فلسفه علم
7.81K subscribers
886 photos
115 videos
396 files
1.5K links
مطالب فلسفه تحلیلی و موضوعات فلسفه علم

این کانال تلاشی برای عمومی کردن مفاهیم فلسفه علم در جامعه ایرانی است.

برای ارتباط با Admin با آیدی @mmasiha1988 و درج تبلیغات میتوانید با کانال @adsphilosophy1 در ارتباط باشید.
Download Telegram
Forwarded from فلسفه علم
هزینه برای تبلیغات 10 شب تا 8 صبح به عنوان پست آخر 50 هزار تومان و برای 24 ساعت به عنوان پست آخر 100 هزار تومان می باشد.

@philosophyofscience
#مغالطه
-توسل به نتیجه باور[G09]
استفاده نادقیق از صورت استدلالهای درست، منجر به خطاهائی در استدلال میشود.
◀️این‌مغالطه زمانی رخ می‌دهد که‌شخصی، ادعایِ شخصِ دیگری را با ترسیمِ دورنمایِ نتیجه‌یِ پذیرشِ آن، رد کند.▶️
مغالطه توسل به نتیجه باور، حاصل همین استفاده نادقیق از صورت استدلال «رفع تالی» است.
همانطور که گفته شد، مقدمات یک استدلال به فرم رفع تالی، یک ترکیب شرطی بعلاوه کذب تالیِ ترکیب شرطی است.
1⃣درصورتیکه مقدم در ترکیب شرطی، یک گزاره مرکب باشد، قانون رفع تالی کذب گزاره مرکب را نتیجه میدهد. اما اگر اشتباها تنها یکی از گزاره های موجود در گزاره مرکب را کاذب بدانیم، مرکب یکی از مصادیق مغالطه توسل به نتیجه باور شده ایم.
همانطور که در پست «مغالطه مضمر مردود» گفته شد، مضمر کردن بعضی گزاره های درون یک استدلال به خودی خود اشکالی ندارد. اما همین مقدمات مضمر اگر در مقدم ترکیب شرطی بکار رود، ارتکاب مغالطه توسل به نتیجه باور را دامن میزند.
مثال:
اگر نظریه خورشید محوری کپرنیک صحیح باشد، آنگاه باید ما اهله سیاره زهره را مشاهده کنیم. اما نه تنها این اهله مشاهده نمیشوند. پس نظریه خورشیدمحوری کپرنیک اشتباه است.
(توضیح: اهله، همان تغییرات بازتابش نور از سطح ماه است. و از دوران سیاره طهره بدور خورشید، انتظار میرود که سیاره زهره نیز دارای وضعیتهای هلال و بدر و... باشد.)
خطای این استدلال در این است که در مقدم، گزاره «ابزارهای کنونی ما توانائی تشخیص تغییرات کوچک در حد اهله زهر را دارد.»، حذف مضمر شده است. و اکنون میدانیم که اشتباه بودن استدلال فوق بر علیه نظریه کپرنیک، برگردن اشتباه بودن گزاره مضمر فوق است.
2⃣همانطور که قبلا ذکر شد، صورت استدلال درست، از مقدمات »صادق« نتیجه همواره »صادق« به بار می آورد.
اما لفظ صدق و کذب، شباهتهائی با سایر الفاظ ارزشی، همانند«خوب/بد»، «مطلوب/نامطلوب»، «خوش آیند/ناخوش آیند» دارد.
حال اگر در صورت استدلال رفع تالی، به صدق و کذب گزاره های مقدمه توجه نکنیم، و اشتباها از سایر ارزشها استفاده کنیم، بازهم مرتکب مغالطه توسل به نتیجه باور شده ایم.
مثلا: اگر امسال باران نبارد، قحطی میشود و انسانهای زیادی میمیرند. پس امسال باران میبارد.
در این مثال قحطی آمدن یک وضعیت ناخوش آیند است. اما کاذب نیست.
مثال:
آدمِ‌فرضیِ اول: من به‌قانونِ علیّت باور ندارم.
آدمِ فرضیِ دوم: خب! فرض می‌کنیم که‌تو درست بگویی. آن‌وقت فکر نمی‌کنی که هرج‌و‌مرج تمامیِ فیزیک و علومِ طبیعی را خواهد گرفت؟ اگر علت و معلولی نباشد، فیزیک چه‌کار کند؟

هرج و مرجی که در آینده فیزیک رخ میدهد، یک وضعیت نامطلوب است.
البته شخص دوم همزمان مرتکب شکل اول مغالطه توسل به باور نیز شده است.
علاوه بر نبود قانون علیت، شرایط بسیار دیگری نیز نیاز است تا هرج و مرج فیزیک را بگیرد.

نمونه معروف دیگر این است که، در هنگام نقد یک نظریه(یا روش)، با این پاسخ طرفداران نظریه روبه رو میشویم:
درصورتیکه سخن شما درست باشد، دیگر نمیتوانیم کاری انجام دهیم.(خلاصه میخواهند بگویند، همینی که هست.)!!!

@philosophyofscience
#منطق
تفاوت این دو استدلال چیست؟
1⃣اگر یک عدد طبیعی بزرگتر از 2 زوج باشد، آنگاه اول نیست.
2⃣توانسته ایم در مورد عدد طبیعی مجهول n، ثابت کنیم که عددی اول است.
⏪پس عدد n یا 2 است، یا فرد.

