Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس ـ تکه‌ی 6
🔸 شماره‌ی آنان شصت‌هزار سواره و دوازده‌هزار پياده بود. ولي انبوه ايشان ساز و برگ درستي نداشتند و بسياري تنها پوستهاي جانوران درنده را در تن كرده و ابزار ديگری نداشتند. سردار ايشان كوسيس1 برادر پادشاه بود كه همينكه جنگ درگرفت پومپيوس را بهماوردي برگزيده و بر سر او تاخت و زوبين خود را به رخنه‌هاي سينه‌بند او فروبرد. پومپيوس هم بنوبت خود نيزه بر تن او فروبرده او را بكشت. گفته‌اند در اين جنگ آمازونان2 نيز بياري وحشيان آمده همراه آنان جنگ مي‌كردند و از راه رود ثرميدون3 از كوهستان خود پائين آمده بودند. زيرا پس از جنگ هنگامي كه روميان بتاراج پرداخته لشكرگاه را يغما مي‌نمودند چندين سپر و بالاپوش ازآن آمازونان پيدا كردند. ولي در ميان مردگان هرگز زني نديدند. اينان در يك گوشه از كوهستان قفقاز نشيمن دارند و تا كنار درياي هوركاني مي‌رسند. ولي با البانيان پيوسته نيستند زيرا گيلان4 و ليگيان5 در ميانه مي‌باشند. اينان با آن مردمان سالانه دو ماه تنها در نزديكيهاي رود ثرميدون با هم مي‌گزارند و سپس آنان بجايگاه خود مي‌روند و بازمانده‌ی سال را در تنهايي بسر مي‌دهند.
پس از اين كارزار پومپيوس هوس آن را داشت كه با دسته‌هاي خود بسوي هوركانيا و درياي كاسپي پيش رود. ولي پس از سه روز راهپيمايي از دست مارهاي زهردار ناگزير گرديده بازگشت و در ارمنستان كوچك نشيمن گرفت. در اينجا فرستادگاني از پادشاهان ماد و ايلوماي6 نزد او رسيدند و او پاسخهاي مهرآميز بايشان گفت. نيز چون پادشاه پارتيا (اشكاني) بر گوردويني7 تاخته و گزندها بر زيردستان تيكران رسانيده بود پومپيوس افرانيوس را با سپاهي بر سر او فرستاد و او پادشاه اشكاني را شكست داده تا خاك آربيلا (اربل) از دنبال او رفت.
از «برگزيدگان» مثرادات كه بپيش پومپيوس آوردند هيچ‌يك را براي خود نگاه نداشته هر يكي را نزد خويشاوندان خود فرستاد و بيشتر آنان دختران يا زنان پادشاهان يا سركردگان بودند. ليكن استراتونيكه8 كه نزد مثرادات گراميتر از ديگران بود و مثرادات نگهداري بهترين و پرمالترين دزهاي خود را باو سپرده بود گويا او دختر پيرمرد موسيقي‌داني بوده. پدر او زندگاني چندان خوشي نداشت ، بشبي چنين رخداد كه او آوازي در يكي از ميهمانيها نزد مثرادات خواند و مثرادات چنان شيفته‌ی وي گرديد كه از همانجا او را برداشته با خود برد و پيرمرد را بي‌آنكه نوازشي نمايد يا وعده‌اي بدهد بازپس فرستاد. ولي پيرمرد چون بامداد از رختخواب برخاست چشمش بر ميزهاي خانه افتاد كه ظرفهاي سيمين و زرين بر روي آنها چيده شده دسته‌دسته نوكران و خواجه‌سرايان و غلام‌بچگان را ديد كه در خانه مي‌باشند و همينكه او برخاست جامه‌هاي گرانبها براي او آوردند. نيز اسبي را با زين و برگ پربها در جلو خانه‌ی خود ديد و احترامي كه به وي نموده مي‌شد احترامي بود كه جز بنزديكان شاه نمي‌كردند. بيچاره پيرمرد مي‌پنداشت. كه او را دست انداخته و چنين خواسته‌اند كه بازي خنده‌آميزي تهيه نمايند و اينبود كه خواست خود را از دست نوكران رها گرداند. ولي نوكران او را گرفته و بياگاهانيدند كه پادشاه خانه و دارايي مرد توانگري را كه بتازگي مرده بوده باو بخشيده است و آنكه مي‌بيند هنوز اندكي از بسيار مي‌باشد و به هر سختي بود او را قانع گردانيدند كه جامه‌ی ارغواني بر تن كرد و بر اسب نشسته در شهر بگردش پرداخت و چون بمردم مي‌رسيد داد مي‌زد : «اينها هر يكي ازآن منست.» و چون كساني از اين كار او مي‌خنديدند مي‌گفت : چرا مي‌خنديد؟! مگر اين كار من شگفت است؟! شگفت آن است كه با اين حالي كه دارم و از شادي خود را باخته‌ام به هر كه مي‌رسم او را سنگ‌باران نمي‌كنم. اين بود داستان پدر و آغاز كار استراتونيكي و او دزي را كه در دست داشت به پومپيوس سپرده پيشكشيهاي گرانبهاي فراوان باو فرستاد. ولي پومپيوس تنها چيزهايي را كه براي آرايش پرستشگاههاي خدايان شايسته بود يا مي‌توانست بر شكوه فيروزمنديهاي او بيفزايد پذيرفته بازمانده را بخود استراتونيكي بازداد كه براي خويشتن نگاهدارد.
