🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
11) كراسوس‌ ـ تکه‌ی 2

🔸 و چون سپاه را از آن زمستانگاه تكان داد فرستادگاني از نزد ارشك (اشك) پيش او آمدند و پيغام كوتاهي بدينسان داشتند : اگر اين سپاه را مردم روم فرستاده‌اند من اينك بجنگ آماده هستم و تا جان دارم در برابر آنان ايستادگي خواهم كرد ولي هرگاه اين لشكركشي را كراسوس بدلخواه خود كرده كه گويا راستي هم اين باشد من مي‌توانم چشم از جنگ پوشيده بر فرتوتي كراسوس بخشوده هم آن سپاهياني را كه براي پاسداري در برابر ما گزارده‌ايد و خود در دست ما گرفتار مي‌باشند آزاد كرده پس بفرستم. كراسوس از بس بخود مي‌باليد چنين گفت كه پاسخ اين پيغام را در سلوكيا خواهم داد. بزرگترين فرستادگان كه واگيسيس1 نام داشت از اين سخن خنديده و كف دست خود را نشان داده گفت : «موي خواهد روييد در اينجا ، پيش از آنكه شما سلوكيا را خواهيد ديد.» بدينسان فرستادگان نزد پادشاه خود هوروديس2 بازگشته باو آگاهي دادند كه جنگ خواهد درگرفت. چند تن از روميان كه در شهرهاي ميسوپوتاميا پاسدار بودند با سختيهاي بسيار از آنجا رها شده بلشكر پيوستند. اينان خبرهايي آورده بودند در اين باره كه كار بسيار سخت خواهد بود و آنچه را كه درباره‌ی شماره‌ی دشمن و آيين جنگ كردن ايشان با چشم خود ديده بودند بازمي‌گفتند و چنانكه در سرشت آدمي است هر چيزي را بزرگتر از اندازه‌ی راستين آن مي‌ساختند. چنانكه مي‌گفتند : در گريختن هرگز بآنان نمي‌توان رسيد و اگر از جلو ايشان بگريزي هرگز رهايي نمي‌يابي. تيرهاي نودرآمده و بيمانندي دارند كه تندتر از نگاه چشم مي‌باشد و اينست كه به هر كسي برخورده به تن او فرو مي‌رود پيش از آنكه خود تيرانداز ديده شود. ابزارهايي دارند كه هر چيزي را مي‌برد ولي به زره‌هاي آنان هيچ ابزاري كارگر نمي‌افتد. اين خبرها كه پراكنده شد سپاهيان را دل پر از نوميدي گرديد. زيرا آنان تاكنون چنان مي‌پنداشتند كه پارثيان (اشكانيان) هم از جنس ارمنيان يا كاپادوكيان مي‌باشند كه لوكولوس ايشان را زبون ساخته چندان تاراج و يغما از آنان گرفت كه فرسوده شد و چنين مي‌دانستند كه سختي سفر ايشان تنها راه بريدن است و بس. در نتيجه‌ی اين نوميديها بود كه پاره‌اي سركردگان كه از جمله‌ی ايشان كاسيوس3 بود به كراسوس اندرز داده گفتند بهتر آنست كه بيش از اين جلو نرفته در اينجا منتظر باشيم. پيشينگويان نيز گفتند كه از قربانيها نشانه‌هاي ناپسندي ديده مي‌شود. ولي كراسوس توجهي باين گفته‌ها نكرد و جز با انديشه‌ی پيش رفتن همداستان نبود. پادشاه ارمنستان آرتاوازد4 كه با ششهزار سوار بياري آمده بود و مي‌گفتند آن سوارگان پاسبانان تن او مي‌باشند و جز از آن دسته ده‌هزار تن سوار زره‌پوش و سي‌هزار تن پياده وعده مي‌داد كه با خرج خود بياورد ، كراسوس اعتنايي باو نيز نكرد. آرتاوازد پيشنهاد مي‌كرد كه لشكر روم از راه ارمنستان آهنگ ايران نمايد كه هم او بآساني مي‌تواند آذوقه بلشكر روم برساند و هم در سايه‌ی كوه و دره كه سراسر ارمنستان را فراگرفته روميان بآساني مي‌توانند خود را نگاه بدارند و چنان سرزميني براي جنگجويي سوارگان كه بخش بزرگ سپاه دشمن است ناسازگار مي‌باشد. ولي كراسوس با او گرم نگرفته با سردي بسيار سپاس گزارده چنين پاسخ داد كه چون دسته‌هايي از سپاه دلير روم در ميسوپوتاميا گزارده است از اين جهت ناگزير مي‌باشد كه از آن راه روانه گردد نه از راه ارمنستان. از اين پاسخ ، ارمنيان راه خود را پيش گرفته بازگشتند. و چون كراسوس خواست سپاه را در نزديكي زاوگما 5 از رود بگذراند ناگهان آسمان خروشيدن گرفته رعدهاي بيش از اندازه شنيده مي‌شد و برقي درخشيده روي لشكريان را روشن گردانيد و در ميان اين توفان ناگهان گردبادي برخاسته يك سوي جسر را كنده كنار برد. هم دو صاعقه راست بدانجايي كه لشكر مي‌خواست چادر زند بيافتاد و يكي از اسبهاي سردار كه زين و برگ بسيار گرانبهايي داشت رم خورد و ميرآخور را با خود برده به رود انداخته و غرق ساخت. نيز گفته‌اند كه چون خواستند درفش بزرگ را بلند سازند عقاب آن خود بخود سرش را بسوي دشت برگردانيد.
1ـ Vagises
2ـ Hyrodes
3ـ Cassius
4ـ Artabazes اين نام را كه در اينجا آرتابازيس مي‌آورد و در جاي ديگر از متن (داستان انتونيوس) آرتاوازديس مي‌خواند و درست آن همانست كه ما نوشته‌ايم.
5ـ Zeugma شهري در خاك بابل.

