📘 در پیرامون روان

🖌 احمد کسروی

🔹نشست پنجم (در یکجا)

🔸 دین در زمینه‌ی خود کمتر از دانشها نیست

🔶 گفت و شنید (2)

(همه‌ی بخشها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پیمان سال ششم)

🔶در پیرامون روان
نشست ششم : ما روان را بدانسان كه فهميده‌ی ديگرانست نمي‌شناسيم
تکه‌ی 1

🔸براي اين نشست گفتگويي در انديشه مي‌داشتم. ولي مي‌بايد آن را بكنار گزارم. امروز جواني كتابي بدست من داد كه چون نگاه كردم ديدم از نوشته‌هاي شادروان دكتر ارانيست كه زير عنوان «بشر از نظر مادّي» بچاپ رسيده و چند ساتي [صفحه] را از آن خواندم. اينست ميخواهم گفتگومان در آن زمينه باشد.
آن جوان ميخواست من اين كتاب را خوانده در برابرش كتابي نويسم. من از اينجا به نكته‌اي پي بردم. ما چون نام روان مي‌بريم و آن را جز تن و جان مي‌شماريم ، از اينجا يك بدفهمي بميان مي‌آيد. كساني مي‌پندارند كه ما درباره‌ی روان همان باور را ميداريم كه صوفيان و پيروان كيشها داشته‌اند.
صوفيان و پيروان كيشها تن را قالبي يا قفسي شناخته همه‌ی كارهاي آدمي و نشانه‌هاي زندگي را كه دروست ازآن روان مي‌شمارده‌اند. كساني مي‌پندارند كه ما نيز بآن باوريم و اينست جستجوهايي را كه دانشمندان درباره‌ی آدمي و همبستگي دريافتها و سَهِشها بآن كرده‌اند بآخشيج گفته‌هاي ما مي‌شناسند.
بارها ديده‌ام كساني چنين ايراد مي‌گيرند : كسي كه خشم مي‌گيرد مي‌بينيم كه تنش مي‌لرزد. كسي كه شرم مي‌كند رنگش سرخ مي‌شود. اگر اينها از روانست پس به تن چه كار دارد؟!. از اين ايرادها و مانندهاي آن پيداست كه سخنان ما را نفهميده‌اند. چيزي شنيده و از دور ايستاده بايراد پرداخته‌اند.
من در نشستهاي گذشته روشن گردانيدم كه خواست ما از گفتگويي كه درباره‌ی روان مي‌كنيم بيش از همه نشان دادن سرشت نيك و ستوده‌ی آدميست ، نشان دادن آن گوهريست كه آدمي فزونتر از جانوران مي‌دارد و او را برگزيده‌ی آفريدگان مي‌گرداند. به هر حال ما روان را بدان گونه كه فهميده‌ی صوفيان و پيروان كيشها بوده نمي‌شناسيم.
آن سخناني كه دانشمندان درباره‌ی دريافتها و سهشهاي آدمي و همبستگي آنها با مغز مي‌گويند ، ما هيچگاه انكار نمي‌كنيم و هيچگاه خواستمان آن نيست كه همه‌ی كارها از روانست و خود يكسره آنها را بانجام ميرساند. هيچگاه خواستمان آن نيست كه تن آدمي همچون غلاف يا قفس است.