1ـ Cosis
2ـ Amazon افسانه‌اي در ميان غربيان بوده در اين باره كه در شرق گروهي همگي آنان زن مي‌باشند و هرگز مردي ميانه‌ی آنان نيست و اين گروه را آمازون مي‌خواندند كه در داستان اسكندر نيز نام آنان برده شده و فردوسي در شاهنامه هم ياد آنان را كرده.
3ـ Thermedon
4ـ Gelac همان مردمي كه امروز هم بنام «گيل» خوانده مي‌شوند.
5ـ Lege گويا اين مردم همان باشند كه بنام «لزكي» يا «لگزي» خوانده مي‌شوند.
6ـ Elymaean همان كلمه‌اي است كه «عيلام» ميخوانيم ولي در اينجا مقصود كوه‌نشينان غرب ايران مي‌باشد كه امروز ما آنان را لر يا كرد ميخوانيم. در اين باره شرح درازي مي‌بايد كه در اينجا مجال آن نيست.
7ـ Gordyene يكي از كوره‌هاي ارمنستان بوده و شايد از كلمه‌ی «كرد» آمده باشد.
10) پومپيوس ـ تکه‌ی 6
🔸 شماره‌ی آنان شصت‌هزار سواره و دوازده‌هزار پياده بود. ولي انبوه ايشان ساز و برگ درستي نداشتند و بسياري تنها پوستهاي جانوران درنده را در تن كرده و ابزار ديگری نداشتند. سردار ايشان كوسيس1 برادر پادشاه بود كه همينكه جنگ درگرفت پومپيوس را بهماوردي برگزيده و بر سر او تاخت و زوبين خود را به رخنه‌هاي سينه‌بند او فروبرد. پومپيوس هم بنوبت خود نيزه بر تن او فروبرده او را بكشت. گفته‌اند در اين جنگ آمازونان2 نيز بياري وحشيان آمده همراه آنان جنگ مي‌كردند و از راه رود ثرميدون3 از كوهستان خود پائين آمده بودند. زيرا پس از جنگ هنگامي كه روميان بتاراج پرداخته لشكرگاه را يغما مي‌نمودند چندين سپر و بالاپوش ازآن آمازونان پيدا كردند. ولي در ميان مردگان هرگز زني نديدند. اينان در يك گوشه از كوهستان قفقاز نشيمن دارند و تا كنار درياي هوركاني مي‌رسند. ولي با البانيان پيوسته نيستند زيرا گيلان4 و ليگيان5 در ميانه مي‌باشند. اينان با آن مردمان سالانه دو ماه تنها در نزديكيهاي رود ثرميدون با هم مي‌گزارند و سپس آنان بجايگاه خود مي‌روند و بازمانده‌ی سال را در تنهايي بسر مي‌دهند.
پس از اين كارزار پومپيوس هوس آن را داشت كه با دسته‌هاي خود بسوي هوركانيا و درياي كاسپي پيش رود. ولي پس از سه روز راهپيمايي از دست مارهاي زهردار ناگزير گرديده بازگشت و در ارمنستان كوچك نشيمن گرفت. در اينجا فرستادگاني از پادشاهان ماد و ايلوماي6 نزد او رسيدند و او پاسخهاي مهرآميز بايشان گفت. نيز چون پادشاه پارتيا (اشكاني) بر گوردويني7 تاخته و گزندها بر زيردستان تيكران رسانيده بود پومپيوس افرانيوس را با سپاهي بر سر او فرستاد و او پادشاه اشكاني را شكست داده تا خاك آربيلا (اربل) از دنبال او رفت.
