دانسته شود كه ما را بگفتگو از روان اين چيزها وانداشته است. اينها در پيش ما چندان ارجدار نيست كه نيكي زندگاني و آسايش جهانيان ارجدار است.
٢ـ در اين نامه گفته شده : ما دليل نداريم كه نيكخواهي و آبادي‌دوستي و اين گونه خيمها كه در آدميست «تظاهرات مادّي» نباشد. «زيرا خواص و تظاهرات مادّه كاملاً كشف نشده است».
در اين باره بسخن بيشتري نياز هست. نخست بايد گفت : ما به جنبه‌ی دانشي اين گفتگوها چندان دلبستگي نمي‌داريم كه به جنبه‌ی «اجتماعي» آن ، چنانكه گفتيم سخن ما بيش از همه در آن هوده‌هاييست كه از مادّيگري گرفته و زندگاني را براه بدي انداخته‌اند. درباره‌ی آدمي نيز سخن ما در اين زمينه بوده كه آدمي مانند دد و دام نيست و يك رشته خيمهاي بسيار ستوده‌ی ارجداري : از نيكخواهي و راستي‌پرستي و آبادي‌دوستي و دادگري و مانند اينها ، درو هست. شما اينها را نشناخته آدمي را بسيار پست گردانيده بوديد. اكنون كه شناخته‌ايد و مي‌پذيريد بخش بزرگي از گفتگوهاي ما به نتيجه‌ی خود رسيده و دوسخني از ميان رفته.
آمديم كه مي گوييد : «دليل نداريم كه اينها نيز از نمايشهاي مادّه نباشد». نخست اين زياني بگفتگوي ما نخواهد داشت. گفتگوي ما در آن است كه آدمي آفريده‌ی برگزيده‌ايست و درو يك رشته خيمهاي والايي هست ، سرچشمه‌ی اين خيمها هرچه بوده باشد. دوم چنانكه دليل نداريد كه اينها از نمايشهاي مادّه نباشد ، دليل هم نداريد كه از نمايشهاي مادّه باشد. پس چه شده كه شما يكسو را گرفته‌ايد. سوم ما دليلهايي نيز نشان داديم. دوباره مي‌گوييم :
اگر مادّه و «خواص مادّه» همانست كه شما نشان مي‌دهيد ، اين خيمها بيرون از مادّه است. دوباره مي‌گويم : ما سخن خود شما را گرفته‌ايم.
به هر حال اين اندازه روشنست كه آدمي داراي دو سرشت است : سرشت جاني و سرشت رواني ، و اين دو سرشت از هم جداست ، و يكي از دليلها كه اين سرشت رواني مادّي نيست آنست كه در جانوران نمي‌باشد.
نويسند‌ه‌ی نامه ميگويد : «نبودن اين قوا در حيوانات كه موجودات ناقص‌تر از انسانند ، دليل بر وجود يك دستگاه خارج از مادّه نتواند بود».
مي‌گويم : نبودن اين خيمها در جانوران بيگمان دليلست كه اينها از يك دستگاه جداييست. زيرا اگر چنان نبودي بايستي در جانوران هم كمي از اين خيمها باشد. در حالي كه نه كم نه بيش هيچ نيست ، جانوران از اين خيمها بيكبار بي‌بهره‌اند.
باز مي‌گويم : ما بجنبه‌ی دانشي اين گفتگوها دلبستگي چندان نمي‌داريم كه بجنبه‌ی «اجتماعي» آنها ، و اينست در اين زمينه سخن كوتاه مي‌گردانم.