ما را دشمن شعر شناسانیده‌اند. ما دشمن شعر نیستیم. ما نمی‌گوییم شعر نباشد. ما میگوییم شعر سخن است و سخن بهر نیاز باید بود. سخنی که بهر نیاز نباشد گفتار دیوانگان است.
ما با بیهوده‌گویی دشمنیم. ما با بدآموزیها دشمنیم. ما با آن شعرهایی دشمنیم که زهر بی‌عاری و تنبلی و بیدردی و مفتخوری و چاپلوسی و نیرنگ و پستی و پوچگویی و زشتگویی را بکام مردمان میریزد. ما با شعری دشمنیم که مایه‌ی گمراهیست.
در جایی که شعری زهرآلود باشد ، آرایه‌های ادبی و آوازه‌ی شاعر و ستایش بیگانگان و اینگونه چیزها نزد ما پشیزی ارج ندارد. ما با شعری که «زبان توده» نباشد دشمنیم.
ما شعری را که زبان توده باشد ، از گرفتاریهای مردم تأثیر پذیرفته و دردشان را بزبان آورده ، «سخن زنده» می‌دانیم و ارجش می‌شناسیم.
شعر این مرد رنجبر صد بار برتری دارد به سخنان بیهوده‌ای که فلان شاعر بنام و بهمان ادیب پرآوازه‌ سروده است.

✴️ حزب و گمراهیهای سیاسی
(تکه‌ی یکم)

🔶یک تاریخچه
(تکه‌ی1 از3)

در شهریور ماه[1320] كه در ایران تبدلاتی رخ داد و شاه گذشته[رضاشاه] از میان رفت من در سفر شیراز و بوشهر بودم. چون بازگشتم و با برخی از یاران دیدار كردم چنین گفتند : «كنون وقت كوشش است. ما نیز باید بكوشیم باید یك حزبی باشد».

گفتم : همیشه وقت كوشش است. در زمان شاه گذشته هم ما میكوشیدیم و بیكار نبودیم. اما حزب ، نخست باید معنی آن را دانست. در ایران معنی حزب را هم ندانسته‌اند.

در ایران از حزب جز این معنی را نمی‌فهمند كه چند تنی از دوستان و آشنایان گرد هم آیند ، چند جمله‌ای را بهم بسته و آن را «مرامنامه» خوانند و یك نامی نیز برای خود گزارده «حزبی» باشند ، و این پست‌ترین و بیهوده‌ترین معناییست كه بحزب داده می‌شود. حزب اگر اینست گو هرگز مباد.

نخست این كسان اغراضشان بسیار پست است. اینان دلهاشان بمردم نمی‌سوزد و درپی كوششهایی برای این مردم نیستند. حزب را جز برای خودنمایی و هوسبازی یا برای پیشرفت كارهای خودشان نمیخواهند.

دوم سرمایه‌ی اینان جز سخن نیست. آنچه در مرامنامه‌ی خود می‌نویسند بهمان لفظِ آن قناعت میكنند مثلاً می‌نویسند : «ترویج زراعت» این یك جمله‌ی دلفریبیست. رواج كشاورزی را همه میخواهند. ولی شما از آن كسان بپرسید : از چه راه میخواهید بكشاورزی رواج دهید؟!. چه كوششهایی را در این باره به ‌اندیشه گرفته‌اید؟!. اینها را بپرسید و خواهید دید كه پاسخی نتوانستند و درماندند ، خواهید دید كه هیچگاه در اندیشه‌ی معنی نبوده‌اند و نتیجه‌ای نخواسته‌اند ، و تنها به همان نوشتن در مرامنامه بس كرده‌اند.

و چون قدری بیشتر فشار آورید و بیشتر پرسید خواهید دید بخشم آمده چنین گفتند : «مرامنامه اینطور می‌شود دیگر. پس میخواستید چه بنویسیم؟!.» یا میگویند : «ما اینها را نوشته‌ایم كه مردم را بر سر خود گرد آوریم ، مردم را كه بر سر خود آوردیم همه كاری میتوانیم كرد».

همان «رواج كشاورزی» ، ما اگر بخواهیم صورت عمل پیدا كند باید بسیار چیزها را تغییر دهیم. باید ببینیم چه چیز باعث ویرانی دیه‌ها[=دهات] شده و كشاورزان را از پا انداخته تا از میان برداریم. روشنتر گویم باید نخست آنچه روستایی میكارد و محصول برمیدارد در دست خود او بماند و دیگران بر سرش كوفته از دستش نگیرند. دوم جلو ستمگران گرفته شود و این نباشد كه یك تابین امنیه [ژاندارم] یا یك مأمور دارایی مایه‌ی ویرانی یک دیهی گردد. سوم در دیه‌ها پزشك باشد ، داروخانه باشد ، دبستان باشد ، دادگاه باشد تا یك كشاورز بتواند به آسودگی زندگی كند. چهارم باید قانون زندگی تغییر یابد و جلو مفتخوری گرفته شود تا مردم تن به رنج كشاورزی دهند.

آن كسان از هیچ یكی از اینها آگاه نیستند و تنها یك جمله‌ی «ترویج زراعت» را مینویسند و دل به همان خوش میگردانند.

یا می‌نویسند «وحدت ملی». در اینجا هم اگر بپرسید : «وحدت ملی» چیست و چگونه تواند بود درمانند و پاسخی نتوانند. زیرا هیچ نیندیشیده‌اند و كنون هم درپی آن نیستند كه براستی یك كوششی در این زمینه كنند. عبارتهاییست شنیده و نافهمیده به دل سپارده‌اند و بروی كاغذ می‌آورند و افزار مقاصد خود میگردانند.

