🔶 معنی مشروطه

(بخشهای 1 و 2 در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتارهایی از پرچم روزانه)

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی بیستم)

🔶 آنان كه از مشروطه دلسردی می‌نمایند چه دلیلی دارند؟.
(تکه‌ی یک از یک)

كسانی كه از مشروطه یا دمكراسی دلسردی میكنند من تاكنون دلیلی از آنان نشنیده‌ام. گاهی جمله‌هایی میگویند كه ببهانه شبیه‌تر است تا بدلیل خردمندانه.

مثلاً برخی میگویند : مشروطه یا دمكراسی كهنه شده. ولی این سخن بسیار بیپاست و
«حقایق» هیچگاه كهنه نگردد.

اساساً در این زمینه كه ماییم و سخن از آسایش زندگانی میرانیم و به پیشرفت كار توده میكوشیم جایی برای گفتگو از كهنگی و تازگی نیست. آن در تفنن و بازی و خودآراییست كه دربند كهنگی یا تازگی باشند. آن بچگانند كه یك بازیچه را با خواهش و پافشاری خواهند و چون گرفتند و زمانی بازی كردند دیگر نپسندند و دور اندازند ، آن زنانند كه رختی را با شوق و آرزوی بسیار بدست آورند ولی چون چند بار بتن كردند دلسرد گردیده بكنار گزارند.

این زندگانی یك توده را بازیچه گرفتن است كه كسی تنها بنام كهنگی از یك حقایقی دلسردی نماید. این خود نشان هوسبازیست. این خود دلیلست كه آن كسان از گفتار و رفتار خود نتیجه نمیخواهند و از روی فهم و اندیشه سخن نمیرانند.

یك چیز بدی در ایران گوش بسوی اروپا تیز كردنست. یك چیزی را همینكه از اروپا می‌شنوند دل بآن میبازند و بی‌آنكه به كنهش رسند و نیك فهمند هواخواه آن میگردند. در این زمینه نیز همینكه شنیده‌اند كه برخی كشورهای اروپا از دمكراسی صرفنظر كرده و یك راه دیكتاتوری پیش گرفته‌اند بی‌آنكه انگیزه و سرچشمه‌ی آن را بدانند و یا از نیك و بدش آگاه گردند ، دل میبازند و با یك بیباكی می‌نشینند و دلسردی از مشروطه می‌نمایند و چون هیچ دلیلی ندارند چنین بهانه می‌آورند : «دمكراسی كهنه شده». تو گویی گفتگو از رخت و كلاهست كه چنین پاسخی میدهند.

شگفتتر آنكه چون بدینسان از پاسخ درمیمانند میگویند : «جلو فكر جوانان را نباید گرفت». میگویم : ما جلو اندیشه‌ی شما را نمیگیریم ، جلو هوسبازیها را میگیریم. شما اگر از روی اندیشه یك چیزهایی پیدا كرده‌اید ، با دلیل بگویید تا ما نیز بدانیم. گفتگو در اینجاست كه شما بجای دلیل كهنگی و تازگی را بهانه می‌آورید.

یك غفلت دیگر این كسان آنست كه دربند همراهی توده نمیباشند. یك راهی كه برای زندگانی توده برگزیده می‌شود باید كوشید و همه‌ی توده را از آن آگاه گردانید و همه را خواهان و هوادار آن ساخت. در یك توده باید اندیشه‌ها یكی باشد. باید همگی افراد توده براه زندگانی خود علاقه‌مند گردند. آنان این را هیچ نمی‌اندیشند و هیچ درپی این نیستند.

سی‌وشش سالست مشروطه در ایران برپا گردیده و در این مدت متمادی هنوز بیشتر مردم آشنا بآن نشده‌اند و معنایش را نمیدانند ، اینان میخواهند یك چیزهای تازه‌ای بجای آن گزارده شود.

برخی از آنان در برابر این خرده‌گیری بهانه آورده چنین میگویند : «هر توده‌ای را یك دسته‌ی منوّری[امروز روشنفكر گفته می‌شود] از ایشان اداره كند. لازم نیست كه همگی افراد همه چیز را بدانند». ولی این سخن نیز بسیار خامست.

از یك توده اگر مقصود پیشرفت و نیرومندیست ، باید كوشید و همه‌ی افراد را از حقایق زندگانی آگاه گردانید چیزی كه هست چون مردم یكسان آفریده نشده‌اند ، ناگزیر از میان همه‌ی افراد كسانی پیدا شده و بدیگران پیشی جسته و رشته‌ی كارها را در دست گیرند. اینست آنچه همیشه در جهان بوده و در توده‌های اروپایی امروز هست.

🔸اینكه یك دسته تنها خود آگاه باشند و توده را در پشت سرخود نادان و ناآگاه گزارند یك چیز غلطیست كه هیچ باخردی آن را نتواند پذیرفت از چنین كاری جز درماندگی نتیجه‌ای نتوانید برداشت.

درد اینجاست كه شما نمی‌اندیشید وگرنه موضوع بسیار روشن و آسانست. چنین گیریم كه شما یك راه تازه‌ای «جز از راه مشروطه» پذیرفته‌اید. در جایی كه توده با شما همراه نیست چه نتیجه‌ای توانید برداشت؟!.

شما میگویید : باید قدرت پیدا كرد و مردم را راه برد ، هیچ نمیگویید كه قدرت را چگونه پیدا خواهید كرد؟.. با چه نیرویی بتوده چیره توانید گشت تا بگفته‌ی خودتان آنان را اداره كنید؟!..
هیچ نمی‌اندیشید كه

🔸پیدا كردن قدرت بسته بآنست كه شما حقایقی را دنبال كنید و همانها را در توده رواج داده همدستان تهیه نمایید.

من از این مرحله نیز میگذرم. چنین فرض كنید كه قدرت نیز یافته و سررشته‌ی كارها را بدست گرفته‌اید

🔸با یك توده‌ای كه با شما هم‌اندیشه نیستند و علاقه بشما ندارند چه فیروزی‌ای توانید یافت؟!..

برخی نیز بهانه‌ی دیگری آورده میگویند : در این سی سال آزموده شده این مردم لایق مشروطه نیستند باید اینها را با مشت راه برد.

من نمیدانم از كجا چنین چیزی آزموده شده؟!.. حوادث این سی سال را ما نیك میدانیم كدام یكی این را میرساند؟!.. در این سی سال كی مشروطه براه افتاد تا دانسته شود مردم شایسته نیستند؟ در سی سال هنوز بیشتر مردم معنی مشروطه را ندانسته‌اند. هنوز یك تبدّلی در اندیشه‌ی توده‌ی انبوه پیدا نشده. هنوز یك گامی در این راه برداشته نشده. پس چگونه آزموده گردیده كه مردم لایق مشروطه نیستند؟!..

🔸اگر مردم لایق مشروطه نیستند باید كوشید لایقشان گردانید ، نه آنكه از مشروطه یا سررشته‌داری توده كه بهترین راه فرمانرواییست چشم پوشید.

یك دسته اگر پیشرفت توده و سرفرازی آن را می‌خواهند باید بكوشند و آنان را بپایه‌ی دیگر توده‌های آزاد و سرفراز جهان رسانند. نه اینكه خود اندیشه‌های دوری را گیرند و توده را بیكبار فراموش كنند.

نیروی كشور از توده‌ی انبوه برمیخیزد. آبادی كشور از ایشانست. باید بیش از همه دربند آنان بود. باید در راه پیشرفت همیشه آنان را در پشت سر داشت.