1⃣یک هزار کلاغ مشاهده کردیم که بدون استثنا همگی سیاه بودند.
⏪پس همه کلاغها سیاه اند.

هر دو استدلال مقدمات صادقی دارند. اما نتیجه در استدلال اول حتما برقرار است. اما نمیتوان گفت که نتیجه در استدلال دوم نیز برقرار است.
◀️استدلال منطقی(اثبات کردن): استدلال اول نتیجه را استلزام(entailed) میکند. یعنی اگر مقدمات صادق باشند، نتیجه الزاما برقرار است. و فرض کذب نتیجه همراه با صدق مقدمات یک تناقض را اثبات میکند.
◀️استدلال استقرائی: در استدلال دوم این وضع برقرار نیست. با فرض صدق مقدمات، نتیجه حتما صادق نیست. و ممکن است اشتباه باشد. به عبارت دیگر با فرض کذب نتیجه به همراه صدق مقدمات، هیچ تناقضی اثبات نمیشود.

@philosophyofscience
#منطق و اثر آن بر ادعاهای علم

تمامی اثبات ها در ریاضیات از نوع استلزام منطقی هستند.
اما در علم فیزیک(شیمی) از هر دو نوع استدلال استفاده میشود، و محدود دانستن علم به تنها یکی از دو استدلال فوق، اشتباهی اساسی است.

◀️حال مساله این است که آیا علم تنها حاوی این دو عنصر(استدلال منطقی، استدلال استقرائی) است؟
رابطه این عناصر در علم چیست؟
این دو مساله، جزو مسائل فلسفه علم هستند.

⏪بعلاوه باید به یک تمایز مهم نیز اشاره شود. در فلسفه علم دو رویکرد عمده وجود دارد.
1. تجویزهائی که با بکار بردن این تجویزها، دانش تولید شده علمی است.(فلسفه علم تجویزی)
2. بررسی علم و تاریخ علم، برای یافتن روشهائی که در علم استفاده میشود(فلسفه علم توصیفی).
* نکته جالب این است که این دو رویکرد فلسفه علمی، تاکنون با یکدیگر توافق چندانی حاصل نکرده اند. پس یا تجویزهای انجام شده، تجویزهای نامناسبی است، یا دانشی(Knowledge) که اکنون با نام علم(science) مینامیم، واقعا علم نیست. بلکه مجموعه ای از تعصبات، همانند تعصبات کلیسای قرون وسطا به نام علم است.

◀️حال میتوان مسائل ابتدا متن را با دقت بیشتری بیان کرد:
آیا علم باید حاوی تنها یکی از این دو عنصر باشد، یا عناصری دیگر نیز باید در دانش تولید شده دخیل باشند، تا آن دانش را علم معتبر بنامیم؟
آیا علم(ی که اکنون دردست داریم) تنها حاوی این دو عنصر است؟

رابطه این عناصر در دانش تولیدی (توسط بشر) چگونه باید باشد، تا شایسته احراز علم باشد؟
رابطه این عناصر در علم(ی که اکنون در دست داریم) به چه نحوی است؟

@philosophyofscience
فلسفه علم
#منطق و اثر آن بر ادعاهای علم تمامی اثبات ها در ریاضیات از نوع استلزام منطقی هستند. اما در علم فیزیک(شیمی) از هر دو نوع استدلال استفاده میشود، و محدود دانستن علم به تنها یکی از دو استدلال فوق، اشتباهی اساسی است. ◀️حال مساله این است که آیا علم تنها حاوی این…
فیلسوفان علم مختلف، با توجه به پاسخهای متعددی که به این مسائل فراهم کردند، باعث بوجود آمدن مکاتب مختلف فلسفه علمی شدند. مهمترین مکاتب فلسفه علم(به ترتیب زمان):
معرفت یقینی و تبیین علّی(ارسطو و ...)
معرفت یقینی(دکارت و ...)
روش منحصر به فرد علمی(هلمهولتز و ...)
پوزیتیویسم منطقی(حلقه وین)
ابطالگرائی(کارل پوپر)
پارادایمهای علمی(توماس کوهن)
برنامه های پژوهشی(ایمره لاکاتوش)
نسبی گرائی(فایرابند و پست مدرنها)
واقع گرائی انتقادی(روی بسکر)

درگیری دو مکتب پوزیتیویسم و ابطالگرائی(به همراه نقادانی که خود را جزو هیچ کدام نمیدانستند) نتایج جالب توجهی را درباره عناصر علم بدست داد.(فلسفه علم توصیفی تا زمان کوهن، اهمیت چندانی نیافت.)
اولین نکته مهم، وجود فرضها در علم بود. که با ادعای تقدم مشاهده بر نظریه(در نظریه های ابتدائی فلسفه علمی) کاملا مورد بی توجهی واقع شده بود(وجود فرضها توسط پوپر برجسته شد).
دومین نکته که با روش شدن جایگاه فرض در علم بود، تمایز «مقام کشف/مقام اثبات» است.(پوزیتیوستها برای دفاع از نظریه های فلسفه علمی خود در برابر پوپر این تمایز را مطرح کردند.)

با کشف این دو نکته، زمینه شکل گیری نظریه های تایید(confirmation theorys) فراهم شد.
با تعریفی نچندان دقیق میتوان گفت که نظریه های تایید، در واقع بررسی دقیق و فنی(صوری) استدلال استقرائی هستند.

