🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 16

🔸 اين سفر هم بسيار دراز و هم از دو جهت بسيار بيمناك بود : يكي آنكه اگر آب ذخيره‌ی خود را بپايان مي‌رسانيدند بيشك تا چند روزي نمي‌توانستند خود را بآب برسانند. ديگري آنكه اگر باد تند جنوبي وزيدن ميگرفت و آنان را در ميان بيابان درمي‌يافت همه را نابود ميكرد. چنانكه درباره‌ی لشكركشي كنبوجيا1 گفته‌اند كه چون لشكر را از اين راه مي‌برد آن باد برخاسته ريگها نيز با باد بجنبش درآمدند و پشته‌پشته حركت ميكردند. سراسر بيابان تو گويي درياي ريگي بود كه پنجاه هزار تن آدمي را فروبرده نابود ساخت. الكساندر همه‌ی اين بيمها را از پيش ميدانست ولي چنانكه عادت او بود هرگز از كاري كه عزم مي‌نمود بازپس نمي‌گرديد. زيرا از يكسوي فيروزيهايي كه تاكنون ديده بود و از سوي ديگر استواري‌ای كه در نهاد خود داشت رويهم‌رفته او را به هر كار سختي دلير گرانيده بود. پشتيبانيها و دلاوريها كه در اين سفر خدايان باو کردند و دشواریها را باو آسان گردانیدند بیشتر مایه‌ی پشتگرمی او گردید تا آن پاسخی که سپس از خدایان دريافت. نخستين ياوري خدايان در اين سفر آن بود كه بارانهاي تندي كه آمد آنان را از آسيب خشكي و كم‌آبي مطمئن گردانيد و نيز خشكي ريگها را از ميان برده و آنها را نمناك گردانيد كه هم راه رفتن بر روي آنها آسان گرديد و هم هوا صاف و بي‌گزند شد. گذشته از اين هنگامي كه راهنمايان نشانه‌هايي را كه براي پيدا كردن راه داشتند گم كردند و بدينسان از راه بيرون افتاده و بدينسو و آنسو سرگردان‌وار مي‌شتافتند ، چند كلاغي پيدا شده در پيشاپيش آنان پريده راه مي‌نمودند و هر زمان كه اينان فرسوده شده از رفتن بازمي‌ايستادند آن پرندگان هم نپريده منتظر مي‌ايستادند. شگفتي بزرگ اينكه بنا بنوشته‌ی كاليستينس2 اگر يكي از همراهان الكساندر از راه دررفته و از سپاه دور مي‌افتاد كلاغان به قارقار پرداخته آرام نمي‌شدند تا هنگامي كه آن گمشده راه راست را پيدا كرده بسپاهيان مي‌پيوست. باري پس از درنورديدن بيابانها چون به پرستشگاه رسيدند كاهن بزرگ پرستشگاه در همان برخورد نخستين به الكساندر از سمت پدر او آمون خوشامد گفت.3 الكساندر از پرسشهايي كه كرد يكي اين بود كه آيا كشندگان پدر او همگي كيفر يافتند؟... پاسخ شنيد كه مقصود خود را روشنتر بگو. تو پدر مردني نداشته‌اي! الكساندر اين بار چنين پرسيد كه آيا كساني كه فيليپوس را كشتند همگي آنان سزاي خود را ديده‌اند؟ نيز پرسيد كه آيا پادشاهي سراسر جهان بنام او مقدر شده؟ چنين پاسخ شنيد كه پادشاهي جهان را او خواهد دريافت. كينه‌ی فيليپوس نيز كشيده شد. از اين پاسخ بي‌اندازه خرسند گرديده قربانيهاي بسيار باشكوه براي زیوس كرده هم هديه‌‌هاي گرانبها براي آن كاهن داد. اينست آنچه كه بيشتر تاريخنگاران درباره‌ی گفتگوي الكساندر با خدا نوشته‌اند. ولي الكساندر در نامه‌هايش به مادر خود مي‌نويسد پاسخهاي نهاني كه از خدا گرفت پس از بازگشتن به يونان باو خواهد گفت. برخي نيز گفته‌اند كه كاهن چون خواست از راه مهر و ادب با زبان يوناني گفتگو نمايد و مي‌خواست بگويد : O Paidion 4 زبانش لغزيده چنين گفت : 5Opai Dios الكساندر از اين لغزش زبان خرسنديها نمود و از اينجا شهرت كرد كه خدا او را پسر خود خوانده.6


1ـ Cambyses شكل فارسي آن كنبوجي يا كنبوجياست. نام پسر كوروش بزرگ هخامنشي است.
2ـ Callisthenes
3ـ مقصود از اين پاسخ آنكه تو پسر خدا هستي ، خدايان تو را به پسري خود پذيرفته‌اند.
4ـ «اي پسر عزيز»
5ـ «اي پسر زیوس»
6ـ از اينجا اندكي انداخته شده.

