Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
طول عمر: ژن یا محیط؟!
رویکرد رایج کسانی که به دنبال ریشه‌های ژنتیکی طول عمر بودند آن بود که ژن یا ژن‌هایی را بیابند که احتمالاً وجود، یا عدم‌وجود آنها، یا بیان بیشتر یا کمتر آنها، ربطی به طول عمر پیدا کند. حال انتشار همزمان یافته‌های چهار پژوهشِ مستقل در یک مقاله کاملاً زمین بازی علم در این حوزه را تغییر داد؛ زیرا مشخص شد که فعالیت‌هایی مانند سیگارکشیدن یا محدود کردن کالری می‌توانند ژن‌هایی را که طول بزرگ‌تری دارند کمتر یا بیشتر فعال کنند، و در نتیجه عمر را کاهش یا افزایش دهند.
چرا ژن‌های بزرگتر مهم‌ترند؟ زیرا این دسته از ژن‌ها، طی زمان, بیشتر مستعد تخریب هستند.
برای روشن شدن مطلب از تمثیلی بهره گیریم. دو جاده را در شرایط یکسان در نظر بگیریم؛ یکی کوتاه و دیگری بلند.
کارکرد هر کدام این است که ما را از شهری به شهر دیگر برسانند. طی زمان به‌تدریج جاده‌ها خراب می‌شوند. به وضوح تعداد دست‌اندازهای ایجادشده طی زمان در جادههای طولانی‌تر بیش از جادههای کوتاه‌تر است. به عبارتی شانس آنکه کارکرد جادههای بلندتر مختل شود بیش از پیدا شدن اختلال در جادههای کوتاه‌تر است.
عوامل اختلال‌زا و مخربِ کارکرد جاده کدامند؟ مثلاً میزان استفاده از جاده را در نظر گیریم. هر چه بیشتر از جاده استفاده شود و تعداد اتومبیل‌هایی که از آن استفاده می‌کنند بیشتر باشد، احتمال ایجاد تخریب در آن افزایش می‌یابد. اما اتومبیل‌ها برای حرکت نیازمند مصرف انرژی هستند. میزان سوختی که در یک جاده‌ی بلند مصرف می‌شود، به نحوی غیر مستقیم، میزان بهره‌گیری از جاده را مشخص می‌کند و این میزان بیش از میزان سوختِ مصرف‌شده در جاده‌ی کوتاه است. هر چه میزان مصرف سوخت در جادههای بلند کمتر باشد نشانه‌‌ی آن است که از جاده کمتر استفاده شده و جاده، پس از مثلاً ۷۰ سال، کماکان کارکرد خود را به مقدار زیاد حفظ کرده و "جوان" مانده است! (اگر هر تخریب، اندکی از کارکرد جاده کم کند در دراز مدت جاده‌ی بلند بیشتر کارکرد خود را از دست می‌دهد.)
بر اساس این تمثیل مشخص است که چرا سلامت ژن‌های بلند اهمیت بیشتری در جلوگیری از پیری دارند زیرا احتمال ایجاد اختلال در آنها بیشتر است.
مهم‌ترین عوامل محیطیِ کاهش و افزایش طول عمر کدام‌اند؟ مصرف دخانیات و مواجهه‌ی زیاد با اشعه‌ی ماورابنفش (مثلاً به علت در معرض نور خورشید بودن) فعالیت ژن‌های بلند را کمتر می‌کند و در عوض محدودیت ورود کالری به بدن فعالیت این ژن‌ها را افزایش می‌دهد.
به عبارت ساده هرچقدر کسی کمتر بخورد، دخانیات مصرف نکند، و در معرض نور خورشید نباشد بیشتر عمر می‌کند.
اهمیت فلسفی:
این یافته از منظر فلسفی نیز حاوی نکته‌ی جالبی‌ست. گاهی ژنتیک‌دان‌ها را متهم می‌کنند که نگاهی تقلیل‌گرایانه دارند و برای هر خصیصه یا فرایند زیستی به دنبال ژن یا ژن‌هایی خاص هستند. این پژوهش به خوبی نشان می‌دهد که چنین تصویر کاریکاتورگونه، که گاهی در فلسفه‌ی علم از فعالیتِ ژنتیک‌دان‌ها به تصویر کشیده می‌شود، با واقعیت اختلاف زیادی دارد. ژنتیک‌دان همان‌قدر به ژن‌ها علاقمند است که به عوامل خارجی مؤثر بر ژن‌ها.
در این پژوهش ژنتیک‌دان‌هایی که به دنبال ژن‌های طول عمر بودند وقتی با شواهد تجربی که نقش عوامل محیطی را بر روی دسته‌ی بزرگی از ژن‌ها نشان می‌داد، بر خلاف موضع تقلیل‌گرایانه‌ای که به آنها نسبت داده می‌شود، بر موضع اولیه‌ی خود اصرار نکردند.
هادی صمدی
@evophilosophy
https://neurosciencenews.com/longer-genes-aging-25806/
رویکرد رایج کسانی که به دنبال ریشه‌های ژنتیکی طول عمر بودند آن بود که ژن یا ژن‌هایی را بیابند که احتمالاً وجود، یا عدم‌وجود آنها، یا بیان بیشتر یا کمتر آنها، ربطی به طول عمر پیدا کند. حال انتشار همزمان یافته‌های چهار پژوهشِ مستقل در یک مقاله کاملاً زمین بازی علم در این حوزه را تغییر داد؛ زیرا مشخص شد که فعالیت‌هایی مانند سیگارکشیدن یا محدود کردن کالری می‌توانند ژن‌هایی را که طول بزرگ‌تری دارند کمتر یا بیشتر فعال کنند، و در نتیجه عمر را کاهش یا افزایش دهند.
چرا ژن‌های بزرگتر مهم‌ترند؟ زیرا این دسته از ژن‌ها، طی زمان, بیشتر مستعد تخریب هستند.
برای روشن شدن مطلب از تمثیلی بهره گیریم. دو جاده را در شرایط یکسان در نظر بگیریم؛ یکی کوتاه و دیگری بلند.
کارکرد هر کدام این است که ما را از شهری به شهر دیگر برسانند. طی زمان به‌تدریج جاده‌ها خراب می‌شوند. به وضوح تعداد دست‌اندازهای ایجادشده طی زمان در جادههای طولانی‌تر بیش از جادههای کوتاه‌تر است. به عبارتی شانس آنکه کارکرد جادههای بلندتر مختل شود بیش از پیدا شدن اختلال در جادههای کوتاه‌تر است.
عوامل اختلال‌زا و مخربِ کارکرد جاده کدامند؟ مثلاً میزان استفاده از جاده را در نظر گیریم. هر چه بیشتر از جاده استفاده شود و تعداد اتومبیل‌هایی که از آن استفاده می‌کنند بیشتر باشد، احتمال ایجاد تخریب در آن افزایش می‌یابد. اما اتومبیل‌ها برای حرکت نیازمند مصرف انرژی هستند. میزان سوختی که در یک جاده‌ی بلند مصرف می‌شود، به نحوی غیر مستقیم، میزان بهره‌گیری از جاده را مشخص می‌کند و این میزان بیش از میزان سوختِ مصرف‌شده در جاده‌ی کوتاه است. هر چه میزان مصرف سوخت در جادههای بلند کمتر باشد نشانه‌‌ی آن است که از جاده کمتر استفاده شده و جاده، پس از مثلاً ۷۰ سال، کماکان کارکرد خود را به مقدار زیاد حفظ کرده و "جوان" مانده است! (اگر هر تخریب، اندکی از کارکرد جاده کم کند در دراز مدت جاده‌ی بلند بیشتر کارکرد خود را از دست می‌دهد.)
بر اساس این تمثیل مشخص است که چرا سلامت ژن‌های بلند اهمیت بیشتری در جلوگیری از پیری دارند زیرا احتمال ایجاد اختلال در آنها بیشتر است.
مهم‌ترین عوامل محیطیِ کاهش و افزایش طول عمر کدام‌اند؟ مصرف دخانیات و مواجهه‌ی زیاد با اشعه‌ی ماورابنفش (مثلاً به علت در معرض نور خورشید بودن) فعالیت ژن‌های بلند را کمتر می‌کند و در عوض محدودیت ورود کالری به بدن فعالیت این ژن‌ها را افزایش می‌دهد.
به عبارت ساده هرچقدر کسی کمتر بخورد، دخانیات مصرف نکند، و در معرض نور خورشید نباشد بیشتر عمر می‌کند.
اهمیت فلسفی:
این یافته از منظر فلسفی نیز حاوی نکته‌ی جالبی‌ست. گاهی ژنتیک‌دان‌ها را متهم می‌کنند که نگاهی تقلیل‌گرایانه دارند و برای هر خصیصه یا فرایند زیستی به دنبال ژن یا ژن‌هایی خاص هستند. این پژوهش به خوبی نشان می‌دهد که چنین تصویر کاریکاتورگونه، که گاهی در فلسفه‌ی علم از فعالیتِ ژنتیک‌دان‌ها به تصویر کشیده می‌شود، با واقعیت اختلاف زیادی دارد. ژنتیک‌دان همان‌قدر به ژن‌ها علاقمند است که به عوامل خارجی مؤثر بر ژن‌ها.
در این پژوهش ژنتیک‌دان‌هایی که به دنبال ژن‌های طول عمر بودند وقتی با شواهد تجربی که نقش عوامل محیطی را بر روی دسته‌ی بزرگی از ژن‌ها نشان می‌داد، بر خلاف موضع تقلیل‌گرایانه‌ای که به آنها نسبت داده می‌شود، بر موضع اولیه‌ی خود اصرار نکردند.
هادی صمدی
@evophilosophy
https://neurosciencenews.com/longer-genes-aging-25806/
Neuroscience News
Longer Genes May Drive Aging
Four independent studies converge on the groundbreaking conclusion that the activity of long genes may be the key driver behind aging.
👍3
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
چگونه از تبدیل به‌عادت‌شدن گرایش‌های رفتاری ناسالم جلوگیری کنیم؟
در توجیه اینکه باید گوشت و چربی را جایگزین غذاهای حاوی هیدرات‌کربن کنیم گفته می‌شود نیاکان ما برای صدهاهزار سال شکارچی بوده‌اند؛ در نقد آن نیز می‌گویند گوشت قرمز و چربی برای زندگی در شرایط کنونی ضرر دارند.
یا از یک‌سو گفته می‌شود نیاکان دور ما صرفاً تا پایان دوران شیرخواری شیر مادر مصرف می‌کرده‌اند و نه شیر سایر جانوران از جمله گاو و گوسفند را. بنابراین نباید لبنیات مصرف کنیم. در مقابل نیز می‌شنویم که مصرف لبنیات برای سلامتی مفید است و نیاکان ما طی ده‌هزارسال گذشته از لبنیات تغذیه کرده‌اند و بنابراین با آن سازگار شده‌ایم.
نمی‌خواهیم به اين پرسش بپردازیم که کدام توصیه‌ها درست‌اند؛ اما به این نکته توجه کنیم که بخشی از رفتارهای سالم ریشه در عادات کهن دارند: شب‌ها زود خوابیدن و صبح‌ها زود بیدار شدن از این دسته‌اند. اما برخی رفتارهای ناسالم نیز ریشه در همان عادات کهن دارند: تمایل زیاد به قند و چربی چنین است. بنابراین نباید به شکل همهیاهیچ به عادات رفتاری نیاکان دور برچسب "سالم" یا "ناسالم" زد.
بخشی از گرایش‌های رفتاری ریشه در زندگی شکارچی‌گردآوران، بخش دیگر ریشه در زندگی کشاورزی، و بخشی نیز متناسب با زندگی شهری مدرن شکل گرفته‌اند. ما همزمان همه‌ی این گرایش‌های رفتاری را، که گاه در تعارض با یکدیگرند، داریم. اما همه‌ی این گرایش‌ها به یک میزان سالم نیستند. شکل‌دادن این گرایش‌های رفتاری به عادات سالم کاری ساده نیست. به ویژه در ایام تعطیلات، به سادگی گرایش‌به‌رفتارهای ناسالم تبدیل به عادات ناسالم می‌شود.
مسئله‌ی دیگر این است که از یک‌سو بسیاری از عادات سالم رنج‌آفرین شده‌اند و از سوی دیگر از عادات ناسالم، اما لذت‌بخش، نیز به دلیل آگاهی از ناسالم بودن آنها لذت نمی‌بریم. هم وقتی پیتزا در دسترس است نخوردنش سخت است، و هم وقتی آن را می‌خوریم لذت کافی نمی‌بریم و پس از خوردن نیز احساس عذاب‌وجدان می‌کنیم که چرا به بدن خوب آسیب زده‌ایم! هم از همنشینی با دوستان تا پاسی از شب لذت می‌بریم و هم ناراحتیم که چرا به موقع نمی‌خوابیم.
احتمالاً گمان دارید توصیه این است که عادات سالم را تحت هر شرایطی نباید ترک کرد. اما کسانی که این‌گونه همهیاهیچ فکر کنند دیر یا زود از عادات سالم تخطی خواهند کرد و به‌یک‌باره راه را بر تکرار رفتارهای ناسالم و تبدیل‌شدن آنها به عادات رفتاری باز می‌کنند.
در پژوهشی که در دانشگاه اوهایو انجام شده شش راهکار برای مقابله با شکل‌گیری عادات ناسالم در هنگام تعطیلات پیشنهاد شده است. اساس پیشنهادات این است که تصور همهیاهیچ را نسبت به گرایش‌ها و عادات رفتاری کنار گذاریم.
یک. نخست آنکه به انحراف از عادات سالم توجه کنیم. وقتی پیتزا خوردیم بدانیم که این انحراف از عادات سالم است. اما آگاه باشیم که ما مستعد همهیاهیچ-اندیشی هستیم. پس خطر آن وجود دارد که راه را بر ترک عادات سالمی که به‌طورمتعارف رنج‌آفرین هستند باز کنیم.
دو. بازگشت به عادات سالم را به زمان خاصی در آینده موکول نکنیم. می‌توانیم پیتزا را بخوریم اما همزمان مقدار کمی از آن را بخوریم یا چون این کار را کردیم موجه نیستیم هر چیز ناسالم دیگری را هم متعاقب آن بخوریم.
سه. تفکر همهیاهیچ با کمال‌گرایی گره خورده و منشأ بسیاری از مشکلات روانشناختی است. باید انعطاف‌شناختی خود را افزایش دهیم تا از تفکر همهیاهیچ رهایی یابیم. ذهنیت منعطف می‌تواند خود را به شرایط قبل از تخطی از عادات سالم بازگرداند.
چهار. عادات رفتاری سالم را به صورت یک کل در نظر نگیریم. تفکر همهیاهیچ چنین گرایشی دارد. کسی که ذهنیت همهیاهیچ دارد وقتی پیتزا می‌خورد آن را دلیلی بر خوردن کوکا، مصرف دخانیات، دیر خوابیدن، و ورزش نکردن نیز درنظر می‌گیرد!
پنج. کسی که ذهنیت همهیاهیچ دارد با نخستین تخطی از عادات سالم نسبت به خود احساسی منفی پیدا می‌کند و ضعف اراده را در خود مذمت می‌کند. غافل از اینکه ما انسان هستیم و وارث دسته‌ی بزرگی از گرایش‌های رفتاری متناقض.
شش. آخرین توصیه این روان‌شناسان آن است که وقتی از عادتی سالم تخطی کردیم بهترین کار لذت‌بردن از آن است! اگر پس از مدت‌ها با دوستان خود همنشینی داریم و از برخی عادات سالم تخطی کردیم لااقل از آن لذت ببریم. البته با جدی گرفتن توصیه‌های قبلی از تبدیل به عادت شدن آن جلوگیری کنیم.
افزایش انعطاف‌شناختی، به عنوان راهکار مقابله با تفکرات همهیاهیچ، تمرینات خاصی دارد و قابل پرورش است. در این مورد خواندن کتاب‌های روانشناسی کاربردی شادکامی و عادات سالم رنج‌آفرین‌اند توصیه می‌شود.
هادی صمدی
@evophilosiohy
در توجیه اینکه باید گوشت و چربی را جایگزین غذاهای حاوی هیدرات‌کربن کنیم گفته می‌شود نیاکان ما برای صدهاهزار سال شکارچی بوده‌اند؛ در نقد آن نیز می‌گویند گوشت قرمز و چربی برای زندگی در شرایط کنونی ضرر دارند.
یا از یک‌سو گفته می‌شود نیاکان دور ما صرفاً تا پایان دوران شیرخواری شیر مادر مصرف می‌کرده‌اند و نه شیر سایر جانوران از جمله گاو و گوسفند را. بنابراین نباید لبنیات مصرف کنیم. در مقابل نیز می‌شنویم که مصرف لبنیات برای سلامتی مفید است و نیاکان ما طی ده‌هزارسال گذشته از لبنیات تغذیه کرده‌اند و بنابراین با آن سازگار شده‌ایم.
نمی‌خواهیم به اين پرسش بپردازیم که کدام توصیه‌ها درست‌اند؛ اما به این نکته توجه کنیم که بخشی از رفتارهای سالم ریشه در عادات کهن دارند: شب‌ها زود خوابیدن و صبح‌ها زود بیدار شدن از این دسته‌اند. اما برخی رفتارهای ناسالم نیز ریشه در همان عادات کهن دارند: تمایل زیاد به قند و چربی چنین است. بنابراین نباید به شکل همهیاهیچ به عادات رفتاری نیاکان دور برچسب "سالم" یا "ناسالم" زد.
بخشی از گرایش‌های رفتاری ریشه در زندگی شکارچی‌گردآوران، بخش دیگر ریشه در زندگی کشاورزی، و بخشی نیز متناسب با زندگی شهری مدرن شکل گرفته‌اند. ما همزمان همه‌ی این گرایش‌های رفتاری را، که گاه در تعارض با یکدیگرند، داریم. اما همه‌ی این گرایش‌ها به یک میزان سالم نیستند. شکل‌دادن این گرایش‌های رفتاری به عادات سالم کاری ساده نیست. به ویژه در ایام تعطیلات، به سادگی گرایش‌به‌رفتارهای ناسالم تبدیل به عادات ناسالم می‌شود.