@philosophyofscience
مقام کشف و مقام توجیه

مقام کشف فرایندی واقعی و تاریخی است که طی آن دانشمندی به نظریه معینی دست می یابد. مقام توجیه شامل شیوه هایی می شود که دانشمند با تکیه به آنها می کوشد نظریه کشف شده را توجیه کند و به کرسی بنشاند. آزمون نظریه، جستجوی شواهد مربوط به موضوع، و اموری از این قبیل به مقام توجیه مربوط می شوند.
پوزیتیویستها معتقد بودند که مقام کشف، فرایندی شخصی و روان شناختی است و تابع قواعد و قوانین دقیقی نیست، حال آنکه در مقام توجیه، پای امور عینی منطقی به میان می آید. نظر پوزیتیویستها این است که فیلسوفان علم باید صرفا به بررسی مقام توجیه بپردازند و کاری به مقام کشف نداشته باشند.
برای مثال، ککوله،دانشمند آلمانی، در سال 1865 کشف کرد که مولکول بنزن ساختار شش ضلعی دارد. ظاهرا ککوله در خواب ماری را دیده بود که دم خود را به دهان گرفته، و همین تصویر باعث شده که فرضیه ساختار شش ضلعی بنزن ناگهان به ذهنش خطور کند. البته پس از این مراحل لازم بود که ککوله فرضیه اش را به محک آزمون علمی بزند، که زد. هر چند این نمونه استثنایی است اما به خوبی نشان می دهد که از دورترین راه ها . به غیر محتمل ترین شیوه ها می توان به فرضیات علمی رسید، یعنی نباید تصور کرد که این فرضیات همواره زاده تفکر دقیق و منظم اند. به نظر پوزیتیویستها مهم نیست که در بدو امر فرضیه از چه طریقی حاصل می شود. مهم این است که پس از کشف فرضیه، چگونه آن را به محک آزمون می زنیم، زیرا این جنبه قضیه است که علم را تبدیل به کاری عقلانی می کند. چه اهمیتی دارد ککوله از چه راهی به فرضیه اش می رسد؟ هم این است که او فرضیه اش را چگونه توجیه می کند.
به همین علت است که پوزیتیویستها به علم نگاه غیر تاریخی دارند. آنها بین مقام کشف و مقام توجیه تمایزی قاطع قائل می شوند. برای مقام کشف ویژگی شخصی و روان شناختی قائل اند، حال آنکه مقام توجیه را عاری از این ویژگی ها می دانند. فرایند واقعی و تاریخی تحول اندیشهای علمی یکسره متعلق به مقام کشف است و ربطی به مقام توجیه ندارد. به نظر پوزیتیویستها، بررسی این فرایند شاید برای مورخان و روان شناسان جالب توجه باشد، اما برای فیلسوف علم چیز دندان گیری ندارد.

@philosophyofscience
مقام توجیه و نظریه های تایید
confirmation theories

استفاده از استقرای ناقص، از زمان آغاز فلسفه در یونان باستان همواره چالش برانگیز بوده است. طیف این چالشها از خطاپذیری استقراء، تا نتایج عجیب حاصل از بکارگیری استدلال استقرائی، دیوارهای به نظر تخریب ناپذیری را بر سر راه استفاده از استدلال استقرایی بنا کرده اند. لیکن فیلسوفانی که با دیده مثبت به استقراء مینگریسته اند، همواره به دنبال راه حلهای بدیعی هستند که بتواند از پس مشکلات موجود بر سر راه استفاده عقلانی از استقراء، بر بیاید.
با توجه تمایز مقام کشف/مقام توجیه، در باره رابطه فرضیه و مشاهد، میتوان به دو نظریه دست یافت.
استقرا در مقام کشف: با استفاده از مشاهده، به فرضیه دست بیابیم.(تقدم مشاهده بر فرضیه)
استقرا در مقام توجیه: ابتدا فرضیه ای را انتخاب، سپس به ارزیابی آن با تجربه دست میزنیم.(تقدم فرضیه بر مشاهده)
یک نظریه تایید در واقع همین استقرا در مقام تایید. البته به همراه جزئیات بیشتر که مشخص کند:
رابطه فرضیه و مشاهده چیست؟
از مشاهده چه قضاوتی در مورد فرضیه میتوان انجام داد؟