كسانی كه بتوده بی‌پروایی مینمایند ، و خود چند سخنی فراگرفته از توده دور می‌افتند ، داستان آنان داستان آن دسته سپاهیان ناآزموده است كه چنین دانند هرچه جلو باز است باید پیش رفت و این ندانند كه همیشه باید پشت سر را نگه داشت و از مركز و بُنه بسیار دور نشد.

(پرچم روزانه شماره‌ی 8 ، سه شنبه 14 بهمن ماه 1320)

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 9ـ سومین آسیب کیشها (تکه‌ی دو از سه)
چیزیست بس روشن : كسی كه دل بكاری بست از كارهای دیگر بازمانَد. ما این را آشكار می‌بینیم كه بیشتر این كسان (نه همه‌شان) بدرستی و راستگویی و دستگیری از بینوایان و برتافتن دست بیدادگران و مانند اینها كه از بنیاد دین بشمار است پابستگی ندارند زیرا كه رستگاری را در جز از اینها می‌دانند و خشنودی خدا را در چیزهای دیگر می‌شناسند.
در بیست سال پیش1 كه گرانی و خشكسالی بس سختی در ایران رخ داد و می‌توان گفت یك ‌سه‌یك مردم را از میان برد در آن هنگامه‌ی دلگداز من در تبریز می‌بودم و آشكاره می‌دیدم بسیاری از توانگران (نه همه‌شان) دست بینوایان نمی‌گرفتند و همسایگانشان كه از گرسنگی بدم مرگ رسیده بودند پروای حال ایشان نمی‌كردند. در كویی كه ما می‌نشستیم و سرپرستی بینوایان را من بگردن كشیده بودم هر روز هنگام شام كه بكوی بازمی‌گشتم چندین مرده را می‌دیدم كه در مرده‌شورخانه گزارده‌اند و كسی براه انداختن آنها برنخاسته ، و من ناگزیر می‌شدم در آنجا بایستم و از خودم و دیگران پولی گرد آورده برای شستن و كفن كردن و زیر خاك سپردن آنان دهم. بارها فرستادم و توانگرانی را از روضه‌خوانیها بیرون كشیدم و هر یكی را براه انداختن كار یك مرده‌ای واداشتم. در آن سال چلوار بس گران بود و بسیاری از بینوایان را بپارچه‌های كهن از سیاه و سبز و زرد پیچیده بخاك سپردند. بدینسان یك زمستان سوزانی بمردم می‌گذشت. ولی چون بهار رسید و راه عراق كه تا آن هنگام بسته می‌بود باز شد ناگهان چاوشان راه افتادند و مردم را شورانیدند و از یك تبریز بیش از سه‌هزار تن با شكوه و آذین آهنگ عراق كردند. كسانی كه گندم را صد من سه‌هزار ریال فروخته2 و پول اندوخته بودند روی بكربلا آوردند كه برات رستگاری گیرند.
بسیاری چون این داستانها را می‌شنوند باین بسنده می‌كنند كه روی درهم كشند و از نادانی مردم رنجیدگی نمایند. ولی این نه درست است. ما اگر می‌خواهیم مردم گمراه نگردند می‌باید شاهراهی بروی ایشان باز كنیم. آنان چه گناه می‌داشتند در جایی كه سخنانی را شنیده و در دل جا داده و از روی آنها رفتار می‌كردند؟!.. گرفتم كه آنان از باورهایی كه می‌داشتند دست می‌كشیدند ، آیا جز آن بودی كه بیدین ‌گردند و بدتر و تباهتر شوند؟!. كسی هنوز نمی‌داند كه چه شد من باین راه برخاستم. من نیز درپی گفتن آن نیستم ولی این را می‌نویسم كه از چندین سال پیش همیشه اندوه این می‌خوردم كه می‌دیدم دسته‌ی انبوهی از مردان نیك و پاكدرون می‌خواهند بنیكی زندگی كنند ولیكن راهی برای آن پیدا نمی‌كنند. زیرا اگر رو بسوی دینداری می‌آورند می‌باید باین كارهای بیهوده پردازند و چون بیدین می‌شوند می‌باید دامن به هر زشتی بیالایند. میان دو گمراهی درمانده و راهی پیدا نمی‌كنند.
همیشه كسانی كه آن كارها را می‌دیدند چنین می‌گفتند : «اینان عامیانند و درس نخوانده‌اند» ، و چنین می‌پنداشتند تنها درس خواندن چاره‌ی دردها را خواهد كرد. دلم می‌خواهد كنون آن كسان نگاهی بحال درسخواندگان بی‌همه‌چیز اندازند و بخطای خود پی برند. یك توده را كه راه نبود چه درسخوانده و چه عامی همه سرگردان و گمراه باشند. اگر از ما می‌پرسند آن عامیان گمراه (با نكوهشهایی كه ما بر كارهاشان روا می‌شماریم) بهتر از این درسخواندگان بی‌همه‌چیز بوده‌اند و شایستگی زندگانی را بیشتر داشته‌اند.

1 : سال 1296 ، همچنین نگاه کنید به «زندگانی من» ـ احمد کسروی (28ـ نمونه‌ای از رفتار ملایان) ـ و
2 : سی برابر بهای همیشگی ـ «زندگانی من» ، (همان) ـ و