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر ـ تکه‌ی 15
🔸 از اينجا بود كه الكساندر بخش سترگي از مالهاي يغما را به اولومپياس و كلئوپاترا و ديگر دوستان خود فرستاده و لَله‌ی خود لئونيداس1 را هم فراموش نكرده براي او بسنگيني يك صد تالان مر ارمغان فرستاد و اين بيادآوري آن اميدي بود كه لئونيداس روزي در هنگام بچگي الكساندر آشكار ساخته بود. گويا روزي لئونيداس پهلوي الكساندر ايستاده و او قرباني براي خدايان ميكرده و دو مشت خود را پر از بخور كرده و بر آتش مي‌ريخته. لئونيداس ميگويد شما نبايد در ريختن بخور بدينسان اسراف نماييد تا هنگامي كه پادشاه آن سرزمينها شويد كه اين بويهاي خوش و انگبينهاي شيرين از آنجا برمي‌خيزد. اينبود كه اینزمان آن ارمغانها را باو فرستاده و نامه‌اي نوشت بدينسان : «ما براي تو مر و بخور فراوان مي‌فرستيم كه از اين پس در راه خديان تنگدیدگي ننمايي.» در ميان چيزهاي گرانبهايي كه از داريوش تاراج كرده بودند صندوق زيبا و پربهايي نيز بود و چون آن را نزد الكساندر آوردند از پيرامونيان خود پرسيد آيا اين صندوق شايسته‌ی چه چيز است كه در آن گزارده شود؟ هر يكي از پيرامونيان سخني ميگفت. خود او چنين گفت : «اين شايسته‌ی ايلياذه‌ی هومر است كه در آن گزارده شود.» چنانكه بسياري از تاريخنگاران بزرگ در اين باره نگارشها دارند در اين لشكركشيهاي الكساندر ، هومر براي او همراه دلسوزي بوده است. درباره‌ی بنياد الكساندريا چنين مي‌نويسد كه هنگامي كه او مصر را گشاده بود براي آنكه يونانيان كانوني در آنجا داشته باشند خواست شهر بزرگ و پرمردمي پديد آورده بنام خود الكساندريا بخواند. در آنزمان كه درباره‌ی زمين آن شهر با معماران گفتگو و شور داشت قضا را شبي چنين خوابي ديد كه پيرمردي با سري پوشيده از موهاي خاكستري رنگ و با سيماي گيرنده و خوشنما پهلوي او ايستاده اين شعر را بخواند :
جزيره‌اي هست در آنجا كه موجها مي‌خروشند
نام آن فاروس2 است نزديك بكنار مصر3
از خواب برخاسته بيدرنگ به فاروس رفت كه آنزمان جزيره‌اي بود بالاتر از كانوبيك4 بر دهانه‌ی نيل نهاده ولي امروز آن را با بندري بخشكي پيوسته ساخته‌اند. همينكه حال آنجا را ديد كه باريكه‌اي از خشكي بدريا پيش رفته و يكسوي آن را مرداب و سوي ديگرش را دريا فراگرفته و از هرباره براي ساختن يك شهر بندري شايسته‌ترين جا مي‌باشد و از شادي خودداري نتوانسته چنين گفت : هومر گذشته از ديگر هنرهاي خود معمار بسيار نيكي نيز بوده است. اينبود كه دستور داد شهر را در همانجا پديد آورند و چون كارگران در آنجا بكار پرداختند براي ديدن آمون5 حركت كرد.
1ـ Leonidas
2ـ Pharos
3ـ گويا از شعرهاي ايلياده ولي در ترجمه عربي الياده آن را پيدا نكردم.
4ـ Canobic
5ـ Ammon يكي از خدايان مصر كه يونانيان نيز آن مي‌شناختند.