رفتار و شناخت انسان به مقدار زیادی متکی به این بصیرت است که اعتبار فرضیه ها (نظریه ها ) میتواند از شواهد (دادهها ) تاثیر بپذیرد. به نظر میرسد که این ایده کلّی، زمینه ای استوار و موثر برای تمامی انواع حوزه ها-از عقلانیت روزمره تا عقلانیت علمی- است. هیوم در تقابل با این مطلب متذکر شد که با این حال، کاملا روشن است حتی با وجود شواهد بسیار گسترده به نفع یک فرضیه، نتیجه گیری اشتباه درباره فرضیه از شواهد، بیش از یک امکان صرف است. مثالهای دردناک و واقعی بسیاری برای صحت این تذکر هیوم وجود دارد. از قبیل بیماران از دست رفته بر اثر تشخیص های اشتباه پزشکی، و همچنین اشتباهات قضائی. بنابراین استدلال از طریق شواهد لزوما خطاپذیر است(کروپی ، 2015، ص2).
این دو بصیرت مبنائی شده اند برای تلاشهای بسیار گسترده نظریه های تایید در فلسفه دوران معاصر، با هدف ارائه مدل های قابل قبول استدلال غیرقیاسی . "تایید" اصطلاح مرکزی و فنی اغلب نظریه های تاییدِ ارائه شده است. و کمابیش قابل تعویض با اصطلاحات حمایت مشاهداتی، استقراء قوی و همانند اینها است(همان، ص2).
در منطق قیاسی نتیجه از مقدمات مستلزم میشود. و با معلوم بودن مقدمات، نتیجه یقینی است. بدین ترتیب، اگر مقدمات ما این باشند که "همه کلاغها سیاه اند." و "جورج یک کلاغ است."، با یقین "جورج سیاه است." نتیجه میشود. حال اگر به جای استدلال قیاسی، استدلال استقرائی را در نظر بگیریم، مقدمات ما عبارت اند از شواهد (e) که چند هزار کلاغ مشاهده شده اند، و همه سیاه بوده اند. به علاوه فرض کنیم که در حال بررسی فرضیه (h) مبنی بر اینکه "همه زاغ ها سیاه¬اند." و پیشگویی (i) مبنی بر اینکه "کلاغ مشاهده شده بعدی سیاه خواهد بود." هستیم. دیوید هیوم خاطر نشان کرد که-و این تذکر با منطق نوین مطابقت دارد- نه h و نه i منطقا از e نتیجه نمیشود. با این حال اگر چه e مستلزم h و i نیست، لیکن شهودا e قدری از h و d پشتیبانی میکند، آیا نمیتوان گفت که e جزئا مستلزم h و i است؟(گیلیز، 2000، صص29-30)
تاریخ نظریه های تایید، نشان دهنده تلاشی دشوار و پرفراز و نشیب بوده است. که مهمترین عواید این تلاش، نظریه های تایید همپلی(hempelian confirmation) ا، HD-تایید(hypothetico-deductivism confirmation)، و رویکرد بیزی از قبیل f-تایید(firmness- confirmation) و r-تایید(relevance-confirmation) است. لیکن طنز تلخ این است که هرقدر این نظریه ها با دشواری بیشتری به دست آمده باشند، مثال های فلسفی پیش پا افتاده تری آنها را از پای درآورده اند(همان، ص3).

@philosophyofscience
تعیین ناقص(UT)
Underdetermination

برادر کوچکتان 100 ریال با خود به خرید میبرد تا سیب و گلابی بخرد. قیمت هر سیب 10 ریال، و قیمت هر گلابی 20 ریال است. شما اطلاع ندارید که برادرتان دقیقا چه خریده است، اما میدانید که همه 100 ریال را خرج خرید این دو میوه کرده است. و البته مغازه دار کلاه بردار نیست، برادرتان هم خوب میتواند حساب و کتاب کند.
موارد فوق شواهدی هستند که در اختیار دارید. این شواهد تعداد زیادی فرضیه درباره نوع خرید برادرتان را ابطال میکند. برای نمونه فرضیه «خرید 20سیب و 30گلابی» منتفی است.
◀️اما با توجه به این شواهد، همه فرضیه ها منتفی نیستند.
این مجموعه شواهد تمامی فرضیه های زیر را حمایت میکند:
1. 5 گلابی
2. 4گلابی و 2سیب
3. 3گلابی و 4سیب
4. 2گلابی و 6سیب
5. 1گلابی و 8سیب
6. 10سیب
◀️به این وضعیت حمایت توامان چند فرضیه توسط شواهد، تعیین ناقص گفته میشود.

حال وضعیت کسی که اصرار دارد صرفا فرضیه1 درست است(یا انتخاب آن برتری دارد)، چون این فرضیه توسط شواهد حمایت میشود چیست؟
مسلما پاسخ خوشایندی برای این شخص نیست. چون وی را با عباراتی از قبیل متعصب، نادان و ...، توصیف خواهیم کرد.
اما همین وضعیت در علم و فلسفه وجود دارد.
طرفداران یک فرضیه علمی یا فلسفی، با اصرار بر اینکه شواهد تجربی، نشریه مورد نظر ایشان را حمایت میکند، اصرار دارند که نظریه منتخبشان درست است و باقی نظریات اشتباه اند.
حتی ممکن است دست به ساخت استدلالهائی از این قبیل ببرند:
1⃣فرضیه های ساده تر بهتراند. چون فرضیه1 تعداد کمتری گزاره مفروض دارد و ساده تر است، پس انتخاب این فرضیه ارجهیت دارد.(اصلا هم دقت نمیکند که فرضیه6 هم همین وضعیت را دارد)
2⃣فرضیه های با موجودات کمتر بهتراند. چون فرضیه1 تعداد کمتری موجود مفروض دارد، پس انتخاب این فرضیه ارجهیت دارد.
3⃣تا بحال چند بار با برادرم به خرید میوه رفته ایم و هر بار مشاهده کردم که با 100 ریال 5گلابی خریده است. پس همیشه 5گلابی میخرد.
(و اصلا توجهی به این سه نکته ندارد که اولا موارد خیلی بیشتری بوده که وی همراه برادر خود نبوده، دوما چند بار خرید 5گلابی، دلیل بر خرید همواره 5گلابی نیست، سوما وی همراه برادر خود بوده است و این همراهی میتواند بر انتخاب وی اثر بگذارد)
◀️اما مشخص است که این دو استدلال، تنها دلیل تراشی(آن هم دلیلهای بسیار بد در قالبی زیبا) برای ارجح دانشتن فرضیه ای است که عملا ارجحیتی ندارد.