ما در نوشته‌هاي خود بارها مثل زده گفته‌ايم : داستان تن و جان با روان داستان اسب با سوار آنست. يك آدمي كه سوار اسب گرديده پيداست كه اسب جدا و سوار جداست و هر يكي از آنها سَهِشها و دريافتهاي ديگري مي‌دارد كه چه‌بسا با هم ناسازگار است. ولي اگر سوار توانا باشد لگام اسب را استوار گرفته او را راه تواند برد و خواهاكها و سَهِشهاي خود را بدستياري آن بكار تواند بست.
اين مثل براي روشني سخنست و در اينجا اين نكته را روشن مي‌گرداند كه تن و جان در تنهايي چيزيست و داراي سهشها و دريافتها مي‌باشد. روان نيز سهشها و دريافتهايش را بدستياري همان تن و جان بكار مي‌بندد. افزار كارهاي او تن و جانست.
روزي يكي چنين مي‌گفت : «كسي كه مريض مي‌شود ما مي‌بينيم حواس او نيز از كار مي‌افتد». اين را دليل مي‌آورد كه دريافتها و سهشهاي آدمي همه از تن مادّي اوست و ميخواست ايرادي بگفته‌هاي ما بگيرد.
گفتم : سخنتان درباره‌ی بيمار راستست. ولي ما نخواهيم توانست با اين ايرادها از سخناني كه درباره‌ی روان گفته‌ايم و خود چيزهاي بسيار روشن و آشكاريست بازگرديم. اگر دشواريهايي درميانست بايد دانشمندان يا ما از راهش بآنها درآييم و دشواري را از ميان برداريم. مثلاً داستان بيمار و از كار افتادن دريافتهاي او كه شما مي‌گوييد ، ايرادي بما نيست. زيرا ما نگفته‌ايم كه روان خود يكسره درمي‌يابد يا كارهايي بانجام ميرساند.كارهاي روان بدستياري تن و جانست و چون تن و جان بيمار بود ، روان از كار باز خواهد ماند.
اين كسان بايد كتابهاي ما را بخوانند و سخنان ما را نيك فهمند. اما درباره‌ی كتاب دكتر اراني ، چند ساتي را كه از آغازش خواندم ، شادروان دكتر بگفتگو از آدمي پرداخته و آن را از ديده‌ی دانشهاي مادّي زير جستجو گرفته. آنچه من ديدم در اين زمينه است كه سرچشمه‌ی همه‌ی دريافتها و سهشهاي آدمي مغز اوست ، و براي بسياري از دريافتها و سهشها جايگاهي در مغز نشان داده است. اين جمله‌ها را براي نمونه از گفته‌هاي او مي‌آورم :
«در دوره‌هاي گذشته روح را موجود مستقل مي‌دانستند. حكماي قديم يونان مانند بقراط محل روح را در سلسله‌ی عصبي مي‌دانستند. دكارت روح را موجود سيالي فرض مي‌كرد. عرفان عقيده داشت روح بجسم عاشق مي‌شود. علم جديد خط قرمز بروي اين موهومات كشيده ثابت نموده است كه روح بعنوان موجود مستقل وجود ندارد بلكه مجموعه‌اي از خواص مادّه است.
هوش ، ذكاوت ، اراده ، از خواص طبقه‌ی خاكستري خارج دماغ بزرگ است. اگر دماغ كبوتري را بردارند نمي‌ميرد. ولي اراده‌ی وي سلب مي‌شود. مثلاً اگر غذا بدهند ميخورد و هضم ميكند و اگر ندهند و دانه را نزد وي بريزند (نمي‌خورد) و از گرسنگي مي‌ميرد.»