8) الکساندر ـ تکه‌ی 15
🔸 از اينجا بود كه الكساندر بخش سترگي از مالهاي يغما را به اولومپياس و كلئوپاترا و ديگر دوستان خود فرستاده و لَله‌ی خود لئونيداس1 را هم فراموش نكرده براي او بسنگيني يك صد تالان مر ارمغان فرستاد و اين بيادآوري آن اميدي بود كه لئونيداس روزي در هنگام بچگي الكساندر آشكار ساخته بود. گويا روزي لئونيداس پهلوي الكساندر ايستاده و او قرباني براي خدايان ميكرده و دو مشت خود را پر از بخور كرده و بر آتش مي‌ريخته. لئونيداس ميگويد شما نبايد در ريختن بخور بدينسان اسراف نماييد تا هنگامي كه پادشاه آن سرزمينها شويد كه اين بويهاي خوش و انگبينهاي شيرين از آنجا برمي‌خيزد. اينبود كه اینزمان آن ارمغانها را باو فرستاده و نامه‌اي نوشت بدينسان : «ما براي تو مر و بخور فراوان مي‌فرستيم كه از اين پس در راه خديان تنگدیدگي ننمايي.» در ميان چيزهاي گرانبهايي كه از داريوش تاراج كرده بودند صندوق زيبا و پربهايي نيز بود و چون آن را نزد الكساندر آوردند از پيرامونيان خود پرسيد آيا اين صندوق شايسته‌ی چه چيز است كه در آن گزارده شود؟ هر يكي از پيرامونيان سخني ميگفت. خود او چنين گفت : «اين شايسته‌ی ايلياذه‌ی هومر است كه در آن گزارده شود.» چنانكه بسياري از تاريخنگاران بزرگ در اين باره نگارشها دارند در اين لشكركشيهاي الكساندر ، هومر براي او همراه دلسوزي بوده است. درباره‌ی بنياد الكساندريا چنين مي‌نويسد كه هنگامي كه او مصر را گشاده بود براي آنكه يونانيان كانوني در آنجا داشته باشند خواست شهر بزرگ و پرمردمي پديد آورده بنام خود الكساندريا بخواند. در آنزمان كه درباره‌ی زمين آن شهر با معماران گفتگو و شور داشت قضا را شبي چنين خوابي ديد كه پيرمردي با سري پوشيده از موهاي خاكستري رنگ و با سيماي گيرنده و خوشنما پهلوي او ايستاده اين شعر را بخواند :
جزيره‌اي هست در آنجا كه موجها مي‌خروشند
نام آن فاروس2 است نزديك بكنار مصر3
از خواب برخاسته بيدرنگ به فاروس رفت كه آنزمان جزيره‌اي بود بالاتر از كانوبيك4 بر دهانه‌ی نيل نهاده ولي امروز آن را با بندري بخشكي پيوسته ساخته‌اند. همينكه حال آنجا را ديد كه باريكه‌اي از خشكي بدريا پيش رفته و يكسوي آن را مرداب و سوي ديگرش را دريا فراگرفته و از هرباره براي ساختن يك شهر بندري شايسته‌ترين جا مي‌باشد و از شادي خودداري نتوانسته چنين گفت : هومر گذشته از ديگر هنرهاي خود معمار بسيار نيكي نيز بوده است. اينبود كه دستور داد شهر را در همانجا پديد آورند و چون كارگران در آنجا بكار پرداختند براي ديدن آمون5 حركت كرد.
1ـ Leonidas
2ـ Pharos
3ـ گويا از شعرهاي ايلياده ولي در ترجمه عربي الياده آن را پيدا نكردم.
4ـ Canobic
5ـ Ammon يكي از خدايان مصر كه يونانيان نيز آن مي‌شناختند.
✴️گواهی پاکدلانه
نوشته‌ی پورجواهری
(بخش یکم)
🔶 آنچه از پاکدینی آموختم
قبل از هر چیز درود بر پاکدلی باد که انگیزه‌ی حقیقت‌جویی است و سلام بر پاکخویی که پاکدل را پاکدین کند. نگاهی بتوده‌ی مردم کشور خود کنیم و ببینیم این توده بکجا می‌رود. چه میخواهد و چه میگوید و در مقابل آمیغهای جهان چه باوری دارد؟ می‌بینیم که گروهی بی‌هدف و تنها با دلیلهایی که سرشار از عقده‌های دیرین است بجان هم افتاده و جز محدوده‌ی چهاردیواری را که استعمار برای ایشان فراهم آورده هیچ نمی‌بینند. گروهی بی‌سوادند و گمراه و جمعی باسوادند و کج‌اندیش.