✴️گواهی پاکدلانه

نوشته‌ی پورجواهری
(بخش دوم ، پایانی)

🔶 آنچه از پاکدینی آموختم

شکی نیست که در این راه پر فراز و نشیب باشکالات زیادی مواجه خواهیم بود ولی در عوض عظیم‌ترین نبرد و در عین حال ورجاوندترین نبرد را شروع کرده‌ایم. در این راه که پاکدلانه و خردمندانه دنبال کرده و می‌کنیم تردیدی نیست که با مقاومتهای سختی نیز روبرو خواهیم بود زیرا مقیاسی که تا دیروز اجتماع آن را در دست داشته با مقیاسی که امروز ما آن را معتبر می‌دانیم زمین تا آسمان تفاوت دارد.

هر کس تا دیروز مسائل زندگی را در ترازوی سود و زیان خویش می‌سنجیده و درباره‌ی آن تصمیم می‌گرفته ولی حالا ما می‌گوییم که باید با چشم بازتری نگریست و سود و زیان دیگران و داوری خرد آزاد را هم در نظر گرفت.

همان طوری که برای کشیدن یک شاهراه یا حتا یک خیابان در وسط شهر احتیاج بما حکم می‌کند که چند خانه را ویران گردانیم ، شادروان کسروی نیز برای کشیدن شاهراهی بزرگ درمیان کوره‌راههای بیشماری که جامعه‌ی ما از آن پر است مجبور بود خانه‌هایی را که بر سر راه هدف عالی او قرار داشت ویران سازد. او هرگز شخصاً با گروه بهائیان یا شیعیان و یا صوفیان و خراباتیان دشمنی نداشت و هدف او نیز خیلی بالاتر از آن بود که بخواهد بویران ساختن بنیاد این خانه‌ها پردازد. ولی در کشیدن آن شاهراه بزرگ این گروه‌ها خار سر راه بودند که می‌بایست برداشته شوند. راه آزادی و پاکدینی بخاطر این و آن مسیر خود را تغییر نمی‌دهد و بهیچ وجه انعطاف‌پذیر نیست. اگر شادروان کسروی در کتاب صوفیگری و سایر نوشته‌هایش ، صوفیان و عقایدشان را می‌زَندد[شرح] و نتیجه می‌گیرد که بخش بزرگی از مسئولیت عقب‌ماندگی ما بگردن این گروه است هدفی جز بازگرداندن راه و پاک کردن آن از گمراهیها ندارد و بطور کلی با آنکه او درباره‌ی مطالب بسیار متنوع و گوناگونی سخن رانده از همه‌ی آنها خواستش یکی بیش نبوده. او با نازک‌بینی خاص خویش دردهای اجتماع را یافته و بشدت از آن رنج می‌برد و مردانه بپا خیزیده و در مقابل آنهمه بیماری که از داخل و خارج کشور رو آورده پایداری کرد و زندگانی خویش را وقف این راه ورجاوند ساخت.

تعصب خاص مردم در کجرویها و گمراهیها از یک طرف و فعالیت کمپانی خیانت در مبارزه با افکار ورجاوند او از طرف دیگر و همچنین سرازیر شدن گمراهیهایی از خارج کشور مانع پیشرفت کار او گردید ولی بزرگی اندیشه‌ی او همه‌ی این اشکالات را برطرف ساخت و سخن راستش کلمه بکلمه در دلها نشست و تأثیر خویش را بخشید.

🔸زمانی که اروپای پیشرفته زندگی را نبرد می‌نامد او با قاطعیت خاص خویش فریاد می‌دارد که آدمی را نبرد نه شایاست ، نبرد را باید با گمراهیها کرد ، نبرد را باید با سپهر نمود ، آن جانورانند که جز با نبرد زندگی نتوانند کرد. اینست طرز اندیشه‌ی مردی که ما بگفتار خردمندانه‌اش گردن نهادیم.