مسئله‌ی دیگر این است که از یک‌سو بسیاری از عادات سالم رنج‌آفرین شده‌اند و از سوی دیگر از عادات ناسالم، اما لذت‌بخش، نیز به دلیل آگاهی از ناسالم بودن آنها لذت نمی‌بریم. هم وقتی پیتزا در دسترس است نخوردنش سخت است، و هم وقتی آن را می‌خوریم لذت کافی نمی‌بریم و پس از خوردن نیز احساس عذاب‌وجدان می‌کنیم که چرا به بدن خوب آسیب زده‌ایم! هم از همنشینی با دوستان تا پاسی از شب لذت می‌بریم و هم ناراحتیم که چرا به موقع نمی‌خوابیم.
احتمالاً گمان دارید توصیه این است که عادات سالم را تحت هر شرایطی نباید ترک کرد. اما کسانی که این‌گونه همهیاهیچ فکر کنند دیر یا زود از عادات سالم تخطی خواهند کرد و به‌یک‌باره راه را بر تکرار رفتارهای ناسالم و تبدیل‌شدن آنها به عادات رفتاری باز می‌کنند.
در پژوهشی که در دانشگاه اوهایو انجام شده شش راهکار برای مقابله با شکل‌گیری عادات ناسالم در هنگام تعطیلات پیشنهاد شده است. اساس پیشنهادات این است که تصور همهیاهیچ را نسبت به گرایش‌ها و عادات رفتاری کنار گذاریم.
یک. نخست آنکه به انحراف از عادات سالم توجه کنیم. وقتی پیتزا خوردیم بدانیم که این انحراف از عادات سالم است. اما آگاه باشیم که ما مستعد همهیاهیچ-اندیشی هستیم. پس خطر آن وجود دارد که راه را بر ترک عادات سالمی که به‌طورمتعارف رنج‌آفرین هستند باز کنیم.
دو. بازگشت به عادات سالم را به زمان خاصی در آینده موکول نکنیم. می‌توانیم پیتزا را بخوریم اما همزمان مقدار کمی از آن را بخوریم یا چون این کار را کردیم موجه نیستیم هر چیز ناسالم دیگری را هم متعاقب آن بخوریم.
سه. تفکر همهیاهیچ با کمال‌گرایی گره خورده و منشأ بسیاری از مشکلات روانشناختی است. باید انعطاف‌شناختی خود را افزایش دهیم تا از تفکر همهیاهیچ رهایی یابیم. ذهنیت منعطف می‌تواند خود را به شرایط قبل از تخطی از عادات سالم بازگرداند.
چهار. عادات رفتاری سالم را به صورت یک کل در نظر نگیریم. تفکر همهیاهیچ چنین گرایشی دارد. کسی که ذهنیت همهیاهیچ دارد وقتی پیتزا می‌خورد آن را دلیلی بر خوردن کوکا، مصرف دخانیات، دیر خوابیدن، و ورزش نکردن نیز درنظر می‌گیرد!
پنج. کسی که ذهنیت همهیاهیچ دارد با نخستین تخطی از عادات سالم نسبت به خود احساسی منفی پیدا می‌کند و ضعف اراده را در خود مذمت می‌کند. غافل از اینکه ما انسان هستیم و وارث دسته‌ی بزرگی از گرایش‌های رفتاری متناقض.
شش. آخرین توصیه این روان‌شناسان آن است که وقتی از عادتی سالم تخطی کردیم بهترین کار لذت‌بردن از آن است! اگر پس از مدت‌ها با دوستان خود همنشینی داریم و از برخی عادات سالم تخطی کردیم لااقل از آن لذت ببریم. البته با جدی گرفتن توصیه‌های قبلی از تبدیل به عادت شدن آن جلوگیری کنیم.
افزایش انعطاف‌شناختی، به عنوان راهکار مقابله با تفکرات همهیاهیچ، تمرینات خاصی دارد و قابل پرورش است. در این مورد خواندن کتاب‌های روانشناسی کاربردی شادکامی و عادات سالم رنج‌آفرین‌اند توصیه می‌شود.
هادی صمدی
@evophilosiohy
Psychology Today
6 Ways to Avoid All-or-None Thinking About Your Health Habits
Holiday times in particular often derail the best of intentions.
👍4
Audio
مجموعه درس های علم، فلسفه و جامعه
۲۵ بهمن ۱۴۰۱
بخش اول
#شفاه
#علیرضا_شفاه
#علم_فلسفه_جامعه
منبع: انجمن علمی فلسفه علم شریف
@Philosophyofscience
۲۵ بهمن ۱۴۰۱
بخش اول
#شفاه
#علیرضا_شفاه
#علم_فلسفه_جامعه
منبع: انجمن علمی فلسفه علم شریف
@Philosophyofscience
👍3
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
چگونه می‌توانیم خود را به نحوی بنیادی تغییر دهیم؟
شخصیت بر روی ژن‌ها اثر دارد!
عنوان مقاله‌ای که اخیراً در نشریه‌ی روانپزشکی ملکولی از مجموعه‌ی نیچر منتشر شده آن‌قدر عجیب است که خواننده را مجبور به دوباره خواندن عنوان می‌کند: آیا منظور این است که ژن‌ها بر روی شخصیت اثر دارند؟! خیر. اگر این بود نکته‌ی جدیدی نبود. دهه‌هاست می‌دانیم ژن‌ها بر روی شخصیت اثر دارند. اما عنوان مقاله این است: «شبکه‌های بیان ژن توسط شخصیت فرد کنترل می‌شوند»! به عبارتی شخصیت بر ژن‌ها اثر دارد!
در مقاله، دو دسته از شبکه ژن‌های تنظیم کننده معرفی می‌شوند: شبکه‌ی تنظیم‌کننده‌ی درونی که شامل ۴۳ ژن مرتبط با خودکنترلی در تفسیرِ معنایِ مفاهیم است؛ و شبکه‌ی تنظیم‌کننده‌ی بیرونی که شامل ۴۵ ژن مرتبط با خودتنظیمی واکنش‌های هیجانی، از جمله کنترل خشم و اضطراب، است. هر دو شبکه از طریق شش ژن مرکزی تنظیم‌کننده هماهنگ می‌شوند که با پلاستسیته‌ی (انعطافِ) عصبی ربط دارند. پژوهشگران متوجه شدند که این هسته‌ی مرکزیِ متشکل از شش ژن، با یک‌صد ژن شناخته‌شده‌ای که قبلاً ربط آنها را با ویژگی‌های شخصیتی می‌دانستیم در ارتباط‌اند. به‌علاوه در تنظیم بیش از چهارهزار ژن دیگر نیز نقش دارند. این بدان معناست که ما می‌توانیم از راه خودآگاهی و تنظیم هیجانات خود بر بیان بسیاری از ژنهایمان اثر گذاریم و به این ترتیب بر روی دسته‌ی بسیار بزرگی از حالات بدنی و احوالات روانیِ خود مؤثر باشیم!
مقاله به ما نوید می‌دهد که می‌توانیم تغییر کنیم، و در این تغییرات خالق وضعیت‌های مطلوب باشیم. حداقل در ساحت انسانی، جهانی هراکلیتی را شاهدیم که هیچ چیز ثابت نیست. ما اسیر ژن‌های خود نیستیم. آیا بی‌هیچ محدودیتی می‌توانیم چنین کنیم؟ خیر. نویسندگان مقاله چنین چیزی نمی‌گویند: به وضوح ژن‌ها و محدودیت‌های محیطی گرایش‌های رفتاری ما را جهت می‌دهند. اما با تغییر در افکار و محیط پیرامونی می‌توانیم پا را از جبر ژنتیکی، لااقل در حوزه‌ی ژن‌هایی که قرار است شخصیت را به ما دیکته کنند، فراتر نهیم. اما دامنه‌ی تأثیرِ بسیار بزرگِ چهارهزار ژنی (و از آنجا که ژن‌ها به صورت تیمی عمل می‌کنند، بنابراین دامنه‌ی تأثیر این چهارهزار ژن احتمالاً کلیت ژنوم ما را دربر می‌گیرد) نوید می‌دهد که در سایر حوزه‌‌های فیزیولوژیک‌تر نیز بتوان از جبر ژنتیکی فراتر رفت. (در یکی از پست‌های قبلی دیدیم که چگونه با تغییر در سبک زندگی حتی می‌توانیم عمر فعالیت ژن‌ها را افزایش دهیم.)
زمان آن رسیده است که توصیه‌ی پراگماتیست‌هایی مانند دیویی را جدی بگیریم و دوگانه‌ی دکارتی ذهن/بدن را کنار بگذاریم: ذهن و بدن در اندرکنشی دائم یک کل منسجم را شکل می‌دهند. به گفته‌ی نویسندگان مقاله اکنون شواهد تجربی برای این دعوی فلسفی در اختیار داریم. دیویی همچنین از اندرکنش وثیق ارگانیسم و محیط‌زیست پیرامونی سخن می‌گفت. نویسندگان مقاله نیز از نقش خودآگاهی در این اندرکنش انسان با جهان سخن می‌گویند و دلایلی تجربی عرضه می‌کنند که این خودآگاهی بر نحوه‌ی بیان ژنهایمان اثر دارد. ما فعالانه در چیستی احوالات روانی و بدنی خود نقش داریم. سطح خودآگاهی ما بر تنظیم هیجانات ما اثر دارد و از این طریق بر شش ژن تنظیم‌کننده که بیان ژن‌های مربوط به شخصیت را تنظیم می‌کنند اثر دارند، اما شخصیت ما نیز بر سطح خودآگاهی ما اثر می‌گذارد و چرخه‌ای از اندرکنش ما با جهان آغاز می‌شود که ژن‌ها، خودآگاهی، و ویژگی‌های شخصیتی بر یکدیگر اثر دارند.
توصیه‌های کاربردی:
اما چگونه می‌توانیم خالق شخصیت مطلوب‌تری برای خود باشیم؟
در مقاله سه راهکار معرفی می‌شود که در ادبیات روزِ روانشناسی هر سه در حوزه‌ی «مهارت‌های نرم» طبقه‌بندی می‌شوند:
یک. مدیریت هیجان‌ها: نه باید جلوی هیجان‌ها را به طور کامل گرفت و نه هرطور که به نظرمان راحت هستیم آنها را بروز دهیم. در مدیریت هیجان تکنیک‌هایی آموزش داده می‌شود تا راهی بینابین را پی بگیریم و هیجان‌های خود را به نحوی سنجیده بروز دهیم.
دو. تقویت خودکنترلی در تنظیم رفتارها: از جمله در نحوه‌ی ارتباط خود با اطرافیان یا هدف‌گذاری متناسب با محیط و توانایی‌های خود. بخش مهمی از آموزش مهارت‌های نرم در همین راستا است.
سه. تقویت خودآگاهیِ خلاق در خود: اینکه ابتدا به شناختی از حدود توانایی‌های خود برسیم و سپس از این آگاهی برای زندگی بهتر بهره گیریم. از آنجا که گفته شد هیچ چیزی در مورد ما ثابت نیست، بنابراین این خودشناسی همانند طی‌طریق‌کردن، فرایندی دائمی‌ست.
علاقمندان به این مطلب اینجا را نیز ببینند.
(خواندن اصل مقاله به روان‌شناسان و به ویژه روان‌درمان‌گران شناختی توصیه می‌شود زیرا مبنای ژنتیکی قوی‌ای برای سخنان افرادی مانند آلبرت الیس فراهم می‌کند. بعلاوه برای دانشجویان فلسفه نیز که به رابطه ذهن/بدن علاقمندند نکته‌های بسیاری دارد.)
هادی صمدی
@evophilosophy
شخصیت بر روی ژن‌ها اثر دارد!
عنوان مقاله‌ای که اخیراً در نشریه‌ی روانپزشکی ملکولی از مجموعه‌ی نیچر منتشر شده آن‌قدر عجیب است که خواننده را مجبور به دوباره خواندن عنوان می‌کند: آیا منظور این است که ژن‌ها بر روی شخصیت اثر دارند؟! خیر. اگر این بود نکته‌ی جدیدی نبود. دهه‌هاست می‌دانیم ژن‌ها بر روی شخصیت اثر دارند. اما عنوان مقاله این است: «شبکه‌های بیان ژن توسط شخصیت فرد کنترل می‌شوند»! به عبارتی شخصیت بر ژن‌ها اثر دارد!
در مقاله، دو دسته از شبکه ژن‌های تنظیم کننده معرفی می‌شوند: شبکه‌ی تنظیم‌کننده‌ی درونی که شامل ۴۳ ژن مرتبط با خودکنترلی در تفسیرِ معنایِ مفاهیم است؛ و شبکه‌ی تنظیم‌کننده‌ی بیرونی که شامل ۴۵ ژن مرتبط با خودتنظیمی واکنش‌های هیجانی، از جمله کنترل خشم و اضطراب، است. هر دو شبکه از طریق شش ژن مرکزی تنظیم‌کننده هماهنگ می‌شوند که با پلاستسیته‌ی (انعطافِ) عصبی ربط دارند. پژوهشگران متوجه شدند که این هسته‌ی مرکزیِ متشکل از شش ژن، با یک‌صد ژن شناخته‌شده‌ای که قبلاً ربط آنها را با ویژگی‌های شخصیتی می‌دانستیم در ارتباط‌اند. به‌علاوه در تنظیم بیش از چهارهزار ژن دیگر نیز نقش دارند. این بدان معناست که ما می‌توانیم از راه خودآگاهی و تنظیم هیجانات خود بر بیان بسیاری از ژنهایمان اثر گذاریم و به این ترتیب بر روی دسته‌ی بسیار بزرگی از حالات بدنی و احوالات روانیِ خود مؤثر باشیم!
مقاله به ما نوید می‌دهد که می‌توانیم تغییر کنیم، و در این تغییرات خالق وضعیت‌های مطلوب باشیم. حداقل در ساحت انسانی، جهانی هراکلیتی را شاهدیم که هیچ چیز ثابت نیست. ما اسیر ژن‌های خود نیستیم. آیا بی‌هیچ محدودیتی می‌توانیم چنین کنیم؟ خیر. نویسندگان مقاله چنین چیزی نمی‌گویند: به وضوح ژن‌ها و محدودیت‌های محیطی گرایش‌های رفتاری ما را جهت می‌دهند. اما با تغییر در افکار و محیط پیرامونی می‌توانیم پا را از جبر ژنتیکی، لااقل در حوزه‌ی ژن‌هایی که قرار است شخصیت را به ما دیکته کنند، فراتر نهیم. اما دامنه‌ی تأثیرِ بسیار بزرگِ چهارهزار ژنی (و از آنجا که ژن‌ها به صورت تیمی عمل می‌کنند، بنابراین دامنه‌ی تأثیر این چهارهزار ژن احتمالاً کلیت ژنوم ما را دربر می‌گیرد) نوید می‌دهد که در سایر حوزه‌‌های فیزیولوژیک‌تر نیز بتوان از جبر ژنتیکی فراتر رفت. (در یکی از پست‌های قبلی دیدیم که چگونه با تغییر در سبک زندگی حتی می‌توانیم عمر فعالیت ژن‌ها را افزایش دهیم.)
زمان آن رسیده است که توصیه‌ی پراگماتیست‌هایی مانند دیویی را جدی بگیریم و دوگانه‌ی دکارتی ذهن/بدن را کنار بگذاریم: ذهن و بدن در اندرکنشی دائم یک کل منسجم را شکل می‌دهند. به گفته‌ی نویسندگان مقاله اکنون شواهد تجربی برای این دعوی فلسفی در اختیار داریم. دیویی همچنین از اندرکنش وثیق ارگانیسم و محیط‌زیست پیرامونی سخن می‌گفت. نویسندگان مقاله نیز از نقش خودآگاهی در این اندرکنش انسان با جهان سخن می‌گویند و دلایلی تجربی عرضه می‌کنند که این خودآگاهی بر نحوه‌ی بیان ژنهایمان اثر دارد. ما فعالانه در چیستی احوالات روانی و بدنی خود نقش داریم. سطح خودآگاهی ما بر تنظیم هیجانات ما اثر دارد و از این طریق بر شش ژن تنظیم‌کننده که بیان ژن‌های مربوط به شخصیت را تنظیم می‌کنند اثر دارند، اما شخصیت ما نیز بر سطح خودآگاهی ما اثر می‌گذارد و چرخه‌ای از اندرکنش ما با جهان آغاز می‌شود که ژن‌ها، خودآگاهی، و ویژگی‌های شخصیتی بر یکدیگر اثر دارند.
توصیه‌های کاربردی:
اما چگونه می‌توانیم خالق شخصیت مطلوب‌تری برای خود باشیم؟
در مقاله سه راهکار معرفی می‌شود که در ادبیات روزِ روانشناسی هر سه در حوزه‌ی «مهارت‌های نرم» طبقه‌بندی می‌شوند:
یک. مدیریت هیجان‌ها: نه باید جلوی هیجان‌ها را به طور کامل گرفت و نه هرطور که به نظرمان راحت هستیم آنها را بروز دهیم. در مدیریت هیجان تکنیک‌هایی آموزش داده می‌شود تا راهی بینابین را پی بگیریم و هیجان‌های خود را به نحوی سنجیده بروز دهیم.
دو. تقویت خودکنترلی در تنظیم رفتارها: از جمله در نحوه‌ی ارتباط خود با اطرافیان یا هدف‌گذاری متناسب با محیط و توانایی‌های خود. بخش مهمی از آموزش مهارت‌های نرم در همین راستا است.
سه. تقویت خودآگاهیِ خلاق در خود: اینکه ابتدا به شناختی از حدود توانایی‌های خود برسیم و سپس از این آگاهی برای زندگی بهتر بهره گیریم. از آنجا که گفته شد هیچ چیزی در مورد ما ثابت نیست، بنابراین این خودشناسی همانند طی‌طریق‌کردن، فرایندی دائمی‌ست.
علاقمندان به این مطلب اینجا را نیز ببینند.