نمونه های واقعیتر:
1⃣مکانیک کوانتوم استاندارد، مکانیک کوانتوم بوهمی:
آزمایشات تجربی این دو فرضیه فیزیک را به یک اندازه تایید کرده اند. و عملا این دو فرضیه در وضعیت تعیین ناقص نسبت به شواهد به سر میبرند.
اما طرفداران مکانیک کوانتوم استاندارد طوری این نظریه را تبلیغ میکنند که گوئی رقیب دیرنه اش مدتها است از میدان به در شده است.
2⃣جهان مادی، جهان بارکلی:
بارکلی، دومین فیلسوف مطرح تجربه گرائی و یک ریاضیدان با اهمیت در تاریخ ریاضی، نظریه ای را مطرح کرد که در آن جهان پیرامون ما از ماده ساخته نشده است. و البته تمامی مشاهدات و شواهد، همانطور که از جهان مادی حمایت میکند، از نظریه آیده آلیسم بارکلی نیز حمایت میکند.
و این دو نظریه در تعیین ناقص نسبت به یکدیگر بسر میبرند.
اما طرفداران ماده(ماتریالیستها) طوری این نظریه را نقل و نقد میکنند که گویی واقعا توانسته اند نظریه بارکلی را رد کنند، و هر کسی را که به جهان مادی اعتقاد ندارد را متعصب و بی خرد، و نظریه بارکلی را مسخره مینامند.
با این اوصاف مشخص است که چه کسی واقعا متعصب و بی خرد است.

⏪فرضیه های بسیار زیادی هستند که با توجه به شواهدی که در اختیار داریم، دارای وضعیت تعیین ناقص هستند. اما طرفداران هر کدام از این فرضیه ها طوری فرضیه مطلوب خود را تبلیغ میکنند که گویی به حقیقت دست یافته اند و باقی نظریه های رقیب از دور خارج شده اند.
برای اینکه فریب این نوع تبلیغات را نخوریم، تنها کافی است که مهارت منطقی و فلسفی خود را تقویت کنیم.
تقویت کنیم، چون همه انسانها این مهارتها را دارا هستند، و تنها نیاز به پرورش دارند.

@philosophyofscience
‍ 🎛"...پس زمان چیست؟ اگر کسی این سوال را از من بپرسد ، من می دانم که زمان چیست. اما اگربخواهم آن را برای او تشریح کنم، قادر به انجام اینکار نخواهم بود..."
🕰مارکوس اورلیوس اوگوستینوس(354-430م)[Saint Augustinus]


🕙تاریخچه ای کوتاه از تغییر درک ما از زمان

۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح

اولین فیلسوفان یونانی روی واقعیت گذر زمان بحث می کنند. هراکلیتوس اصرار می کند که بقا یک توهم است و همه چیز پیوسته در حال تغییر است، در مقابل پارمنیدس استدلال می کند که هستی بدون تغییر، زمان را یک توهم می سازد.

سال ۱۶۸۷

آیزاک نیوتن شاهکار علمی خود «اصول ریاضی فلسفه طبیعی» را منتشر می کند که در آن حالت هستی را از «زمان مطلق» ساخت. این جریان ها مستقل از تاثیرات، دقیقا با همان ابعاد در سراسر کیهان هستند.

سال ۱۹۰۵

آلبرت اینشتین نظریه نسبیت خاص خود را منتشر می کند که بر طبق آن زمان نسبی است، نه مطلق. او پیش بینی کرد زمانی که توسط یک ساعت در حال حرکت اندازه گیری می شود، زمانی که با یک ساعت ایستا مقایسه شود به نظر آرام تر حرکت می کند.

سال ۱۹۶۷

نظریه پرداز آمریکایی برایس دویت، از ایده های پیشنهاد شده توسط جان ویلرِ نظریه پرداز، برای ترکیب نظریه کوانتوم با نسبیت در یک معادله استفاده کرد که حالت کل دنیا را توضیح می دهد، این معادله نشان می دهد که زمان یک توهم است.

سال ۱۹۹۹

فیزیکدان و فیلسوف بریتانیایی جولیان باربور «پایان زمان» را منتشر می کند که کوشش می کند شکاف بین واقعیتِ یک دنیای بی انتها (همان طور که به وسیله معادله ویلر – دویت پیش بینی شد) و ادراک ما از گذر زمان از گذشته به آینده را به هم وصل کند.

سال ۲۰۱۳

پروفسور لی اسمولین «تولد دوباره زمان» را منتشر می کند که حالت زمان را واقعی می داند، همان طور که گذر زمان از گذشته به آینده اجازه می دهد به قوانین طبیعت تا به شکلی که امروز می بینیم استنتاج شوند.

@philosophyofscience
‍ 🌪دیوید هیوم(1711-1776م) فیلسوف اسکاتلندی و از مهمترین فیلسوفان مکتب تجربه‌گرایی (Empiricism) را به حق می‌توان فیلسوف شک نامید. وی استدلال‌های بسیار زیاد و موثری بر علیه شناخت، متافیزیک، دین و ... اقامه کرده است که می‌توان گفت تاکنون جوابهای کاملا قانع کننده‌ای به این تردیدها داده نشده است. مبنائی‌ترین این تردیدها، شک در استقراء است.