از «برگزيدگان» مثرادات كه بپيش پومپيوس آوردند هيچ‌يك را براي خود نگاه نداشته هر يكي را نزد خويشاوندان خود فرستاد و بيشتر آنان دختران يا زنان پادشاهان يا سركردگان بودند. ليكن استراتونيكه8 كه نزد مثرادات گراميتر از ديگران بود و مثرادات نگهداري بهترين و پرمالترين دزهاي خود را باو سپرده بود گويا او دختر پيرمرد موسيقي‌داني بوده. پدر او زندگاني چندان خوشي نداشت ، بشبي چنين رخداد كه او آوازي در يكي از ميهمانيها نزد مثرادات خواند و مثرادات چنان شيفته‌ی وي گرديد كه از همانجا او را برداشته با خود برد و پيرمرد را بي‌آنكه نوازشي نمايد يا وعده‌اي بدهد بازپس فرستاد. ولي پيرمرد چون بامداد از رختخواب برخاست چشمش بر ميزهاي خانه افتاد كه ظرفهاي سيمين و زرين بر روي آنها چيده شده دسته‌دسته نوكران و خواجه‌سرايان و غلام‌بچگان را ديد كه در خانه مي‌باشند و همينكه او برخاست جامه‌هاي گرانبها براي او آوردند. نيز اسبي را با زين و برگ پربها در جلو خانه‌ی خود ديد و احترامي كه به وي نموده مي‌شد احترامي بود كه جز بنزديكان شاه نمي‌كردند. بيچاره پيرمرد مي‌پنداشت. كه او را دست انداخته و چنين خواسته‌اند كه بازي خنده‌آميزي تهيه نمايند و اينبود كه خواست خود را از دست نوكران رها گرداند. ولي نوكران او را گرفته و بياگاهانيدند كه پادشاه خانه و دارايي مرد توانگري را كه بتازگي مرده بوده باو بخشيده است و آنكه مي‌بيند هنوز اندكي از بسيار مي‌باشد و به هر سختي بود او را قانع گردانيدند كه جامه‌ی ارغواني بر تن كرد و بر اسب نشسته در شهر بگردش پرداخت و چون بمردم مي‌رسيد داد مي‌زد : «اينها هر يكي ازآن منست.» و چون كساني از اين كار او مي‌خنديدند مي‌گفت : چرا مي‌خنديد؟! مگر اين كار من شگفت است؟! شگفت آن است كه با اين حالي كه دارم و از شادي خود را باخته‌ام به هر كه مي‌رسم او را سنگ‌باران نمي‌كنم. اين بود داستان پدر و آغاز كار استراتونيكي و او دزي را كه در دست داشت به پومپيوس سپرده پيشكشيهاي گرانبهاي فراوان باو فرستاد. ولي پومپيوس تنها چيزهايي را كه براي آرايش پرستشگاههاي خدايان شايسته بود يا مي‌توانست بر شكوه فيروزمنديهاي او بيفزايد پذيرفته بازمانده را بخود استراتونيكي بازداد كه براي خويشتن نگاهدارد.
1ـ Cosis
2ـ Amazon افسانه‌اي در ميان غربيان بوده در اين باره كه در شرق گروهي همگي آنان زن مي‌باشند و هرگز مردي ميانه‌ی آنان نيست و اين گروه را آمازون مي‌خواندند كه در داستان اسكندر نيز نام آنان برده شده و فردوسي در شاهنامه هم ياد آنان را كرده.
3ـ Thermedon
4ـ Gelac همان مردمي كه امروز هم بنام «گيل» خوانده مي‌شوند.
5ـ Lege گويا اين مردم همان باشند كه بنام «لزكي» يا «لگزي» خوانده مي‌شوند.
6ـ Elymaean همان كلمه‌اي است كه «عيلام» ميخوانيم ولي در اينجا مقصود كوه‌نشينان غرب ايران مي‌باشد كه امروز ما آنان را لر يا كرد ميخوانيم. در اين باره شرح درازي مي‌بايد كه در اينجا مجال آن نيست.
7ـ Gordyene يكي از كوره‌هاي ارمنستان بوده و شايد از كلمه‌ی «كرد» آمده باشد.