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 19

🔸 الكساندر لبخندي زده چنين گفت : «مگر اين چنين نيست؟! باري نه اينست كه ديگر نياز نداريم در اين بيابانهاي بيكران و ويران از دنبال داريوش گرديده براي جنگ كردن جستجوي او بنماييم؟!» راستي هم او نه پيش از جنگ اين ‌چنين استواري از خود نشان مي‌داد در گرماگرم جنگ نيز همچنان استوار بود و خودداري شگفتي مي‌نمود. با آنكه جنگ چون درگرفت تا ديرزماني پياپي حال ديگري پيدا ميكرد و سرنوشت آن دانسته نبود. دست چپ سپاه الكساندر كه سركرده‌ی آن پارمنيو بود سوارگان باختر چنان حمله‌ی سختي بر سر آن آوردند كه ماكيدونيان ايستادگي نتوانسته ميدان دادند و پراكندگي بايشان راه يافت. در اين هنگام مازايوس1 يك دسته از سپاهيان را روانه ساخته بود كه گرديده بناگاه سپاهيان ماكيدوني را پيدا كرده پاسباني را كه براي نگهداري بنه برگمارده‌اند بكشند و چون اين خبر به پارمنيو رسيد سخت پريشان گرديده كسي نزد الكساندر فرستاده پيغام داد كه اگر دسته‌اي از سپاه را براي نگهداري بنه نفرستي همه‌ی لشكرگاه و مالهايي كه داريم از دست ما خواهد دررفت. اين پيام هنگامي به الكساندر رسيد كه براي فرمان حمله دادن آماده ميشد و چون پيام را شنيد گفت به پارمنيو بگوييد شما گويا هوش خود را از دست داده‌ايد يا از سختي كار جنگ اين درنمي‌يابيد كه سپاهيان اگر از جنگ فيروز درآمدند نه تنها مالهاي خودشان مالهاي دشمن نيز بهمراه ايشان خواهد بود و اگر فيروزي نيافتند در اين حال بايد در ميدان جنگ كشته شوند و هرگز نيازي به مال و بنه و اينگونه چيزها نخواهند داشت.
در اين روز الكساندر خطابه‌ی بسيار درازي براي تساليان و ديگر يونانيان خواند و آنان با آوازهاي بسيار بلند پاسخ داده از او درخواستند كه آنان را بر سر ايرانيان بكشاند. الكساندر با دست چپ نيزه‌ی خود را بلند كرده دست ديگر را بسوي آسمان دراز نموده از خدايان چنين درخواست كه اگر او را براستي پسر زیوس مي‌شناسند ياري خودشان را از يونانيان دريغ ندارند و آنان را نيرومند گردانند. اين سخن را كالستينس2 مي‌نويسد. در اين هنگام آريستاندير كاهن كه جامه‌ی بلند سفيدي در بر و تاج زريني بر سر داشت و پهلوي الكساندر سوار بود ناگهان عقابي را در آسمان در بالا سر الكساندر نشان داد كه رو بسوي سپاه دشمن در پرواز بود. سپاهيان از ديدن آن مرغ به هيجان آمدند و همديگر را تحريك كردند كه بيك ناگاه سوارگان از جا جنبيده تاخت سختي بردند. نيز فوجهاي پيادگان از پشت سر بجنبش درآمدند. ليكن پيش از آنكه اينان بصف يكم سپاه دشمن برسند و زد و خورد آغاز نمايند ايرانيان خود را پس كشيدند. الكساندر بتندي از دنبال آنان تاخت و اين دنبال كردن گريختگان او را بميان رزمگاه كشانيد آنجا كه خود داريوش ايستاده بود. الكساندر او را از دور مي‌ديد كه مردي خوشرو و بلندبالايي بر روي گردونه‌ی بلندي ايستاده و سوارگان كه پاسبانان خاص او و از بهترين جنگجويان بودند از هر سوي گرد او را فراگرفته‌اند. ولي فشار الكساندر بر گريختگان چندان سخت بود كه آنان را بر ديگران كه هنوز از جاي خود تكان نخورده بودند فشرده براي هيچ كسي مجال دست گشادن و جنگ كردن نداد. مگر اندكي از دليران و بيباكان كه ايستادگي كرده و همگي آنان كشته شدند و تن‌هاي ايشان رويهم ريخته زير پاي اسبها جان سپردند. داريوش كه اينزمان مي‌ديد همه چيز را باخته و دسته‌ي سوارگاني كه در پيش روي او بپاسباني ايستاده بودند همه شكست خورده بسوي پشت‌سر فشار مي‌آورند و با اين‌ حال راه براي راندن گردونه يا بازگردانيدن آن نيست. گذشته از آنكه لاشه‌هاي مردگان كه بر گرداگرد او افتاده و پشته‌ها برآورده بودند چندان انبوه بودند كه اسبها را از پيش رفتن مانع مي‌شد و گردونه را راهي براي تكان خوردن نبود از اين جهت بهتر آن ديد كه دست از گردونه و ابزارهاي جنگي خود بردارد و چنانكه نوشته‌اند بر يك مادياني كه از كره‌اش جدا كرده بودند نشسته روي به گريختن نهاد. با اينهمه بآساني نميتوانست جان بدر برد ، اگر اين نبود كه پارمنيو كساني را از دنبال الكساندر روانه ساخته و باو پيغام داد كه چون دسته‌هايي از سپاهيان ايران هنوز در برابر او سخت ايستادگي مينمايند او هم بازپس گشته ياوري كند. درباره‌ی پارمنيو اين بدگماني هست كه در اين جنگ جانسپاري ننموده چنانكه ميبايست نميكوشيد و اين يا بجهت سالخوردگي او بوده كه پيري دليري و توانايي را از دست او گرفته بوده و يا چنانكه كاليستينس مي‌گويد : او در نهان الكساندر را دوست نداشته بپيشرفتها و فيروزيهاي او رشك مي‌برده است.