آری امروز یكی از بدترین گرفتاریهای ایران پراكندگیهاست كه درمیان افتاده و ما اگر بخواهیم این توده بجایی رسد باید بآن پراكندگیها چاره كنیم ، ولی چگونه و از چه راه؟. از این راه كه یكایك آن پراكندگیها را بشناسیم و یكایك آنها را از میان برداریم.

یك رشته پراكندگی از راه كیشهاست. در ایران چهارده كیش هست و هر كیشی برای خود سیاست دیگری و مقصد دیگری دارد.

یك رشته دیگر از راه زبانست. در این كشور هفت یا هشت زبانست و اینها با یكدیگر همچشمی و دو تیرگی دارند.

یك رشته دیگر از راه مسلكهاست ، چندین مسلك رواج یافته و به هر یك كسانی گراییده‌اند و دنبال میكنند.

اینها چیزهاییست كه آشكار است و بچشم برمیخورد و همه میدانند. یك رشته پراكندگیهای نامحسوس دیگری نیز هست. مثلاً شهری دسته‌ی دیگری و روستایی دسته‌ی دیگریست. زنان دسته‌ی دیگری و مردان دسته‌ی دیگریست. جوانان خود را از دیگران جدا میگیرند. اروپادیدگان خود را از دیگران برتر شمرده جدا می‌ایستند. مانند اینها بسیار است كه بشمردن نیاید.

كنون ما اگر «وحدت ملی» یا «یگانگی توده» میخواهیم باید با همه‌ی اینها نبرد كنیم و همه‌ی اینها را از میان برداریم. گذشته از اینها باید اندیشه و آرمان یكی باشد. مردم را بهمدیگر جز اندیشه و آرمان نبندد.

🔸صد تن یا هزار تن كه در یكجا گرد آمده‌اند شما اگر بخواهید آنان را یكی گردانید با زنجیر یا طناب كه بهم نخواهید بست ، و باید همه‌ی ایشان را دارای یك اندیشه و یك آرمان (مقصد) گردانید. وگرنه از هم جدا و پراكنده‌اند ، اگرچه در یكجا باشند و اگرچه با زبان دعوی یگانگی[=اتحاد] كنند.

چنانکه گفتيم اين کارها زيانهايی را درپی ميداشت و اينک آنها را فهرست‌وار بکوتاهی می‌شماريم :

1ـ داستانی که هزار و سيصد سال پيش رخ داده به آن پرداختن و به گريه و سوگواری برخاستن از خرد رو گردانيدن و آنرا لگدمال ساختنست. اينکه پنداشته‌اند که خدا از اين گريه و زاری خشنود گردد و پاداشها دهد نادانی ديگری از آنان می‌باشد. خدا از کاری خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخيزد. گريه و مويه به يک داستان کهن هزار ساله چه سودی تواند داد؟!... چرا خدا به آن پاداش دهد؟!..

شگفتست که بازماندگان حسين ، خودشان پس از يکی دو سال ، پيشامد را فراموش ساختند و به زندگی پرداختند. چنانکه گفتيم علی‌بن‌الحسين با يزيد آشتی کرد و با او دوستی نمود. سکينه ‌دختر حسين که به گفته‌ی روضه‌خوانان در ويرانه‌ی شام مرده است ، و باشد که شيعيان به اين مرگ او خروارها اشک ريخته‌اند سالها پس از آن زيسته و زن مصعب‌بن‌زبير شده بود که سپس نيز زن‌ عبدالملک‌بن‌مروان گرديد و با خوشيها زندگی بسر داد.

ولی شيعيان پس از هزار و سيصد سال آن داستان را فراموش نمی‌کنند و آيا اين دليل روشنی به سبک مغزی و بيخِرَدی يک مردمی شمرده نخواهد بود؟!...

2ـ به سينه زدن ، زنجير به تن کوفتن ، گل به رو ماليدن ، خاک بر سر ريختن ، سر خود شکافتن ، جَستن و افتادن ، نعره کشيدن و اينگونه کارها جز نشان دژخويی و بيابانيگری نيست. شيعيان اينها را هنری پنداشتندی و اگر در ميان تماشاچيان يک يا چند تن اروپائی بودی به نام خودنمايی بيشتر کوفتندی و زدندی و بلندتر نعره کشيدندی. ولی راستی آنست که همين نادانيها و مانندهای آن دستاويز بدست اروپائيان داده که ايرانيان و ديگر شرقيان را « نيمه وحشی» شمارند و به زندگانی آزاد شاينده ندانند.

اروپائيان از سالها کوشيده‌اند که شرقيان را در نادانيها و دژخوييهايی که ميداشته‌اند و ميدارند پايدار گردانند و از اين رفتار دو نتيجه خواسته‌اند : يکی ‌آنکه شرقيان در سايه‌ی همين نادانی‌ها ، ناتوان و درمانده باشند و به آسانی گردن به يوغ چيرگی آنان گزارند. ديگری اينکه بهانه در دست باشد و به «نيکخواهان جهان» که در اروپا نيز فراوانند پاسخی توانند داد. اينکه از صد سال باز اروپائيان که به ايران و هند آمده‌اند داستانها از اين نمايشها و نادانيهای شيعيان در کتابهاشان نوشته‌اند و پيکره‌ها برداشته به چاپ رسانيده‌اند ، اينکه برخی از شرقشناسان به ستايشهايی از شيعيگری و از اين نمايشها پرداخته‌اند ، همه از اين راه بوده است.

دو تن از شرق‌شناسان که يکی مسیو ماربین آلمانی و ديگری دکتر جوزف فرانسه‌ای بوده ، در کتابهای خود از کيش شيعی و از اين نمايشهای شيعيان‌ ستايشها نوشته‌اند ، و اينها عنوانی بدست ملايان داده که آن دو نوشته را که به فارسی ترجمه شده در دفتری بنام «سياست‌الحسينيه» به چاپ رسانيده‌اند. ولی ما نيک ميدانيم که اين شرق‌شناسان از کارکنان سياسی می‌باشند و نوشته‌هاشان جز از راه فريبکاری نيست.