بیگمان می‌دانید که برای بوجود آمدن یک دگرگونی عمیق یا انقلاب صحیح بیش از هر چیز بپدیده‌ای بنام آگاهی ملی نیاز هست. در تمام ده قرن گذشته شرق و خصوصاً ایران راه انحطاط پیموده و سستی و خمودگی که باز نتیجه‌ی طرز فکرهای صوفیانه و جبریانه و خراباتی است در همه‌ی بنیادهای اجتماعی ما رسوخ کرد. در اینحال که کشور در حد آلودگی بود اندیشه‌های جاودان راهنمای آزادگان[کسروی] در دلها رسوخ کرد و روزبروز نیرومندتر گردید و می‌توان گفت امروز تنها کسانی که نانشان در گرو گمراهی یا آلودگیشان می‌باشد از پذیرفتن اندیشه‌های والای کسروی سر بازمی‌زنند و جز این گروه که خود راهنما آنها را تیره‌درون نامیده هیچ صاحب‌ خردی نیست که با خواندن و یا شنیدن سخنان این مرد بزرگ از آن استقبال نکند.

اما آیا این کافی است؟ این بسنده است که تنها بپسندند و قبول کنند و در کناری ایستند و تن بهیچ کوششی ندهند و خستگیها بر خود هموار نگردانند.

اجازه بدهید من بنام کسانی که بر بیچارگی و گمراهی هموطنان دل می‌سوزاند اکنون با آرزوی قربانی سوم شدن تا آنجا که توانایی داشته باشم بکوشم و در این راه که کوششی ورجاوند است برای رهایی شرق و بلندی نام آفریدگار و رساندن جهانیان بخرسندی راستین پا بگزارم. از باهماد آزادگان امید دارم که بپذیرد.‌
🔸نویساد :
این گفتار را آقای پورجواهری از آشنا براهان شیراز نوشته و فرستاده و پیداست که در نوشتن آن اندیشه بکار برده و خواست پاکدینی را دریافته. امید می‌داریم ایشان در آینده‌ی نزدیک پیمان بسته از برادران ارجمند ما گردند و ما بخود نوید می‌دهیم که مانندگان ایشان نیز گام پیش گزاشته بما بپیوندند تا نیروی دربایست پدید آید و خواستهای پاکدینی بکار بسته شود.

(نامه‌ی همبستگی ، شماره‌ی ۲۹ ، خرداد ۱۳۴۸)

🔶 بهانه یکی دو تا نیست

🔸1- انقلاب چیست؟..

(بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸شما اگر از معنی شوریدن آگاه بودید میدانستید كه راهی كه ما آغاز كرده‌ایم بهترین راه شوریدنست. همین كوششهای ما به یك «شوریدن ورجاوندی» خواهد انجامید.

🔸داستان شما داستان كودك نافهمیست كه پدرش را میدید در باغچه نهال میكارد ، و ایراد گرفته میگفت : «اینها كه میوه ندارد. درخت میوه‌دار بكارید كه بچینیم و بخوریم» پدرش گفت : «همین نهالست كه درخت میوه‌دار خواهد گردید. درخت میوه‌دار را نكارند».

لانه سازی شگفت انگیز تارتنک (عنکبوت)