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 24

🔸 بسياري چنين پنداشته‌اند كه اين سفر پومپيوس بدانسان كه گفتيم يكي از كارهاي مهم لشكركشي بشمار است. ولي خود قيصر سخت در شگفت شد كه كسي كه شهري را بدانسان استوار گردانيده بندرهاي دريا را هم در دست داشته و از آنسوي چشم براه لشكرهايي بوده كه از اسپانيا برسد با اين‌ حال چگونه آن شهر را رها كرده و بجاي ديگري سفر نموده؟ کيسرو هم ازو نكوهش كرده مي‌گويد زمينه بيشتر مانند زمينه‌ی كار پريكليس1 بود نه ماننده‌ی زمينه‌ی كار ثميستوكليس2 ، با اين‌ حال او از رفتار ثميستوكليس پيروي نمود. بهرحال اين موضوع آشكار گرديد و قيصر نيز با كارهاي خود آنان را ثابت نمود كه او از دير كردن سخت بيمناك بوده. زيرا او چون نوميريوس3 دوست پومپيوس را دستگير كرده بود وي را بعنوان فرستادگي نزد پومپيوس فرستاد و چنين پيام داد كه قراري از روي برابري در ميانه داده با هم آشتي كنند. ولي نوميريوس هم همراه پومپيوس سفر كرد. بدينسان قيصر در مدت شصت روز خداوند سراسر ايتاليا گرديد بي‌آنكه خوني بريزد و با آنكه بسيار مي‌خواست از دنبال پومپيوس برود از نبودن كشتي چنان كاري نتوانست و اينبود كه راه خود را تغيير داده آهنگ اسپانيا نمود تا سپاهيان پومپيوس را در آنجا بسته‌ی خود گرداند.
در اين هنگام پومپيوس سپاه نيرومند بزرگي چه در دريا و چه در خشكي آماده گردانيد. اما در دريا زور او برابري‌پذير نبود. زيرا پانصد كشتي زره‌پوش داشت گذشته از يك رشته كشتيهاي سبك كه همراه آنها بود. اما سپاه خشكي از سوارگان هفت‌هزار تن برگزيده بود كه خود گل كشور روم شمرده مي‌شدند. زيرا همگي از خاندانهاي نيكنام و توانگر بيرون آمده بودند و همگي پاكدل و نيكوسرشت بودند. اما پيادگان اينان مردم درهم آميخته و ناورزيده‌اي از اينجا و آنجا فراهم شده بودند. ولي در نزديكي بيرويا4 كه لشكرگاه داشت باينان هم مشقهايي مي‌آموخت. زيرا او هيچ‌گونه سستي ننموده همه‌ی مشقهاي سپاهيگري را انجام مي‌داد بدانسان كه تو گويي در آغاز جواني خود مي‌باشد. و اين خود بهترين راه بود كه سپاهيان را بتكان بياورد و آنان سخت دلير و شيرگير مي‌گرديدند چون مي‌ديدند كه پومپيوس بزرگ در سال پنجاه و هشت سالگي گاهي در ميان پيادگان مي‌گردد و هنگامي در نزد سوارگان پيدا مي‌شود و هرگز نمي‌آسايد و با آن سالخوردگي خود در شمشيربازي و نيزه‌گزاري و ديگر هنرهاي جنگي همه‌گونه چابكي و زبردستي از خود نشان مي‌دهد.
چند تن از پادشاهان و فرمانروايان در اينجا نزد او شتافته بودند و از حكمرانان روم چندان گرد آمده بودند كه از آنان يك سناتوس درستي پديد آورد. لابيينوس5 دوست ديرين خود قيصر را كه در همه‌ی جنگهاي گااول همراه او بود رها كرده او نيز بدينجا آمده بود. بروتوس6 كه پدر او بروتوس را در گااول كشته بودند و او خود مرد گردنفرازي بود كه تا اين هنگام هيچگاه بر پومپيوس سلامي نگفته و گفتگويي با وي نكرده بود چرا كه او را كشنده‌ی پدر خود مي‌شمرد اين هنگام وي نيز آمده و زيردستي پومپيوس را پذيرفت و اين كار را بنام دفاع از آزادي مي‌نمود. کيسرو نيز اگرچه او چيزهاي ديگري نوشته و پراكنده نموده بود اينزمان عارش آمد كه در شمار آن كساني نباشد كه در راه فيروزبختي و نيكنامي كشور خود با جان و دل كوشش بكار مي‌برند. همچنين در ماكيدوني تيديوس سيكستيوس7 كه مرد بسيار سالخورده بود و يك پاي لنگ داشت كه چون ديگران او را بدان حال ديدند خنده آغاز كرده بريشخند پرداختند. ولي خود پومپيوس همينكه چشمش برو افتاد بپا برخاست و بپيشواز دويد و نوازش بسيار برو كرد زيرا آن را بهترين دليل پاكدلي آن مرد مي‌شناخت كه در چنين هنگام گزند بياري او شتافته است. سپس در يكي از نشستهاي سناتوس از روي پيشنهاد كاتو قانوني گذرانيد درباره‌ی اينكه هيچ كس از مردم آزاد روم جز در جنگ كشته نشود. نيز هيچ يك از شهرهايي كه در زير سرپرستي جمهوري روم مي‌باشد تاراج كرده نشود. اين قانون شهرت و نام نيك پومپيوس و همدستان او را بيش از پيش گردانيد كه آنان كه جنگ را نمي‌پسنديدند يا چون در جاي دوري بودند و دسترس بياوري پومپيوس نداشتند اينان نيز همگي خواهان او گرديده هميشه فيروزي او را آرزو مي‌كشيدند.


1ـ يكي از بزرگان و سرداران آتن و داستان جنگ او معروف است.
2ـ سرگذشت او در بخش يكم آورده شده.
3ـ Numerius
4ـ Beroea
5ـ Labienus
6ـ Brutus
7ـ Tidus Sextius

مجلس شورای ملی ـ میدان بهارستان ـ تهران

✴️ از نامه‌های خوانندگان

از خوانندگان پیمان
زیر این عنوان تكه‌هایی را كه از خوانندگان پیمان می‌رسد چاپ می‌كنیم.

برخی از شماره‌های مهنامه‌ی پیمان را از آقای صادقی گرفته و پس از مطالعه بر خامه‌ی توانای شما آفرین گفتم.
آری گرچه من در تمام چامه‌سرایی خود بیش از ده الی دوازده غزل نگفته‌ام آن هم در اوان صباوت و در سن یازده و دوازده سالگی بوده است و از این معدود بیش از دو یا سه غزل از آن را با اینكه اشعار زیادی به جراید و مجلات داده‌ام نفرستاده‌ام برای درج ولی انصافاً از غزل خوشی نداشته اما تا این پایه هم كه امروز نگارشهای شما مرا به عیوب آن آشنا كرده بدی آن را نمی‌پنداشته‌ام.
بلی ـ از حقیقت نباید گذشت غزل‌سرایی كار خوبی نبوده و نیست و علت شیوع آن در ایران همانا جلوگیری نكردن بلكه تشویق صاحب‌قلمان بوده.
جای بسی مسرت است كه در پرتو راهنمایی شما این عادت از بین شعراء ایران مرتفع شده و می‌شود لیكن نمی‌شود تقصیر را یكجا بار شعرا نمود و نه می‌توان آنها را نیز بی‌تقصیر خواند زیرا كاری را كه قرنها در توده شیوع پیدا كرده و كسی بمضرت آن برنخورده و اگر هم برخورده است ساكت نشسته بدیهی است چنین بار می‌دهد.
نظیر این امر روزی با یكی از دانشمندان سترگ از یكی از كوچه‌ها می‌گذشتم جمعی از كودكان گرد هم نشسته و در كار قمار سرگرم بودند دانشمند تا بكودكان رسید نهیبی داده آنها را متفرق ساخته و ضمناً به آنها از مضرات قمار می‌گفت. غرض آن اطفال متفرق شدند و ما گذشتیم یكی از همراهان سئوال كرد كه چه اثری بر این تهدید مترتب است و حال آنكه حتم می‌دانید پس از رفتن شما باز گرد هم آیند و مشغول شوند؟! فرمودند اولاً شاید نشوند و ثانیاً اگر كسی به اینها چیزی نگفته و ازین عمل زشت لساناً و عملاً جلوگیری نكنند این كودكان هیچگاه به قبح آن برنخورده و بدون اینكه بدانند كار زشتی است و بدین و دنیا مضر است بكار خود ادامه داده و بدیهی است بزرگ هم كه شدند ترك نخواهند كرد.
پس از اندك تفكری هر كسی تصدیق می‌كند كه غزل‌سرایی و همچنین سایر كارهای زشت سبب شیوع و ازدیادش همین بوده و بس.

باده یا مرگ
گویی که بباده دفع غم باید کرد خامُش بمی آتش الم باید کرد
آری سخنت بجا بود گر که طبیب گوید که بمرگ درد کم باید کرد

سبزوار ــ بلوكی (209553) پیمان سال دوم شماره‌ی نهم ص 553

🔶 غدیر خم : کشاکش هزارساله

🔸 غدیر خم ،‌ جانشینی در اسلام ،‌ مولا (تکه‌ی 2 از 2)

کانال : آنچه در زیر می‌آید بخشی از کتاب گفت و شنید است که چون به داستان غدیر بستگی دارد و این داستان مایه‌ی شکاف و دودستگی در میان مسلمانان بلکه کشتارها و خونریزیها و رسواییهای تاریخی بوده و هنوز هم هست ، در زیر جداگانه می‌آوریم.