@philosophyofscience
فلسفه علم
‍ 🌪دیوید هیوم(1711-1776م) فیلسوف اسکاتلندی و از مهمترین فیلسوفان مکتب تجربه‌گرایی (Empiricism) را به حق می‌توان فیلسوف شک نامید. وی استدلال‌های بسیار زیاد و موثری بر علیه شناخت، متافیزیک، دین و ... اقامه کرده است که می‌توان گفت تاکنون جوابهای کاملا قانع کننده‌ای…
🔮دو شک هیوم و پاسخ به آنها❄️
✅اولین شک هیوم به این امکان باز میگردد که حتی با وجود شواهد بسیار گسترده به نفع یک فرضیه، آن فرضیه میتواند برقرار نباشد. مثالهای واقعی از خطاهای پزشکی و قضائی تا خطاهای معرفتی درباره قوانین و وقایع طبیعت، نشان میدهد که این شک هیوم تنها یک امکان صرف ناشی از پرچانگی فلسفی نیست. شکست قانون بقای پاریته P و CP، مشاهده قوهای سیاه پس از قرنها مشاهده بدون استثنا قو سفید، تنها نمونه هائی اندک از خیل عظیم خطاهای ثابت شده در استدلال استقرائی است.

حال با این امکان خطا در حاصل استدلال استقرائی چه کنیم؟ آیا این شک هیوم استدلال استقرائی را از اعتبار ساقط میکند؟ اما پاسخ این شک در خود شک نهفته است. در استدلال استقرائی برخلاف استدلال منطقی، نمیتوانیم صدق نتیجه را بدست آوریم. و البته چنین قصدی نیز نداریم.
◀️درصورتیکه استدلال استقرائی معطوف به صدق بکار گرفته شود، این اعتراض هیوم به خطاپذیری استقراء کاملا وارد است.

حال اگر بجای نسبت صدق دادن به نتیجه استدلال استقرائی، یک نسبت با قوت کمتر از صدق(همانند حمایت یا احتمال صدق) به نتیجه استقرا نسبت بدهیم که امکان خطا در نتیجه گیری بر اساس استدلال استقرائی را از بین نبرد، شک هیوم با این پذیرش خطاپذیری بی اثر میشود. همواره اصابت به هدف صدق، با اتخاذ «حمایت» یا «احتمال صدق مناسب فرضیه» بجای «صدق فرضیه»، الزامی نیست. این دقیقا همان کاری است که در نظریه های تایید(Confirmation theorys)، و همچنین توجیه باورها انجام میشود.

✅دومین شک هیوم به این نکته باز میگردد که آیا برای خود استدلال استقرائی، استدلال مناسبی میتوانیم بیابیم. یا هیچ توجیه عقلانی‌ای برای آن نمیتوانیم ارائه کنیم و در نتیجه باور ما به سودمندی استدلال استقرائی تنها یک ایمان کورکورانه است.
بطور خلاصه، اگر این استدلال برای استقراء، مبتنی بر استدلالی منطقی باشد، که دیگر استدلال استقرائی، استدلال استقرائی نیست. و اگر مبتنی بر یک استدلال استقرائی باشد بیانگر یک دور معرفتی است.
به شکل مفصلتر، هیوم استدلال میکند که ما نمیتوانیم برای باور خودمان به استدلال استقرائی دلیل مناسبی اقامه کنیم. وی میگوید که پیش فرض هرگونه اقامه دلیل به نفع استدلال استقرائی، فرض «یکنواختی طبیعت» است. کافی است تمامی استدلالهای استقرائی که در معرفت روزمره و همچنین معرفت علمی بکار میبریم را بیاد آوریم. در این استدلالهای استقرائی این فرض که «عناصر آزمایش نشده یک مجموعه-به لحاظ خصوصیات مورد بحث-، همان(یا شبیه) عناصر آزمایش شده آن مجموعه است.» بکار رفته است. حال آیا میتوان این فرض یکنواختی طبیعت را اثبات کرد؟
از آنجائیکه امکان وجود جهانی با عدم یکنواختی طبیعت را تصور-و فرض بدون همراهی تناقض- کنیم، اثبات منطقی برای فرض یکنواختی طبیعت وجود ندارد. از طرف دیگر به دنبال دلیل تجربی رفتن برای فرض یکنواختی طبیعت نیز بیفایده است. زیرا استدلالی از قبیل «فرض یکنواختی طبیعت تاکنون همواره صحیح بوده است، پس در آینده نیز صحیح خواهد بود.» تنها یک استدلال استقرائی دیگر، و در نتیجه یک مصادره به مطلوب است.
به عبارت دیگر صحت نتیجه یک استدلال استقرائی نه قابل اثبات و نه قابل توجیه مناسب است. به صورت دقیقتر، حکم استقراء مبنی بر حمایت یا افزایش احتمال صدق یک فرضیه، خود بر چه اساسی استوار است؟ آیا میتوان آن را اثبات کرد، یا احکام استقراء را تنها از روی ایمان کورکورانه میپذیریم؟
◀️جواب این شک نیز همانند شک قبلی، به این نکته وابسته است که استقرا را با چه هدفی بکار میبندیم. در صورتیکه استدلال استقرائی معطوف به صدق باشد، این اعتراض هیوم کاملا وارد است. اما اگر استدلال استقرائی را معطوف به صدق بکار نبریم چه؟
درصورتیکه حکم استقرا، یک حکم کیفی باشد، باز هم پشتوانه‌ای برای اثبات حکم استقراء در دست نداریم. و اعتراض هیوم همچنان پابرجا خواهد ماند.
🏆اما درصورتیکه حکم استقرا کمّی باشد، پشتوانه نظریه ریاضی احتمالات را برای اثبات حکم استقراء در دست داریم.
و بنابراین این امکان که بتوانیم یک حکم کمّی استقرا را اثبات کنیم برقرار است. و درصورتیکه بتوانیم واقعا به این اثبات دست پیدا کنیم، توجیه مناسبی برای استقرا خواهیم داشت. و اینچنین نخواهد بود که نتوانیم ارزش معرفتی استدلال استقرائی را اثبات کنیم و تنها یک باور کورکورانه به استقراء داریم.
اینجا است که ارزش شرط هفتم موفقیت نظریه‌های تایید خود را نمایان میکند. و نظریه‌های تاییدی که نمی‌توانند شرط هفتم موفقیت نظریه تایید را ارضا کنند، در مواجهه با شکهای هیوم با شکست روبه رو میشوند. و اگر نخواهیم روش «تحمل کردن و دم نزدن» را در برابر شک دوم هیوم پیش بگیریم، این نظریه های تایید به حق باید به کناری نهاده شوند.
⏪شرط هفتم موفقیت یک نظریه تایید: اگر نظریه تایید حاوی عنصر "افزایش احتمال صدق" باشد، بتواند این افزایش احتمال صدق را اثبات کند. اما این شرط به این معنی نیست که نظریه های تایید کیفی، بدون اثباتِ حکم نهایی ارزیابی فرضیه توسط شواهد، معتبر هستند.