🔶 در پیرامون روان
نشست پنجم : دين در زمينه‌ی خود كمتر از دانشها نيست
تکه‌ی 4

🔸اين بجوانان گران مي‌افتد كه در برابر دانشها سخناني گفته شود. ولي بايد بدانند اينها نيز دانش است. «هر آنچه با دليل بدست آيد دانش است». اينها سخنانيست همه بادليل. بارها گفته‌ايم ، ما در سخنان خود همان راه را پيش گرفته‌ايم كه دانشمندان در دانشها : هيچ سخني بي‌دليل نمي‌گوييم.
اينهاست آنچه مي‌خواستم درباره‌ی اين نامه بگويم. در اين هفته نامه‌اي نيز از خراسان رسيده كه يكي از جوانان كه كتابهاي ما را خوانده به يك رشته پرسشهايي برخاسته و چون يكي از آنها در پيرامون روانست برايتان مي‌خوانم كه درباره‌ی آن نيز سخن رانيم. مي‌نويسد :
در جُستار روان از زبان ماترياليستها (مادّيون) گفته‌ايد : «سرچشمه‌ی همه‌ی خواهاكها و كُناكهاي آدمي خودخواهي يا حب‌الذاتست» و از روي آن ، شفقتها ، كمكها ، مهرورزيها ، و فداكاريها كه آدمي به همنوعانش مي‌كند (با مثالهاي فراواني كه ياد نموده‌ايد) چون بآخشيج آن غريزه دانسته‌ايد ، چنان ياد كرده‌ايد كه آنها بايد از گوهري ديگر باشد كه آن گوهر خود بآخشيج مادّه است و ازو نيست و نامش روانست.
بايد گفت در انسانهايي چون وحشيان و كساني كه تربيت نشده‌اند اين فداكاري و شفقت كه بآخشيج خودخواهيست ، پيدا نمي‌توان كرد. مي‌گوييد : در آنها اين سَهِشها هست ولي بيدار نشده است. مي‌گويم : اين حس اكتسابيست و اين فداكاريها و مهرورزيها و كمكها و غير آن كه در نزد توده‌هاي كاملتر بيشتر و بهتر مي‌توان يافت همان حس خودخواهي فرديست كه بانگيزه‌ی تكامل اجتماعي بخودخواهي اجتماعي تبديل شده است و شما كه خود بگوهر روان در نزد حيوانات باوري نمي‌داريد از آنها نمونه‌هاي فراواني در دست است كه بانگيزه‌ی هم‌آهنگي منافع و اشتراك مرتع و ديگر چيزها از اين حس بي‌بهره نيستند. چون آهواني كه بچرا مشغولند و يكي فداكاري كرده بر سر بلندي مي‌ايستد و چرا نمي‌كند و چون پيلان كه بهنگام آب خوردن يكي ايستاده و نگران حال آنها است و بسياري نمونه‌هاي ديگر ...
تا اينجاست جمله‌هايي كه مي‌خواستم بخوانم. در اين جمله‌ها دو سخني گفته شده :
يكي آنكه نيكخواهي و داددوستي و راستي‌پژوهي و اين گونه خيمها كه ما در آدمي سراغ گرفته و آن را دليل به بودن روان و دستگاه آن شمرده‌ايم در مردمان وحشي نيست. آنها از اين خيمها بي‌بهره‌اند. نويسنده‌ی نامه از اين سخن نتيجه مي‌گيرد كه اين خيمها در آدميان گوهري (ذاتي) نيست و «اكتسابي» است. مي‌گويد : «همان حس خودخواهي فرديست كه بانگيزه‌ی تكامل اجتماعي بخودخواهي اجتماعي تبديل شده است».
ولي باين سخن چند خُرده توان گرفت : نخست نيكخواهي و اندوه‌خواري و داددوستي و مانند اينها كه گفته مي‌شود ، بآخشيج خودخواهيست. آنها را خودخواهي ناميدن جز زورگويي شمرده نتواند بود. در نشستهاي گذشته در اين باره سخنان بسيار رانديم.
دوم اين خيمها چندان بستگي به «اجتماع» يا همزيستن با ديگران ندارد. اگر كساني در بيابان زاييده شوند و در بيابان زندگي كنند باز داراي اين خيمها خواهند بود. مثلاً ايلهاي كوچ‌نشين ايران كه از زندگاني توده‌اي بهره بسيار كم ميدارند و خود بهم‌زننده‌ی زندگاني «اجتماعي» هستند ، اين خيمها در آنان كمتر از ديگران نمي‌باشد.
درباره‌ی مردان وحشي نيز جمله‌هاي اين نامه‌نويس راست نيست. زيرا آنان با همان وحشيگري از اين خيمها بي‌بهره نيستند. چيزي كه هست اين خيمها در آنان ناتوانست.
ما اين زمينه را بارها روشن گردانيده‌ايم. بارها گفته‌ايم آدمي كه داراي دو دستگاه جان و روانست ، اين دو دستگاه همچون دو كفه‌ی ترازوست كه همانكه يكي به بالا رفت آن ديگري به پايين خواهد افتاد. يك آدمي گاهي روانش نيرومند است و خيمهاي رواني او بر خيمهاي ناستوده‌ی جانيش چيره مي‌باشد و گاهي بوارونه‌ی اينست و خيمهاي جاني چيره است.
همچنان گفته‌ايم : آدمي اگر بحال خود بماند (و فرهنگي نبيند) سرشت جاني او چيره خواهد بود و خيمهاي ستوده‌ی رواني او جز ناتوان نخواهد بود.
در مردمان وحشي همين حالست. چون فرهنگ نديده و خودرو بار آمده‌اند ، سرشت جاني چيره است و خيمهاي رواني درميان آنان بسيار ناتوان است.
آنچه استواري اين گفته‌هاي ما و سستي گفته‌ی اين نامه‌نويس را روشن تواند گردانيد آنست كه شما اگر بميان وحشيان آفريقا برويد و از همان مردم آدمخوار يام‌يام يكي را برگزينيد و با خود همراه و همدم گردانيده از ميان آن مردم بيرون آوريد و در همان تنهايي آميغهاي زندگاني را بيش يا كم باو ياد دهيد ، خواهيد ديد كه تكان خورد و پس از كمي رفتارش ديگر گرديد.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 17