ب ـ اگر آنها مرتد نشده بودند پس چرا دختر پيغمبر خدا را آنقدر اذيت كردند؟!. او را ميانه‌ی ديوار و در گزاردند كه دنده‌هايش شكست و بچه‌اش كه محسن نام داشت سقط شد. فدك را از دستش گرفتند. يكي از علما ميگفت : در يكي از كتابهاي سنّي ديدم كه نوشته بود فاطمه از ابوبكر ناراضي مرد.
ج ـ بلي من هم شنيده‌ام. گويا در صحيح بخاري بوده : «و ماتت فاطمه و هي مغضبه»
د ـ شما بايد يك چيز را رعايت كنيد ، و آن اينكه يك مطلب را كه صحبت مي‌كنيم چون سخن درباره‌ی آن بپايان رسيد نتيجه ازش بگيريم و سپس بمطلب ديگر پردازيم. شما گفتيد : «ياران پيغمبر مرتد شدند». در كتابهاتان هم هست : «ارتد الناس الا ثلثه» 2 . من دليل آوردم كه معقول نبوده كه چند صد تن يا هزار تن ياران جانباز پيغمبر يكدفعه از دين بازگردند. اكنون شما در آن باره نظرتان را بگوييد تا آن را به نتيجه رسانيم و پس از آن بسخن ديگر پردازيم.
ا ـ حقيقت اينست كه اين دليلها رد كردني نيست. من با آنكه چندان معلومات ندارم مي‌بينم اين حرفها راستست. اما ... (خاموشي)
د ـ پيداست كه شما چون فهم و خردتان را بكار مي‌گماريد مي‌بينيد كه اين گفته‌ها راستست. ليكن از سوي ديگر نمي‌توانيد عقيده‌هاي هزار ساله را باين آساني ترك كنيد. اينست يك «اما» مي‌گزاريد.
ج ـ بلي حقيقت همين است.
د ـ بسيار خوب. اكنون مي‌آييم بر سر زدن فاطمه و شكستن دنده‌ی او و سقط كردن محسن. اينها سخنانيست كه تاريخ بيكبار از آنها ناآگاهست. آنچه من مي‌دانم اينها در كتابهاي معتبر خود شيعيان نيز نبوده ... به هر حال اينها دروغست. زيرا اينها را چنين مي‌گويند كه چون علي بن ابيطالب به ابوبكر بيعت نمي‌كرد عمر رفت بدر خانه‌اش كه او را بياورد. و فاطمه چون در پشت در ايستاده نمي‌گزاشت باز شود ، عمر فشار داد و او را ميانه‌ی در و ديوار گزاشت. در حالي كه اصل قضيه دروغست. علي از بيعت به ابوبكر امتناع نكرد و نبايستي بكند. دليل اين را سپس خواهيم دانست.
از آنسو همان علي دختر خود ام‌كلثوم را كه دختر همان فاطمه بود به عمر بزني داد. آيا معقولست كه پس از آن بدرفتاري از عمر چنين وصلتي با او رخ دهد؟!.
ج ـ ببخشيد ، در اينجا هم علماي ما پاسخي داده و گفته‌اند كه بجاي ام‌كلثوم جِنّيه‌اي را فرستادند ، ولي حقيقت آنست كه حرفهاي شما مرا بتكان آورده كه خودم خجالت ميكشم همه‌ی حرفهاي آنها را بگويم. محض خنده اين تكه را ذكر كردم.
د ـ آري اينها جز درخور خنده نيست. سخن خود را دنبال كنيم. ميگويند : محسن نام بچه‌اش سقط شد. من مي‌پرسم : بچه‌اي كه بجهان نيامده نام چه ميخواسته؟!. آنگاه از كجا مي‌دانسته‌اند كه پسر است تا نام محسن بگزارند؟!.
اما فدك كه باغي يا زميني بوده از مال يك يهودي ، كه پس از فتح خَيبَر از بابت غنيمت جنگي به پيغمبر رسيده بود ، پس از مرگ آن بزرگوار دخترش فاطمه آن را خواست. ابوبكر كه خليفه شده بود گفت : پيغمبر فرموده هرچه از من بماند مال بيت‌المال (صدقه) است. دختر پيغمبر هم خاموش گرديد و تمام شد و رفت. نه علي و نه ديگران سخني نگفتند. زيرا ابوبكر پاكتر از آن بود كه از زبان پيغمبر دروغ سازد و مردم او را مي‌شناختند.
اينكه گفته مي‌شود كه خود سنيان نوشته‌اند دختر پيغمبر از ابوبكر و عمر ناراضي مرد :
اولاً : دانسته نيست كه راست باشد. ملايان شما از اين دروغها بسيار ساخته‌اند.
ثانياً : فرض كنيم كه راستست و چنان سخني در كتابهاي سنيان هست ، تازه معنايش آنست كه دختر پيغمبر نيز بشر بوده. بيش از اين معنايي ندارد.

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی بیست‌ویکم)

🔶 راه را گم کرده‌اید
(تکه‌ی یکم)

از روزی كه پرچم را آغاز كرده‌ایم بارها می‌بینیم یك كسی گفتاری آورده در این زمینه كه بدولت فلان پیشنهاد را كند یا فلان ایراد را گیرد. این رسمیست كه از سالها در كشور ما پیدا شده. كسان بسیاری بخود حق میدهند كه در كارهای كشور «اظهار نظر» كنند و در پیشرفت زندگانی توده دخالتی نمایند.

ما باین دخالت یا اظهار نظر ایراد نداریم. زیرا معنی مشروطه همینست : ما چون مشروطه را معنی میكنیم میگوییم : حكومت یا سررشته‌داری ازآن‌ِ توده است ، ولی چون توده نخواهد توانست خود رشته‌ی كارها را در دست گیرد ، كسانی را از میان خود بنمایندگی برمی‌گزینند كه مجلسی كنند و بنشینند و درباره‌ی كشور و كارهای آن گفتگوهایی كنند و قانونهایی گزارند و تصمیمهایی گیرند ، و سپس بچند تنی از وزیران اعتماد كرده بكار بستن آن تصمیمها و قانونها را بایشان سپارند.

پس راستی را چه مجلس شورا و چه دولت هرچه میگویند و هرچه میكنند بنمایندگی از توده میباشد ، و از گفتن بینیاز است كه خود توده حق دیده‌بانی[=نظارت] دارد و میتواند اظهار نظر كند یا خرده‌ گیرد.

ولی از چه راه؟!. گفتگو در راه آنست. این ترتیبی كه امروز درمیانست و هر كسی هرچه می‌فهمد و به‌اندیشه‌اش میرسد به تنهایی ایراد میگیرد یا پیشنهاد میكند نتیجه‌ی درستی نتواند داد و خود چند عیب دارد.

زیرا نخست اینها چیزهای ناسنجیده‌ایست و در پیرامون آنها دقت بكار نرفته و رسیدگی درستی نشده. چیزهاییست كه خود گوینده پس از چندی فراموش خواهد ساخت و یا پشیمان خواهد گردید. بسیاری از آنها كلیاتیست كه همه میدانند.

دوم اگر چنین باشد كه هر كس به تنهایی پیشنهادی كند چه بسا دیگران آن را نپسندند ، و چه بسا یك كس دیگری پیشنهادی بضد آن نماید. چنانكه بارها دیده می‌شود كه یك چیزی را كه یكی پیشنهاد میكند مردم ریشخند می‌نمایند و یا ایراد گرفته ضد آن را پیشنهاد میكنند.

پس چگونه میتوان باین پیشنهاد یا یادآوریها ترتیب اثر كرد؟!. خود شما اگر رشته‌ی حكومت را بدست گیرید چگونه توانید باین پیشنهادها توجه كنید؟!.

خواهید گفت : پس چه كار كنیم؟.. آیا خاموش باشیم و هیچی نگوییم؟!.. میگویم : نه! خاموش نباشید. ولی راه ایراد گرفتن یا پیشنهاد كردن را یاد گیرید. شما راه آن را گم كرده‌اید.