به گفته‌ی مسيو ماربين ، نصيرالدين‌توسی کار بسيار نيکی کرده که در زمان تاخت مغولان و در چنان هنگام گرفتاری ، کينه‌ی شيعی و سنّی را فراموش نساخته و مغولان را بر سر بغداد برده و کينه از دشمنان خاندان علی جسته است. اين بوده آرزويش که شيعيان هميشه چنان باشند و هيچگاه کينه‌ی سنّيان را از دل بيرون نکرده به کارهای ديگری نپردازند.

به گفته‌ی دکتر جوزف ، شيعيگری در نتيجه‌ی روضه‌خوانی پيشرفت بسياری کرده ، و او آرزومند ميبوده که شيعيان در اين راه ، پيشرفت را از دست ندهند و به شماره‌ی شيعيان (که به کار سياست اروپائی نيک ميخورند) بيفزايند.

3ـ گذشته از آنکه گريه و ناله سهشها را فرو نشاند و آتش غيرت را خاموش گرداند ، آنهمه روضه‌خوانيها و دسته‌بنديها که مردم را سرگرم ميساخت بی‌گفتگوست که از پرداختن به کار زندگانی بازمی‌داشت. بدبختيهايی که گريبانگير ايرانيان شده و بدينسان درمانده و زبونشان گردانيده شوندهای بسيار داشته و بيگمان يکی از آنها اين بوده.

مردم بجای آنکه از پيشامدهای جهان و از پيشرفتهايی که در دانشها و ديگر زمينه‌ها رخ داده بود آگاه باشند و يا به انديشه‌ی کشور و توده پردازند به آن نمايشهای بيهوده پرداخته‌اند.

اين نتيجه‌ی آن سرگرميست که می‌بينيم از دست آزمندان اروپا مشت ميخورند و از ستم يزيد مينالند.

زنان ايران که از همه جا ناآگاهند و کمترين دلبستگی به کشور و زندگانی توده‌ای نميدارند [1] ، و از درسخواندگان نيز هوش و فهمی در اين باره ديده نميشود ، شوندش جز اين نبوده که بيشتر زمان را در روضه‌خوانيها بسر برده و هوش و جربزه‌ی ‌خود را در آن راهها بکار انداخته‌اند.

[1] : با آنكه از برداشتن چادر تا نوشتن اين كتاب هشت سال ميگذشته و زنان بسياری بميان توده درآمده بودند ليكن چنين دانسته می‌شود كه از ايشان تا آن هنگام شور و دلبستگی‌ای به كشور پديدار نگرديده بوده. بيگفتگو اكنون جز از آن سالهاست.

(کتاب داوری)

نسخه‌ی دیرتری از کتابچه‌ی سیاست حسینیه که در تبریز چاپ شده.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 14ـ آیا نباید بچاره‌ی پراکندگیها کوشید؟! (تکه‌ی 3 از 3)
كسی چون چند بار یكی را آزمود و گفته‌های او را استوار و پایدار یافت دل با او گرم كند و از در همراهی و پشتیبانی درآید ، و روبرو ایستادن با چنان كسی را خیره‌رویی شناخته دور از آزرم و مردمی شناسد. این چیزیست كه آفریدگار در نهاد آدمی نهاده. ولی چه باید گفت بكسانی كه سرشت ساده‌ی خدادادی را از دست هِشته‌اند و بحالی افتاده‌اند كه بگفتن نیاید. كسانی كه در این چند سال همیشه گفته‌های ما را آزموده‌اند و تاکنون یك كجراهی نتوانسته‌اند گرفت دیگر چه جای روبرو ایستادنست؟!.. باز حقیقتگو بهتر از دیگرانست و ما ازو چندان گله نمی‌داریم و این می‌دانیم كه او را باین نگارش خودخواهی و پرده‌دری وانداشته و اگر پاره‌ای سخنان نابجایی (در آخر نامه‌اش) می‌بینیم نتیجه‌ی سنگینی بار است كه چون نمی‌تواند پابندهای كهن را از خود كنار كند ناگزیر باین سخنان می‌پردازد. ولی هستند بیفرهنگانی كه هیچگاه جدایی میانه‌ی دانستن و ندانستن و توانستن و نتوانستن و كوشیدن و نكوشیدن نمی‌گزارند ، خیره‌رویانی كه پیاپی شكست می‌خورند و هیچگاه خود را نمی‌شكنند و با اینهمه لغزشهای پیاپی كه ما از ایشان می‌شماریم همچنان خود را پیشوا می‌شمارند و از جایگاهی كه برای خود (در جهان پندار) در جلوترین رده‌ی توده باز كرده‌اند گامی بازپس نمی‌روند. شما هیچ باور می‌كنید كه مردی كه تاکنون هیچ كار ارجدار سودمندی انجام نداده و در این آلودگیها كه ما یاد می‌كنیم همپای دیگران بوده چنان مرد بی‌ارجی بخود روا شمارد كه بردارد و برای من پند نویسد و هیچ نگوید كه من كه هستم و او كیست؟!.. هیچ نگوید من اگر فهم و خردم بیشتر ازو بوده چرا تاکنون هیچ كاری نتوانسته‌ام؟!..

انتظاریون تبریز : مراسم شاه حسین

دیداری از یکی از نمایشهای محرم

مراسم گل مالی در محرم

خودزنی «بیاد امام حسین»

فریبکاری ملایان و شوم بودن این تیره از آنجا دانسته می‌شود که هیچکدام از آنها مردم را از وحشیگریهایی همچون قمه‌زنی بازنمی‌دارند. یکی از آنان دورویی بیشتر گردانیده و گفته : «در این مقطع صلاح نمی‌باشد».