(خواندن اصل مقاله به روان‌شناسان و به ویژه روان‌درمان‌گران شناختی توصیه می‌شود زیرا مبنای ژنتیکی قوی‌ای برای سخنان افرادی مانند آلبرت الیس فراهم می‌کند. بعلاوه برای دانشجویان فلسفه نیز که به رابطه ذهن/بدن علاقمندند نکته‌های بسیاری دارد.)
هادی صمدی
@evophilosophy
Nature
Gene expression networks regulated by human personality
Molecular Psychiatry - Gene expression networks regulated by human personality
👍5
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
آینده‌ی انسان چگونه است؟
عنوان کتاب جدید جاناتان هایت، نسل مضطرب، به افزایش وجود مشکلات روانی به‌ویژه اضطراب و افسردگی در نسل زِد و نسل آلفا، یعنی افرادی که سنی حدوداً کمتر از سی‌سال دارند، اشاره دارد. یکی از دلایل اصلی کاهش ارتباط فیزیکی و واقعی با دیگران و در عوض افزایش ارتباط مجازی در شبکه‌های اجتماعی‌ست.
دلیل دیگر، گذراندن زمان طولانیِ قرنطینه در دوران همه‌گیری کووید و تغییر در عادات رفتاری بوده است: اینکه در آن دوران تعداد زیادی از مردم به جداشدن از جمع و غرق‌کردن خود در فضای مجازی معتاد شدند.
چه باید کرد؟
راه‌حل‌های سریع (و موقت):
یک. پژوهشی نشان می‌دهد که فرد با بازگوکردن داستان زندگی خود وضعیت بهتری پیدا می‌کند (سنخی از روایت‌درمانی)
دو. تقویت مهارت‌های ارتباطی از طریق شرکت در جلسات گروهی؛ و
سه. کاهش حضور در شبکه‌های مجازی و همزمان شرکت در فعالیت‌های گروهی بیرون از خانه.
اما راه‌حل اساسی‌تر چیست؟
دو بخش سخنان هایت را تفکیک کنیم: گسست انسان از انسان؛ و همه‌گیری‌ای که این گسست را تقویت کرد.
مشکل فقط گسترش لجام‌گسیخته‌ی تکنولوژی‌های مرتبط با حضور در فضای مجازی و انواع تکنیک‌های روانشناختی به کار گرفته‌شده توسط شرکت‌ها به قصد غرق‌کردن بیشتر انسان در این فضا نیست؛ هرچند ابزارهای به‌کارگرفته‌شده توسط شرکت‌ها به‌جهت جذب حداکثری مردم در فضاهای مجازی مشکلی واقعاً بزرگ است اما مشکل دیگری در راه است که امروزه کمتر کسی به آن فکر می‌کند: همه‌گیری‌های بعدی در راه‌اند! و کافی است مجدد این نسل مجبور به قرنطینه‌شدن شوند. درمانگرانِ اعتیاد به‌خوبی با این پدیده آشنا هستند که اگر معتادی ترک کند و مجدد بازگشت داشته باشد احتمال ابتلاهای بعدی زیادتر می‌شود.
از کجا می‌دانیم که همه‌گیری‌های بعدی در راه‌اند؟ استدلالی آماری به ما می‌گوید دیر یا زود شاهد همه‌گیری دیگری، مانند دوران کرونا، خواهیم بود.
استدلال:
یک) با اینکه نرخ زاد و ولد در سطح جهانی کاهش یافته اما کماکان طی دهه‌های پیش رو جمعیت انسان‌ها رو به فزونی است.
دو) تخریب محیط‌زیست نیز رو به افزایش است.
سه) در عوض تنوع‌زیستی اکوسیستم‌ها رو به کاهش است.
در نتیجه: همه‌گیری‌های بعدی در راه‌اند.
شرح مختصر استدلال:
از یک‌سو، هر چه در اکوسیستمی تنوع زیستی کاهش یابد امکان غلبه‌یافتن یک گونه بر گونه‌های دیگر بیشتر می‌شود. این سخن درباره‌ی تمامی سطوح زیستی از ویروس‌ها و باکتری‌ها تا گیاهان و جانوران صادق است. با تخریب هر چه بیشتر محیط‌زیست و با افزایش گرمای زمین، برخی گونه‌ها منقرض می‌شوند و امکان غلبه‌یافتن یک گونه بر رقبایش بیشتر می‌شود. بنابراین امروزه امکان غلبه‌یافتن برخی گونه‌ها (که می‌تواند یک عامل بیماریزا باشد) بر دیگران زیاد شده است.
از سوی دیگر، با افزایش جمعیت انسانی دست‌اندازی به طبیعت افزایش می‌یابد و باز هم گونه‌های بیشتری منقرض می‌شوند. به‌علاوه برخی از گونه‌های وحشی که در مجاورت انسان زندگی نمی‌کرده‌اند، در مجاورت انسان قرار می‌گیرند. بنابراین احتمال انتقال ویروس‌ها و باکتری‌ها میان انسان‌ها و این جانوران بیشتر می‌شود.
بنابراین امروز احتمال همه‌گیری، بیشتر از سال ۲۰۱۹ است.
مقاله‌ای که اخیراً در نشریه‌ی نیچر منتشر شده بهترین راه مقابله با همه‌گیری‌های بعدی را حمایت از افزایش تنوع زیستی می‌داند. اگر قرار است درختکاری کنیم باید در هر منطقه‌ی جغرافیایی درختان بومی آن منطقه، و آن هم با تنوعی بسیار بالا کشت شوند. حفظ و گسترش تنوع، مهم‌تر از تعداد است.
اما راهکار کوتاه‌مدت دیگری در دسترس است که اتفاقاً به راهکار پایدار نیز کمک می‌کند. وقتی برای کودکان و نوجوانان به‌دنبال راهکاری دسترس‌پذیر و ارزان هستیم اگر قرار باشد فقط بر یک راه‌حل بنیادی، در دسترس، و کم‌هزینه انگشت گذاریم، بهترین پیشنهاد، بازی جمعی کودکان در محیط‌های باز و به‌ویژه در طبیعت است. در گامی جلوتر، برنامه‌های درسی مدارس نیازمند بازنگری اساسی‌ست. با تأکید انحصاری بر آموزش مهارت‌های سخت به‌طورکل از مهارت‌های نرم، ارتباط انسان با انسان و با طبیعت غافل شده‌ایم. بهترین راهکارِ پایدارِ تقویت مهارت‌های نرم، بازی‌های جمعی در محیطی طبیعی است.
نکته‌ی جالب اینکه این راه‌حل نیز به تنوع زیستی ربط دارد: افزایش ارتباط فیزیکی افراد تنوع میکروبیوم بدن را افزایش می‌دهد که از مهم‌ترین راهکارهای تقویت سیستم ایمنی است. بنابراین بازی‌های جمعی به صورت فیزیکی مانعی بر اثرات منفی همه‌گیری‌های بعدی‌ست.
خوب‌زیستنِ پایدار راه میانبری ندارد. اقداماتی مانند روایت‌درمانی به مُسکن‌های موقت می‌مانند. یگانه راهِ پايدار، آشتی با طبیعت، برقراری ارتباط سالم با آن، محافظت از آن، و جبران خسارت‌های وارد بر آن است.
هادی صمدی
@evophilosophy
عنوان کتاب جدید جاناتان هایت، نسل مضطرب، به افزایش وجود مشکلات روانی به‌ویژه اضطراب و افسردگی در نسل زِد و نسل آلفا، یعنی افرادی که سنی حدوداً کمتر از سی‌سال دارند، اشاره دارد. یکی از دلایل اصلی کاهش ارتباط فیزیکی و واقعی با دیگران و در عوض افزایش ارتباط مجازی در شبکه‌های اجتماعی‌ست.
دلیل دیگر، گذراندن زمان طولانیِ قرنطینه در دوران همه‌گیری کووید و تغییر در عادات رفتاری بوده است: اینکه در آن دوران تعداد زیادی از مردم به جداشدن از جمع و غرق‌کردن خود در فضای مجازی معتاد شدند.
چه باید کرد؟
راه‌حل‌های سریع (و موقت):
یک. پژوهشی نشان می‌دهد که فرد با بازگوکردن داستان زندگی خود وضعیت بهتری پیدا می‌کند (سنخی از روایت‌درمانی)
دو. تقویت مهارت‌های ارتباطی از طریق شرکت در جلسات گروهی؛ و
سه. کاهش حضور در شبکه‌های مجازی و همزمان شرکت در فعالیت‌های گروهی بیرون از خانه.
اما راه‌حل اساسی‌تر چیست؟
دو بخش سخنان هایت را تفکیک کنیم: گسست انسان از انسان؛ و همه‌گیری‌ای که این گسست را تقویت کرد.
مشکل فقط گسترش لجام‌گسیخته‌ی تکنولوژی‌های مرتبط با حضور در فضای مجازی و انواع تکنیک‌های روانشناختی به کار گرفته‌شده توسط شرکت‌ها به قصد غرق‌کردن بیشتر انسان در این فضا نیست؛ هرچند ابزارهای به‌کارگرفته‌شده توسط شرکت‌ها به‌جهت جذب حداکثری مردم در فضاهای مجازی مشکلی واقعاً بزرگ است اما مشکل دیگری در راه است که امروزه کمتر کسی به آن فکر می‌کند: همه‌گیری‌های بعدی در راه‌اند! و کافی است مجدد این نسل مجبور به قرنطینه‌شدن شوند. درمانگرانِ اعتیاد به‌خوبی با این پدیده آشنا هستند که اگر معتادی ترک کند و مجدد بازگشت داشته باشد احتمال ابتلاهای بعدی زیادتر می‌شود.
از کجا می‌دانیم که همه‌گیری‌های بعدی در راه‌اند؟ استدلالی آماری به ما می‌گوید دیر یا زود شاهد همه‌گیری دیگری، مانند دوران کرونا، خواهیم بود.
استدلال:
یک) با اینکه نرخ زاد و ولد در سطح جهانی کاهش یافته اما کماکان طی دهه‌های پیش رو جمعیت انسان‌ها رو به فزونی است.
دو) تخریب محیط‌زیست نیز رو به افزایش است.
سه) در عوض تنوع‌زیستی اکوسیستم‌ها رو به کاهش است.
در نتیجه: همه‌گیری‌های بعدی در راه‌اند.
شرح مختصر استدلال:
از یک‌سو، هر چه در اکوسیستمی تنوع زیستی کاهش یابد امکان غلبه‌یافتن یک گونه بر گونه‌های دیگر بیشتر می‌شود. این سخن درباره‌ی تمامی سطوح زیستی از ویروس‌ها و باکتری‌ها تا گیاهان و جانوران صادق است. با تخریب هر چه بیشتر محیط‌زیست و با افزایش گرمای زمین، برخی گونه‌ها منقرض می‌شوند و امکان غلبه‌یافتن یک گونه بر رقبایش بیشتر می‌شود. بنابراین امروزه امکان غلبه‌یافتن برخی گونه‌ها (که می‌تواند یک عامل بیماریزا باشد) بر دیگران زیاد شده است.
از سوی دیگر، با افزایش جمعیت انسانی دست‌اندازی به طبیعت افزایش می‌یابد و باز هم گونه‌های بیشتری منقرض می‌شوند. به‌علاوه برخی از گونه‌های وحشی که در مجاورت انسان زندگی نمی‌کرده‌اند، در مجاورت انسان قرار می‌گیرند. بنابراین احتمال انتقال ویروس‌ها و باکتری‌ها میان انسان‌ها و این جانوران بیشتر می‌شود.
بنابراین امروز احتمال همه‌گیری، بیشتر از سال ۲۰۱۹ است.
مقاله‌ای که اخیراً در نشریه‌ی نیچر منتشر شده بهترین راه مقابله با همه‌گیری‌های بعدی را حمایت از افزایش تنوع زیستی می‌داند. اگر قرار است درختکاری کنیم باید در هر منطقه‌ی جغرافیایی درختان بومی آن منطقه، و آن هم با تنوعی بسیار بالا کشت شوند. حفظ و گسترش تنوع، مهم‌تر از تعداد است.
اما راهکار کوتاه‌مدت دیگری در دسترس است که اتفاقاً به راهکار پایدار نیز کمک می‌کند. وقتی برای کودکان و نوجوانان به‌دنبال راهکاری دسترس‌پذیر و ارزان هستیم اگر قرار باشد فقط بر یک راه‌حل بنیادی، در دسترس، و کم‌هزینه انگشت گذاریم، بهترین پیشنهاد، بازی جمعی کودکان در محیط‌های باز و به‌ویژه در طبیعت است. در گامی جلوتر، برنامه‌های درسی مدارس نیازمند بازنگری اساسی‌ست. با تأکید انحصاری بر آموزش مهارت‌های سخت به‌طورکل از مهارت‌های نرم، ارتباط انسان با انسان و با طبیعت غافل شده‌ایم. بهترین راهکارِ پایدارِ تقویت مهارت‌های نرم، بازی‌های جمعی در محیطی طبیعی است.
نکته‌ی جالب اینکه این راه‌حل نیز به تنوع زیستی ربط دارد: افزایش ارتباط فیزیکی افراد تنوع میکروبیوم بدن را افزایش می‌دهد که از مهم‌ترین راهکارهای تقویت سیستم ایمنی است. بنابراین بازی‌های جمعی به صورت فیزیکی مانعی بر اثرات منفی همه‌گیری‌های بعدی‌ست.
خوب‌زیستنِ پایدار راه میانبری ندارد. اقداماتی مانند روایت‌درمانی به مُسکن‌های موقت می‌مانند. یگانه راهِ پايدار، آشتی با طبیعت، برقراری ارتباط سالم با آن، محافظت از آن، و جبران خسارت‌های وارد بر آن است.
هادی صمدی
@evophilosophy
👍2❤1
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
وقتی سیرِ تغییر در ترانه‌ها سیر تکاملِ انسان را می‌سراید!
در پژوهشی که اخیراً در نیچر منتشرشده اشعار ۱۲هزار آهنگ رپ، کانتری، پاپ، آر.اند.بی، و راکِ انگلیسی (۲۴۰۰ آهنگ در هر ژانر) که بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۰ منتشر شده تجزیه و تحلیل شده است. ابتدا یافته‌های اصلی را با قدری ساده‌سازی مرور کنیم:
یک) اشعار در طول زمان ساده‌تر و قابل‌فهم‌تر شده‌اند.
دو) تعداد کلمات مختلف به‌کاررفته در آهنگ‌ها به‌ویژه در آهنگ‌های رپ و راک کاهش یافته است.
سه) ساختار ترانه‌ها نیز ساده‌تر شده است.
چهار) تکرار در ترانه‌ها افزایش یافته است.
پنج) اشعار به مرور زمان احساسی‌تر و شخصی‌تر شده‌اند.
شش) در همه‌ی ژانرها کلمات مربوط به احساسات منفی، به‌ویژه خشم، افزایش داشته است.
این یافته‌ها چه می‌گویند؟
به قول ویتگنشتاین «محدوده‌ی زبان من محدوده‌ی ذهن من است. تمامی آنچه می‌دانم تمامی چیزهایی‌ست که بابت آنها واژه دارم.» یا «محدوده‌ی زبان من محدوده‌ی جهان من است.»
پژوهشی که در ۲۰۱۹ منتشر شد نشان می‌داد که غنای واژگان به‌کاررفته توسط دانش‌آموزان و دانشجویان آمریکایی از ۱۹۷۴ تا ۲۰۱۶، یعنی تقریباً مقارن با بازه‌ی زمانی پژوهش کنونی، در تمامی مقاطع کاهش داشته است.
به‌عبارتی فقط متن ترانه‌ها ساده‌تر نشده است. گویا انسان در مسیر کاهش سوادکلامی گام می‌گذارد، و از آنجا که تعداد واژگانی که شخص می‌داند با هوش‌کلامی ارتباط دارد به معنای آن است که با کاهش هوش‌کلامی مواجه هستیم. این درحالی‌ست که مطابق «اثر فلین» تقریباً در تمامی قرن بیستم شاهد افزایش نمرات هوش بوده‌ایم. اما چندسالی است که شاهد معکوس‌شدن اثر فلین در برخی جوامع پیشرفته هستيم.
پژوهش جدیدی نشان می‌دهد که نمرات هوش آمریکایی‌ها در زمینه‌ی استدلال کلامی کاهش داشته، و بیشترین کاهش نیز مربوط به سنین ۱۸ تا ۲۲ سال بوده است. بنابراین نتیجه‌ی نادرستی نگرفته‌ایم که ساده‌شدن متون ترانه‌ها را (چه در کم‌شدن و ساده‌شدن واژگان و چه در ساده‌شدن ساختار) به کاهش هوش‌کلامی ربط دهیم. اما هوش ابعاد متفاوتی دارد. جالب آنکه در عوض افزایش هوش‌فضایی (تجسم چرخاندن مکعب در فضا) آزمودنی‌ها افزایش یافته است.
آیا با کم‌اهمیت‌ترشدن زبان، و افزایش اهمیت دیگر شیوه‌هایِ ارتباطیِ غیرزبانی، مواجه هستیم؟!
از شخصی‌تر شدن ترانه‌ها چه می‌فهمیم؟ آیا خودشیفتگی در حال افزایش است؟ در پاسخی مثبت به این پرسش اخیراً مطلبی در سایت روانشناسی روز آمده با این عنوان که «خودشیفتگی در حال افزایش است». مطابق نظر نویسنده‌ی مطلب، رسانه‌های اجتماعی خود-تبلیغی را تشویق می‌کنند اما همزمان بذر ناامنی را نیز می‌افشانند. در این پژوهش آمده که گزارش روان‌شناسان اجتماعی حاکی از افزایش مداوم معیارهای خودشیفتگی در بین دانشجویان است. این خودشیفتگی که با «تنهایی» همراه است، با مدت آنلاین بودن نوجوانان افزایش می‌یابد.
اما نکته‌ی دیگر پژوهش آن بود که نرخ واژگان مرتبط با هیجان‌های منفی افزایش یافته است. پژوهش دیگری که اخیراً منتشر شده نشان می‌دهد که افزایش هیجان‌های منفی شناخت هیجانی را تضعیف می‌کند. یعنی افراد در تشخیص هیجان‌های دیگران ضعیف‌تر شده‌اند: نشانه‌ای دیگر از تمرکز بر خود.