🔸در كشور مشروطه یك تن (یا یك فرد) در حكم هیچست. زیرا در كشور مشروطه همه باهم یكسانند ، و اگر چنین باشد كه هر یك تنی اظهارنظر كند میلیونها اظهار نظر درمیان خواهد بود ، و چنانكه گفتیم نتیجه‌ی این جز درهمی كارها و آشفتگی زندگی نخواهد بود.

🔸پس راه آنست كه خردمندان و نیكخواهان باهم یكی گردند و دسته‌ای باشند ، و آنگاه بنام آن دسته هر پیشنهاد دارند بكنند ، هر ایرادی دارند بگیرند.
این از چند جهت بهتر و سزاوارتر است.

از یكسو چون تنها نیستند مطالب را بشور گزارند و سنجیده و پخته گردانند و یك پیشنهاد ارجداری بیرون دهند. از یكسو چون یك دسته‌ای هستند بسخنشان اهمیت دهند و ترتیب اثر كنند و كسی هم بضد آن برنخیزد. بالاخره اگر دولت گوش نداد ، چون پیشنهاد كننده یك دسته‌ایست ، توانند پافشاری كنند و پیشرفت آن را بخواهند.

اگر مقصود كوشیدن و نتیجه بردنست راهش این است و بس. شما اگر روزنامه‌ها را بخوانید سی و اند سالست در ایران مشروطه برخاسته و روزنامه‌ها بنیاد یافته و همیشه ستونهای آنها پر از این گونه پیشنهادها و یادآوریها بوده. ولی آیا چه سودی داده؟!.

امروز یک نقص بزرگی در زندگانی ایران همینست. نیکی کشور را میخواهند ولی از راهش درنمی‌آیند. کسانی این نقص را درنمی‌یابند ولی باید گفت بسیار بزرگست و زیانهای سختی را با خود دارد.

چیزهای فرعی بماند. امروز اساس زندگی متزلزلست. چنانكه گفته‌ایم در این كشور رنجها كشیده شده و خونها ریخته گردیده و مشروطه‌ای بنیاد یافته است. چنین چیزی كه اساس زندگانی توده‌ایست ما می‌بینیم دسته‌های بزرگی با آن دشمنی می‌نمایند و بیزاری میجویند ، و چون ما به سخن درآمده علت را می‌پرسیم می‌بینیم پاسخی نمی‌توانند ، و چون نیك میجوییم می‌بینیم سرچشمه‌ی این دشمنی‌ها و بیزاریها جز هوسبازی نیست. یك سخنانی از این كشور و آن كشور اروپا رسیده و كسان ناآزموده‌ای بی‌آنكه نیك بفهمند مقصود چیست بآنها گراییده و باین نمایشها برخاسته‌اند ، و داستانی باین بزرگی و باین اهمیت باری آن نمیكنند كه بنشینند و گفتگو كنند و آن را بجایی رسانند. آن نمیكنند كه در اساس زندگانی اندیشه و سخن یكی گردانند. آیا این نقص نمیباشد؟[1]

[1] : مخالفتهایی که در آن زمان با مشروطه یا دمکراسی می‌شد بیشتر از این رو بود که کشورهایی مانند آلمان ، ایتالیا ، شوروی و ژاپن از دمکراسی دور شده بودند و چون آنها نیز پیشرفتهایی کرده بویژه در جنگ نیرومندی خود را نشان داده بودند کسانی دمکراسی (مشروطه) را کهنه شده می‌‌پنداشتند و بیزاری می‌نمودند. ولی جای خشنودیست که امروز بیشتر مردم خواهان دمکراسیند. چیزی که هست ، باید پروا داشت که این خواهش نه از روی فهم و آگاهی بلکه بیشتر از روی پیروی است. از آنسو هنوز دسته‌هایی هستند که هواداری از پادشاهی کرده همچنان از دمکراسی نومیدی می‌نمایند. یا اینکه اگر امروز دشمنی خود را با دمکراسی به آشکار نمی‌آورند زمانش که برسد آشکار خواهند گردانید و چون باورهای مردم ریشه ندارد در آن روز بیشترشان چاره‌ای جز پیروی نخواهند یافت.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 9ـ سومین آسیب کیشها (تکه‌ی سه از سه)
از سخن خود دور نیفتیم ، آنهمه ستایشها كه من از تبریزیان كرده‌ام این ننگین‌كاری را فراموش نمی‌كنم كه چون در محرم 1330[=1290خ] روسیان با مجاهدان جنگیدند و بر ایشان چیره درآمدند و آن كارها را در شهر می‌كردند یك دسته از مردم بروی خود نیاورده و همچون سالهای پیش در بازارها و كوچه‌ها بسینه كوفتن و زنجیر زدن می‌پرداختند و دسته‌ها می‌گردانیدند و این را یك كار نیك و بس بزرگی می‌شماردند كه در چنان هنگام بیمناكی ترس بخود راه نداده و دست از دینداری برنداشته‌اند ، و آشكاره می‌گفتند : «ما را چه كار كه روسیان چه كردند و كیان را كشتند ، ما را باید دست از دامن امام برنداریم و این دستگاه را نخوابانیم» می‌گفتند : «روسیان كه با كیشها (مذهب) كار نمی‌دارند و عزاداری را از دست ما نمی‌گیرند دیگر ما را چه كار كه مشروطه را برانداختند و كشور را بردند؟!..» بلكه بسیاری از ایشان روسیان را بر مشروطه‌خواهان برمی‌گزیدند زیرا كه مشروطه‌خواهان روی سرد باین كارهای اینان نشان داده بودند.
مایه‌ی شرمندگیست كه روسیان در برابر چشمشان آن ستمها را می‌كردند و كسانی را كه در كشور خود بآزادیخواهی برخاسته و در راه آسایش مردم و آبادی كشور آن جانبازیها را كرده بودند دسته دسته پای دار می‌آوردند و جوانان نورس را بگناه آزادیخواهی پدر و برادر بیجان می‌ساختند ، سراسر شهر لگدكوب سالدات و قزاق می‌بود ـ اینان آن ستمها را می‌دیدند و هیچ پروایی نمی‌كردند و از ستمهای یزید ـ ستمهای هزار و سیصد سال پیش او ناله بلند می‌ساختند و شیون از اندازه می‌گذرانیدند ، كه تو گویی در جهان ستمگر تنها یزید بوده و بس و هیچگاه نباید پروای ستمهای دیگری كرد.
من نمی‌دانم باین چه نامی دهم و با چه زبانی زشتی آن را بازنمایم جز اینكه بگویم : این كیشهای آلوده ، این كیشهایی كه خدا از آنها بیزار است ریشه‌ی خرد و مردانگی را در یكجا می‌سوزاند ، جز اینكه بگویم : كسانی كه همه دل به پیشامدهای هزار سال پیش بسته‌اند و از خود و زمان خود ناآگاهند مردگانیند كه بزندگان درآمیخته‌اند.
آیا این مانند آن نیست كه یك دسته مردمی كه در بیابان بیمناك و پرلغزشگاهی راه می‌پیمایند هیچگاه دربند خود و یاران خود نباشند و بزیر پای خود نگاه نكنند و اگر چاهی زیر پایشان باز شد و كسانی در آن فرورفتند پروا نكنند و همه چشمشان را بسیاهیهایی كه از دور در كنار افق پدیدار است دوزند و همه نگران آنها باشند؟!. آیا چنین راهروانی توانند بجایی رسید؟!.. آیا خدا از این خشنود است كه هزار ملیونها مردمان بدینسان خود را بدبخت سازند؟!.. آیا ما بیهوده می‌گوییم كه این كسان معنی دین را نمی‌دانند؟!
شما ببینید امروز كه همه‌ی مردمان جهان فیروزی را در یكدلی و یكدستی توده‌ی خود می‌شناسند و همگی می‌كوشند كه بر شماره‌ی مردم خود بیفزایند و همگی آنان را همدل و همدست گردانند ، آیا توده‌های شرقی با این گرفتاریها توانند در برابر غربیان ایستادگی نمایند؟!. توده‌هایی كه دسته‌های بزرگی از آنها بیكبار از زندگانی روگردانند و همگی دل در جاهای دیگری می‌بندند.