@philosophyofscience
[1]
💎نقشي که آلبرت انيشتين در باز آفريني درک ما از فيزيک مدرن ايفا کرد نقشي استثنايي است دوران او دوران تغييرات بزرگ فيزيک بود. هم عصري او با چهره هاي برجسته فيزيک همچون بوهر، هايزنبرگ، پلانک و بسياري ديگر که سيماي آنها را مي توان در تصوير معروف به جاي مانده از کنفرانس سالوي ديد، باعث شد تا دوران طلايي فيزيک جهان در حالي شکل بگيرد که اين دوران نه تنها باعث تغييرات جدي در فيزيک شد که بنيان هاي انديشه اي را نيز به تغيير واداشت. جهان جديدي که انيشتين و همکارانش به مردم معرفي کردند نيازمند شناخت جديدي بود و همين شناخت جديد بود که در ديدگاه هاي فيزيکي و فلسفه توضيح دهنده غلم تغييرات بنيادي ايجاد کرد اگرچه فقط دست آوردهاي انيشتين نبود که به طور غير مستقيم مورد استفاده قرار گرفت تا فلسفه علم را تغيير دهد که خود او نيز در اين ميان نقشي مهم را ايفا کرد.

آلبرت انيشتين(1879 تا 1955) را برجسته ترين فيزيکدان قرن بيستم مي دانند. نقشي که او در باز آفريني درک ما از فيزيک مدرن ايفا کرد استثنايي است. دوران او دوران تغييرات بزرگ فيزيک بود. هم عصري او با چهره هاي برجسته فيزيک همچون بوهر، هايزنبرگ، پلانک و بسياري ديگر که سيماي آنها را مي توان در تصوير معروف به جاي مانده از کنفرانس سالوي ديد، باعث شد تا دوران طلايي فيزيک جهان در حالي شکل بگيرد که نه تنها باعث تغييرات جدي در فيزيک شود که بنيان هاي انديشه را دگرگون کند. جهان جديدي که انيشتين و همکارانش به مردم معرفي کردند نيازمند شناختي جديد بود و همين شناخت جديد بود که در ديدگاه هاي فيزيکي و فلسفه توضيح دهنده علم تغييرات بنيادي ايجاد کرد. اگرچه فقط دست آوردهاي انيشتين نبود که به طور غير مستقيم مورد استفاده قرار گرفت تا فلسفه علم را تغيير دهد که خود او نيز در اين ميان نقشي مهم ايفا کرد؛ نقشي که هنگام ياد کردن از انيشيتن کمتر به تأثير آن در فلسفه علم اشاره مي کند. گرچه نقشي که وي در فلسفه علم قرن بيستم داشت چندان کم اهميت تر از نقش او در فيزيک نبود. فلسفه شخصي و خاص او در علم ترکيب اصيلي بود از عناصري که از منابعي مانند مکتب نوکانتي، قراردادگرايي(conventionalism) و تجربه گرايي منطقي(logical empiricism) استخراج کرده بود. ويژگي بارز اين ديدگاه او، ترکيب نويني بود که از واقع گرايي و شکلي از underdeterminationist از تجربه گرايي الهام مي گرفت. از نکات مهم در اين باب اين است که شيوه تفکر فلسفي انيشتين ابتدا خود را در کارها و دست آوردهاي فيزيکي وي نشان مي دهد و از سوي ديگر اين تعاملات از آنجايي اهميت دارند که بر انديشه هاي ديگر فلاسفه علم قرن بيستم و به ويژه موريس شليک و هانس رايشنباخ تأثير داشته اند.