پژوهش بزرگی که داده‌های چندین‌ساله را در ۳۷ کشور بررسی کرده، و بنابراین نتایج آن قابلیت اعتماد بالایی دارد، گواهی‌ست بر اینکه تنهایی نوجوانان در سطح جهانی افزایش چشمگیری داشته است.
ترانه‌ها بازنمای تمام‌عیار زندگی‌اند. و بنابراین آخرین نکته‌ی پژوهش را نیز باید جدی گرفت: افزایش واژگان مربوط به خشم گواهی از نارضایتی جهانی‌ست. عنوانِ کتاب اخیر جاناتان هایت را که در پست قبلی به آن اشاره شد به یاد آوریم: نسل مضطرب. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که افزایش خشم از پیامدهای افزایش اضطراب و رویدادهای تنش‌زا است.
بنابراین این پژوهش به خوبی جهت تغییرات در الگوها و عادات رفتاری را نشان می‌دهد. نگاه ذات‌گرایانه به سرشت انسان، چنین تغییراتی را جدی نمی‌گیرد. اما نگاه تکاملی هر نوع تغییر در عادات رفتاری را جدی می‌گیرد: سرشت انسان در حال تغییرات اساسی است. اینکه این تغییرات «به‌زیستی» بهتری را به همراه خواهد داشت محل تردید است.
تفاوت بنیادین انسان با سایر موجودات زنده در وجودداشتن فراعادتی در انسان است که عادت به بازنگری در عادات دارد: نوعی غریزه‌ی آزادیِ طبیعی برای فرارفتن از جبر سایر غرایز. اما انسان امروز هر چه بیشتر به سمت از دست دادن این آزادی طبیعی گام بر می‌دارد.
هنر که همواره ابزاری کمکی در رسیدن به این آزادی بوده، در حال از دست دادن این قابلیت خود است.
کارکرد دیگر هنر ایجاد معماهای شناختی بوده است. پیچیدگی اشعار، تخیل ما را فعال می‌کردند تا در هزارتوهای ذهن شاعر، در جستجوی معنای مدنظر او گشتی بزنیم. بنابراین قابل‌فهم‌ترشدن ترانه‌ها نیز تمجیدی برای "هنری‌تر" بودن‌شان نیست.
هادی صمدی
@evophilosophy
در پژوهشی که اخیراً در نیچر منتشرشده اشعار ۱۲هزار آهنگ رپ، کانتری، پاپ، آر.اند.بی، و راکِ انگلیسی (۲۴۰۰ آهنگ در هر ژانر) که بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۰ منتشر شده تجزیه و تحلیل شده است. ابتدا یافته‌های اصلی را با قدری ساده‌سازی مرور کنیم:
یک) اشعار در طول زمان ساده‌تر و قابل‌فهم‌تر شده‌اند.
دو) تعداد کلمات مختلف به‌کاررفته در آهنگ‌ها به‌ویژه در آهنگ‌های رپ و راک کاهش یافته است.
سه) ساختار ترانه‌ها نیز ساده‌تر شده است.
چهار) تکرار در ترانه‌ها افزایش یافته است.
پنج) اشعار به مرور زمان احساسی‌تر و شخصی‌تر شده‌اند.
شش) در همه‌ی ژانرها کلمات مربوط به احساسات منفی، به‌ویژه خشم، افزایش داشته است.
این یافته‌ها چه می‌گویند؟
به قول ویتگنشتاین «محدوده‌ی زبان من محدوده‌ی ذهن من است. تمامی آنچه می‌دانم تمامی چیزهایی‌ست که بابت آنها واژه دارم.» یا «محدوده‌ی زبان من محدوده‌ی جهان من است.»
پژوهشی که در ۲۰۱۹ منتشر شد نشان می‌داد که غنای واژگان به‌کاررفته توسط دانش‌آموزان و دانشجویان آمریکایی از ۱۹۷۴ تا ۲۰۱۶، یعنی تقریباً مقارن با بازه‌ی زمانی پژوهش کنونی، در تمامی مقاطع کاهش داشته است.
به‌عبارتی فقط متن ترانه‌ها ساده‌تر نشده است. گویا انسان در مسیر کاهش سوادکلامی گام می‌گذارد، و از آنجا که تعداد واژگانی که شخص می‌داند با هوش‌کلامی ارتباط دارد به معنای آن است که با کاهش هوش‌کلامی مواجه هستیم. این درحالی‌ست که مطابق «اثر فلین» تقریباً در تمامی قرن بیستم شاهد افزایش نمرات هوش بوده‌ایم. اما چندسالی است که شاهد معکوس‌شدن اثر فلین در برخی جوامع پیشرفته هستيم.
پژوهش جدیدی نشان می‌دهد که نمرات هوش آمریکایی‌ها در زمینه‌ی استدلال کلامی کاهش داشته، و بیشترین کاهش نیز مربوط به سنین ۱۸ تا ۲۲ سال بوده است. بنابراین نتیجه‌ی نادرستی نگرفته‌ایم که ساده‌شدن متون ترانه‌ها را (چه در کم‌شدن و ساده‌شدن واژگان و چه در ساده‌شدن ساختار) به کاهش هوش‌کلامی ربط دهیم. اما هوش ابعاد متفاوتی دارد. جالب آنکه در عوض افزایش هوش‌فضایی (تجسم چرخاندن مکعب در فضا) آزمودنی‌ها افزایش یافته است.
آیا با کم‌اهمیت‌ترشدن زبان، و افزایش اهمیت دیگر شیوه‌هایِ ارتباطیِ غیرزبانی، مواجه هستیم؟!
از شخصی‌تر شدن ترانه‌ها چه می‌فهمیم؟ آیا خودشیفتگی در حال افزایش است؟ در پاسخی مثبت به این پرسش اخیراً مطلبی در سایت روانشناسی روز آمده با این عنوان که «خودشیفتگی در حال افزایش است». مطابق نظر نویسنده‌ی مطلب، رسانه‌های اجتماعی خود-تبلیغی را تشویق می‌کنند اما همزمان بذر ناامنی را نیز می‌افشانند. در این پژوهش آمده که گزارش روان‌شناسان اجتماعی حاکی از افزایش مداوم معیارهای خودشیفتگی در بین دانشجویان است. این خودشیفتگی که با «تنهایی» همراه است، با مدت آنلاین بودن نوجوانان افزایش می‌یابد.
اما نکته‌ی دیگر پژوهش آن بود که نرخ واژگان مرتبط با هیجان‌های منفی افزایش یافته است. پژوهش دیگری که اخیراً منتشر شده نشان می‌دهد که افزایش هیجان‌های منفی شناخت هیجانی را تضعیف می‌کند. یعنی افراد در تشخیص هیجان‌های دیگران ضعیف‌تر شده‌اند: نشانه‌ای دیگر از تمرکز بر خود.
پژوهش بزرگی که داده‌های چندین‌ساله را در ۳۷ کشور بررسی کرده، و بنابراین نتایج آن قابلیت اعتماد بالایی دارد، گواهی‌ست بر اینکه تنهایی نوجوانان در سطح جهانی افزایش چشمگیری داشته است.
ترانه‌ها بازنمای تمام‌عیار زندگی‌اند. و بنابراین آخرین نکته‌ی پژوهش را نیز باید جدی گرفت: افزایش واژگان مربوط به خشم گواهی از نارضایتی جهانی‌ست. عنوانِ کتاب اخیر جاناتان هایت را که در پست قبلی به آن اشاره شد به یاد آوریم: نسل مضطرب. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که افزایش خشم از پیامدهای افزایش اضطراب و رویدادهای تنش‌زا است.
بنابراین این پژوهش به خوبی جهت تغییرات در الگوها و عادات رفتاری را نشان می‌دهد. نگاه ذات‌گرایانه به سرشت انسان، چنین تغییراتی را جدی نمی‌گیرد. اما نگاه تکاملی هر نوع تغییر در عادات رفتاری را جدی می‌گیرد: سرشت انسان در حال تغییرات اساسی است. اینکه این تغییرات «به‌زیستی» بهتری را به همراه خواهد داشت محل تردید است.
تفاوت بنیادین انسان با سایر موجودات زنده در وجودداشتن فراعادتی در انسان است که عادت به بازنگری در عادات دارد: نوعی غریزه‌ی آزادیِ طبیعی برای فرارفتن از جبر سایر غرایز. اما انسان امروز هر چه بیشتر به سمت از دست دادن این آزادی طبیعی گام بر می‌دارد.
هنر که همواره ابزاری کمکی در رسیدن به این آزادی بوده، در حال از دست دادن این قابلیت خود است.
کارکرد دیگر هنر ایجاد معماهای شناختی بوده است. پیچیدگی اشعار، تخیل ما را فعال می‌کردند تا در هزارتوهای ذهن شاعر، در جستجوی معنای مدنظر او گشتی بزنیم. بنابراین قابل‌فهم‌ترشدن ترانه‌ها نیز تمجیدی برای "هنری‌تر" بودن‌شان نیست.
هادی صمدی
@evophilosophy
Nature
Song lyrics have become simpler and more repetitive over the last five decades
Scientific Reports - Song lyrics have become simpler and more repetitive over the last five decades
👍7❤1
چه چیزی در آینده بشر رقم خواهد خورد؟
پیشرفت غیرقابل کنترل هوش مصنوعی، تغییرات اقلیمی، گرمایش جهانی و آب شدن یخ‌های قطبی یا شیوع همه‌گیری‌های مرگبار از جمله تهدیداتی به شمار می‌روند که به گفته دانشمندان، حیات روی زمین با آن مواجه است. اما فهرست تهدیدات و خطرات پیش روی حیات زمین، در عمل به مراتب طولانی‌تر از این‌هاست.
آزاد شدن پاتوژن‌هایی که ممکن است در اعماق لایه‌های یخی قطب پنهان شده باشند، از دست رفتن کنترل هوش مصنوعی و یا وقوع یک جنگ هسته‌ای، هر کدام به نحوی ممکن است سوت پایان حیات روی زمین را به صدا درآورند. اما واقعیت این است که زمین، با خطراتی بسیار بیش از این‌ها روبه‌روست.
استیون هاوکینگ، فیزیک‌دان و کیهان‌شناس مشهور، در سال ۲۰۱۳ گفته بود که بشر تنها ۱۰۰۰ سال برای ترک زمین فرصت دارد. او که بعدها پیش‌بینی خود را به ۱۰۰ سال و بعدها به ۶۰۰ سال تغییر داد، تغییرات اقلیمی، غلبه هوش مصنوعی، خطر برخورد سیارک‌ها، همه‌گیری‌های مرگبار را از جمله تهدیداتی می‌دانست که دیر یا زود زندگی بر روی زمین را ناممکن خواهند کرد و اعلام کرده بود که بشر در نهایت چاره‌ای جز ترک زمین نخواهد داشت.
هاوکینگ تنها دانشمندی نبود که نسبت به آینده حیات روی زمین هشدار می‌داد. ماروین مینسکی، پایه‌گذار پروژه هوش مصنوعی موسسه فناوری ماساچوست (MIT)، جایی درباره خطرات توسعه هوش مصنوعی گفته بود: «تازه اگر شانس بیاوریم آنها [یعنی سیستم‌های هوش مصنوعی] ممکن است تصمیم بگیرند ما را به عنوان حیوان خانگی نگه دارند».
البته هوش مصنوعی، جنگ‌های اتمی، تغییرات اقلیمی و آب شدن یخ‌های قطبی و یا شیوع همه‌گیری‌های کشنده و نظایر آن تنها تهدیدات جدی برای حیات روی زمین نیستند. در فهرست تهدیدات پیش روی حیات بشر، موارد دیگری نیز وجود دارد که معمولا کمتر به آنها پرداخته می‌شود؛ تهدیداتی که صرفا نظریه‌پردازی روی کاغذ نیستند، بلکه به صورت جدی و بالقوه و واقعا وجود دارند.
هاوکینگ صراحتا به این اشاره کرده بود که ما باید به دنبال یافتن منظومه‌های ستاره‌ای دیگر باشیم و تنها راه بقای نسل بشر، مهاجرت به سیارات دیگر است. این کار، یعنی جستجو برای یافتن سیارات مشابه زمین که در کمربند حیات (CHZ) ستاره خود واقع شده‌اند هم‌اکنون در حال انجام است و ماهواره نقشه‌بردار فراخورشیدی گذران (TESS) و فضاپیمای کپلر ناسا، فهرستی چندهزارتایی از سیارات فراخورشیدی تهیه کرده‌اند که مدام با کشف سیارات جدید تکمیل می‌شود. اگرچه کشف سیاره فراخورشیدی که در کمربند حیات ستاره خود واقع شده به معنای آن نیست که آن سیارات، جنگل و اقیانوس و اتمسفر و خاک دارند.
این ممکن است در حال حاضر شبیه به داستان‌ها و فیلم‌های علمی‌تخیلی به نظر برسد، اما واقعیت این است که دانشمندان همه این تهدیدات را جدی می‌گیرند و طرح‌هایی برای مقابله با هرکدام از آنها پیشنهاد می‌کنند. از جمله آنها می‌توان به طرح "موتور ستاره‌ای" (Stellar Engine) اشاره کرد که میتو کاپلان در سال ۲۰۱۹ منتشر کرد. بر اساس این طرح، خورشید باید با استفاده از گداخت هسته‌ای با سرعت پنجاه سال نوری در هر یک میلیون سال، به جای امن‌تری در کهکشان راه‌شیری انتقال یابد. دلیل این کار هم واضح است: جایگاه خورشید در کهکشان راه شیری، چندان امن و مطمئن نیست.
خطر برخورد سیارک‌ها
حتی با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری فضایی، هنوز این احتمال وجود دارد که سیارک‌هایی که با سرعت به سوی زمین حرکت می‌کنند را تشخیص ندهیم یا تنها چند روز یا چند ساعت پیش از برخورد متوجه آن شویم. اگر چه متوجه شدن یا نشدن در عمل تاثیری در نتیجه ندارد و در برابر چنین تهدیدی، کار خاصی نمی‌توان انجام داد، جز آنکه مناطق پرجمعیت که محل احتمالی برخورد است تخیله شود که انجام چنین کاری نیز در واقعیت چندان ساده نیست.
بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده، برخورد یک سیارک با قطر دو یا سه کیلومتر با زمین می‌تواند دومینوی نابودی را کلید بزند. در صورت برخورد یک سیارک به خشکی، نتیجه فاجعه‌بار خواهد بود. آتش‌سوزی‌های عظیم، ورود گرد و غبار به اتمسفر زمین و بعد هم باران‌های اسیدی و نهایتا جلوگیری از تابش
خورشید به زمین!
اگر چنین سیارکی به اقیانوس برخورد کند، سونامی‌های سهمگین ایجاد می‌کند و فجایعی که فراتر از حد تصور ماست. برخی برآوردها نشان می‌دهند که چنین برخوردهایی معمولا هر ۵۰۰ هزار سال یک بار رخ می‌دهند. در عین حال، برخی از سیارک‌های تهدیدآمیز تا کنون شناخته شده‌اند و طرح‌هایی نیز برای مقابله با خطرات احتمالی آنها طرح شده است.
برای نمونه حدود یک ماه دیگر در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲ (۴ مهر ۱۴۰۱)، ماموریت فضایی "آزمایش تغییر مسیر سیارک دوگانه" (DART) ناسا، برای بررسی امکان ایجاد تغییر در مسیر یک سیارک، عامدانه با سرعت حدود ۲۴ هزار کیلومتر بر ساعت به سیارک دیمورفوس برخورد خواهد کرد.
@Philosophyofscience
پیشرفت غیرقابل کنترل هوش مصنوعی، تغییرات اقلیمی، گرمایش جهانی و آب شدن یخ‌های قطبی یا شیوع همه‌گیری‌های مرگبار از جمله تهدیداتی به شمار می‌روند که به گفته دانشمندان، حیات روی زمین با آن مواجه است. اما فهرست تهدیدات و خطرات پیش روی حیات زمین، در عمل به مراتب طولانی‌تر از این‌هاست.
آزاد شدن پاتوژن‌هایی که ممکن است در اعماق لایه‌های یخی قطب پنهان شده باشند، از دست رفتن کنترل هوش مصنوعی و یا وقوع یک جنگ هسته‌ای، هر کدام به نحوی ممکن است سوت پایان حیات روی زمین را به صدا درآورند. اما واقعیت این است که زمین، با خطراتی بسیار بیش از این‌ها روبه‌روست.
استیون هاوکینگ، فیزیک‌دان و کیهان‌شناس مشهور، در سال ۲۰۱۳ گفته بود که بشر تنها ۱۰۰۰ سال برای ترک زمین فرصت دارد. او که بعدها پیش‌بینی خود را به ۱۰۰ سال و بعدها به ۶۰۰ سال تغییر داد، تغییرات اقلیمی، غلبه هوش مصنوعی، خطر برخورد سیارک‌ها، همه‌گیری‌های مرگبار را از جمله تهدیداتی می‌دانست که دیر یا زود زندگی بر روی زمین را ناممکن خواهند کرد و اعلام کرده بود که بشر در نهایت چاره‌ای جز ترک زمین نخواهد داشت.
هاوکینگ تنها دانشمندی نبود که نسبت به آینده حیات روی زمین هشدار می‌داد. ماروین مینسکی، پایه‌گذار پروژه هوش مصنوعی موسسه فناوری ماساچوست (MIT)، جایی درباره خطرات توسعه هوش مصنوعی گفته بود: «تازه اگر شانس بیاوریم آنها [یعنی سیستم‌های هوش مصنوعی] ممکن است تصمیم بگیرند ما را به عنوان حیوان خانگی نگه دارند».
البته هوش مصنوعی، جنگ‌های اتمی، تغییرات اقلیمی و آب شدن یخ‌های قطبی و یا شیوع همه‌گیری‌های کشنده و نظایر آن تنها تهدیدات جدی برای حیات روی زمین نیستند. در فهرست تهدیدات پیش روی حیات بشر، موارد دیگری نیز وجود دارد که معمولا کمتر به آنها پرداخته می‌شود؛ تهدیداتی که صرفا نظریه‌پردازی روی کاغذ نیستند، بلکه به صورت جدی و بالقوه و واقعا وجود دارند.