🌺 جشن مشروطه
113 سال پیش در چنین روزی مظفرالدین شاه قاجار فرمان مشروطه را بیرون داد.
بدینسان راه برای انتخاب نمایندگان مردم ، برپا شدن پارلمان ، نوشتن قانون اساسی و سرانجام محدود کردن اختیار شاه و دیگر فرمانروایان استانها و شهرها گشاده گردید.
در آسیا ایران و ژاپن نخستین کشورهایی بودند که مشروطه را پذیرفتند. سپس عثمانی نیز به کشورهای مشروطه پیوست. دیگر کشورهای آسیا ولی با درنگی بیشتر در سالهای بعد مشروطه‌دار شدند.
«در اینجا دو نكته‌ای هست یكی آنكه ما معنی درست مشروطه را میخواهیم. ما آن را آرزومندیم كه بزودی یك روزی بیاید كه همه‌ی مردم ایران معنی درست مشروطه را بدانند ، و مزایایی را كه اینگونه زندگانی ، اینگونه سررشته‌داری ، اینگونه كشورداری ، دارد بشناسند و خود شایسته‌ی چنان كشورداری گردند.
✴️ بارها گفته‌ایم فرق مشروطه با استبداد تنها در شكل حكومت و بودن یا نبودن قانون نیست. یك فرق بزرگ شایستگی مردم بزندگانی آزاد و ناشایستگی ایشان است. مشروطه معنایش اینست كه یك توده رشد دارد و سود و زیان خود را می‌شناسد و اینست باید اختیارش در دست خودش باشد و خودش كشور را اداره كند و راه برد و نگه دارد. اینست میزان شایستگی یك مردم بمشروطه.
🔸ولی جای افسوس است كه امروز چنان شایستگی در ایرانیان دیده نمی‌شود.
اگر در سی و اند سال پیش كه جنبش مشروطه رخ داد اندك شایستگی پدیدار بود امروز از آن حال هم پس‌تر رفته‌اند
و بهترین دلیل برای این سخن آنست كه امروز بیشتر مردم معنی درست مشروطه را نمیدانند و شما اگر بپرسید مشروطه چیست پاسخ درستی نخواهید شنید ، زیرا در دبیرستانها و دانشكده‌ها برای آنان چنین درسی نداده‌اند.[1] ولی بیاری خدا باید باین نواقص چاره كنیم و جشن حسابی ما در چنان روزی خواهد بود.
🔸نكته‌ی دیگری اینست كه فرمان مشروطه كه در سال 1324 قمری داده شده در روز یكشنبه چهاردهم جمادی‌الثانی بوده و تا چند سالی [تا زمان رضاشاه] كه هنوز ماههای قمری بكار میرفت همان روز 14 جمادی‌الثانی را جشن میگرفتند ولی سپس كه تقویم ایران تغییر یافت و ماههای خورشیدی بمیان آمد در این هنگام عید مشروطه را هم با ماههای خورشیدی قرار دادند ولی چیزی كه بود در تطبیق دو تاریخ قمری و خورشیدی و حساب ماه اشتباهی رخ داده. زیرا روز یكشنبه 14 جمادی‌الثانی 1324كه فرمان مشروطه داده شده روز سیزدهم مرداد بوده نه چهاردهم آن و اینست عیدِ درست همان سیزدهم میباشد نه چهاردهم و این غلطی است كه باید برگردد و تصحیح شود».
(پرچم روزانه شماره‌ی 160 سه شنبه 13 مرداد ماه 1321)
کانال : گویا باور به شومی روز سیزده نیز در این اشتباه کارگر بوده.
«ما از رسیدن این روز تاریخی ـ روز عید مشروطه ـ خشنود و شادمانیم و اینك بنام ارجشناسی از مشروطه و سررشته‌داری توده پیام خجسته‌باد بهمه‌ی ایرانیان ـ بویژه بهمراهان خود ـ میفرستیم. ولی باید پوشیده نداریم كه جشن و شادی اساسی ما آن روزی خواهد بود كه همگی ایرانیان معنی درست مشروطه را بدانند و شایسته‌ی چنان سررشته‌داری باشند. عید بزرگ ما آن زمانی خواهد رسید كه مردم این كشور از این پراكندگی و درماندگی رها گردند».
[1] : معنی یاد شده که معنی بنیادی و کانونی مشروطه است در درسهای مدرسه و دانشگاههای امروز نیز نیست.