🔸 چون الكساندر از مصر به فنيقيا بازگشت ، داريوش نامه‌اي باو نوشته و فرستادگاني فرستاد تا ميانجيگري كنند و چنين درخواسته بود كه الكساندر هزار تالنت فديه‌ی دستگيران را گرفته آنان را رها گرداند و براي آنكه دوستي در ميانه برپا شود همگي سرزمينهاي آنسوي رود فرات ازآن الكساندر باشد و نيز او يكي از دخترهاي داريوش را به زني خود گيرد. و چون الكساندر اين پيشنهاد را با دوستان خود در ميان نهاد پارمنيو بنوبت خود چنين گفت : «من اگر الكساندر بودم بيدرنگ اين پيشنهاد را مي‌پذيرفتم.» الكساندر در پاسخ او گفت : «من هم اگر پارمنيو بودم همچنين مي‌كردم.» اما پاسخي كه او بنامه‌ی داريوش داد اين بود كه داريوش بايد آمده خود را باو بسپارد وگرنه او بحركت آمده داريوش را از هر كجا باشد بدست خواهد آورد. ولي چون پس از اندكي زن داريوش بهنگام بچه ‌زادن بدرود زندگي گفت ، الكساندر سخت متأثر گرديده از آن پاسخي كه فرستاده بود پشيمان گرديد و هميشه غمگين بود كه چرا فرصت را از دست داده و به مهر و نيكي پاسخ نفرستاده. بهرحال براي خاك سپردن زن داريوش از هيچ‌گونه شكوهي دريغ نداشت. در ميان خواجه‌سرايان كه پرستاري زن داريوش ميكردند و همراه او اسير افتاده بودند يكي ترئيوس1 نام بود. او خود را از لشكرگاه يونانيان بيرون انداخته و بر اسبي سوار گرديده خود را به داريوش رسانيد و خبر مرگ زن او را داد. داريوش از شنيدن آن بر سر خود كوفته اشك‌ريزان بشيون پرداخته چنين گفت : «بدبخت ايرانيان! اين بس نبود كه زن و خواهر2 پادشاه ايشان اسير افتاده باشد كه اكنون هم در اسيري مرده ، گمنام و خوار زير خاك رفت.» خواجه‌سرا باو پاسخ داده چنين گفت : «هرگز اي پادشاه! در اين زمينه شما نبايد ايرانيان را بدبخت بشماريد. درباره بانوي شما استاتيرا تا زماني كه زنده بود و درباره‌ی مادر و فرزندان شما آنچه من مي‌دانم اينست كه هيچ چيزي را از خرسندي پيشين خود كم ندارند مگر پرتو رخسار شما را و آن را نيز بخداي خود اهورمزد اميدوارم كه بزودي خواهند دريافت. بانوي شما چون مرد يقين بدانيد كه نه تنها با آيين پرشكوهي بخاكش سپردند بلكه دشمنان شما از اشك ريختن برو هم خودداري ننمودند. زيرا الكساندر بدانسان كه در ميدان جنگ سخت و بيباك است پس از انجام جنگ رادمرد و مهربان مي‌باشد.» از اين سخنان داريوش را درد و اندوه دو برابر شده درباره‌ی خواجه‌سرا به شك افتاد و اينبود كه او را به كناري در گوشه خلوت چادر كشيده چنين گفت : «ترئيوس ، گويا شما دل از من كنده بيكبار ماكدوني شده‌ايد. اگر هنوز مرا خواجه‌ی خود مي‌شماري من تو را سوگند مي‌دهم به فروغ ميثرا3 راست بگو ببنيم آيا من براي بدبختيهاي استاتيرا در زمان زندگي يا در مرگش شيون ننمايم؟
آيا در زمان زندگي او آسيبي روي نداده كه من بايد بيش از همه دل‌آزرده آن باشم؟! آيا اين چگونه باور كردنيست كه جواني همچون الكساندر به زن دشمن دست يابد و با او تا آن اندازه بنوازش و احترام رفتار نمايد و اين رفتار او نتيجه‌ی آن گمان دلگدازي نباشد كه مرا بيش از همه رنجور مي‌دارد؟!» چون پادشاه اين سخنان را گفت ترئيوس خود را بپاهاي او افكنده التماس كرد كه بيهوده الكساندر را نكوهش نكند و درباره‌ی زن و خواهر خود بدگمان نباشد و بدينسان او را از بدگمانيهاي دل‌آزاري كه داشت بيرون آورده آگاهش گردانيد كه الكساندر كه باو چيره گرديده در سايه‌ی خويهاي پاك خود سرشت ديگري جز از سرشت آدميان دارد و بايد او را دوست داشته دلداده‌ی پاكدليش گرديد. زيرا او كه با خشم و دشمني با مردان ايران آنهمه روبرو گرديده هرگز با خنده و خوشي با زنان ايران روبرو نگرديده. اين سخنان را گفته با سوگندهاي بسيار سخت راستي آنها را به اثبات مي‌رسانيد و هنوز او به ستايش الكساندر و شرح برگزيدگيهاي وي را دنباله مي‌داد كه داريوش او را بحال خود گزارده و به اينسوي چادر نزد درباريان و نزديكان خود بازگشت و در اينجا دستهاي خود را بآسمان بلند ساخته چنين گفت : «اي خدايان خاندان و كشور من! از شما خواستارم مرا فيروزي دهيد كه بكارهاي خود ساماني داده اين كشور و پادشاهي را بدانسان كه از پيشينيان خود گرفته‌ام به پسينيان بازگزارم و به الكساندر پاداشي كه در سايه‌ی آن مهربانيها و نيكخوييهاي خود سزاوار است بدهم و هرگاه سرنوشت من ديگر است و زمان سپري شدن پادشاهي ايرانيان فرارسيده و خدايان بر فيروزي من رشك برده ويراني ما را خواسته‌اند پس از شما خواستارم كه كسي جز الكساندر جانشين من نگرديده پاي بر روي تخت كوروش نگزارد.» اينست آنچه كه بيشتر تاريخنگاران آورده‌اند.
1ـ Trieus
2ـ مقصود اينست كه آن زن خواهر خود داريوش هم بوده.
3ـ Mithras خداي معروف ايرانيان بت‌پرست كه بجاي زئوس يونانيان مي‌باشد.