هاوکینگ صراحتا به این اشاره کرده بود که ما باید به دنبال یافتن منظومه‌های ستاره‌ای دیگر باشیم و تنها راه بقای نسل بشر، مهاجرت به سیارات دیگر است. این کار، یعنی جستجو برای یافتن سیارات مشابه زمین که در کمربند حیات (CHZ) ستاره خود واقع شده‌اند هم‌اکنون در حال انجام است و ماهواره نقشه‌بردار فراخورشیدی گذران (TESS) و فضاپیمای کپلر ناسا، فهرستی چندهزارتایی از سیارات فراخورشیدی تهیه کرده‌اند که مدام با کشف سیارات جدید تکمیل می‌شود. اگرچه کشف سیاره فراخورشیدی که در کمربند حیات ستاره خود واقع شده به معنای آن نیست که آن سیارات، جنگل و اقیانوس و اتمسفر و خاک دارند.
این ممکن است در حال حاضر شبیه به داستان‌ها و فیلم‌های علمی‌تخیلی به نظر برسد، اما واقعیت این است که دانشمندان همه این تهدیدات را جدی می‌گیرند و طرح‌هایی برای مقابله با هرکدام از آنها پیشنهاد می‌کنند. از جمله آنها می‌توان به طرح "موتور ستاره‌ای" (Stellar Engine) اشاره کرد که میتو کاپلان در سال ۲۰۱۹ منتشر کرد. بر اساس این طرح، خورشید باید با استفاده از گداخت هسته‌ای با سرعت پنجاه سال نوری در هر یک میلیون سال، به جای امن‌تری در کهکشان راه‌شیری انتقال یابد. دلیل این کار هم واضح است: جایگاه خورشید در کهکشان راه شیری، چندان امن و مطمئن نیست.
خطر برخورد سیارک‌ها
حتی با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری فضایی، هنوز این احتمال وجود دارد که سیارک‌هایی که با سرعت به سوی زمین حرکت می‌کنند را تشخیص ندهیم یا تنها چند روز یا چند ساعت پیش از برخورد متوجه آن شویم. اگر چه متوجه شدن یا نشدن در عمل تاثیری در نتیجه ندارد و در برابر چنین تهدیدی، کار خاصی نمی‌توان انجام داد، جز آنکه مناطق پرجمعیت که محل احتمالی برخورد است تخیله شود که انجام چنین کاری نیز در واقعیت چندان ساده نیست.
بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده، برخورد یک سیارک با قطر دو یا سه کیلومتر با زمین می‌تواند دومینوی نابودی را کلید بزند. در صورت برخورد یک سیارک به خشکی، نتیجه فاجعه‌بار خواهد بود. آتش‌سوزی‌های عظیم، ورود گرد و غبار به اتمسفر زمین و بعد هم باران‌های اسیدی و نهایتا جلوگیری از تابش
خورشید به زمین!
اگر چنین سیارکی به اقیانوس برخورد کند، سونامی‌های سهمگین ایجاد می‌کند و فجایعی که فراتر از حد تصور ماست. برخی برآوردها نشان می‌دهند که چنین برخوردهایی معمولا هر ۵۰۰ هزار سال یک بار رخ می‌دهند. در عین حال، برخی از سیارک‌های تهدیدآمیز تا کنون شناخته شده‌اند و طرح‌هایی نیز برای مقابله با خطرات احتمالی آنها طرح شده است.
برای نمونه حدود یک ماه دیگر در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲ (۴ مهر ۱۴۰۱)، ماموریت فضایی "آزمایش تغییر مسیر سیارک دوگانه" (DART) ناسا، برای بررسی امکان ایجاد تغییر در مسیر یک سیارک، عامدانه با سرعت حدود ۲۴ هزار کیلومتر بر ساعت به سیارک دیمورفوس برخورد خواهد کرد.
@Philosophyofscience
👍5
دیمورفوس تهدیدی برای زمین نیست، اما این عملیات فضایی خارق‌العاده تمرینی است برای مقابله با یک تهدید جدی که در روز ۲۴ سپتامبر سال ۲۱۸۲ رخ خواهد داد؛ روزی که بنا به محاسبات دانشمندان، احتمال برخورد سیارکی ۵۰۰ متری به نام "بنو" با زمین، دست‌کم از دیدگاه نجومی، خطری جدی محسوب می‌شود.
هر چند به گفته دانشمندان در صورت برخورد "بنو" به زمین، چیزی شبیه به انقراض نظیر آنچه که درباره دایناسورها رخ داد، پیش نخواهد آمد، اما چنین برخوردی دهانه‌ای ایجاد می‌کند که تقریبا ۱۰ تا ۲۰ برابر بزرگتر از ابعاد خود سیارک است و گستره‌ای که ویران می‌کند شاید تا بیش از ۱۰۰ برابر ابعاد دهانه برخوردی باشد و برخورد آن به عنوان مثال به سواحل شرقی ایالات متحده، هر چیزی را در امتداد ساحل نابود خواهد کرد.
فرا رسیدن عصر یخبندان
اگر چه گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت انسان، در فهرست جدی‌ترین تهدیدات حیات روی زمین به شمار می‌روند، اما خطرات دیگری نیز وجود دارد که در عمل خارج از اختیار و کنترل انسان است. برای مثال اگر منظومه شمسی در مسیر حرکت‌خود در فضای بین ستاره‌ای از بین سحابی‌ها و گرد و غبار و ابرها (محل تولد ستارگان) عبور کند، کاهش تابش خورشید منجر به ظهور عصر یخبندان خواهد شد.
برخی از بررسی‌ها نشان می‌دهند که زمین پنج دوره عصر یخبندان را پشت سر گذاشته و همین ۷۰۰ میلیون سال پیش،تماما از یخ پوشیده شده بود.
فوران‌های آتشفشانی
چندی پیش دانشمندان "مرکز مطالعات مخاطرات وجودی" (CSER) در مقاله‌ای اعلام کردند که تصور اشتباهی در خصوص خطرات ناشی از فوران‌های آتشفشانی وجود دارد و بسیاری تصور می‌کنند که احتمال بروز چنین خطری ناچیز است. به گفته دانشمندان، اما کاملا برعکس، خطر احتمالی ناشی از فوران‌های آتشفشانی عظیم را می‌توان با خطر برخورد یک سیارک یک کیلومتری به زمین مقایسه کرد.
به گفته این دانشمندان، وقوع چنین رخدادهایی به دلیل حجم عظیمی از بقایای مواد منفجرشده به اتمسفر زمین، پیامدهای اقلیمی مشابهی برجای خواهند گذاشت؛ ضمن آنکه احتمال وقوع یک فاجعه آتشفشانی صدها برابر بیشتر از مجموع احتمال‌های برخورد سیارک‌هاست. آنها به فوران آتشفشانی تونگا در ماه ژانویه اشاره می‌کنند که حجم بخار آبی معادل ۵۸ هزار استخر المپیک به اتمسفر زمین وارد کرد و اگر بیشتر ادامه می‌یافت، خاکستر و گاز بیشتری منتشر می‌کرد و اگر این فوران در ناحیه‌ای پر از زیرساخت‌های مهم - مانند دریای مدیترانه - رخ می‌داد، پیامدهای مخرب آن می‌توانست به مراتب ویرانگرتر باشد.
طوفان‌های خورشیدی
اهمیت پیش‌بینی آب و هوای فضایی در دوران ما کمتر از اهمیت پیش‌بینی آب و هوای معمولی نیست. فوران‌های خورشیدی و به عبارت دیگر فعالیت لکه‌های خورشیدی و اثر آن بر انتقال برق و اینترنت، جی‌پی‌اس و ماهواره‌ها و سیگنال‌های رادیویی ممکن است آسیب‌های جدی به زندگی روی زمین وارد کنند. پیش از این، زمانی که هنوز نه اینترنتی در کار بود و نه ماهواره‌ای در فضا وجود داشت، طوفان‌های خورشیدی خسارات زیادی به زمین وارد کرده بودند. از جمله طوفان‌خورشیدی سال ۱۸۵۹ مشهور به "رویداد کرینگتون" و همچنین طوفان خورشیدی سال ۱۹۲۱.
به گفته دانشمندان، این طوفان‌ها به دلیل چرخه طبیعی خورشید یک بار در حدود هر ۸۰ تا ۱۰۰ سال، به اَبَرطوفان‌های خورشیدی تبدیل می‌شوند و در زمان ما ممکن است به قطعی چندین ماهه اینترنت در سراسر زمین منجر شوند. اینکه تاکنون شراره‌های طوفان خورشیدی در ابعاد وسیع به زمین برخورد نکرده‌اند، از بخت‌یاری ما بوده، وگرنه همین چند سال پیش در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۲ نزدیک بود طوفانی به بزرگی طوفان کرینگتون به زمین برخورد کند و ارتباطات ماهواره‌ای و مخابراتی و برق و سامانه‌های ناوبری و تجهیزات بیمارستانی و امواج رادیویی را به کلی مختل کند.
به گفته دانیل بیکر، مدیر آزمایشگاه فیزیک جوی و فضایی در دانشگاه کلرادو، اگر این فوران ابر داغ پلاسمایی که با سرعت ۳۰۰۰ کیلومتر بر ثانیه از خورشید به بیرون پرتاب شد، فقط یک هفته زودتر اتفاق افتاده بود، تا چند سال با این مشکل درگیر بودیم تا فقط بتوانیم وضعیت را به روال سابق برگردانیم.
انفجارهای ابرنواختری
تهدید ابرنواخترها برای حیات روی زمین نیز از جمله تهدیداتی است که در عمل هیچ اقدامی در برابر آن نمی‌توان به عمل آورد.
ابرنواختر اصطلاحا به انفجار ستاره‌های پرجرم در زمان مرگ اطلاق می‌شود. انفجار ابرنواختری یک ستاره همسایه ما درون شعاع ۱۰۰۰ سال نوری، تابش شدید گاما آزاد می‌کند و با خراب شدن لایه اوزون، تابش فرابنفش و همچنین پرتوهای مخرّب کیهانی می‌توانند منجر به یک انقراض دسته‌جمعی شوند.
@Philosophyofscience
هر چند به گفته دانشمندان در صورت برخورد "بنو" به زمین، چیزی شبیه به انقراض نظیر آنچه که درباره دایناسورها رخ داد، پیش نخواهد آمد، اما چنین برخوردی دهانه‌ای ایجاد می‌کند که تقریبا ۱۰ تا ۲۰ برابر بزرگتر از ابعاد خود سیارک است و گستره‌ای که ویران می‌کند شاید تا بیش از ۱۰۰ برابر ابعاد دهانه برخوردی باشد و برخورد آن به عنوان مثال به سواحل شرقی ایالات متحده، هر چیزی را در امتداد ساحل نابود خواهد کرد.
فرا رسیدن عصر یخبندان
اگر چه گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت انسان، در فهرست جدی‌ترین تهدیدات حیات روی زمین به شمار می‌روند، اما خطرات دیگری نیز وجود دارد که در عمل خارج از اختیار و کنترل انسان است. برای مثال اگر منظومه شمسی در مسیر حرکت‌خود در فضای بین ستاره‌ای از بین سحابی‌ها و گرد و غبار و ابرها (محل تولد ستارگان) عبور کند، کاهش تابش خورشید منجر به ظهور عصر یخبندان خواهد شد.
برخی از بررسی‌ها نشان می‌دهند که زمین پنج دوره عصر یخبندان را پشت سر گذاشته و همین ۷۰۰ میلیون سال پیش،تماما از یخ پوشیده شده بود.
فوران‌های آتشفشانی
چندی پیش دانشمندان "مرکز مطالعات مخاطرات وجودی" (CSER) در مقاله‌ای اعلام کردند که تصور اشتباهی در خصوص خطرات ناشی از فوران‌های آتشفشانی وجود دارد و بسیاری تصور می‌کنند که احتمال بروز چنین خطری ناچیز است. به گفته دانشمندان، اما کاملا برعکس، خطر احتمالی ناشی از فوران‌های آتشفشانی عظیم را می‌توان با خطر برخورد یک سیارک یک کیلومتری به زمین مقایسه کرد.
به گفته این دانشمندان، وقوع چنین رخدادهایی به دلیل حجم عظیمی از بقایای مواد منفجرشده به اتمسفر زمین، پیامدهای اقلیمی مشابهی برجای خواهند گذاشت؛ ضمن آنکه احتمال وقوع یک فاجعه آتشفشانی صدها برابر بیشتر از مجموع احتمال‌های برخورد سیارک‌هاست. آنها به فوران آتشفشانی تونگا در ماه ژانویه اشاره می‌کنند که حجم بخار آبی معادل ۵۸ هزار استخر المپیک به اتمسفر زمین وارد کرد و اگر بیشتر ادامه می‌یافت، خاکستر و گاز بیشتری منتشر می‌کرد و اگر این فوران در ناحیه‌ای پر از زیرساخت‌های مهم - مانند دریای مدیترانه - رخ می‌داد، پیامدهای مخرب آن می‌توانست به مراتب ویرانگرتر باشد.
طوفان‌های خورشیدی
اهمیت پیش‌بینی آب و هوای فضایی در دوران ما کمتر از اهمیت پیش‌بینی آب و هوای معمولی نیست. فوران‌های خورشیدی و به عبارت دیگر فعالیت لکه‌های خورشیدی و اثر آن بر انتقال برق و اینترنت، جی‌پی‌اس و ماهواره‌ها و سیگنال‌های رادیویی ممکن است آسیب‌های جدی به زندگی روی زمین وارد کنند. پیش از این، زمانی که هنوز نه اینترنتی در کار بود و نه ماهواره‌ای در فضا وجود داشت، طوفان‌های خورشیدی خسارات زیادی به زمین وارد کرده بودند. از جمله طوفان‌خورشیدی سال ۱۸۵۹ مشهور به "رویداد کرینگتون" و همچنین طوفان خورشیدی سال ۱۹۲۱.
به گفته دانشمندان، این طوفان‌ها به دلیل چرخه طبیعی خورشید یک بار در حدود هر ۸۰ تا ۱۰۰ سال، به اَبَرطوفان‌های خورشیدی تبدیل می‌شوند و در زمان ما ممکن است به قطعی چندین ماهه اینترنت در سراسر زمین منجر شوند. اینکه تاکنون شراره‌های طوفان خورشیدی در ابعاد وسیع به زمین برخورد نکرده‌اند، از بخت‌یاری ما بوده، وگرنه همین چند سال پیش در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۲ نزدیک بود طوفانی به بزرگی طوفان کرینگتون به زمین برخورد کند و ارتباطات ماهواره‌ای و مخابراتی و برق و سامانه‌های ناوبری و تجهیزات بیمارستانی و امواج رادیویی را به کلی مختل کند.
به گفته دانیل بیکر، مدیر آزمایشگاه فیزیک جوی و فضایی در دانشگاه کلرادو، اگر این فوران ابر داغ پلاسمایی که با سرعت ۳۰۰۰ کیلومتر بر ثانیه از خورشید به بیرون پرتاب شد، فقط یک هفته زودتر اتفاق افتاده بود، تا چند سال با این مشکل درگیر بودیم تا فقط بتوانیم وضعیت را به روال سابق برگردانیم.
انفجارهای ابرنواختری
تهدید ابرنواخترها برای حیات روی زمین نیز از جمله تهدیداتی است که در عمل هیچ اقدامی در برابر آن نمی‌توان به عمل آورد.
ابرنواختر اصطلاحا به انفجار ستاره‌های پرجرم در زمان مرگ اطلاق می‌شود. انفجار ابرنواختری یک ستاره همسایه ما درون شعاع ۱۰۰۰ سال نوری، تابش شدید گاما آزاد می‌کند و با خراب شدن لایه اوزون، تابش فرابنفش و همچنین پرتوهای مخرّب کیهانی می‌توانند منجر به یک انقراض دسته‌جمعی شوند.
@Philosophyofscience
برخی از دانشمندان بر این باورند که انفجارهای ابرنواختری اطراف ممکن است دلیل انقراض‌های جمعی برخی گونه‌ها در دوران اولیه زمین بوده باشد. نه تنها انفجارهای ابرنواختری، بلکه فوران پرتو گاما (GRB) اگر در کهکشان ما رخ دهد، حیات زمین به احتمال بالا با خطر جدی روبه‌رو خواهد شد؛ خطراتی که اگر چه احتمال وقوع آنها کم است، ولی مساله بر سر این است که در صورت وقوع، هیچ راهکار و گریزی وجود ندارد و تنها کاری که از دست انسان برمی‌آید این است که مانند جاستین و کلر، شخصیت‌های فیلم "مالیخولیا" ساخته لارس فون تریه، به تماشای پایان حیات و فروپاشی دنیا بنشیند.
@Philosophyofscience
@Philosophyofscience
فلسفه علم
#معرفت_شناسی https://www.aparat.com/v/7Ktle
آپارات - سرویس اشتراک ویدیو
نشست نسبت علم، فلسفه و دین (هدف، روش، قلمرو و کارکرد)
نشست‌های گفتار و اندیشه | جلسه ۶۹
پیرامون نسبت علم، فلسفه و دین
(هدف، روش، قلمرو و کارکرد)
دکتر سعید رحیمیان؛ علم و دین
کاوه بهبهانی؛ علم و فلسفه
مهرماه ۱۴۰۲
️ Timestamps ️
00:00 | سعید رحیمیان
43:42 | کاوه بهبهانی
پیرامون نسبت علم، فلسفه و دین
(هدف، روش، قلمرو و کارکرد)
دکتر سعید رحیمیان؛ علم و دین
کاوه بهبهانی؛ علم و فلسفه
مهرماه ۱۴۰۲
️ Timestamps ️
00:00 | سعید رحیمیان
43:42 | کاوه بهبهانی
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
تنوع احزاب سیاسی و شادکامی: نگاهی اکولوژیک
انسان‌ها طی فرایند تکامل گرایشی به همسوکردن خود با گروه در جهت افزایش انسجام داشته‌اند. این گرایش کماکان به اشکال مختلفی در انسان وجود دارد و مکانیسم‌های روانشناختی متفاوتی را به‌وجود آورده که برخی کماکان مفیدند و در مواردی نیز با توجه به تغییرات شدیدی که در محیط پیرامونی نسبت به نیاکان شکارچی‌گردآور خود داشته‌ایم چنین مکانیسم‌هایی نه فقط سازگارکننده نیستند بلکه مشکلات بزرگی را نیز ایجاد کرده‌اند.