بدار کشیدن روسیان آزادیخواهان را در تبریز در محرم سال 1330 ق. (1290 خ) .

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 25

🔸 نه تنها پومپيوس بدينسان مهربان بود قيصر نيز با همه‌ی چيرگي كه داشت هميشه مهر با مردم مي‌ورزيد. چنانكه چون بر زور و لشكر پومپيوس در اسپانيا دست يافت با آنان رفتار بسيار نيكي نمود. زيرا فرماندهان را آزاد گزاشت و سپاهيان را بسته‌ی خود ساخته ماهانه بايشان پرداخت. سپس كه از اين كار پرداخت دوباره از آلپ گذشته با شتاب از ميان ايتالي راه پيموده در نزديكيهاي آغاز زمستان به بندر برندسيوم رسيد و از دريا راه پيموده در بندر اوريكوم1 لشكرگاه ساخت. و چون يوبيوس2 نام دوستان بسيار نزديك پومپيوس را دستگير كرده نزد خود داشت از اينجا او را فرستاده گردانيده پيش پومپيوس فرستاده و چنين پيشنهاد كرد كه آنان دو تن در يكجا روبرو شوند و در مدت سه روز هر دو لشكر خود را پراكنده بسازند و سپس دوستي پيشين خود را از سر گرفته و با سوگند بنياد آن را استوار گردانند و با اين‌ حال هر دو به ايتالي بازگردند. ولي پومپيوس اين را نيز يكي از تدبيرهاي جنگي پنداشته بسوي كنار دريا شتافت و هر دز یا جايگاه استواري كه بود بدست آورده لشكرهاي خشكي خود را در آنها جاي داد. نيز همه‌ی بندرهايي كه كسي مي‌توانست از دريا در آنجا پياده شود بدست گرفت كه بدينسان هرچه آدمي يا آذوقه از راه دريا مي‌رسيد بدست او مي‌افتاد. از آنسوي قيصر چون بدينسان گرداگرد او گرفته شده بود ناگزير شده كه بجنگ بكوشد و هر روز حمله بر سر دشمن ببرد و آن دزها و استواريها كه آنان داشتند به زد و خورد برخيزد. ليكن در اين زد و خوردهاي كوچك هم در بيشتر روزها فيروزي بهره‌ی او مي‌شد. مگر در يك جنگي كه شكست سختي برو افتاد و خود بسيار كم مانده بود كه همگي لشكر خود را از دست بدهد. زيرا پومپيوس در امروز آن روز! دليرانه جنگيده و تنها در رزمگاه دوهزار تن را بكشت. ولي از ترس يا از نتوانستن اين نخواست كه از دنبال آنان تا درون لشكرگاه بتازد. در اين روز بود كه قيصر پيش‌بيني نموده مي‌گفت : «امروز فيروزي ازآن دشمن خواهد بود اگر كسي در ميان آنان باشد كه آن را دريابد.» در نتيجه‌ی اين جنگ سپاهيان پومپيوس چندان دلير شده بودند كه مي‌خواستند بيك جنگ ريشه‌كن آخري مبادرت نمايند. ولي خود او با آنكه بپادشاهان دوردست و سرداراني كه با وي هم‌پيمان بودند نامه‌ها نوشته و در آنها خود را فيروزي يافته ياد مي‌كرد با اين‌ حال هرگز نمي‌خواست بيك جنگ بزرگ ريشه‌كن مبادرت نمايد. زيرا لشكري را كه مي‌دانست تا آن هنگام هرگز مغلوبي نديده و هيچگاه با شمشير و ابزار جنگ شكست نيافته‌اند نمي‌خواست چنين لشكري را با جنگ زبون گرداند بلكه كوشش وي آن بود كه به قيصر فشار آذوقه داده و از درازي زمان فرسوده‌اش گرداند و از اين راه او و لشكرش را زبون گرداند.


1ـ Oricum
2ـ Jubius

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی بیست‌ودوم)

🔶 راه را گم کرده‌اید
(تکه‌ی دوم)

در شماره‌ی پریروز پرچم نوشته‌ی مفصل آقای دادپرور را درباره‌ی آذربایجان بچاپ رسانیدیم. نویسنده‌ی نامبرده از بدی حال آذربایجان شكایت میكند : ایمنی از آذربایجان برخاسته ، به بهداشت آنجا نمی‌پردازند ، در شهرها آبادی و خیابان‌كشی بجایی نرسیده ، در شهر تبریز كه كرسی یك استان بزرگیست بیش از یك دبیرستان نیست.

اینها همه راست است. به آذربایجان در بیست سال گذشته بی‌پرواییها شده و ستمها رفته و كنون هم گرفتاری پشت سر گرفتاری می‌آید. ولی من بآقای دادپرور پاسخ داده میگویم : چاره‌ی این دردها گفتن نیست. نمیگویم نگویید و ننویسید. میگویم اگر چاره میخواهید راهش این نیست.

در آذربایجان غیرتمندان و آزادگان دست بهم دهید و یك جمعیتی گرد آورید و باهم پیمان بندید كه پشتیبان و نگهدار آذربایجان باشید و با گفتگو و شور دردها را بشناسید و سرچشمه‌اش را بدانید و چاره‌اش را بفهمید و آنگاه یكدل و یكزبان بدولت پیشنهاد كنید و در اجرایش پافشاری نمایید. اینست راهی كه می‌تواند به نتیجه‌ای رساند.

در همان تبریز گروهی از آزادگان و غیرتمندان باین كار میكوشند. شما نیز همراهی نمایید و یك دسته‌ی آبرومندی باشید و از سرزمین خود پشتیبانی كنید. آنجا سرزمین شماست مسئول نگهداری و آبادی آنجا می‌باشید. برادرانه همدستی نمایید و وظیفه‌ی خود را پیش گیرید.

تنها از این راهست كه به نتیجه توانید رسید وگرنه نه تنها بسخنانتان گوش ندهند و گوش نتوانند داد خودتان نومید و فرسوده گردیده بكنار روید.

در جهان هر چیزی یك راهی دارد كه اگر از آن راهش نباشد پیش نتواند رفت. دولت نه اینكه نمیخواهد بآذربایجان توجهی كند ولی چون كارها از راهش نیست نتیجه بدست نمی‌آید.

همین اكنون گفته می‌شود كه برای آذربایجان یك استانداری بفرستند ولی هر كسی را بدیده میگیرند نمی‌پذیرد. زیرا یك رشته دشواریها در كار می‌بیند و در این هنگام آشفتگی جهان بزیر بار چنان كار سختی نمیرود. در چنین هنگامی یك استاندار یا هر كس باید از مردم پشتیبانی و راهنمایی بیند تا بتواند بدشواریها غلبه كند. كو آن جمعیت شایسته‌ای كه چنین پشتیبانی تواند؟!..

🔸در یك شهری یا در یك استانی مسئول كارها پیش از همه خردمندان آنجایند ، و این خردمندان هنگامی ‌توانند كاری كنند كه باهم ‌اندیشه و دست یكی دارند.
شما در آذربایجان بیش از هر كاری بچنین همدستی و هم‌اندیشی نیازمندید.