🔶 بهانه یکی دو تا نیست

🔸2- شما چه نتیجه‌ای میخواهید؟!..

(بخش سوم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸در زندگانی هر مرد باخردی باید در جستجوی دو چیز باشد : یكی نیكی و پاكی خودش و خاندانش ، دیگری نیكی و پاكی توده‌اش ، و در این راه ما ، هر دو نتیجه درمیانست و ما دوری یا دیری هم نمی‌بینیم.

🔸اگر اندیشه‌ی شما آنست كه ما با این كیشها و گمراهیها و دسته‌بندیها نجنگیم و درپی انداختن آنها نباشیم و همچون دیگران با همه‌ی نادانیها ساخته بالشویكی را با آیت‌الله‌پرستی در یكجا گرد آوریم و میهن‌پرستی را با هواداری از حافظ و خیام سازش دهیم در آن حال چه نتیجه‌ای در دست خواهیم داشت؟!.. دیگران چه نتیجه‌ای می‌برند كه ما بریم؟!..

🔶 در پیرامون روان
نشست پنجم : دين در زمينه‌ی خود كمتر از دانشها نيست
تکه‌ی 5

🔸 همين آزمايش را درميان ايلهاي كوچ‌نشين نيز بكار توان زد. مثلاً لرها و كوه‌كيلويه‌ايها كمي بهتر از وحشيان آفريقا مي‌باشند و در زندگاني جز راهزني و تاراجگري نمي‌شناسند. در همان حال اگر شما به ديهي از ديههاي ايشان رويد و زماني (مثلاً يك ماه) به پند دادن پردازيد و بدي راهزني و تاراجگري و زيانهاي آنها را بازنماييد و از سود كشاورزي و گله‌داري و همدستي با ديگران داشتن و مانند اينها گفتگو كنيد ، هرآينه در آنان خواهد هَنايد و آنان را براه خواهد آورد. زيرا اين كوششهاي شما بفهمها و خردهاي ايشان تكان داده سرشت رواني آنان را نيرومندتر خواهد گردانيد.
اگر گفته‌ی نامه‌نويس راست بوده كه اين خيمها در آدمي «اكتسابي» يا پديد آمده از «اجتماع» بودي ، بايستي سالها بگذرد تا يك دسته از مردمان وحشي آفريقا يا از ايلهاي كوچ‌نشين آسيا داراي اين خيمها گردند. در حالي كه چنين نيست.
يك نكته‌ی ديگر كه راست نبودن سخن نامه‌نويس را مي‌رساند آنست كه چنانكه گفته‌ايم آدمي در حال آنكه نيكخواهي و اندوه‌خواري بديگران و داددوستي و اين خيمها را ميدارد ، آن خودخواهي را نيز داراست. يك رشته كارهايش نيز از آن راه است. پس گفتن اينكه : «همان خودخواهي فرديست كه بخودخواهي اجتماعي تبديل يافته» راست نيست. از هر راه كه درآييم استواري گفته‌هاي ما پيداست.
يك سخن ديگر نامه‌نويس آنست كه اين خيمها كه ما از آدمي مي‌شماريم در بسياري از جانوران نيز هست. آنها نيز نيكخواهي بهم ميدارند كه نامه‌نويس دو داستاني هم از آهوان و فيلان ياد كرده است.