با شکل‌گیری احزاب سیاسی طی دو سده‌ی و به ویژه در چند دهه‌ی گذشته شاهد چنددسته‌شدن افراد جامعه بوده‌ایم. تاجایی‌که هر حزب، آرمان‌هایی را نمایندگی می‌کند. این چنددستگی نه تنها امر نامطلوبی نیست بلکه به تقسیم کار اجتماعی می‌ماند. اما هر چه احزاب منافع خود را متضادتر تعریف کردند مرز میان احزاب مشخص‌تر شد. در برخی جوامع، از جمله آمریکا، احزاب کوچک به حاشیه رفتند و دو حزب عمده سربرآوردند.
اخیراً در آمریکا دو پژوهش انجام شده که زوایای جالبی را از دوقطبی شدن آمریکا روشن می‌سازد. هر دو به خوبی نشان می‌دهند چگونه وقتی سیاستمداران از گرایش‌های تکاملی انسجام‌طلبانه بهره می‌گیرند ممکن است قضاوت‌های مردم به بیراهه کشیده شود.
پژوهش نخست نشان می‌دهد انتخاب‌های مردم در بازار به شدت متأثر از گرایش‌های سیاسی آنهاست. ظاهراً وقتی پای پول در میان است باید انتخابی عاقلانه داشته باشیم. اما همانطور که طی دهه‌های اخیر و با گسترش هرچه بیشتر "اقتصاد رفتاری" مشخص شد ما آن‌قدرها هم که گمان داریم انسانِ اقتصادیِ عقلانی که در جهت بیشینه‌کردن سود خود تمامی جوانب را بررسی می‌کند نیستیم. هر چه جامعه دوقطبی‌تر باشد تأثیر گرایش سیاسی در به انحراف کشاندن عقلانیت در اقتصاد بیشتر می‌شود.
پژوهش دوم نشان می‌دهد در شرایط دوقطبی، افراد بدون استدلال، دیگری را غیراخلاقی درنظر می‌گیرند صرفاً به دلیل آنکه به حزب مخالف تعلق دارد. به همین دلیل احتمال درگیری‌های خشونت‌آمیز افزایش یافته است. در این آزمایش متوجه شدند حتی اگر کسی از حزب مخالف رفتار خوبی نیز نسبت به فرد انجام دهد باز هم فرد موردنظر در اخلاقی‌بودن رفتار فردِ حزب مخالف تردید می‌کند!
جوامع چندحزبی
اما احزاب یکسره بد نیستند. آنچه بد است کاهش تنوع احزاب است. جوامع تک‌حزبی و دوحزبی بدترین شکل‌های ممکن‌اند. جوامع تک‌حزبی به دیکتاتوری می‌انجامند و جوامع دوحزبی به دوقطبی شدن و گسست اجتماعی. بهترین نوع حکومت در شکل‌گیری احزاب متنوعی‌ست که هر کدام نماینده‌ی خواست‌های بخش بسیار کوچکی از جامعه هستند و برای در دست گرفتن قدرت نیازمند برقراری ائتلاف‌های موقتی با یکدیگرند؛ زیرا اولاً در هر دولت مستقری «تنوع» دیدگاه‌ها وجود دارد و ثانیاً امکان برقراری ائتلاف‌های بعدی میان دسته‌ی دیگری از احزاب باعث می‌شود احزاب به نحوی یکدیگر را تخریب نکنند که در دور بعد انتخابات چنین امکانی از بین برود.
ّباز هم تنوع
«تنوع» کلیدی‌ترین واژه‌ی زیستی مرتبط با سلامت است:
تنوع گونه‌ها در سطح اکوسیستم‌ها سلامت اکوسیستم را تأمین می‌کند؛
تنوع میکروبیومِ دستگاه‌گوارش با تقویت سیستم‌ایمنی و سلامت جسمی و روانی فرد مرتبط است؛
تنوع هیجان‌ها در سطح زندگی فردی نشانه‌ای از سلامت روانی است؛
و تنوع کالاهای تولیدشده، به رقابت برای فروش می‌انجامد و کیفیت کالاها را بالا می‌برد و بنابراین نشانه‌ای از سلامت اقتصادی است:
به نحو مشابه تنوع احزاب در سطح سیاسی گواهی بر سلامت سیاسی است.
کافی است به نام کشورهای شاد نگاهی بیاندازیم: تقریباً به‌طورکامل در تمامی این کشورها تعدد احزاب مشاهده می‌شود.
در کشوری مانند هلند ۳۵ حزب کوچک، از احزاب چپ افراطی تا احزاب راست افراطی، تا دسته‌ی بزرگی از احزاب میانه‌رو وجود دارند که طی ۱۳۰ سال گذشته حتی یک حزب به تنهایی موفق به کسب اکثریت نشده است. این خود گواهی‌ست بر اینکه وقتی تنوع وجود داشته باشد، نه فقط وجود نگاه‌های افراطی دردسرساز نمی‌شوند بلکه وجود آنها برای زنده‌نگاه داشتن برخی آرمان‌ها و ارزش‌ها لازم است. مشکل از جایی آغاز می‌شود که این رویکردها در قالب یک یا دو حزب بزرگ ظاهر می‌شوند.
مثال اکوسیستم را تکرار کنیم: مشکلات اصلی از غلبه‌یافتن یک‌گونه بر گونه‌های دیگر به‌وجود می‌آید. در آمریکا چندین حزب وجود دارد اما فقط دو حزب احتمال پیروزی را دارند و بنابراین نیازی به تأمین نظر طرفداران احزاب دیگر نیست. در چین همان دو حزب نیز وجود ندارند و نیازی به حمایت نظر کسی نیست. به همین دلیل ساده رتبه‌ی شادی هلند بالاتر از آمریکا، و بسیار بالاتر از چین است.
از منظری زیستی مهم‌ترین تفاوت کشورهای شاد (به عنوان ارگانیسم‌های اجتماعی سالم‌تر) با سایر کشورها، در جمعیت پایین آنها نیست بلکه تفاوت در نوع اداره‌ی آنهاست.
زیست‌شناسی درس‌های زیادی برای هدایت جوامع دارد.
هادی صمدی
@evophilosophy
انسان‌ها طی فرایند تکامل گرایشی به همسوکردن خود با گروه در جهت افزایش انسجام داشته‌اند. این گرایش کماکان به اشکال مختلفی در انسان وجود دارد و مکانیسم‌های روانشناختی متفاوتی را به‌وجود آورده که برخی کماکان مفیدند و در مواردی نیز با توجه به تغییرات شدیدی که در محیط پیرامونی نسبت به نیاکان شکارچی‌گردآور خود داشته‌ایم چنین مکانیسم‌هایی نه فقط سازگارکننده نیستند بلکه مشکلات بزرگی را نیز ایجاد کرده‌اند.
با شکل‌گیری احزاب سیاسی طی دو سده‌ی و به ویژه در چند دهه‌ی گذشته شاهد چنددسته‌شدن افراد جامعه بوده‌ایم. تاجایی‌که هر حزب، آرمان‌هایی را نمایندگی می‌کند. این چنددستگی نه تنها امر نامطلوبی نیست بلکه به تقسیم کار اجتماعی می‌ماند. اما هر چه احزاب منافع خود را متضادتر تعریف کردند مرز میان احزاب مشخص‌تر شد. در برخی جوامع، از جمله آمریکا، احزاب کوچک به حاشیه رفتند و دو حزب عمده سربرآوردند.
اخیراً در آمریکا دو پژوهش انجام شده که زوایای جالبی را از دوقطبی شدن آمریکا روشن می‌سازد. هر دو به خوبی نشان می‌دهند چگونه وقتی سیاستمداران از گرایش‌های تکاملی انسجام‌طلبانه بهره می‌گیرند ممکن است قضاوت‌های مردم به بیراهه کشیده شود.
پژوهش نخست نشان می‌دهد انتخاب‌های مردم در بازار به شدت متأثر از گرایش‌های سیاسی آنهاست. ظاهراً وقتی پای پول در میان است باید انتخابی عاقلانه داشته باشیم. اما همانطور که طی دهه‌های اخیر و با گسترش هرچه بیشتر "اقتصاد رفتاری" مشخص شد ما آن‌قدرها هم که گمان داریم انسانِ اقتصادیِ عقلانی که در جهت بیشینه‌کردن سود خود تمامی جوانب را بررسی می‌کند نیستیم. هر چه جامعه دوقطبی‌تر باشد تأثیر گرایش سیاسی در به انحراف کشاندن عقلانیت در اقتصاد بیشتر می‌شود.
پژوهش دوم نشان می‌دهد در شرایط دوقطبی، افراد بدون استدلال، دیگری را غیراخلاقی درنظر می‌گیرند صرفاً به دلیل آنکه به حزب مخالف تعلق دارد. به همین دلیل احتمال درگیری‌های خشونت‌آمیز افزایش یافته است. در این آزمایش متوجه شدند حتی اگر کسی از حزب مخالف رفتار خوبی نیز نسبت به فرد انجام دهد باز هم فرد موردنظر در اخلاقی‌بودن رفتار فردِ حزب مخالف تردید می‌کند!
جوامع چندحزبی
اما احزاب یکسره بد نیستند. آنچه بد است کاهش تنوع احزاب است. جوامع تک‌حزبی و دوحزبی بدترین شکل‌های ممکن‌اند. جوامع تک‌حزبی به دیکتاتوری می‌انجامند و جوامع دوحزبی به دوقطبی شدن و گسست اجتماعی. بهترین نوع حکومت در شکل‌گیری احزاب متنوعی‌ست که هر کدام نماینده‌ی خواست‌های بخش بسیار کوچکی از جامعه هستند و برای در دست گرفتن قدرت نیازمند برقراری ائتلاف‌های موقتی با یکدیگرند؛ زیرا اولاً در هر دولت مستقری «تنوع» دیدگاه‌ها وجود دارد و ثانیاً امکان برقراری ائتلاف‌های بعدی میان دسته‌ی دیگری از احزاب باعث می‌شود احزاب به نحوی یکدیگر را تخریب نکنند که در دور بعد انتخابات چنین امکانی از بین برود.
ّباز هم تنوع
«تنوع» کلیدی‌ترین واژه‌ی زیستی مرتبط با سلامت است:
تنوع گونه‌ها در سطح اکوسیستم‌ها سلامت اکوسیستم را تأمین می‌کند؛
تنوع میکروبیومِ دستگاه‌گوارش با تقویت سیستم‌ایمنی و سلامت جسمی و روانی فرد مرتبط است؛
تنوع هیجان‌ها در سطح زندگی فردی نشانه‌ای از سلامت روانی است؛
و تنوع کالاهای تولیدشده، به رقابت برای فروش می‌انجامد و کیفیت کالاها را بالا می‌برد و بنابراین نشانه‌ای از سلامت اقتصادی است:
به نحو مشابه تنوع احزاب در سطح سیاسی گواهی بر سلامت سیاسی است.
کافی است به نام کشورهای شاد نگاهی بیاندازیم: تقریباً به‌طورکامل در تمامی این کشورها تعدد احزاب مشاهده می‌شود.
در کشوری مانند هلند ۳۵ حزب کوچک، از احزاب چپ افراطی تا احزاب راست افراطی، تا دسته‌ی بزرگی از احزاب میانه‌رو وجود دارند که طی ۱۳۰ سال گذشته حتی یک حزب به تنهایی موفق به کسب اکثریت نشده است. این خود گواهی‌ست بر اینکه وقتی تنوع وجود داشته باشد، نه فقط وجود نگاه‌های افراطی دردسرساز نمی‌شوند بلکه وجود آنها برای زنده‌نگاه داشتن برخی آرمان‌ها و ارزش‌ها لازم است. مشکل از جایی آغاز می‌شود که این رویکردها در قالب یک یا دو حزب بزرگ ظاهر می‌شوند.
مثال اکوسیستم را تکرار کنیم: مشکلات اصلی از غلبه‌یافتن یک‌گونه بر گونه‌های دیگر به‌وجود می‌آید. در آمریکا چندین حزب وجود دارد اما فقط دو حزب احتمال پیروزی را دارند و بنابراین نیازی به تأمین نظر طرفداران احزاب دیگر نیست. در چین همان دو حزب نیز وجود ندارند و نیازی به حمایت نظر کسی نیست. به همین دلیل ساده رتبه‌ی شادی هلند بالاتر از آمریکا، و بسیار بالاتر از چین است.
از منظری زیستی مهم‌ترین تفاوت کشورهای شاد (به عنوان ارگانیسم‌های اجتماعی سالم‌تر) با سایر کشورها، در جمعیت پایین آنها نیست بلکه تفاوت در نوع اداره‌ی آنهاست.
زیست‌شناسی درس‌های زیادی برای هدایت جوامع دارد.
هادی صمدی
@evophilosophy
PsyPost
Experiments show political affiliation trumps fair play in moral evaluations
Individuals, regardless of moderate political beliefs, judge opponents as less moral, even when treated fairly or kindly, underscoring deep political polarization in the United States.
👍3
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
بیش‌اطمینانی: مثالی از آنچه در نیاکانِ دور ما سازگاری بوده و امروزه دیگر ضرورتاً سازش‌دهنده نیست
یافته‌های یک پژوهش نشان می‌دهند، همانطور که انتظار می‌رود اطمینان متخصصان به پاسخ‌های درستی که به پرسش‌ها می‌دهند بیش از اطمینان آنها به پاسخ‌های نادرست‌شان است. درحالی‌که برای غیرمتخصصان اطمینان به پاسخ‌های درست و نادرست یکسان است. تا اینجا خبر خوبی است زیرا متخصصان وقتی پاسخ نادرست می‌دهند کمتر اطمینان دارند و لااقل خودشان حس می‌کنند که ممکن است اشتباه کرده باشند.
اما بخش خطرناک ماجرا آنجاست که چون متخصصان کلاً با اطمینان بیشتری سخن می‌گویند، حتی وقتی پاسخ آنها نادرست است، اطمینان آنها به پاسخ‌های نادرست بیش از اطمینان غیرمتخصصان است. به‌ویژه وقتی‌که نخبگان در خارج از حوزه‌ی تخصصی خود، که احتمال اشتباهاتشان بیشتر است، نظرات نادرست‌شان را اطمینان‌‌بخش بیان می‌کنند.
بیش‌اطمینانی در محیط نیاکان شکارچی‌گردآور ما یک سازگاری بوده است. در محیطی که رقابت با گروه‌های رقیب در به‌دست‌آوردن منابع کمیاب، از جمله بر سر شکار جانوران، بالا بوده است اطمینان بیش از حد به تواناییِ خود باعث می‌شده است که فرد حداکثر توان خود را در فرایندِ شکار به نمایش گذارد. البته امکان انجام عملیات خطرآفرین را نیز افزایش می‌داده است.
در چنین محیطی تخصص معنا نمی‌داده است. همه‌ی اعضای گروه تقریباً قادر به انجام همه‌ی فعالیت‌های انجام شده در گروه بودند. در هر دو نوعِ «معرفت گزاره‌ای» و «معرفت مهارتی» تفاوت‌های اعضا به درجات بوده است.
اما با افزایش تقسیم کار تفاوت افراد جامعه، چه در معرفت گزاره‌ای و چه در معرفت مهارتی، دیگر صرفاً تفاوت‌های جزئی نبوده است. با ایجاد تفاوت‌های کیفی در مهارت اعضای جامعه، هر کس صرفاً بخشی از مهارت‌های موجود در جوامع‌انسانی را داشت. در چنین جوامعی انسان‌ها نمی‌توانستند به نحوی مستقل صحت و سقم سخنان، یا کارآمدی و ناکارآمدی راهکارهای پیشنهادی یکدیگر را قبل از اقدام برآورد کنند. حالتی را در نظر بگیرید که به پزشک مراجعه کرده‌اید و او مطابق تشخیصی که داده (که ممکن است خطا باشد)، مداخله‌ای را به‌عنوان راهکار درمانی پیشنهاد می‌کند و شما، به‌عنوان یک غیرمتخصص در پزشکی در وضعیت ارزیابی دعاوی پزشک نیستید.
بیش‌اطمینانی پزشک در چنین شرایطی می‌تواند برای شما خطرآفرین باشد. (این فقط یک مثال است؛ در پزشکی راهکارهای زیادی برای جلوگیری از بیش‌اطمینانی درنظر گرفته شده است.)
در جوامع کوچک، و به لحاظِ معرفتی همگن، هر کدام از شکارچی‌گردآوران برآوردی از احتمال میزان موفقیت در شکار داشته‌اند که تفاوت زیادی با دیگری نداشته است. در چنین شرایطی بیش‌اطمینانی یک فرد با «زیان‌گریزی» سایر اعضا تعدیل می‌شده و جلوی اقدام بر اساس بیش‌اعتمادی‌های فاجعه‌بار گرفته می‌شده است.
اما اکنون در جهانی زندگی می‌کنیم که ممکن است بیش‌اعتمادی یک فرد فاجعه بیافریند: بیش‌اطمینانی رئیس کارخانه می‌تواند به ورشكستگی کارخانه بیانجامد؛ بیش‌اعتمادی جراح می‌تواند احتمال خطر را برای بیمار بالا ببرد؛ و بیش‌اعتمادی یک فرمانده نظامی می‌تواند جان هزاران سرباز را بگیرد. راهکار جوامع مدرن برای کنترل بیش‌اعتمادیِ اذهان پارینه‌سنگی ما، تشکیل گروه‌های مشورتیِ متکثر بوده است. درست است که کاهش تنوع در گروه‌های مشورتی امکان رسیدن به راه‌حل را تسریع می‌کند اما با مشکل بزرگی مواجه است. تفاوت آشکاری میان یکدستی این گروه‌ها و یکدستی گروه‌های شکارگر در نیاکان ما وجود دارد. در آن گروه‌های شکارچی، طی هزاره‌ها مواجه با مسئله‌های نسبتاً مشابه، اقدامات بسیار مخاطره‌آمیز توسط انتخاب طبیعی حذف شده‌اند. اما گروه‌های تخصصی کنونی به مسائلی می‌پردازند که کاملاً نو هستند و هنوز انتخاب طبیعی فرصت کافی برای حذف راهکارهای ناکارآمد را نداشته است. در نتیجه، در گروه‌های یکدست، احتمال بروز خطا بالا است. گروه‌های یکدست نه فقط ممکن است بیش‌اعتمادی رهبر گروه را تعدیل نکنند بلکه از طریق فرایند "گروه‌زدگی" بیش‌اعتمادی او را تقویت نیز کنند. اینجاست که خطر در کمین است.