عده‌ای دست در ریسمان پوسیده‌ی کیشها زده فرقه‌هایی مثل شیعیگری و بهائیگری ، سنیگری ، اسماعیلی‌گری و غیره پدید آورده‌اند و در مقابل آنها گروهی بیکباره از دین و ایمان روگردان شده و ننگ دینداری بآن صورت را از دامن زدوده و از آنسو لغزیده شیفته‌ی فلسفه‌ی مادّی که جهان را جز مادّه‌ی محسوس نمی‌داند و فریفته‌ی تئوری‌های اصل تنازع بقا و بقای اصلح و از اینگونه است گردیده‌اند.
شنیدنی‌تر آنکه آلودگیهایی از قبیل صوفیگری و خراباتیگری و شعر و پندارپرستی گمراهیهای ذکر شده را باهم پیوند داده و فصل مشترکی درمیان آنها بوجود آورده است. نیرنگ‌خانه‌ای نیز بنام «فرهنگ» پاسدار این فصل مشترک گردیده با کوشش هرچه تمامتر کتابهای درسی را مملو از افکار متحجر صوفیانه گردانده آن افکار و طرز فکر را کلمه بکلمه بنوآموزان و جوانان تزریق می‌نمایند.
دستگاههایی نیز درمیان مردم خاصه در بین دانشجویان و طبقه‌ی روشنفکر شورشهای دروغین پدید می‌آورند و عناصر نامطلوب را از میان آنها بیرون می‌کشند تا راه هرچه هموارتر گردد. برتراند راسل در جایی مینویسد : «هر روزی که از عمر اقلیت حاکم بر اجتماع می‌گذرد امید بانقلاب یک درجه کمتر می‌شود. چرا؟ چون دولتها همیشه قلم و کاغذ را در دست دارند و با همین وسیله اگر مثلاً روزی خواستند ثابت کنند که برف سیاه است بخوبی می‌تواند.» فرمولی را که برتراند راسل در آنجا گفته بود باین ترتیب بود که آنها برای اثبات این موضوع برای مردم کشور خود کافی است که ابتدا در برنامه‌ی شگفتیهای جهان که از رادیو پخش می‌شود در مورد برفهای سیاه که اتفاقاً مقدار آنها بمراتب بیشتر از برفهای سفید است سخن رانده شود و نام چند دانشمند خارجی نیز بمیان آورده شود. در کتابهای درسی نیز بکرات نام برفهای سیاه را می‌آورند و برای نویسنده‌ی بهترین مطلب در مورد برفهای سیاه جوایزی در نظر میگیرند. در آن روز است که شما از هر کس بپرسید برف چگونه است خواهد گفت که برف سیاه است و مقدار بسیار کمی هم برف سفید وجود دارد که وجودش قابل اهمیت نیست. بخوبی روشن است که در برنامه‌ی آموزشی کشور ما تا چه حد از این فرمول استفاده شده و دانشجویان ما را تا چه اندازه به بیراهه‌ها برده‌اند. متأسفانه باید اقرار و اعلام کنیم که فقط فرهنگ نیست که باین افتضاح کشیده شده بلکه در کشور ما سازمانی نیست که براهی که باید توجه کند. هر وزارتخانه‌ای که می‌بینیم برای خواست ویژه‌ای بوجود آمده و نقابی بر چهره زده و مشغول خدمت باین آب و خاک است.