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
11) كراسوس‌ ـ تکه‌ی 3

🔸 همچنين پس از گذشتن لشكريان چون خواستند آذوقه بآنان بخش كنند نخست مرجمك و نمك دادند و اين دو چيز نزد روميان ويژه‌ی مردگان است كه در هنگام خاك سپردن مرده بخش مي‌نمايند. نيز هنگامي كه كراسوس بسپاهيان نطق مي‌كرد جمله‌اي از زبان او درآمد كه نزد سپاهيان بفال بد گرفته شد. چه گفت : «من اكنون پل را خواهم برانداخت تا هيچ يك از شما بازپس نگردد.» و با آنكه ديد مردم آن جمله را بفال بد گرفتند و بايستي كه مقصود خود را روشنتر گردانيده جبران خطا نمايد از روي عنادورزي از آن هم خودداري نمود. نيز چون او قرباني مي‌كرد و كاهن روده‌هاي آن را بدست وي داد كه ببيند و بسنجد روده‌ها از دست او بزمين افتاد و چون ديد كه پيرامونيان از آن غمگين گرديدند خنديده چنين گفت : «كار يك پير بهتر از اين چه باشد؟ ولي من شمشير خود را استوار نگاه خواهم داشت تا از دستم نيافتد.» بدينسان كراسوس لشكر خود را با هفت فوج از سوارگان و سپاهيان سبك‌ابزار كه هر يكي اندكي كمتر از چهارهزار بود از كنار رود پيش مي‌برد. در اين ميان ديده‌بانان بازگشته چنين خبر آوردند كه كسي را نديده‌اند جز اينكه جاي پاي اسب بسياري را ديده و چنين دريافته‌اند كه سوارگان برگشته و بگريخته‌اند. از اين خبر كراسوس بسيار اميدوار گرديده روميان بدگوييها از پارثيان مي‌كردند و مي‌گفتند : آنان اين دليري را ندارند تا جنگ روبرو نمايند. ولي كاسيوس بار ديگر با كراسوس گفتگو كرده ازو خواهش نمود كه سپاه را چند روزي در يكي از شهرهاي سرحدي براي آسايش نگاهدارد تا خبر درستي از دشمن بدست بيايد يا اينكه روي بسوي سلوكيا روانه شده كنار رود را از دست ندهد و بدينسان قايقها بتواند آذوقه بلشكر برساند. مي‌گفت : وآنگاه رود مانع از آن است كه اگر جنگي رويداد دشمن ما را از هر سوي احاطه كند.
كراسوس كه مي‌خواست انديشه بكار برده درباره‌ی پيش رفتن و ايستادن در آنجا تصميمي بگيرد ناگهان مرد عربي بنام آريامنس1 كه رئيس عشيره و مردي حيله‌باز بود بلشكرگاه روميان درآمد و مي‌توان گفت از همه‌ی پيشامدهايي كه دست بهم داده آن لشكر را نابود ساخت بزرگتر و كارگرتر همين آمدن او بود. يكي از سپاهيان كهن پومپيوس كه همراه اين لشكر بود و او را مي‌شناخت يادآوري كرد كه پومپيوس نوازشهايي درباره‌ی او كرده و خود يكي از هواخواهان روميان مي‌باشد. با آنكه اين مرد را اينزمان سردار اشكاني دستورهايي داده و باينجا فرستاده بود تا كراسوس را فريب داده از كنار رود و زمينهاي ناهموار بدشت هموار بكشاند و بآساني گرد آنان فرو گرفته شود. زيرا اشكانيان آرزويي بزرگتر از آن نداشتند كه با روميان در دشت روبرو شوند. اينبود كه مرد عربی چون نزد كراسوس رسيد با زبان نرم و كارگري كه داشت نخست از پومپيوس ستايشهايي كرده نيكيهاي او را درباره‌ی خود ياد نمود. سپس ستايش از لشكر كراسوس كرده گفت : ولي من شگفت از آن دارم كه براي چه اينهمه دير مي‌كنيد و بيهوده تداركها مي‌بينيد با آنكه شما در اين جنگ تنها پاي خود را خسته خواهيد كرد و سر و كار شما با مردمي است كه از مدتها پيش خواسته و دارايي خود برداشته و آماده‌ی اين هستند كه نزد سگان يا هوركانيان گريخته بديشان پناهنده شوند. نيز گفت : «اگر شما بآهنگ جنگ هستيد بايد شتاب كنيد و نگزاريد پادشاه اشكاني از اين دير كردن شما دلير شود. اكنون شما در برابر خود سورنا2 و سيلاكيس3 را داريد. ولي اينان براي آنست كه شما را از دنبال كردن پادشاه بازدارند و خود پادشاه بر سر راه گريز است.» ولي همه‌ی اين گفته‌هاي او دروغ و راستي آن بود كه هوروديس لشكر خود را بر دو بخش كرده بخشي را با خود برداشته به ارمنستان تاخته بود كه از آرتاوازد كينه بازجويد و سورنا را با بخشي دیگر به پيشواز روميان فرستاده بود. اين كار نه از آن راه بود كه پروايي از روميان نداشت چنانكه برخي گفته‌اند ، چه اين باور نكردني است كه او كراسوس يكي از بزرگترين مردان روم را بهيچ نيانگارد. شايد بتوان گفت احتياط بكار برده نخست سورنا را فرستاده بود تا بيم و اميد جنگ بدست او آزموده شود. اين سورنا هم يك مرد عادي نبود. بلكه در توانگري و بزرگي خاندان و شهرت دومين كس ايران و در دليري و توانايي نخستين كس آن سرزمين و در زيبايي چهره و نيكي اندام بيمانند بود. و با آنكه پنهان سفر مي‌كرد باز هزار شتر بنه‌ی او را مي‌كشيد و دويست گردونه پر از زنان برگزيده او بود و يكهزار سپاهي درست‌ابزار و بيشتر از آن اندازه از سبك‌ابزاران پاسبانان تن او بودند. دست‌كم ده‌هزار تن سواره از كسان و بستگان گرد سر خود داشت.