از ویژگی‌های بارز جوامع چندحزبی افزایش امکان تعدیل بیش‌اطمینانیِ رئیس دولت با زیان‌گریزی اطرافیانی است که از زوایای دیگری دست خود را در اتاق تاریک می‌برند و بنابراین از اطمینان او که مثلأ معتقدست در اطاق بادبزنی‌ست، می‌کاهند؛ هرچند ضرورتا با این کار وجود فیل در اطاق آشکار نشود اما از امکان خطا کاسته می‌شود.
مجدد به پژوهش نگاهی کنیم: متخصصان در خارج از حوزه‌ی تخصصی خود نیز با اطمینان کاذبی به صحت دعوی خود باور دارند. حالا اگر در اطرافیان فرد تنوع فکری وجود نداشته باشد که تصمیم‌ها را تعدیل کند و قاطعانه تصمیم او را تأیید کنند احتمال خطا به شدت بالا می‌رود.
باز هم گواهی بر اینکه افزایش تنوع، از معقول‌ترین راهکارهای حل مشکلات است.
هادی صمدی
@evophilosophy
یافته‌های یک پژوهش نشان می‌دهند، همانطور که انتظار می‌رود اطمینان متخصصان به پاسخ‌های درستی که به پرسش‌ها می‌دهند بیش از اطمینان آنها به پاسخ‌های نادرست‌شان است. درحالی‌که برای غیرمتخصصان اطمینان به پاسخ‌های درست و نادرست یکسان است. تا اینجا خبر خوبی است زیرا متخصصان وقتی پاسخ نادرست می‌دهند کمتر اطمینان دارند و لااقل خودشان حس می‌کنند که ممکن است اشتباه کرده باشند.
اما بخش خطرناک ماجرا آنجاست که چون متخصصان کلاً با اطمینان بیشتری سخن می‌گویند، حتی وقتی پاسخ آنها نادرست است، اطمینان آنها به پاسخ‌های نادرست بیش از اطمینان غیرمتخصصان است. به‌ویژه وقتی‌که نخبگان در خارج از حوزه‌ی تخصصی خود، که احتمال اشتباهاتشان بیشتر است، نظرات نادرست‌شان را اطمینان‌‌بخش بیان می‌کنند.
بیش‌اطمینانی در محیط نیاکان شکارچی‌گردآور ما یک سازگاری بوده است. در محیطی که رقابت با گروه‌های رقیب در به‌دست‌آوردن منابع کمیاب، از جمله بر سر شکار جانوران، بالا بوده است اطمینان بیش از حد به تواناییِ خود باعث می‌شده است که فرد حداکثر توان خود را در فرایندِ شکار به نمایش گذارد. البته امکان انجام عملیات خطرآفرین را نیز افزایش می‌داده است.
در چنین محیطی تخصص معنا نمی‌داده است. همه‌ی اعضای گروه تقریباً قادر به انجام همه‌ی فعالیت‌های انجام شده در گروه بودند. در هر دو نوعِ «معرفت گزاره‌ای» و «معرفت مهارتی» تفاوت‌های اعضا به درجات بوده است.
اما با افزایش تقسیم کار تفاوت افراد جامعه، چه در معرفت گزاره‌ای و چه در معرفت مهارتی، دیگر صرفاً تفاوت‌های جزئی نبوده است. با ایجاد تفاوت‌های کیفی در مهارت اعضای جامعه، هر کس صرفاً بخشی از مهارت‌های موجود در جوامع‌انسانی را داشت. در چنین جوامعی انسان‌ها نمی‌توانستند به نحوی مستقل صحت و سقم سخنان، یا کارآمدی و ناکارآمدی راهکارهای پیشنهادی یکدیگر را قبل از اقدام برآورد کنند. حالتی را در نظر بگیرید که به پزشک مراجعه کرده‌اید و او مطابق تشخیصی که داده (که ممکن است خطا باشد)، مداخله‌ای را به‌عنوان راهکار درمانی پیشنهاد می‌کند و شما، به‌عنوان یک غیرمتخصص در پزشکی در وضعیت ارزیابی دعاوی پزشک نیستید.
بیش‌اطمینانی پزشک در چنین شرایطی می‌تواند برای شما خطرآفرین باشد. (این فقط یک مثال است؛ در پزشکی راهکارهای زیادی برای جلوگیری از بیش‌اطمینانی درنظر گرفته شده است.)
در جوامع کوچک، و به لحاظِ معرفتی همگن، هر کدام از شکارچی‌گردآوران برآوردی از احتمال میزان موفقیت در شکار داشته‌اند که تفاوت زیادی با دیگری نداشته است. در چنین شرایطی بیش‌اطمینانی یک فرد با «زیان‌گریزی» سایر اعضا تعدیل می‌شده و جلوی اقدام بر اساس بیش‌اعتمادی‌های فاجعه‌بار گرفته می‌شده است.
اما اکنون در جهانی زندگی می‌کنیم که ممکن است بیش‌اعتمادی یک فرد فاجعه بیافریند: بیش‌اطمینانی رئیس کارخانه می‌تواند به ورشكستگی کارخانه بیانجامد؛ بیش‌اعتمادی جراح می‌تواند احتمال خطر را برای بیمار بالا ببرد؛ و بیش‌اعتمادی یک فرمانده نظامی می‌تواند جان هزاران سرباز را بگیرد. راهکار جوامع مدرن برای کنترل بیش‌اعتمادیِ اذهان پارینه‌سنگی ما، تشکیل گروه‌های مشورتیِ متکثر بوده است. درست است که کاهش تنوع در گروه‌های مشورتی امکان رسیدن به راه‌حل را تسریع می‌کند اما با مشکل بزرگی مواجه است. تفاوت آشکاری میان یکدستی این گروه‌ها و یکدستی گروه‌های شکارگر در نیاکان ما وجود دارد. در آن گروه‌های شکارچی، طی هزاره‌ها مواجه با مسئله‌های نسبتاً مشابه، اقدامات بسیار مخاطره‌آمیز توسط انتخاب طبیعی حذف شده‌اند. اما گروه‌های تخصصی کنونی به مسائلی می‌پردازند که کاملاً نو هستند و هنوز انتخاب طبیعی فرصت کافی برای حذف راهکارهای ناکارآمد را نداشته است. در نتیجه، در گروه‌های یکدست، احتمال بروز خطا بالا است. گروه‌های یکدست نه فقط ممکن است بیش‌اعتمادی رهبر گروه را تعدیل نکنند بلکه از طریق فرایند "گروه‌زدگی" بیش‌اعتمادی او را تقویت نیز کنند. اینجاست که خطر در کمین است.
از ویژگی‌های بارز جوامع چندحزبی افزایش امکان تعدیل بیش‌اطمینانیِ رئیس دولت با زیان‌گریزی اطرافیانی است که از زوایای دیگری دست خود را در اتاق تاریک می‌برند و بنابراین از اطمینان او که مثلأ معتقدست در اطاق بادبزنی‌ست، می‌کاهند؛ هرچند ضرورتا با این کار وجود فیل در اطاق آشکار نشود اما از امکان خطا کاسته می‌شود.
مجدد به پژوهش نگاهی کنیم: متخصصان در خارج از حوزه‌ی تخصصی خود نیز با اطمینان کاذبی به صحت دعوی خود باور دارند. حالا اگر در اطرافیان فرد تنوع فکری وجود نداشته باشد که تصمیم‌ها را تعدیل کند و قاطعانه تصمیم او را تأیید کنند احتمال خطا به شدت بالا می‌رود.
باز هم گواهی بر اینکه افزایش تنوع، از معقول‌ترین راهکارهای حل مشکلات است.
هادی صمدی
@evophilosophy
Psychology Today
The Hidden Dangers of Expert Overconfidence
Experts can be very confident, even when they’re wrong.
👍3
Audio
مجموعه درس های علم، فلسفه و جامعه
۱۶ اسفند ۱۴۰۱
جلسه سوم
#علیرضا_شفاه
#علم_فلسفه_جامعه
منبع: انجمن علمی فلسفه علم شریف
@Philosophyofscience
۱۶ اسفند ۱۴۰۱
جلسه سوم
#علیرضا_شفاه
#علم_فلسفه_جامعه
منبع: انجمن علمی فلسفه علم شریف
@Philosophyofscience
👍2
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
نقش بیان ژن‌ها در تکامل
یک. چرا انسان و شامپانزه به رغم شباهت ژنتیکی تا این اندازه متفاوت‌اند؟
عمده‌ی ژن‌های انسان و شامپانزه مشترک هستند. آیا کمتر از دو درصد اختلاف ژنتیکی میان این دو گونه این میزان تفاوت را میان انسان و شامپانزه ایجاد کرده؟ اگر پاسخ منفی بدهیم احتمالاً بلافاصله این تصور درست ایجاد می‌شود که قرار است از نقش فرهنگ سخن بگویم. هر چند اگر این کار را بکنیم اشتباه نکرده‌ایم اما در اینجا اجازه دهید فقط در سطح ژنتیک باقی بمانیم.
مسأله اینجاست که جدا از آن دسته ژن‌های نامشترک، کاملاً ممکن است که برخی از اختلاف‌های میان انسان و شامپانزه ناشی از «بیان» متفاوت برخی از آن ۹۸درصد ژن مشترک باشد.
همه‌ی سلول‌های بدن ما همه‌ی ژن‌ها را دارند. پس اگر سلول کلیه و سلول مغز محتوای ژنتیکی یکسانی دارند، تفاوت‌های فاحش آنها از کجا ناشی می‌شود؟ پاسخ بسیار ساده این است که همه‌ی ژن‌ها در همه سلول‌های موجودات پرسلولی یکسان بیان نمی‌شوند و در برخی موارد نیز برخی از آنها اصلاً بیان نمی‌شوند. پس اگر در سطح تکوین (رشد) می‌توان برخی از تفاوت‌های دو سلول بسیار متفاوت کلیه و مغز را در بدن یک موجود پرسلولی مانند انسان، با اشاره به تفاوت در بیان ژن‌ها، و نه تفاوت در خود ژن‌ها، توضیح داد چه بسا بتوان تفاوت سلول‌های مغز انسان و شامپانزه را نیز با توسل به تفاوت در «بیان ژن‌ها» توضیح داد.
دو. ّبیان ژن
ابتدا به بیانی ساده مفهوم «تنظیم بیان ژن» را معرفی کنیم. قطعه‌ی از دی.ان.ایِ درون سلول را که یک ژن را تشکیل می‌دهد در نظر بگیریم. این ژن حاوی اطلاعاتی است که می‌تواند دو نوع محصول تولید کند: یک. پروتئین یا پروتئین‌های مشخص؛ دو. قطعاتی از آر.ان.ای از جمله آر.ان.ایِ ناقل. (در حالت نخست، یعنی اگر محصول پروتئین باشد نیز ابتدا قطعاتی از آر.ان.ای ساخته می‌شود و بعد از روی آن پروتئین ساخته می‌شود.) صِرفِ اینکه دی.ان.ایِ مشخصی در سلول وجود داشته باشد این محصولات از روی آن ساخته نمی‌شود. دسته‌ای از ژن‌های دیگر وجود دارند به نام ژن‌های تنظیم‌کننده که پروتئین‌های تنظیمی را تولید می‌کنند و کار این پروتئین‌ها تنظیم میزان تولیدات یک ژن است: مثلاً اینکه ژن در چه زمانی شروع به فعالیت کند، یا چقدر محصول تولید کند. فرض کنید ژنی که در تعیینِ طول پوزه نقش دارد در گربه و روباه کاملاً یک شکل باشد. در بدن روباه این ژن در هنگام رشد روباه در زمان طولانی‌تر و متفاوت از زمان رشد گربه فعال شده و احتمالاً مقدار بیشتری پروتئین مربوطه را تولید می‌کند. بنابراین پوزه‌ی روباه کاملاً متفاوت از پوزه‌ی گربه می‌شود. به‌عبارتی وقتی تفاوت میان پوزه‌ی روباه و گربه را می‌بینیم نباید بلافاصله نتیجه بگیریم که ژن‌های متفاوتی در بدن آنها برای ایجاد این خصیصه‌های متفاوت وجود دارد. چه بسا ژن‌ها مشابه باشند اما به اشکال متفاوتی بیان شده باشند. به نحو مشابه ممکن است بسیاری از ژن‌های ما و شامپانزه‌ها کاملاً مشابه باشد اما نحوه‌ی بیان آنها متفاوت باشد.
سه. مسآله
سؤالی که می‌توان پرسید این است که پروتئین‌های تنظیم‌کننده خود چگونه تکامل پیدا می‌کنند؟ بعلاوه، تعداد ژن‌های تنظیم‌کننده محدود است و بنابراین یک دسته‌ی کوچک از این ژن‌ها باید تمامی سایر ژن‌ها را تنظیم کنند. بنابراین هر تغییری در آنها می‌تواند اثرات بزرگی بر دسته‌ای از ژن‌ها که تحت هدایت آن ژن هستند داشته باشد. مسأله این است که چگونه ممکن است تغییری در آنها بوجود آید اما تأثرات آن تغییر فقط بر روی دسته‌ای از ژن‌های تحت فرمان آن ژن تنظیم‌کننده باشد و نه همه‌ی آنها؟!
چهار. راه‌حل
پژوهشی که نتایج آن در نشریه‌ی سل منشر شده به این پرسش پرداخته است.
تکامل پروتئین‌ها کُند و تدریجی و در بازخورد با شرایط پیرامونی است. مثلاً اگر احتیاج به نوکی ضخیم‌تر برای شکستن دانه‌های سخت باشد، کافی است ژن تنظیم‌کننده اجازه‌ی فعالیت بیشتر به یک ژن را بدهد که محصول آن به ضخیم شدن نوک سهره کمک کند.
یکی از پروتئین‌های تنظیم‌کننده پروتئینی است که در رونویسی آر.ان.ای از روی دی.ان.ای نقش دارد. پژوهشگران متوجه شدند که به‌خلاف سایر پروتئین‌ها تکامل این پروتئین تدریجی نیست. یعنی کارکرد آن به تدریج کم نمی‌شود یا کارکرد جدیدی را به تدریج کسب نمی‌کند. بلکه تغییراتی سریع را تجربه می‌کند. کارکرد جدیدی که توسط جهش در یکی از آلل‌های آن یکباره ایجاد شده "خاص" است.
حالا پروتئین تولید شده از این ژن بر روی سایر ژن‌هایی که قرار بود آنها را تنظیم کند اثر ندارد [تنظیم آنها توسط دیگر آلل‌های آن ژن انجام می‌شود] و ممکن است فقط بر روی یکی از ژن‌هایی که قرار است تنظیم کند اثر داشته باشد. به این ترتیب امکان خاص‌بودن اثر فراهم می‌شود. این پدیده برای اولین بار در این پژوهش نشان داده شده و نویسندگان مقاله معتقدند فهمی نو از تکامل را پیش روی ما می‌نهد.
هادی صمدی
@evophilosophy
یک. چرا انسان و شامپانزه به رغم شباهت ژنتیکی تا این اندازه متفاوت‌اند؟
عمده‌ی ژن‌های انسان و شامپانزه مشترک هستند. آیا کمتر از دو درصد اختلاف ژنتیکی میان این دو گونه این میزان تفاوت را میان انسان و شامپانزه ایجاد کرده؟ اگر پاسخ منفی بدهیم احتمالاً بلافاصله این تصور درست ایجاد می‌شود که قرار است از نقش فرهنگ سخن بگویم. هر چند اگر این کار را بکنیم اشتباه نکرده‌ایم اما در اینجا اجازه دهید فقط در سطح ژنتیک باقی بمانیم.
مسأله اینجاست که جدا از آن دسته ژن‌های نامشترک، کاملاً ممکن است که برخی از اختلاف‌های میان انسان و شامپانزه ناشی از «بیان» متفاوت برخی از آن ۹۸درصد ژن مشترک باشد.
همه‌ی سلول‌های بدن ما همه‌ی ژن‌ها را دارند. پس اگر سلول کلیه و سلول مغز محتوای ژنتیکی یکسانی دارند، تفاوت‌های فاحش آنها از کجا ناشی می‌شود؟ پاسخ بسیار ساده این است که همه‌ی ژن‌ها در همه سلول‌های موجودات پرسلولی یکسان بیان نمی‌شوند و در برخی موارد نیز برخی از آنها اصلاً بیان نمی‌شوند. پس اگر در سطح تکوین (رشد) می‌توان برخی از تفاوت‌های دو سلول بسیار متفاوت کلیه و مغز را در بدن یک موجود پرسلولی مانند انسان، با اشاره به تفاوت در بیان ژن‌ها، و نه تفاوت در خود ژن‌ها، توضیح داد چه بسا بتوان تفاوت سلول‌های مغز انسان و شامپانزه را نیز با توسل به تفاوت در «بیان ژن‌ها» توضیح داد.