1ـ Mazaeus
2ـ Callisthenes مورخ معروف

🔶 ملایان شوشتر بخوانند

(بخش یکم)

🖌 محمدعلی امام

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸شما در این كشور چه كاره‌اید؟ در برابر نان و دیگر خوراكها كه میخورید ، رختها كه می‌پوشید ، خانه كه می‌نشینید ، و دیگر دربایستهای زندگی كه از آنها بهره می‌برید و هر یك ساخته و پرداخته‌ی دست صدها رنجبر است ، چه احتیاجی از احتیاجات توده را برمی‌آورید؟ آیا كسی كه در كشوری زیست میكند و از دسترنج دیگران برخوردار می‌شود و خود كاری ، كاری كه احتیاجی از احتیاجهای زندگی توده را برآورد ، انجام نمیدهد مفتخوار نیست؟!. آیا آنچه خورَد و پوشد و نوشد بر او ناروا نمی‌باشد؟!..

🔸از هنگامی كه شما (حفظه‌ی دین) پدید آمدید و دستگاه دینفروشی گستردید اینهمه پراكندگی میانه‌ی مسلمانان راه یافت و اندازه‌ی خواری و زبونی دین بجایی رسیده كه امروز پیروان آن در سرتاسر كشورهای اسلامی از مراكش گرفته تا ملایو و از دریاچه‌ی اورال تا دریای هند همگی در زیر دست دولتهای زورمند آسیا و اروپایند

تا بکی جان کندن اندر آفتاب ای رنجبر
ریختن از بهر نان از چهر آب ای رنجبر؟
زینهمه خواری که بینی زافتاب و خاک و باد
چیست مزدت جز نکوهش یا عتاب ای رنجبر؟
از حقوق پایمال خویشتن کن پرسشی
چند میترسی ز هر خان و جناب ای رنجبر؟
🔸🔸
آنکه خود را پاک میداند ز هر آلودگی
میکند مردارخواری چون غراب ای رنجبر
گر که اطفال تو بی‌شامند شبها باک نیست
خواجه تیهو می‌کند هر شب کباب ای رنجبر

شادروان پروین اعتصامی

🔶 در پیرامون روان
نشست ششم : ما روان را بدانسان كه فهميده‌ی ديگرانست نمي‌شناسيم
تکه‌ی 2