این سخنان و این حقایق امروز آنچنان شدت یافته که بیکباره از پرده بیرون افتاده و گروهی را بشکایت و گله کردن از اوضاع واداشته است. دردها یکی پس از دیگری کشف می‌شوند و درباره‌ی هر یک از آنها قلم‌فرسایی‌هایی می‌شود. آری خیلی‌ها دردها را یافته‌اند ولی بگویید کیست که بدرمان برخاسته باشد. کیست که عامل بیماری را یافته و بمردم نموده باشد. در اینجاست که راه ما با راه آن گروه که درد را یافته و یا لااقل حس کرده‌اند جدا می‌گردد. ما دردهایی را که دیگران مدعی بکشف آن هستند باضافه‌ی آنچه را که خود می‌بینیم بدیده گرفته و در راه علاجش گام برداشته‌ایم. بیماری را دریافته و علت آن را هم جستجو کرده‌ایم و خردمندانه قضاوت نموده‌ایم که باید ابتدا علتهای بیماری را از میان برد و در همینجا با مقاومت ابلهانه‌ی دردیابان قلابی روبرو گشته‌ایم که بیخردانه نمی‌خواهند علتها را در نظر بگیرند. اگر بآنها گفتیم که علت عقب‌ماندگی توده‌ی ما پراکندگی آنهاست و باید ابتدا بچاره‌ی این پراکندگی کوشید هر کدام به نوبه‌ی خود بر این واقعیت گردن نمی‌گزارند و گستاخانه بر افکار موهوم‌پرستانه و خیالباف خود پافشاری میکنند و هر کس با تمام قوا می‌کوشد که بدیگران بقبولاند که آنچه را که او پنداشته درست بوده و دیگران بد فهمیده‌اند. اینست که ما را با این گروه کاری نیست و حتا ما وجود آنها را دردی می‌دانیم که باید بچاره‌اش کوشید. ما ایده‌ی بسیار ارجداری را پیش کشیده‌ایم که آن ایده سعادت و پیشرفت ملت ایران را در درجه‌ی اول و سعادت و رستگاری جامعه‌ی بشری را در مراحل بعدی متضمن است.
(بخش پایانی این گفتار فردا خواهد آمد)
نوشته‌ی پورجواهری
(بخش یکم)
🔶 آنچه از پاکدینی آموختم
قبل از هر چیز درود بر پاکدلی باد که انگیزه‌ی حقیقت‌جویی است و سلام بر پاکخویی که پاکدل را پاکدین کند. نگاهی بتوده‌ی مردم کشور خود کنیم و ببینیم این توده بکجا می‌رود. چه میخواهد و چه میگوید و در مقابل آمیغهای جهان چه باوری دارد؟ می‌بینیم که گروهی بی‌هدف و تنها با دلیلهایی که سرشار از عقده‌های دیرین است بجان هم افتاده و جز محدوده‌ی چهاردیواری را که استعمار برای ایشان فراهم آورده هیچ نمی‌بینند. گروهی بی‌سوادند و گمراه و جمعی باسوادند و کج‌اندیش.
عده‌ای دست در ریسمان پوسیده‌ی کیشها زده فرقه‌هایی مثل شیعیگری و بهائیگری ، سنیگری ، اسماعیلی‌گری و غیره پدید آورده‌اند و در مقابل آنها گروهی بیکباره از دین و ایمان روگردان شده و ننگ دینداری بآن صورت را از دامن زدوده و از آنسو لغزیده شیفته‌ی فلسفه‌ی مادّی که جهان را جز مادّه‌ی محسوس نمی‌داند و فریفته‌ی تئوری‌های اصل تنازع بقا و بقای اصلح و از اینگونه است گردیده‌اند.
شنیدنی‌تر آنکه آلودگیهایی از قبیل صوفیگری و خراباتیگری و شعر و پندارپرستی گمراهیهای ذکر شده را باهم پیوند داده و فصل مشترکی درمیان آنها بوجود آورده است. نیرنگ‌خانه‌ای نیز بنام «فرهنگ» پاسدار این فصل مشترک گردیده با کوشش هرچه تمامتر کتابهای درسی را مملو از افکار متحجر صوفیانه گردانده آن افکار و طرز فکر را کلمه بکلمه بنوآموزان و جوانان تزریق می‌نمایند.