1ـ Arimnes
2ـ Surena
3ـ Sillaces

✴️ حرام شدن شیون در اسلام

چنانکه میدانید در جنگ اُحُد ، نخست فیروزی با مسلمانان بود ولی چون تنگراهی را که محمد به یک دسته از سپاهیان سپارده بود تا نیک نگاه دارند ، به هوای بدست آوردن غنیمتهای جنگ رها کردند. اینبود دشمن از همان راه از پشت مسلمانان درآمد و ایشان را بشکست.
نتیجه‌ آنکه مسلمانان بنامی در آن جنگ کشته شدند. یکی از آنها حمزه بود که گذشته از غیرت و دلیری و دلبستگی که به اسلام داشت ، عموی محمد بود و محمد او را بسیار دوست میداشت. اینبود محمد بسیار دلشکسته گردید.
آن جنگ را نتیجه‌ها بسیارست : به دو تا از آنها که در زیر اشاره میکنیم با برداشت کسانی که خود را تاریخدان وامی‌نمایند ناسازگارست. یکی از آنها این نکته‌ است که مسلمانان مطیع بی‌چون و چرای محمد نبودند. در تاریخ اسلام چندین سرپیچی‌ آشکار از فرمانهای محمد یا به چون و چرا برخاستنشان با او دیده می‌شود. یکی از آنها در همین جنگ احد رخ داده که همان رها کردن تنگراه و آزمندی نشان دادن برای گردآوری غنیمت است. دیگری ناراستی آن پندار‌ است که مسلمانان به زندگانی اینجهانی و برخورداریهایش پروا نداشته و جز‌ در اندیشه‌ی بهشت نبوده‌اند.
از نتیجه‌های دیگر ، دو دستور دینی است که در آن جنگ پیش آمد.
یکی از آنها اینکه محمد مسلمانان را از جنازه‌کشی نهی کرد. چگونگی آنکه مسلمانان میخواستند کشته‌های خود را برگیرند و به مدینه برند. به گفته‌ی ابن هِشام :
محمد گفت : «باین سان ایشان را رها بگردانید و همینجا بخاك بسپارید ـ كه ایشان را اینجا كشته‌اند.»
دوم ، چون خبر شکست و کشته‌شدن مسلمانان جلوتر از ایشان به مدینه رسید مدینه را اندوه و سوگ فراگرفت. بویژه زنان که به شیوه‌ی عربِ پیش از اسلام شیونهای جانسوز میکردند.
ابن هِشام در کتابش چنین می‌نویسد :
چون محمد به مدینه درآمد ، از هر خانه‌ای آواز گریه می‌شنید كه بر كشته‌های خود می‌گریستند و می‌زاریدند و شیون می‌كردند. آب از دیده‌ی محمد روان گردید و گفت : «هر كسی را كسی هست كه بَرو می‌گریند و اندوه او می‌خورند بجز حمزه كه او را كس نیست.»
پس از آن ، سران انصار زنان تیره را فرمودند بر حمزه شیون كنند و فرمودند چنانکه بر خانواده‌ی خود می‌زاریدند و می‌گریستند و شیون می‌كردند ، بر حمزه نیز بزارند و بگریند و شیون بكنند. پس از آن ، زنان انصار شیون‌کنان و گریان ، تا به در مسجد محمد می‌آمدند. و محمد آواز ایشان را می‌شنید و از خانه بیرون آمد و گفت : «بخشایش خدا بر شما باد ، بخانه‌ی خود بازبگردید.» و هم در آن روز شیون را حرام گردانید.
خواستمان بیش از همه همین سخن آخری است. در اسلام شیون کردن حرام شده بود. از اینجا آشکار میگردد که شیعیان چنانکه بسیاری از دستورهای اسلام را زیر پا گزارده‌اند ، چون گریستن و شیون کردن افزار کارشان بوده است این دستور را نیز پایمال کرده‌اند.

✴️ حزب و گمراهیهای سیاسی
(تکه‌ی دوم)

🔶یک تاریخچه
(تکه‌ی2 از3)

آن كسانی كه حزب می‌سازند و عبارت «وحدت ملی» را در مرامنامه‌ی خود می‌نویسند از اینها كمترین آگاهی ندارند ، و خود چندان نادان و نافهمند كه می‌بینی از یكسو در مرامنامه‌شان این عبارت را می‌نویسند و از یكسو در بیرون در این مجلس و آن مجلس دعوای ترك و فارس راه می‌اندازند.

اینست حال حزب و حزب‌سازان در ایران. در بیست و چند سال پیش یكی از رسواییها همین بود. ماجراجویانی چون دستشان بچیز دیگری نمیرسید ، چند تن گرد هم آمده حزب می‌ساختند و كار بجایی رسید كه همگی نفرت كردند و یكی از چیزهایی كه زمینه برای دیكتاتوری شاه پیشین آماده گردانید این موضوع بود. اینست میگویم : در ایران معنی حزب را نمیدانند.

معنی درست حزب آنست كه یك دسته از مردان بافهم و خرد ، و پاكدل و علاقمند ، نیازمندی‌های كشور را بدیده گیرند ، و دردها را تشخیص داده راه چاره پیدا كنند و باهم نشسته و با گفتگو اندیشه و سخن یكی گردانند ، و آنوقت بكوشش برخاسته از یكسو دیگر مردان بافهم و باخرد را بسوی خود خوانند و بجمعیت خود بیفزایند ، و از یكسو در راه چاره‌سازی گامهایی بردارند.