شما كه از دردها و گرفتاریها مینالید اگر در سراسر آذربایجان ده هزار تن باهم گردید بهمه‌ی آنها چاره توانید كرد ، و نمیدانم چرا در اندیشه‌ی چنین كاری نیستید؟.. نمیدانم در جایی كه چاره در دست خودتانست چرا بدیگران اینهمه فشار می‌آورید؟..

برای این سخن بهیچ دلیلی یا گواهی از بیرون نیاز نداریم. تاریخ خود آذربایجان بهترین دلیل و گواه است. در سی و اند سال پیش كه سالهای نخست مشروطه جریان داشت در تبریز یك جمعیتی بنام آزادیخواهان و مجاهدان ، نه تنها همه‌ی كارهای آذربایجان را پیش می‌بردند بجنبش تهران و دیگر جاها نیز پشتیبانی نشان میدادند ، و هیچ كشاكشی درمیان دربار قاجاری و آزادیخواهان رخ نمیداد كه آذربایجان در آن دخالت نكند و با یك پافشاری قضیه را بسود آزادیخواهان بانجام نرساند. آنهمه نامی كه آذربایجان در تاریخ مشروطه‌ی ایران پیدا كرده و همان مایه‌ی احترامش شده جز نتیجه‌ی آن یك جمعیت نبود.

شاید صد تن بیشتر از پیشروان و كاردانان نبودند كه دست بهم داده و دیگران را در پشت سر انداخته و آن یگانگی و همدستی را پدید آورده بودند و آن كارهای بزرگ را انجام میدادند.

كنون شما باید همان را كنید و همان راه را روید ، و چنانكه نوشتم زمینه نیز آماده گردیده و اگر نمی‌توانید از این راه پیش آیید در آن حال باید گفت : كوتاهی از خودتانست و جای گله از هیچ كس نیست.[1]

[1] : از زمان محمدرضاشاه تاكنون بارها خوانده و شنیده‌ایم كه دولتها خواسته‌اند خیابانها را از گدایان پاك گردانیده سامانی بكارشان دهند. از فردای آن روز دولت به گدایان سخت گرفته و چند روزی با‌هایهوی و بگیر و ببند گذشته و سپس این رشته رها گردیده و همان شده كه بوده.

اكنون كه هزاران صندوق «كمیته‌ی امداد امام» ، بنیاد فلان و جمعیت بهمان در سراسر كشور سر برآورده و همگی دعوی كمك به بینوایان میكنند باز هم این گوشه و آن گوشه گدایان راه بر رهگذران و خودروها می‌بندند. این درماندگی در كار گدایان تنها در تبریز است كه دیده نمی‌شود. زیرا در این شهر از پنجاه سال بیشتر ، نیكوكارانی دست بهم داده و با كاردانی به دستگیری از بینوایان و تنگدستان آبرومند پرداخته‌اند و كمكهای مردم را یكسره به آنها میرسانند و چون این كار با یك سامان و درستكاری پیش رفته اینست جایی برای گدایان باز نمانده و اگر كسی خیره‌رویی كرده به گدایی برخیزد از مردم شهر پولی درنخواهد یافت.

(دنباله‌ی پابرگی بالا) :
كار به جایی رسیده كه بسیاری آرزو كرده‌اند نیكوكاران تبریز به گدایان تهران نیز پرداخته و این كار را در اینجا هم بسامانی رسانند. حتا شنیده‌ایم از کشوری دیگر آمده از ایشان برای ساماندهی به کار گدایان یاوری خواسته‌اند.

این یك نمونه است كه مردم چه كارهای ارجمند و بزرگی انجام توانند داد. افسوسمندانه مردم ما به بیماری نومیدی دچار شده و هر كاری را از دولت چشم دارند. همین چشمداشت از دولت یك نتیجه‌اش امید از خود بریدن است. حال آنكه یك مردمی كه در یك زمینه‌ای هم‌اندیش گردیده دست بهم دهند نیروی بس بزرگی خواهند داشت و كارهای بزرگی توانند كرد. لیكن گام نخست آنست كه به چنان نیرویی باور دارند و نومید نباشند.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 10ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمی‌ماند (تکه‌ی یک از چهار)

كسانی خواهند گفت : این چیزها كه شما می‌گویید در گذشته بوده و اكنون نیست. می‌گوییم : شما بخطا رفته‌اید و هنوز این گرفتاریها درمیان توده‌ها هست. ما این را نیك نشان داده‌ایم كه همه‌ی گمراهیها و بدآموزیهای كهن همچنان هست و تنها این رخ داده كه در نتیجه‌ی برخورد با بدآموزیهای نوین سست گردیده(1) . روشنتر بگویم : دسته‌هایی بیكبار رشته را پاره كرده‌اند و چنانكه گفتیم بدتر و زیان‌آورتر شده‌اند و آنان كه بازمانده‌اند همان حال را می‌دارند و جز سستی تغییری در كارشان رو نداده. بلكه اگر نیك اندیشیم از همین دوتیرگی یك نتیجه‌ی بیمناك دیگری پدید آمده ، و آن اینكه چون بیدینان همیشه زبانشان بنكوهش دین باز است و پیشرفت دانشهای طبیعی و ناسازگاری كیشها با آنها جوانان را گستاخ ساخته كه همیشه از در سركوفت و ریشخند درمی‌آیند بویژه تا ده و پانزده سال پیش كه در روزنامه‌ها همیشه گفتارهای ریشخندآمیز درباره‌ی دین چاپ می‌یافت و سرزنش و نكوهش بسیار نموده می‌شد ، و خود رواج دانشهای طبیعی میدان را بر دارندگان كیشها بسیار تنگ گردانیده از این پیشامدها ناگزیر میانه‌ی دو دسته كینه و دشمنی پدید آمده و دوتیرگی نوینی پیدا شده ، و این گذشته از آنكه خود نتیجه‌ی بسیار بدیست و از سالهاست كه همین دوتیرگی بسیاری از كوششها را بی‌اثر گزارده ، یك نتیجه‌ی زشتتر دیگری را درپی می‌دارد و آن اینكه هواداران كیشها چون در فشار و سختی می‌باشند اینست همینكه از كسی پشتیبانی می‌بینند بیكبار رو بسوی او می‌آورند و خود را بدامن او می‌اندازند و در این كار جدایی میانه‌ی خودی و بیگانه نمی‌گزارند.
بارها می‌بینیم همینكه گفتاری یا كتابی در ستایش كیشی با دست یكی از اروپاییان نوشته می‌شود اینان همگی بآن رو می‌آورند و بارها چاپ می‌كنند و بهمدیگر مژده می‌دهند ، بی‌آنكه خواست نویسنده‌ی آن را بدانند و از دوستی یا دشمنیش آگاه باشند.2 مثلاً در چندی پیش گفتاری از برنارد شاو بدستها افتاد كه اسلام را ستایش كرده و چنین گفته بوده : «بزودی انگلیسیان مسلمان خواهند شد و اسلام در جزیره‌های بریتانی رواج خواهد یافت» این گفتار را كمتر روزنامه یا مهنامه‌ای در هندوستان چاپ نكرد و همگی از آن شادیها نمودند و نویسنده‌اش را بنیك داشتند. من می‌خواهم بپرسم : آیا این راست است؟!.. آیا برنارد شاو كه از بنیادگزاران فلسفه‌ی مادّی بشمار است براستی اسلام را پسندیده و پذیرفته؟!.. آیا نویدی كه درباره‌ی رواج اسلام در جزیره‌ی بریتانی داده باور كردنیست؟!.. پس از همگی آیا چه سودی از این گفتار ، مسلمانان را هست جز آنكه فریب خورند و از یاد گرفتاریهای خود بدور باشند؟!..
كتابی از گوستاو لوبون به هندی ترجمه شده و دو سال پیش به فارسی نیز ترجمه گردید و چون در اندك‌زمانی رواج بسیار یافت و من بارها ستایش آن را از زبانها می‌شنیدم روزی آن را بدست آورده از دیده گذرانیدم. می‌بینم كتابیست از دیده‌ی تاریخ ارجدار ، ولی گوستاو آن را از بهر تاریخ ننوشته و خواست دیگری را دنبال كرده. مردم فرانسه كه از هشتاد سال پیش چشم به سوریا دوخته و همیشه می‌كوشیدند سوریان را بسوی خود كشند و در این باره داستانهای درازی هست و جنگ سواستاپول3 بیش از همه در راه این خواست بوده گوستاو خواسته با ستایشهای فراوان از نیاكان و پیشینیان هزار سال پیش عرب دلهای آنان را بدست آورد و گامی در راه رسیدن به سوریا بردارد و اینست در جایی كه ستایشهای بسیار از عرب نوشته از عثمانیان نكوهش بی‌اندازه نموده بلكه پرده‌دری هم دریغ نگفته و این را آشكاره نوشته كه ویرانی سوریا از عثمانیانست و چنانچه آنجا در زیر دست یك دولت دادگری باشد در اندك‌زمانی آباد خواهد شد.