دستگاههایی نیز درمیان مردم خاصه در بین دانشجویان و طبقه‌ی روشنفکر شورشهای دروغین پدید می‌آورند و عناصر نامطلوب را از میان آنها بیرون می‌کشند تا راه هرچه هموارتر گردد. برتراند راسل در جایی مینویسد : «هر روزی که از عمر اقلیت حاکم بر اجتماع می‌گذرد امید بانقلاب یک درجه کمتر می‌شود. چرا؟ چون دولتها همیشه قلم و کاغذ را در دست دارند و با همین وسیله اگر مثلاً روزی خواستند ثابت کنند که برف سیاه است بخوبی می‌تواند.» فرمولی را که برتراند راسل در آنجا گفته بود باین ترتیب بود که آنها برای اثبات این موضوع برای مردم کشور خود کافی است که ابتدا در برنامه‌ی شگفتیهای جهان که از رادیو پخش می‌شود در مورد برفهای سیاه که اتفاقاً مقدار آنها بمراتب بیشتر از برفهای سفید است سخن رانده شود و نام چند دانشمند خارجی نیز بمیان آورده شود. در کتابهای درسی نیز بکرات نام برفهای سیاه را می‌آورند و برای نویسنده‌ی بهترین مطلب در مورد برفهای سیاه جوایزی در نظر میگیرند. در آن روز است که شما از هر کس بپرسید برف چگونه است خواهد گفت که برف سیاه است و مقدار بسیار کمی هم برف سفید وجود دارد که وجودش قابل اهمیت نیست. بخوبی روشن است که در برنامه‌ی آموزشی کشور ما تا چه حد از این فرمول استفاده شده و دانشجویان ما را تا چه اندازه به بیراهه‌ها برده‌اند. متأسفانه باید اقرار و اعلام کنیم که فقط فرهنگ نیست که باین افتضاح کشیده شده بلکه در کشور ما سازمانی نیست که براهی که باید توجه کند. هر وزارتخانه‌ای که می‌بینیم برای خواست ویژه‌ای بوجود آمده و نقابی بر چهره زده و مشغول خدمت باین آب و خاک است.
این سخنان و این حقایق امروز آنچنان شدت یافته که بیکباره از پرده بیرون افتاده و گروهی را بشکایت و گله کردن از اوضاع واداشته است. دردها یکی پس از دیگری کشف می‌شوند و درباره‌ی هر یک از آنها قلم‌فرسایی‌هایی می‌شود. آری خیلی‌ها دردها را یافته‌اند ولی بگویید کیست که بدرمان برخاسته باشد. کیست که عامل بیماری را یافته و بمردم نموده باشد. در اینجاست که راه ما با راه آن گروه که درد را یافته و یا لااقل حس کرده‌اند جدا می‌گردد. ما دردهایی را که دیگران مدعی بکشف آن هستند باضافه‌ی آنچه را که خود می‌بینیم بدیده گرفته و در راه علاجش گام برداشته‌ایم. بیماری را دریافته و علت آن را هم جستجو کرده‌ایم و خردمندانه قضاوت نموده‌ایم که باید ابتدا علتهای بیماری را از میان برد و در همینجا با مقاومت ابلهانه‌ی دردیابان قلابی روبرو گشته‌ایم که بیخردانه نمی‌خواهند علتها را در نظر بگیرند. اگر بآنها گفتیم که علت عقب‌ماندگی توده‌ی ما پراکندگی آنهاست و باید ابتدا بچاره‌ی این پراکندگی کوشید هر کدام به نوبه‌ی خود بر این واقعیت گردن نمی‌گزارند و گستاخانه بر افکار موهوم‌پرستانه و خیالباف خود پافشاری میکنند و هر کس با تمام قوا می‌کوشد که بدیگران بقبولاند که آنچه را که او پنداشته درست بوده و دیگران بد فهمیده‌اند. اینست که ما را با این گروه کاری نیست و حتا ما وجود آنها را دردی می‌دانیم که باید بچاره‌اش کوشید. ما ایده‌ی بسیار ارجداری را پیش کشیده‌ایم که آن ایده سعادت و پیشرفت ملت ایران را در درجه‌ی اول و سعادت و رستگاری جامعه‌ی بشری را در مراحل بعدی متضمن است.
(بخش پایانی این گفتار فردا خواهد آمد)