اين ايراد را بارها شنيده‌ايم. ولي بايد دانست كه اين داستانها كه از همدستي چهارپايان و مرغان با يكديگر و دلسوزي و نيكخواهي ايشان بهمديگر گفته مي‌شود ، چيزهايي كه از راه جستجو يا آزمايش بدست آمده و ارزش دانشي پيدا كند نيست. بيشتر آنها را شكارچيان گفته‌اند و بزبانها افتاده و هنوز دانشمندان بآنها نپرداخته‌اند. رويهم‌رفته بيچون و چرا نتوان پذيرفت. اينست ما اكنون بپاسخي بآنها نياز نمي‌داريم. اگر زماني آمد و چيزهايي از راه دانش بدست آمد ، در آن هنگام بايد ديد چيست.
جانوراني كه درميان هستند ، چه از مرغان و چه از گوشتخواران و چه از گياهخواران ، ما آشكارا مي‌بينيم كه اين خيمهاي ستوده را نمي‌دارند. همان آهو را مي‌بينيم كه چون يكي بيفتد و پايش بشكند ، ديگري را پروايي نيست. از بوزينه همين را مي‌بينيم. با اين حال چه جاي آنست كه بداستانها و افسانه‌هاي شكارچيان كه بيشترشان دروغگو باشند گوش دهيم.

در اين نشست كه به دو نامه پاسخ دادم چند نكته را روشن گردانيدم :
١ـ گفتگوي ما درباره‌ی روان بيش از همه ، از ديده‌ی پروا به نيك و بد زندگانيست ، يك جُستار خشك ديني را دنبال نمي‌كنيم. ما دين را نيز جز براي بهتر گردانيدن زندگاني نمي‌خواهيم.
٢ـ دين بآن معني كه خواست ماست خود دستگاهيست و زمينه‌اي براي گفتگوهاي خود ميدارد كه ويژه‌ی آنست. ليكن در همان حال با دانشها همدوش است و با هم بستگيها مي‌دارند.
٣ـ خيمهاي ستوده‌ی آدمي (خيمهاي رواني) از گوهر اوست و در سايه‌ی فرهنگ يا زندگاني توده‌اي پديد نيامده است و نمي‌توانست بيايد.

[پایان این نشست]

🔶 بهانه یکی دو تا نیست

🔸3ـ یك ناپاكی كه از كسانی سرمیزند

(بخش چهارم ـ پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸در جنبش مشروطه‌خواهی نیز دسته‌های انبوهی از ملایان و درباریان و دیگران با آن دشمنی نشان دادند و در برابرش ایستادگی نمودند ، ایلها را به تاخت و تاراج برانگیختند ، در همه جا مردم عامی را بر آن برآغالانیدند ، پای لشکر بیگانه را به كشور باز كردند ، و چون در نتیجه‌ی همین كارشكنیها جنبش نتیجه‌ی درستی نداد ، آن زمان زبان به ریشخند و سركوفت باز كرده چنین گفتند : «دیدید پیش نرفت!» یا چنین گفتند : «این هم مشروطه‌ی شما !».