🔸 در اين باره نخست بايد دانست كه اين گفته‌ها پيش از سخنان ما گفته شده. سخنان ما تازه‌تر از اينهاست. اگر دكتر اراني زنده بودي و سخنان ما را شنيدي گمانِ بيشتر آنست كه تكاني در انديشه‌ی او پديد آمدي.
دوم اين چيزها كه دكتر اراني و ديگر پيروان فلسفه‌ی مادّي نوشته‌اند هنوز بيگمان نشده و كساني از دانشمندان اروپا آخشيج آنها را نوشته‌اند. از جمله فلاماريون دانشمند ستاره‌شناس فرانسه‌اي كتابي زير عنوان «رازهاي مرگ» نوشته كه بفارسي نيز ترجمه شده كه باشد كساني از شما آن را خوانده‌اند. در اين كتاب فلاماريون بگفتار درازي در برابر گفته‌هاي پيروان مادّيگري برخاسته ، و چون برخي از نوشته‌هاي او درخور ارجست تكه‌هايي نيز از آن بعنوان نمونه برايتان مي‌خوانم. مي‌گويد :
«حال ببينيم مغز چيست؟. مغز عضو فكر است و در اين ترديدي نيست. ولي از طرف ديگر برخلاف عقايد متقدمين تمامي آن نيز براي فكر و زندگي لازم نيست. دوست دانشمند من (ادموند پريه) در فرهنگستان علوم در جلسه‌ی ٢٢ دسامبر ١٩١٣ چنين گفت : مردي مغزش به يك مجموعه‌ی چركي مبدل شده بود و معهذا بدون هيچ گونه درد و اختلال روحي تا يك سال بزيست.
در ژوييه‌ی ١٩١٤ دكتر هالوپر در هيئت جراحان چنين بيان كرد : دختر جواني بواسطه‌ی سقوط از قطار مغزش آسيب ديده بود. قسمتي از استخوان را برداشتم و در معاينه‌ی مغز ديده شد كه قسمت عمده‌ی آن بكلي له شده است.
اگرچه معالجات طبي نمي‌توانند عضو لطيفي چون مغز را پس از له شدن بحال اوليه برگردانند معذلك بيمار نجات يافت.
در ٢٤ مارس ١٩١٧ در فرهنگستان علوم ، دكتر كپن سرباز مجروحي را عمل كرد و قسمتي از مغز را برداشت. مريض شفا يافت بدون آنكه در حالات روحي او اختلالي ايجاد شود.
از اين مثالها فراوان مي‌توان ذكر كرد. ولي به اِطاله‌ی كلام نپردازيم.
چيزي كه هست در اين قبيل موارد قسمتي از مغز باقي خواهد ماند و همين يك قسمت ولو آنكه مقدار كمي هم باشد ، مورد استفاده‌ی روح قرار خواهد گرفت.
اگر متخصصين فن كالبدشكافي ، روح را در نوك چاقوي خود نمي‌يابند بدليل اينست كه روح آنجا نيست و اگر پزشكان و فيزيولوژيستها قواي روحي انسان را خاصيت مادّه‌ی مغز مي‌پندارند در اشتباه بزرگي هستند. در وجود انسان غير از مادّه‌ی خاكستري و سفيد مغز چيز ديگري هم هست».
اين هم گفته‌هاي فلاماريون. اگرچه من باين دانشمند فرانسه‌اي چندان دلگرمي نمي‌دارم و بسياري از سخنان او در همين كتاب جز از روي پندارپرستي نيست ، ولي چون اين تكه‌ها رويه‌ی دانشي مي‌دارد و داستان آزمايشهاييست كه دانشمنداني كرده‌اند مي‌بايد ارج گزاريم و شما مي‌بينيد كه اينها بوارونه‌ی گفته‌هاي دكتر ارانيست. اين را مي‌گويم تا بدانيد كه اين سخنان درميان خود دانشمندان بيچون و چرا نگرديده.
اگر گفته‌هاي دكارت و ديگران درباره‌ی روان خام مي‌بوده دليل اين نيست كه هرچه پيروان مادّيگري در برابر آنها گفتند بيچون و چرا پذيرفته شود.
سوم اين جُستار كه دريافتها و خواهاكها همبستگي با مغز دارد چندان كه پنداشته مي‌شود ، ناسازگار با گفته‌هاي ما نيست. زيرا چنانكه بارها روشن گردانيده‌ايم ما جانوران را به همان گونه مي‌شناسيم كه دانشها نشان مي‌دهد. درباره‌ی كارهاي تني و مغزي آنها هرچه دانشمندان با دليل بگويند ما پذيرفته‌ايم و مي‌پذيريم. آدمي نيز از روي سرشت جاني همان حال را دارد. اگر اين روشن گرديده كه سرچشمه‌ی دريافتها و خواهاكهاي آدمي مغز اوست ما در زمينه‌ی دريافتها و خواهاكهاي جاني ايرادي نخواهيم داشت. اينها ناسازگار با گفته‌هاي ما نيست.
گفتگوي ما همه درباره‌ی دريافتهاي روانيست. گفته‌هاي پيروان مادّيگري در اين باره با آميغهايي كه ما مي‌دانيم راست نمي‌آيد. نيك روشنست كه جستجوي آنان در اين زمينه خامست ، نارساست.
زيرا چنانكه ديديد آنان اين بخش از خيمها و دريافتهاي آدمي را كم شناخته بلكه هيچ نشناخته‌اند و آدمي را از هر باره با چهارپايان يكسان گرفته از برتريها و فزونيهاي آدمي كه بسيار روشنست چشم پوشيده‌اند. ديگر چه خامي بدتر از اين؟!. چه نارسايي بيشتر از اين؟!.