🔸این معنی درست حزبست ، چنانكه می‌بینید اساس آن سه چیز است : 1ـ فهم و خرد كه دردها و چاره‌ها را نیك فهمند و حقایق را درك كنند. 2ـ پاكدلی و علاقه‌مندی كه مقصود جانفشانی و رنج بردن باشد و اغراض پست خود را داخل موضوع حزبی نكنند. 3ـ كوشش بفزونی جمعیت كه نیرو بیشتر گردد و پیشرفت آسان باشد.

یك چنین حزبی موفق بكار بزرگی تواند بود و از خود نامی در تاریخ تواند گزاشت. در سالهای اخیر در اروپا و آسیا بیشتر كارها با دست این حزبها پیش رفته و تاریخ بیش از همه كارهای آنان را یاد میكند.

امروز در آلمان كارها در دست كیست؟!. در روسیه این كارهای شگرف را كه انجام میدهد؟. در تركیه سررشته‌ی كارها را كه در دست دارد؟. در همه‌ی اینها ، و همچنین در بسیاری از كشورهای دیگر رشته‌ی كارها در دست حزبها می‌باشد.

می‌توان مثلهای نزدیكتری یاد كرد. حزب «اتحاد و ترقی» عثمانی فراموش نگردیده كه در آن كشور مشروطه بنیاد نهاد و تا سالیانی سررشته‌ی همه‌ی كارها در دست آنان بود ، و امروز كه آن حزب از میان رفته نامهای پیشروان آنها ـ از انورپاشا ، و نیازی‌بیگ ، محمودشوكت‌پاشا و دیگران ـ با احترام برده می‌شود و در تاریخها عكسهای آنان بچاپ میرسد.

در مصر آن كارهای تاریخی را «حزب وَفْد» انجام داده و ما باآنكه از ایشان دوریم نامهای مصطفا‌كامل و سعدزغلول‌پاشا و دیگران را شنیده‌ایم و همیشه با احترام بزبان می‌آوریم.

در خود ایران جنبش مشروطه چگونه برخاست و چگونه پیش رفت؟. نه آنست كه شادروانان بهبهانی و طباطبایی بهمدستی كسانی از ملایان و بازرگانان در تهران بكوشش برخاستند ، و بی‌آنكه نام حزب درمیان باشد خود حزبی برای مشروطه‌طلبی پدید آوردند و همین حزب بینام بود كه مشروطه گرفت و پارلمان بنیاد نهاد؟!.

سپس در تبریز چند تنی از بازرگانان و دیگران ـ از حاجی‌رسول صدقیانی و حاجی‌علی دوافروش و علی‌مسیو و جعفرآقاگنجه‌ای و آقامیرباقر استانبولچی و مانند اینهاـ یك انجمنی نهانی بنام «مركز غیبی» برپا كرده و با دست آن دسته‌ی مجاهدان را بنیاد نهادند ، و در نتیجه‌ی كوششهای این دسته بود كه مشروطه در ایران ریشه گرفت.

اینان همگی نامهاشان در تاریخ بازخواهد ماند و شما می‌بینید كه ما تاریخ مینویسیم و از كارهای جوانمردانه‌ی آنان ستایش میكنیم و عكسهای آنان را از اینجا و آنجا بدست آورده كلیشه میكنیم و بچاپ میرسانیم.

هركاری چون از راهش بود و پاكدلانه بود این نتیجه‌ها را دهد كه ما در اینجا یاد میكنیم و ستایش و خشنودی دریغ نمیگوییم و چون از راهش نبود و پاكدلانه نبود همچون حزبسازیهای بیست سال پیش ایران باشد كه ما چون بیاد می‌آوریم از نفرت خودداری نمی‌توانیم.

كنون شما كدام یكی از این دو رشته را میخواهید؟ آیا حزب را بآن معنی كه در ایران فهمیده و عمل میكنند طالبید یا درپی معنی درست آن هستید؟

اینها را با یاران و همراهان میگفتم كه گوشهاشان باین مطالب چندان بیگانه نبود و خود میدانستم كه مقصودشان حزب بمعنی درست است. اینبود چون پاسخهایی دادند و پاره گفتگوها رفت قرار نهادیم در پیرامون نیازمندیهای ایران جستجوها و گفتگوها كنیم و زمینه برای پدید آوردن یك جمعیتی آماده گردانیم.

من در این باره چنین گفتم : چنانكه همه میدانیم در ایران در سی‌وشش سال پیش یك جنبشی بنام مشروطه‌خواهی برخاست. درباره‌ی آن جنبش باید چند نكته را از دیده دور نداشت.

1) آن جنبش نتیجه‌ی غمخواری‌ها و كوششهای دلسوزانه‌ی مردان ارجمند و بزرگی بود. از زمان حاجی‌میرزا‌حسینخان سپهسالار این اندیشه در ایران پیدا شده و كوششها بكار رفته بود تا سرانجام زمینه آماده گردیده و یك جنبش بزرگی برخاست.

2) آن جنبش با نتیجه‌ای كه داد برای ایران پیشرفت بزرگی بود. بایستی گفت : ایران بیكبار صد گام بسوی پیش رفت زیرا گذشته از اینكه رهایی از استبداد خود یك فیروزی یا پیشرفتی بود اساساً مشروطه یا دمكراسی یا اگر بفارسی بگویم «سررشته‌داریِ توده» ، خود بهترین شكل حكومت میباشد. ایران از بدترین حكومتی به بهترین حكومتی انتقال یافت.

3) كسانی كه در آغاز كار پا درمیان جنبش گزاردند و بكوششهایی برخاستند چه از دسته‌ی علما و چه از گروه بازرگانان و چه از طبقه‌ی عوام ، رویهم‌رفته جانفشانی و جوانمردی پر ارزشی بخرج دادند و شایستگی و مردانگی شایانی از خود ابراز نمودند.