🔸 هر كسی در نوبت خود «یك نفر» است. هر كسی پاسخده كارهای خودش می‌باشد. یك كاری كه پیش رود راهش همینست كه هر كسی در نوبت خود به آن پشتیبانی كند.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 18

🔸 باري الكساندر همگي سرزمينهاي آسيا را در آنسوي رود فرات ازآن خود ساخته آهنگ روبرو شدن با داريوش كرد كه اين هنگام با يك مليون سپاه بر سر او مي‌آمد. اين جنگ بزرگ كه رويداد جايگاه آن نه آربلا1 بوده چنانكه بسياري از مؤلفان نگاشته‌اند بلكه جاي ديگري بنام گايوگاملا2 بوده كه معني آن در زبان خود ايشان «خانه‌ی شتر» مي‌باشد.3 زيرا يكي از پادشاهان باستان ايران بدستياري شتر تندروي از گزند دشمنان كه او را دنبال ميكردند رها شده بوده اين است كه بنام قدرداني اين زمين را جايگاه آن شتر ميگرداند و پاره‌اي آباديها را در آن نزديكي وقف نگاهداري آن چهارپا مي‌كند. بهرحال در ماه بوئيدروميون4 نزديك به آغاز جنگ موسترييس5 كه مردم آتن دارند شبي ماه گرفت و در شب يازدهم پس از آن حادثه بود كه دو لشكر ايران و ماكدوني در آن بيابان با يكديگر روبرو ايستادند. در اين شب داريوش لشكر خود را آراسته نگاهداشته بدستياري مشعلها به نگريستن آنها پرداخت. از آنسوي الكساندر چون سپاهيان او بخواب رفتند خود او در پيش روي چادر بهمراهي كاهنش آريستاندير بيك رشته پرسشهاي نهاني پرداخته قربانيها بنام خداي فيار6 نمود. در اين هنگام سركردگان او بويژه پارمنيو چون ميديدند كه سراسر آن بيابان را از كوه نيفاتيس7 تا كوه كوردوآيان8 ايرانيان فرا گرفته‌اند و از هر سوي روشنايي آتشها و مشعلهاي آنان نمايان است و هياهوي آنان از دور همچون غرش درياي دوري بگوش مي‌رسد از اين باره سخت سراسيمه گرديده با يكديگر بگفتگو برخاسته همگي بر آن شدند كه جنگ ايشان با اينهمه سپاه انبوه در روشنايي روز سخت بيمناك و ناپسند مي‌باشد و اينبود نزد الكساندر آمده از او درخواست نمودند كه همان شبانه جنگ آغاز كرده باري در سايه‌ی تاريكي شب خود را از گزند آن سپاه بيكران نگاهدارند. الكساندر در پاسخ ايشان چنين گفت : «من نمي‌خواهم فيروزي را با دزدي بدست بياوردم.» برخي از ايشان اين پاسخ را كودكانه شمرده ارجي نگزاردند ، برخي ديگر آن را دليل پشتگرمي او شمرده دانستند كه او بر فيروزمندي خود اميدوار است و نيز آينده را نيك سنجيده مي‌خواهد داريوش اگر اين بار هم شكست يافت گناه را بگردن شب نياندازد ، بدانسان كه در شكستهاي پيش بگردن كوهها و درياها مي‌انداخت بلكه آشكار بشناسد كه بخت ازو برگشته و بار ديگر به آزمودن سخت برنخيزد.
و چون سركردگان از او اين پاسخ را شنيدند از گرد وي بيرون رفتند و او بازمانده شب را آسوده‌تر از ديگر شبها خوابيد و چون بامداد زود سركردگان بچادرش آمدند و او را با آن آسودگي در خواب يافتند سخت در شگفت شدند و چون وقت ميگذشت كه نبايستي منتظر بيدار شدن او باشند پارمنيو بر سر بالين وي رفته دو يا سه بار او را بنام خود صدا كرد و چون بيدارش كرد چنين گفت : چگونه روزي كه جنگ بسيار بزرگي را در پيش داريد اينگونه آسوده خوابيده‌ايد؟ تو گويي پيش از دست زدن بجنگ فيروزي را بچنگ آورده‌ايد كه چنين مطمئن مي‌باشيد؟!

1ـ Arbela اربيل كنوني
2ـ Gaugamela
3ـ اين گفته‌ها گويا درست نباشد اگرچه جزو نخست كلمه با فارسي بودن تناسب دارد ولي جزو دوم ميرساند كه كلمه عربي يا آرامي باشد.
4ـ Boedromion
5ـ Mysteries
6ـ Fear
7ـ Niphates
8ـ Gordysean

📘 در پیرامون روان

🖌 احمد کسروی

🔹نشست پنجم (در یکجا)

🔸 دین در زمینه‌ی خود کمتر از دانشها نیست