🔶 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

🔍 جستار : دین و دانش ، گرفتاریهای ایران و جهان ، سختی زندگانی کنونی ، جنگ ، مادّیگری ، ماشینیزم ، اقتصاد دادگرانه

📊 شمار ساتها : ۸۷

بازپسین پراکنش : فروردین ۱۳۹۸

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.

🔶 ملایان شوشتر بخوانند

(بخش دوم)

🖌 محمدعلی امام

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

🔸كتاب به خودی خود یا به گفته‌ی شما «فی نفس الامر» ارجی ندارد و اگر در آن اندیشه‌های سودمندی نوشته شده باشد ، اندیشه‌هایی كه به زندگی آدمیانه‌ی توده‌ها سود دهد ارجدار خواهد بود. برعكس اگر در كتاب افكار پست و اندیشه‌های شومی نوشته شده چون وسیله‌ی بازماندن و پراكنده شدن اندیشه‌های زشت و زیان‌آور خواهد شد بسیار پست و بی‌ارج است.

🔸این با بودن هزاران مانندگان شما است كه صدها هزار شعر در دروغ ، تملق ، هزل ، میخوارگی ، جبریگری و حتا بیفرهنگی نسبت به آفریدگار سروده شده و چاپ گردیده ، و حتا شعرهای بیشرمانه‌ی خیام و قاآنی و ایرج میرزا در خانه‌های خود شما راه یافته.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 20