گزارش مشروطه یكی از بخشهای پرافتخار ایرانست و می‌توان آن را مایه‌ی سرفرازی گرفت و میتوان از آن گزارش خشنود و خرسند گردید.

4- این داستان گریه و زیارت با آن پاداشهایی که نوید داده شد زیان بسیار بزرگ‌ دیگری را دربر میدارد ، و آن اینکه شیعیان به بدکاری گستاخ باشند.

باید دانست که مردم عامی درباره‌ی نیک و بد فهم و بینشی را که می‌بایست ندارند و یک چیز که بد است (مثلا دزدی) آنان درباره‌اش تنها این را دانند که گناهست و مایه‌ی خشم خدا باشد و بدکاره (یا دزد) به دوزخ خواهد رفت ، و یگانه جلوگیرشان همان ترس دوزخ می‌باشد. ابنکه بدیها زیان به زندگانی رساند و مایه‌ی نابسامانی آن گردد چیزیست به اندیشه‌ی ایشان نرسیده.

اينست چون می‌شنوند که کسی که گريه به حسين کرد و يا به زيارت بارگاه او رفت همه‌ی گناهانش آمرزيده گردد و بهشت به او بايا باشد ، از ترسی که می‌داشته‌اند ايمن شده به هر بدی پا ميگزارند.

اين چيزيست که از نخست آزموده بود و در اين چند سال که به شوند جنگ در ايران خواروبار کم شد و نرخها بالا رفت آزمايش ديگری بدست آمد. زيرا ديده شد که کسانی که انبارداری کردند يا پياپی به نرخها افزودند و هزارها خاندان از پا انداختند بيشتر حاجيان «مقدس» و مشهديان «لب‌جنبان» ميبودند.

نيز ديده شد که همان پولهائی را که از راه برانداختن خاندانها بدست آورده بودند برداشتند و با پيشانی باز روانه‌ی کربلا و نجف شدند که زيارت کنند و به ملايان پولهايی دهند.

اين نامردان که بهانه در دست ميدارند و به کشور و توده پروايی نمی‌نمايند و به ميهن‌پرستی ريشخند ميکنند ، بدينسان از بدکاری نيز نمی‌پرهيزند و در سايه‌ی کيش بيپايی که ميدارند خود را به هر «دلخواهی» آزاد می‌شمارند.

شما اگر زمانی به توده‌ی عامی پردازيد و باورهای آنان را نيک سنجيد ، خواهيد ديد در سايه‌ی سخنانی که هميشه از ملايان و روضه‌خوانان شنيده‌اند چنين می‌پندارند که آدمی در اين جهان ناچار از گناهست و چاره‌ی کار همان گريستن به امام حسين و رفتن به زيارت او و ديگران می‌باشد. اينست خدا روز «الست» با امام حسين آن پيمان را بسته است.

اگر شما با يک شيعی که به کربلا می‌رود به سخن پرداخته بپرسيد : «چرا به کربلا می‌رويد؟!.» پاسخ خواهد داد : «آقا ، ما گناهکاريم بايد برويم و از گناهان پاک شويم». اگر بگوييد : «بهتر است گناه نکنی تا نيازمند پاک شدن نباشی» با شگفتی پاسخ خواهد داد : «مگر آدم ميتواند گناه نکند؟!...».

در تبريز سخنی هست و بارها از زبانهاشان شنيده‌ام. ميگويند : «سگ که ناپاکست چون به نمکزار افتاد و نمک گرديد پاک شود. ما گناهکاريم و ناپاکيم و خود را به نمکزار می‌اندازيم تا پاک شويم». اگر نيک انديشيد در اين باره باورهای شيعيان بی‌مانندگی به باورهای مسيحيان (درباره‌ی گناه و کفاره) نمی‌باشد.

اين نکته را ميتوان با زبان ديگری نيز باز نمود. چنانکه ميدانيم آدمی دارای دو گوهر است : يکی گوهر جان که خواهان بديهاست ، و ديگری گوهر روان که خواهان نيکيهاست. در بسياری از مردم گوهر جان بسيار چيره باشد و اينست ايشان خودداری از بديها نتوانند. ليکن در همانحال روانشان بيکار نمانده آنانرا نکوهش کند و فرجادشان(وجدانشان) هميشه ناآسوده باشد.

چنين کسانی همانکه بشنوند اگر کسی به امام‌ حسين گريست يا به زيارت رفت گناهانش آمرزيده شود ، همچون تشنه‌ای که به آب رسد با خشنودی و شادمانی پذيرند ، و اين را يک پاسخی به نکوهشهای فرجاد گرفته خود را آسوده گردانند.

به گفته‌ی عاميان : «کور از خدا چه خواهد؟! دو چشم!». يک آدمکش ، يک انباردار ، يک دزد ، يک زن بدکاره ، يک آخوند فريبکار به چه نيازمند است؟... يک دستگاه آنچنانی که بی‌رنج و کوشش گناهان خود را بيامرزاند.

از همينجاست که شما می‌بينيد تيمورلنگ با آن خونخواری و تيره‌دلی که در اسپهان در يکروز هفتاد هزار آدم کُشت و در بغداد از سرهای کُشتِگان مناره‌ها برافراشت ، هميشه در جستجوی پيران صوفی می‌بوده و چون يکی را می‌يافته دست به دامنش می‌يازيده.

می‌بينيد صمدخان با آن پليديش که افزار سياست نکولا گرديد و کسان بسياری از آزاديخواهان غيرتمند را کُشت ، روضه ميخوانانيده و هرساله چهارصد تومان پول شمع به کربلا ميفرستاده. اينها رازش همانست که باز نموديم....

(کتاب داوری)

مرده به عتبات بردن