113 سال پیش در چنین روزی مظفرالدین شاه قاجار فرمان مشروطه را بیرون داد.
بدینسان راه برای انتخاب نمایندگان مردم ، برپا شدن پارلمان ، نوشتن قانون اساسی و سرانجام محدود کردن اختیار شاه و دیگر فرمانروایان استانها و شهرها گشاده گردید.
در آسیا ایران و ژاپن نخستین کشورهایی بودند که مشروطه را پذیرفتند. سپس عثمانی نیز به کشورهای مشروطه پیوست. دیگر کشورهای آسیا ولی با درنگی بیشتر در سالهای بعد مشروطه‌دار شدند.
«در اینجا دو نكته‌ای هست یكی آنكه ما معنی درست مشروطه را میخواهیم. ما آن را آرزومندیم كه بزودی یك روزی بیاید كه همه‌ی مردم ایران معنی درست مشروطه را بدانند ، و مزایایی را كه اینگونه زندگانی ، اینگونه سررشته‌داری ، اینگونه كشورداری ، دارد بشناسند و خود شایسته‌ی چنان كشورداری گردند.
✴️ بارها گفته‌ایم فرق مشروطه با استبداد تنها در شكل حكومت و بودن یا نبودن قانون نیست. یك فرق بزرگ شایستگی مردم بزندگانی آزاد و ناشایستگی ایشان است. مشروطه معنایش اینست كه یك توده رشد دارد و سود و زیان خود را می‌شناسد و اینست باید اختیارش در دست خودش باشد و خودش كشور را اداره كند و راه برد و نگه دارد. اینست میزان شایستگی یك مردم بمشروطه.
🔸ولی جای افسوس است كه امروز چنان شایستگی در ایرانیان دیده نمی‌شود.
اگر در سی و اند سال پیش كه جنبش مشروطه رخ داد اندك شایستگی پدیدار بود امروز از آن حال هم پس‌تر رفته‌اند
و بهترین دلیل برای این سخن آنست كه امروز بیشتر مردم معنی درست مشروطه را نمیدانند و شما اگر بپرسید مشروطه چیست پاسخ درستی نخواهید شنید ، زیرا در دبیرستانها و دانشكده‌ها برای آنان چنین درسی نداده‌اند.[1] ولی بیاری خدا باید باین نواقص چاره كنیم و جشن حسابی ما در چنان روزی خواهد بود.
🔸نكته‌ی دیگری اینست كه فرمان مشروطه كه در سال 1324 قمری داده شده در روز یكشنبه چهاردهم جمادی‌الثانی بوده و تا چند سالی [تا زمان رضاشاه] كه هنوز ماههای قمری بكار میرفت همان روز 14 جمادی‌الثانی را جشن میگرفتند ولی سپس كه تقویم ایران تغییر یافت و ماههای خورشیدی بمیان آمد در این هنگام عید مشروطه را هم با ماههای خورشیدی قرار دادند ولی چیزی كه بود در تطبیق دو تاریخ قمری و خورشیدی و حساب ماه اشتباهی رخ داده. زیرا روز یكشنبه 14 جمادی‌الثانی 1324كه فرمان مشروطه داده شده روز سیزدهم مرداد بوده نه چهاردهم آن و اینست عیدِ درست همان سیزدهم میباشد نه چهاردهم و این غلطی است كه باید برگردد و تصحیح شود».
(پرچم روزانه شماره‌ی 160 سه شنبه 13 مرداد ماه 1321)
کانال : گویا باور به شومی روز سیزده نیز در این اشتباه کارگر بوده.
«ما از رسیدن این روز تاریخی ـ روز عید مشروطه ـ خشنود و شادمانیم و اینك بنام ارجشناسی از مشروطه و سررشته‌داری توده پیام خجسته‌باد بهمه‌ی ایرانیان ـ بویژه بهمراهان خود ـ میفرستیم. ولی باید پوشیده نداریم كه جشن و شادی اساسی ما آن روزی خواهد بود كه همگی ایرانیان معنی درست مشروطه را بدانند و شایسته‌ی چنان سررشته‌داری باشند. عید بزرگ ما آن زمانی خواهد رسید كه مردم این كشور از این پراكندگی و درماندگی رها گردند».
[1] : معنی یاد شده که معنی بنیادی و کانونی مشروطه است در درسهای مدرسه و دانشگاههای امروز نیز نیست.