(1) : «راه رستگاری» دیده شود.
2 : همین بس که خواننده‌ی جستجوگر در اینترنت بجستجو برخیزد و ببیند چه بسیار وبلاگ‌نویسانی که سخن بیگانگان را دلیل حقانیت و تکیه‌گاهی برای باورهای خود گرفته‌اند. ـ و
3 : 1854ـ 1855 م. ـ و

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 26

🔸 تا اين هنگام هميشه او جلو سپاهيان خود را گرفته آنان را آرام نگه مي‌داشت ، ولي پس از آن جنگ آخري چون قيصر از كمي آذوقه ناگزير گرديد چادرهاي خود را كنده از راه آثامانيا1 روانه‌ی تساليا گردد در اينجا ديگر نشدني بود كه پومپيوس جلو سپاهيان را بگيرد. چه همگي آنان صدا بصدا داده داد مي‌زدند كه قيصر بگريخت و از اينجا كساني بر آن انديشه بودند كه از دنبال وي بروند ولي ديگران خواستار بودند كه روانه‌ی ايتالي بشوند. كساني نيز بودند كه دوستان يا نوكران خود را فرستاده خانه در نزديكي فوروم كرايه مي‌نمودند كه براي كارهاي خود كه در آنجا خواهند داشت آماده باشند. همچنين كساني به لسبوس2 نزد كورنيلا شتافتند (پومپيوس او را بدانجا فرستاده بود تا ايمن و آسوده بماند) كه مژده‌ی اين فيروزبختي را باو برسانند. از اينسوي سناتوس دعوت كرده شد كه در پيرامون اين پيشامد گفتگوهايي شود و چون آغاز گفتگو گرديد افرانيوس چنين مي‌گفت كه پاداش همه‌ی كوششهاي ما و تاج فيروزي بدست آوردن ايتالي است و آن كساني كه اينجا را در دست بگيرند بآساني مي‌توانند از سيسيل و سارديني و كورسيكا و اسپاني و گااول بهره‌يابي كنند. ولي آنچه براي پومپيوس مهمتر مي‌نمود همانا زادبوم خود او بود كه در آن نزديكي نهاده و دست بسوي او دراز نموده طلب ياوري مي‌كرد و اين با ارج و آبروي پومپيوس سازش نداشت كه آن را بدانسان در دست يك بيدادگر خودخواه و مشتي بندگان چاپلوس بازگزارد. چيزي كه هست پومپيوس هرگز شايسته آبروي خود نمي‌ديد كه بار دوم از جلو قيصر دوري بگزيند و با آنكه خدا ياوري كرده و باو فرصت دنبال كردن دشمن را داده خويشتن را دنبال شده گرداند. وآنگاه خود را در پيشگاه خدايان گناهكار مي‌شمرد از اينكه اسكيپيو و كسان ديگري را كه داراي پايگاه قونسولي هستند در يونان و تسالي بي‌پناه بگزارد با آنكه سخت بيم مي‌رود كه دچار قيصر گردند و آنهمه پولهايي كه همراه دارند و سپاه انبوهي كه با ايشان است بدست دشمن بيفتد. گذشته از اينها پرواي احترام شهر پايتخت را نيز داشت كه مي‌خواست جنگ هرچه دورتر از آن روي‌دهد و آن شهر هرگز فشارهايي نبيند و آوازهاي دلخراش جنگجويان را نشنود و تنها پس از پايان جنگ جشن فيروزي بهره‌ی آنجا باشد.
از اين جهتها بود كه پومپيوس از دنبال قيصر راه برگرفت ولي سخت پرواي آن را داشت كه با وي بجنگ برخيزد و بيش از همه بفشار كوشد و سخت بگيرد و از دنبال او جدا نشود. در اينجا يك رشته جهتهاي ديگر نيز بود كه او را در اين عزم خود پافشارتر مي‌گردانيد. بويژه اين موضوع كه خبري بر زبانها افتاده بود كه روميان مي‌خواهند نخست سر قيصر را بكوبند و سپس سر پومپيوس را خواهند كوفت و اين سخن زبان بزبان گرديده بگوش او رسيد. كساني مي‌گفتند خود از ترس اين گفتگوست كه پومپيوس كه در مدت اين جنگ هيچگاه كاتو را بكاري برنمي‌گماشت اين هنگام او را بر سر بنه گزارده خويشتن از دنبال قيصر بحركت آمد و اين از ترس آن بود كه چون قيصر از ميان برداشته شد كاتو نباشد كه او را براي كناره‌جويي مجبور گرداند.
در آن ميان كه او سخت نگران حركتهاي دشمن بود از يكسوي هم بايستي اين آوازها را بشنود و ناگزير باشد كه زور و توانايي خود را نه تنها براي زبون كردن قيصر بلكه براي زبون كردن كشور خود و سناتوس بكار برد. دوميتيوس آينوباربوس3 چون هميشه او را آگامیمنون4 مي‌خواند و شاه شاهان خطاب مي‌كرد خود بدينسان رشك ديگران را بحركت مي‌آورد. همچنين فاونيوس با چاپلوسيهاي بيجاي خود او را آزرده مي‌داشت كه ناگزير شده آشكار برو نكوهش كرد و چنين گفت : «دوستان گرامي! امسال را اميدوار نباشيد كه در توسكولوم5 انجير بچينيد.» ولي لوكيوس آفرانيوس كه باو تهمتي زده بودند درباره‌ی اينكه در اسپانيا بخيانت سپاهياني را بنابودي انداخته است او چون مي‌ديد كه پومپيوس از روي قصد خودداري از جنگ مي‌نمايد مي‌گفت من شگفتي از اين دارم كه كساني كه بدانسان براي تهمت زدن شتاب دارند چرا اكنون بجنگ آن كسي برنمي‌خيزيد كه كشور آنان را خريد و فروش مي‌كند؟..


1ـ Athamania
2ـ Lesbos
3ـ Domitius Aenobarbus
4ـ Agamemnon از قهرمانان افسانه‌هاي يونان.
5ـ Tusculum