دو. ّبیان ژن
ابتدا به بیانی ساده مفهوم «تنظیم بیان ژن» را معرفی کنیم. قطعه‌ی از دی.ان.ایِ درون سلول را که یک ژن را تشکیل می‌دهد در نظر بگیریم. این ژن حاوی اطلاعاتی است که می‌تواند دو نوع محصول تولید کند: یک. پروتئین یا پروتئین‌های مشخص؛ دو. قطعاتی از آر.ان.ای از جمله آر.ان.ایِ ناقل. (در حالت نخست، یعنی اگر محصول پروتئین باشد نیز ابتدا قطعاتی از آر.ان.ای ساخته می‌شود و بعد از روی آن پروتئین ساخته می‌شود.) صِرفِ اینکه دی.ان.ایِ مشخصی در سلول وجود داشته باشد این محصولات از روی آن ساخته نمی‌شود. دسته‌ای از ژن‌های دیگر وجود دارند به نام ژن‌های تنظیم‌کننده که پروتئین‌های تنظیمی را تولید می‌کنند و کار این پروتئین‌ها تنظیم میزان تولیدات یک ژن است: مثلاً اینکه ژن در چه زمانی شروع به فعالیت کند، یا چقدر محصول تولید کند. فرض کنید ژنی که در تعیینِ طول پوزه نقش دارد در گربه و روباه کاملاً یک شکل باشد. در بدن روباه این ژن در هنگام رشد روباه در زمان طولانی‌تر و متفاوت از زمان رشد گربه فعال شده و احتمالاً مقدار بیشتری پروتئین مربوطه را تولید می‌کند. بنابراین پوزه‌ی روباه کاملاً متفاوت از پوزه‌ی گربه می‌شود. به‌عبارتی وقتی تفاوت میان پوزه‌ی روباه و گربه را می‌بینیم نباید بلافاصله نتیجه بگیریم که ژن‌های متفاوتی در بدن آنها برای ایجاد این خصیصه‌های متفاوت وجود دارد. چه بسا ژن‌ها مشابه باشند اما به اشکال متفاوتی بیان شده باشند. به نحو مشابه ممکن است بسیاری از ژن‌های ما و شامپانزه‌ها کاملاً مشابه باشد اما نحوه‌ی بیان آنها متفاوت باشد.
سه. مسآله
سؤالی که می‌توان پرسید این است که پروتئین‌های تنظیم‌کننده خود چگونه تکامل پیدا می‌کنند؟ بعلاوه، تعداد ژن‌های تنظیم‌کننده محدود است و بنابراین یک دسته‌ی کوچک از این ژن‌ها باید تمامی سایر ژن‌ها را تنظیم کنند. بنابراین هر تغییری در آنها می‌تواند اثرات بزرگی بر دسته‌ای از ژن‌ها که تحت هدایت آن ژن هستند داشته باشد. مسأله این است که چگونه ممکن است تغییری در آنها بوجود آید اما تأثرات آن تغییر فقط بر روی دسته‌ای از ژن‌های تحت فرمان آن ژن تنظیم‌کننده باشد و نه همه‌ی آنها؟!
چهار. راه‌حل
پژوهشی که نتایج آن در نشریه‌ی سل منشر شده به این پرسش پرداخته است.
تکامل پروتئین‌ها کُند و تدریجی و در بازخورد با شرایط پیرامونی است. مثلاً اگر احتیاج به نوکی ضخیم‌تر برای شکستن دانه‌های سخت باشد، کافی است ژن تنظیم‌کننده اجازه‌ی فعالیت بیشتر به یک ژن را بدهد که محصول آن به ضخیم شدن نوک سهره کمک کند.
یکی از پروتئین‌های تنظیم‌کننده پروتئینی است که در رونویسی آر.ان.ای از روی دی.ان.ای نقش دارد. پژوهشگران متوجه شدند که به‌خلاف سایر پروتئین‌ها تکامل این پروتئین تدریجی نیست. یعنی کارکرد آن به تدریج کم نمی‌شود یا کارکرد جدیدی را به تدریج کسب نمی‌کند. بلکه تغییراتی سریع را تجربه می‌کند. کارکرد جدیدی که توسط جهش در یکی از آلل‌های آن یکباره ایجاد شده "خاص" است.
حالا پروتئین تولید شده از این ژن بر روی سایر ژن‌هایی که قرار بود آنها را تنظیم کند اثر ندارد [تنظیم آنها توسط دیگر آلل‌های آن ژن انجام می‌شود] و ممکن است فقط بر روی یکی از ژن‌هایی که قرار است تنظیم کند اثر داشته باشد. به این ترتیب امکان خاص‌بودن اثر فراهم می‌شود. این پدیده برای اولین بار در این پژوهش نشان داده شده و نویسندگان مقاله معتقدند فهمی نو از تکامل را پیش روی ما می‌نهد.
هادی صمدی
@evophilosophy
phys.org
Researchers reveal evolutionary path of important proteins
New research from the University of Wisconsin–Madison decodes the evolutionary pathway of regulatory proteins, the molecules that help control gene expression.
👍3
Forwarded from تکامل و فلسفه | هادی صمدی
نقض قاعده‌ی برگمان توسط دایناسورها
یک. آیا زیست‌شناسی دارای قانون است؟
از سؤالات جالب در فلسفه‌ی زیست‌شناسی این است که آیا در زیست‌شناسی قوانینی مانند قوانین فیزیک وجود دارد یا نه. و پاسخ با توجه به نوع تفسیری که از قوانین طبیعت در حالت کلی، و قوانین فیزیک به عنوان نزدیک‌ترین مثال‌ها از قوانین طبیعت داریم، متفاوت می‌شود.
دو. قاعده برگمان
یکی از قوانین پیشنهادی بوم‌شناسی که توسط کارل برگمان آلمانی در ۱۸۴۷ بیان شد این بود که وقتی از خط استوا به سمت قطب شمال حرکت می‌کنیم با افزایش عرض جغرافیایی، و به تبع آن کاهش تدریجی دما، جثه‌ی جانوران متعلق به یک گونه بزرگتر می‌شود. مثلاً روباه‌های قرمز در مناطق سرد شمالی جثه‌ی بزرگ‌تری از همتایان خود در صحراهای مناطق گرمسیر پایین‌دستی دارند.
توضیح برگمان بابت این پدیده این بود که در جانوران بزرگ‌جثه نسبت سطح به حجم کمتر از جانوران کوچک‌جثه است. در مناطقی که عرض جغرافیایی بیشتر و بنابراین سردتر هستند پایین بودن این نسبت باعث می‌شود جانور گرمای کمتری را از طریق سطحِ بدن از دست بدهد، و در عوض در عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر که گرمسیر هستند بالا بودن نسبت سطح به حجم باعث خنک شدن جانور می‌شود.
سه. نقدهایی بر این قاعده
هم خودِ قاعده و هم نحوه‌ی تبیین آن همواره منتقدانی داشته است. به عنوان مثال قبلاً پژوهشی نشان داده بود که اسب‌های آبی اروپایی که در دوران پلیستوسین زندگی می‌کرده‌اند در دوران سرما کوچک‌تر از دوران گرما بوده‌اند و بنابراین این قاعده استثناهایی دارد. از استثناها که بگذریم نحوه‌ی تبیین پدیده نیز منتقدانی داشته است: از جمله اینکه جثه‌ی جانور را فاکتورهای مهم‌تری، از جمله میزان غذا در محیط، مشخص می‌کنند.
پژوهشی که نتایج آن در نیچر منتشر شده این قاعده را با شدت بیشتری به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد استثناهای آن بسیار بیش از چیزی‌ست که گمان داشته‌ایم.
چهار. یافته‌ای جدید
در این پژوهش نشان داده می‌شود که در دوران مزوزوئیک که دایناسورها و نیاکان پستانداران زندگی می‌کرده‌اند اولاً این قاعده برای جانوران خونسرد، از جمله برای پرندگان و دایناسورها صدق نمی‌کرده است؛ و ثانیاً این قاعده در مورد جانوران خونگرم نیز فقط وقتی صادق است که رابطه‌ی میان دما و جثه را در نظر بگیریم و سایر فاکتورهای محیطی از جمله میزان وفور مواد غذایی در محیط را در نظر نگیریم. به عبارتی بیش از آنکه قاعده‌ی برگمان یک قانون باشد یک استثنا است.
پنج. مقایسه‌ی زیست‌شناسی با فیزیک
پرسش‌های فلسفی جالبی مطرح می‌شوند: اینکه یک قاعده چقدر استثنا داشته باشد مانعی بر قانون نامیدن آن است. قانون سقوط آزاد اجسام (قانون گالیله) را در نظر بگیریم. این قانون «به شرط ثبات دسته‌ای از شرایط» برقرار است. مثلاً اگر مقاومت هوا ناچیز باشد و ارتفاع سقوط خیلی زیاد نباشد این قاعده برقرار است. اما با توجه به جرم‌حجمی جسمی که سقوط می‌کند (نسبت جرم به حجم) مقاومت هوا عملاً اثرگذار است. همچنین اگر نسبت سطح به حجم زیاد باشد (وقتی یک برگه کاغذ صاف باشد و نه کاملاً مچاله‌شده) مقاومت هوا بیشتر مانع حرکت کاغذ می‌شود و قانون برقرار نیست. حتی نوع گازهای موجود در هوا و حرارت محیط نیز بر چگالی هوا اثر دارد و مقاومت آن را کمتر یا زیادتر می‌کند. اما به طور متعارف در قانون گالیله همه‌ی این موارد را نادیده می‌گیریم. به وضوح وقتی ارتفاع سقوط بسیار زیاد باشد جسم پس از مدتی به «سرعت حد» می‌رسد و دیگر حرکت شتابداری را شاهد نیستیم. به‌علاوه در ارتفاع زیاد شتاب جاذبه کمتر است. اما تمامی این موارد را نادیده می‌گیریم و از «قانون» سقوط آزاد اجسام سخن می‌گوییم و در کتاب‌های درسی آن را حفظ می‌کنیم.
قانون سقوط آزاد استثنایی در میان قوانین فیزیک نیست. (مثلاً قانون گاز کامل نیز برای گازهای ایده‌آل برقرار است اما "در واقع" هیچ گازی کامل نیست.)
به نحوی مشابه، و به‌رغم شواهد معرفی‌شده در این پژوهش، قاعده‌ی برگمان به دلیل آنکه به خوبی می‌تواند جثه‌ی جانور را با توجه به عرض جغرافیایی محل زیست او، لااقل برای جانوران خونگرم، پیش‌بینی کند در کتاب‌های درسی باقی خواهد ماند.
بسته به نوع حیطه‌ی کاربردی، گاه مجاز خواهیم بود دقت را فدای سادگی کنیم. اما حتی وقتی در متون علمیِ فراتر از سطح آموزش مدارس نیز مدل‌های دقیق‌تر را برمی‌گزینیم باید بدانیم که آنها نیز به شرطِ ثباتِ دسته‌ای شرایط صادق‌اند که فقط در حالتی آرمانی، و نه در واقع، برقرارند.
بخش‌هایی از جهان آن‌قدر منظم است که به دانشمند اجازه‌ی بازنمایی آن را در قالب مدل‌های علمی می‌دهد. اما دانشمندان همواره نظمی بیش از واقع را بر جهان بار می‌کنند. بنابراین در مواجهه با داده‌های جدید مجبور به حک و اصلاح مدل‌های قبلی خواهد بود.
از این نظر تفاوت فاحشی میان مدل‌های علمی در فیزیک و زیست‌شناسی وجود ندارد.
هادی صمدی
@evophilosophy
یک. آیا زیست‌شناسی دارای قانون است؟
از سؤالات جالب در فلسفه‌ی زیست‌شناسی این است که آیا در زیست‌شناسی قوانینی مانند قوانین فیزیک وجود دارد یا نه. و پاسخ با توجه به نوع تفسیری که از قوانین طبیعت در حالت کلی، و قوانین فیزیک به عنوان نزدیک‌ترین مثال‌ها از قوانین طبیعت داریم، متفاوت می‌شود.
دو. قاعده برگمان
یکی از قوانین پیشنهادی بوم‌شناسی که توسط کارل برگمان آلمانی در ۱۸۴۷ بیان شد این بود که وقتی از خط استوا به سمت قطب شمال حرکت می‌کنیم با افزایش عرض جغرافیایی، و به تبع آن کاهش تدریجی دما، جثه‌ی جانوران متعلق به یک گونه بزرگتر می‌شود. مثلاً روباه‌های قرمز در مناطق سرد شمالی جثه‌ی بزرگ‌تری از همتایان خود در صحراهای مناطق گرمسیر پایین‌دستی دارند.
توضیح برگمان بابت این پدیده این بود که در جانوران بزرگ‌جثه نسبت سطح به حجم کمتر از جانوران کوچک‌جثه است. در مناطقی که عرض جغرافیایی بیشتر و بنابراین سردتر هستند پایین بودن این نسبت باعث می‌شود جانور گرمای کمتری را از طریق سطحِ بدن از دست بدهد، و در عوض در عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر که گرمسیر هستند بالا بودن نسبت سطح به حجم باعث خنک شدن جانور می‌شود.
سه. نقدهایی بر این قاعده
هم خودِ قاعده و هم نحوه‌ی تبیین آن همواره منتقدانی داشته است. به عنوان مثال قبلاً پژوهشی نشان داده بود که اسب‌های آبی اروپایی که در دوران پلیستوسین زندگی می‌کرده‌اند در دوران سرما کوچک‌تر از دوران گرما بوده‌اند و بنابراین این قاعده استثناهایی دارد. از استثناها که بگذریم نحوه‌ی تبیین پدیده نیز منتقدانی داشته است: از جمله اینکه جثه‌ی جانور را فاکتورهای مهم‌تری، از جمله میزان غذا در محیط، مشخص می‌کنند.
پژوهشی که نتایج آن در نیچر منتشر شده این قاعده را با شدت بیشتری به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد استثناهای آن بسیار بیش از چیزی‌ست که گمان داشته‌ایم.
چهار. یافته‌ای جدید
در این پژوهش نشان داده می‌شود که در دوران مزوزوئیک که دایناسورها و نیاکان پستانداران زندگی می‌کرده‌اند اولاً این قاعده برای جانوران خونسرد، از جمله برای پرندگان و دایناسورها صدق نمی‌کرده است؛ و ثانیاً این قاعده در مورد جانوران خونگرم نیز فقط وقتی صادق است که رابطه‌ی میان دما و جثه را در نظر بگیریم و سایر فاکتورهای محیطی از جمله میزان وفور مواد غذایی در محیط را در نظر نگیریم. به عبارتی بیش از آنکه قاعده‌ی برگمان یک قانون باشد یک استثنا است.
پنج. مقایسه‌ی زیست‌شناسی با فیزیک
پرسش‌های فلسفی جالبی مطرح می‌شوند: اینکه یک قاعده چقدر استثنا داشته باشد مانعی بر قانون نامیدن آن است. قانون سقوط آزاد اجسام (قانون گالیله) را در نظر بگیریم. این قانون «به شرط ثبات دسته‌ای از شرایط» برقرار است. مثلاً اگر مقاومت هوا ناچیز باشد و ارتفاع سقوط خیلی زیاد نباشد این قاعده برقرار است. اما با توجه به جرم‌حجمی جسمی که سقوط می‌کند (نسبت جرم به حجم) مقاومت هوا عملاً اثرگذار است. همچنین اگر نسبت سطح به حجم زیاد باشد (وقتی یک برگه کاغذ صاف باشد و نه کاملاً مچاله‌شده) مقاومت هوا بیشتر مانع حرکت کاغذ می‌شود و قانون برقرار نیست. حتی نوع گازهای موجود در هوا و حرارت محیط نیز بر چگالی هوا اثر دارد و مقاومت آن را کمتر یا زیادتر می‌کند. اما به طور متعارف در قانون گالیله همه‌ی این موارد را نادیده می‌گیریم. به وضوح وقتی ارتفاع سقوط بسیار زیاد باشد جسم پس از مدتی به «سرعت حد» می‌رسد و دیگر حرکت شتابداری را شاهد نیستیم. به‌علاوه در ارتفاع زیاد شتاب جاذبه کمتر است. اما تمامی این موارد را نادیده می‌گیریم و از «قانون» سقوط آزاد اجسام سخن می‌گوییم و در کتاب‌های درسی آن را حفظ می‌کنیم.
قانون سقوط آزاد استثنایی در میان قوانین فیزیک نیست. (مثلاً قانون گاز کامل نیز برای گازهای ایده‌آل برقرار است اما "در واقع" هیچ گازی کامل نیست.)
به نحوی مشابه، و به‌رغم شواهد معرفی‌شده در این پژوهش، قاعده‌ی برگمان به دلیل آنکه به خوبی می‌تواند جثه‌ی جانور را با توجه به عرض جغرافیایی محل زیست او، لااقل برای جانوران خونگرم، پیش‌بینی کند در کتاب‌های درسی باقی خواهد ماند.
بسته به نوع حیطه‌ی کاربردی، گاه مجاز خواهیم بود دقت را فدای سادگی کنیم. اما حتی وقتی در متون علمیِ فراتر از سطح آموزش مدارس نیز مدل‌های دقیق‌تر را برمی‌گزینیم باید بدانیم که آنها نیز به شرطِ ثباتِ دسته‌ای شرایط صادق‌اند که فقط در حالتی آرمانی، و نه در واقع، برقرارند.
بخش‌هایی از جهان آن‌قدر منظم است که به دانشمند اجازه‌ی بازنمایی آن را در قالب مدل‌های علمی می‌دهد. اما دانشمندان همواره نظمی بیش از واقع را بر جهان بار می‌کنند. بنابراین در مواجهه با داده‌های جدید مجبور به حک و اصلاح مدل‌های قبلی خواهد بود.
از این نظر تفاوت فاحشی میان مدل‌های علمی در فیزیک و زیست‌شناسی وجود ندارد.
هادی صمدی
@evophilosophy
Nature
Global latitudinal gradients and the evolution of body size in dinosaurs and mammals
Nature Communications - Bergmann’s Rule predicts larger body sizes in colder climates. Here, the authors examine extinct and extant dinosaurs (birds) and mammaliaforms, finding no evidence of...
👍4👎3
Audio
نقش #فلسفه_علم در سیاست گذاری
دکتر ملکی
اردیبهشت ۱۴۰۲
منبع: انجمن علمی فلسفه علم شریف
@Philosophyofscience
دکتر ملکی
اردیبهشت ۱۴۰۲
منبع: انجمن علمی فلسفه علم شریف
@Philosophyofscience
👏2👎1