🔸 الكساندر با آنكه از اين بازخواندن كه فيروزيهاي او را ناانجام مي‌گزاشت بددل بود ببهانه‌ی اينكه روز دير شده ديگر نبايد دنبال دشمن شتافت فرمان بازگشت داده بسوي پارمنيو روانه گرديد ولي هنوز در نيمه‌ی راه بود كه شنيد همگي دشمنان از جا كنده شده‌اند و ديگر كسي بازنمانده.
اين جنگ كه بدينسان پايان يافت ، خود پايان يافتن پادشاهي هخامنشيان بود. الكساندر كه از اين پس پادشاه آسيا شمرده مي‌شد سپاسها بر خدايان گزارده قربانيهاي بزرگ نمود و بدوستان و پيروان خود بخششهاي بسزا كرده پول و ديه يا حكمراني شهرها دريغ نداشت. و چون بسيار خواهان اين بود كه يونانيان را بسوي خود بكشد نامه‌اي بايشان نوشت كه ديگر ستمكاري پايان پذيرفته و ايشان از اين پس آزادند و با قانونهاي خودشان زندگي خواهند كرد. به پلاتاييان1 كه نياكان ايشان در زمان جنگ يونانيان با ايرانيان رضايت داده بودند كه سرزمين ايشان جايگاه كارزار باشد بيش از همه مهرباني نموده و بايشان نوشت كه شهر خودشان را بار ديگر آباد گردانند. همچنين بخشي از مال يغما را به ايتاليا براي مردم كروتونا2 فرستاد و اين براي قدرشناسي از مردانگي و غيرت همشهري آنان فااولوس3 كشتي‌گير بود كه چون در جنگهاي ميدي (مادي)4 همه‌ی يونانيان كه در ايتاليا نشيمن داشتند يونان را فراموش كردند. او براي آنكه با برادران خود در آسيب و گزند انباز باشند كشتي با خرج خود راه انداخته خويشتن را بكشتيهاي سالاميس5 رسانيد. اينبود اندازه‌ی قدرشناسي الكساندر از نيكوكاريها كه هرگز هنري يا كار نيكي را بي‌پاداش نمي‌گزاشت.
از آنجا الكساندر روانه‌ی سرزمين بابل گرديد كه سراسر آن بيدرنگ بدست او آمد و در هاكماتان6 جايي را ديد كه از يك شكاف آتش بيرون مي‌جهيد و همچنين چشمه‌ی آبي روان ميگرديد. در جاي ديگري نزديك بآنجا چشمه‌ی نفت سياه را ديد كه بانبوهي از زمين درآمده و روان ميگرديد و درياچه‌اي پديد آورده بود. الكساندر از ديدن آن سخت در شگفت شد و چون اين نفت همينكه بآتش نزديك شد بي‌آنكه آتش بآن برسد روشن گرديده مي‌سوزد. بوميان آنجا براي آنكه نيرو و چگونگي آن را به الكساندر نشان بدهند آن كوچه‌اي كه به نشيمنگاه پادشاه مي‌رفت با قطره‌هاي نفت آلوده گردانيدند و خودشان در آن سر ايستاده مشعلي روشن نمودند كه همينكه آتش روشن شد نفتها آتش گرفته با تندي كه بيرون از پندار هر كس است آتش از اين سر بآن سر رسيده در يك چشم بهم زدن سراسر آن كوچه پر از شعله گرديد.7 در بابل هوا چندان گرم است كه جو را که در زمين مي‌كارند چه‌بسا كه زمين آن را بيرون مي‌اندازد كه تو گويي از سختي بي‌اندازه گرما زمين در جوش و تكان است. از اين سختي گرماست كه مردم آنجا عادت دارند خيكي را پر آب كرده بر روي آن بخوابند. هارپالوس8 كه الكساندر او را بحكمراني بابل گزاشت مي‌خواست كه در باغ حكمراني و پياده‌روهاي آنجا درختها و گياههاي يوناني بكارد و هر درخت و بوته‌اي را در آنجاها بكاشت مگر لبلاب را كه هرچه كاشت نروييد. چرا كه لبلاب از گياهان سردسير است و تاب گرماي آنجا را نداشت.
چون بشهر شوش دست يافتند الكساندر از كوشك پادشاهي آنجا چهل‌هزار تالنت پول سكه زده شده بدست آورد. گذشته از ابزارهاي گرانبهاي فراوان و گنجينه‌هاي انبوهي كه اندازه‌ی ارزش آنها بگفتن درست نمي‌آيد. در ميان آنها باندازه‌ی ارزش پنجهزار تالنت جامه‌هاي ارغوان هرميوني9 بود كه از يكصد و نود سال پيش مانده ولي رنگ آنها چنان تازه و زنده بود كه تو گويي امروز رنگ كرده شده. در اين باره چنين مي‌گويند كه در رنگ كردن آنها انگبين و نيز روغن سفيد با يك رنگ سفيدي بكار مي‌برند و اينست كه با آنهمه مدت دراز تازه مي‌نمايد. دينون اين را نيز گفته كه پادشاهان ايران آب از رودهاي نيل و دانوب خواسته در گنجينه‌هاي خود نگاه مي‌داشتند و اين كار را براي آن مي‌كردند تا بر پهناوري جهانگير پادشاهي خودشان گواهي باشد.
1ـ Plataea كوره‌اي در يونان
2ـ Crotona يكي از شهرهايي كه يونانيان در ايتاليا بنياد نهاده بودند.
3ـ Phayllus
4ـ جنگهاي خشايارشا با يونانيان
5ـ Salamis نام جزيره است كه يونانيان در آنجا بر ايرانيان شكست دادند چنانكه در بخش یکم آورده شده.
6ـ Ecbatan همدان كنوني ـ ولي بايد دانست كه پلوتارخ بابل را از همدان و كوره‌ی آن جدا نميدانست و چنين ميدانست كه همدان در كوره‌ی بابل است.
7ـ در اينجا از ترجمه‌ی چند سطر چشم‌پوشي شده.
8ـ Halpalus
9ـ Hermion يكي از شهرهاي يونان باستان

🔶 بهانه یکی دو تا نیست

🔸1- انقلاب چیست؟..

🔸2ـ شما چه نتیجه‌ای میخواهید؟!..

🔸3ـ یك ناپاكی كه از كسانی سرمیزند.

(هر سه بخش در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)

آقای بلوری
حاجی میرزا آقا بلوری ، یکی از پیشگامان آزادیخواهی در تبریز که نامش در گفتار بالا آمده.