1⃣آيا انيشتين از نظر معرفت شناسي يک فرصت طلب(Opportunist) بود؟

در اواخر سال1944، آلبرت انيشتين نامه اي از يک فيلسيوف علم جوان آمريکايي-آفريقايي تبار به نام رابرت تورنتون دريافت کرد. او تازه دکتراي خود را زير نظر هربرت فيگل در مينه سوتا گرفته بود و کار تازه اي را در آموزش فيزيک در دانشگاه پورتو ريکو آغاز کرده بود. در اين نامه او از انيشتين تقاضا کرده بود تا چند کلمه اي در حمايت از تلاش هاي او براي وارد کردن هر مقدار ممکن از دروس فلسفه علم به درس هاي رسمي فيزيک مدرن که او قصد داشت در بهار بعدي تدريس کند، بنويسد. اين پاسخ انيشتين به درخواست او بود: «من کاملاً با شما در باره اهميت و ارزش هاي آموزشي روش شناسانه و تاريخ و فلسفه علم موافقم. بسياري از مردم در دوران ما -حتي دانشمندان حرفه اي– از نظر من انسان هايي هستند که هزاران درخت را ديده اند اما هيچ گاه يک جنگل را مشاهده نکرده اند. دانستن پيش زمينه هاي تاريخي و فلسفي يک موضوع به افراد آن بينش مستقل و فارغ از پيش قضاوت هايي را مي دهد که اغلب دانشمندان از نبود آن در رنجند. اين استقلال که با بينش فلسفي حاصل مي شود –از ديدگاه من– مشخص کننده خط افتراق يک متخصص با يک صنعت گر صرف و مشخص کننده يک جستجوگر واقعي حقيقت است.» (Einstein to Thornton, 7 December 1944, EA 61-574)
@philosophyofscience
سازمان سنجش در خبری فوری اعلام کرد، کنکور دکتری مجددا به زمان دیگری موکول شد.
فلسفه علم
[1] 💎نقشي که آلبرت انيشتين در باز آفريني درک ما از فيزيک مدرن ايفا کرد نقشي استثنايي است دوران او دوران تغييرات بزرگ فيزيک بود. هم عصري او با چهره هاي برجسته فيزيک همچون بوهر، هايزنبرگ، پلانک و بسياري ديگر که سيماي آنها را مي توان در تصوير معروف به جاي مانده…
[2]
اعتقاد انيشتين را درباره فلسفه علم که آن را در طي چند دهه گفته است، مي توان به کمک شواهدي از گفته هاي خود او که کم و بيش همين موارد را تکرار کرده است دريافت. وي در سال 1916 در يادداشتي براي يادبود ارنست ماخ، فيزيکدان و فيلسوفي که انيشتين به نوعي مديون او بود نوشت: «چه اتفاق مي افتد که دانشمندي که خودرا وقف دانش طبيعي کرده است دغدغه هاي معرفت شناسانه پيدا مي کند؟ آيا هيچ کار با ارزش تري در زمينه تخصصي او وجود ندارد؟ من شنيده ام که بسياري از همکارانم اين موضوع را مطرح مي کنند و در بسياري ديگر از مواقع نيز اين موضوع را حس کرده ام که آنها هم چنين احساسي دارند. وقتي به دانشجويان مستعدي فکر مي کنم که با آنها در طول دوره تدريسم سر و کار داشته ام، کساني که خود را نه تنها با قوه دقت نظرشان که بر مبناي استقلال در قضاوتشان تعريف مي کنند، مي توانم درک کنم که چرا علاقه زيادي به مباحث معرفت شناسانه دارند. آنها با رضايت خاطر به بحث درباره اهداف و روش هاي علم مي پردازند و در دفاع سرسختانه از نظراتشان، صراحت بي نظيري از خود نشان مي دهند که گوياي اهميت موضوع براي آنها است و در واقع کسي نبايد از اين موضوع تعجب کند.» (Einstein 1916, 101)

اما چگونه ممکن است که عادت فلسفي باعث به وجود آمدن استقلال در قضاوت دريک ذهن فيزيکي شود؟ انيشتين اين گونه توضيح مي دهد: «مفاهيمي که ثابت مي شود در نظم بخشي مسائل کارآمد هستند به سادگي آنچنان مرجعيت و قدرت تأثير گذاري و اتوريته اي پيدا مي کنند که گاه فراموش مي کنيم آنها منشأ زميني دارند و آنها را به عنوان پديده هايي غير قابل جايگزيني به شمار مي آوريم. بنابراين آنها خود را ضروريات انديشه يا مفاهيم اوليه جا مي اندازند و اغلب اوقات ممکن است مسير پيشرفت هاي علمي تحت تأثير چنين اشتباهاتي سخت و صعب العبور شود.

به همين دليل بررسي و تحليل آنها و نشان دادن شرايطي که در آن سودمندي اين مفاهيم مورد قضاوت قرار گرفته است و به آن وابسته است و نحوه رشد و توسعه آنها در بيرون از فضاي آزمون وقت گذراني و کاري بي حاصل به شمار نمي رود.

با اين فرآيند است که آن اتوريته و تحميل مفاهيم شکسته مي شود و اگر نتوانند از پس مشروعيت آزمايي خويش، برآيند، کنار گذاشته مي شوند. اگر کارآيي آنها در مواردي نادرست باشد تصحيح مي شوند و يا با موارد جديد جايگزين مي شوند و گاه نيز سيستم جديدي بنا مي شود که ما به هر دليل آن را بر اولي ترجيح مي دهيم.»(انيشتين 1916و102)

بنابراين جاي تعجب نيست که انيشتين به تحليل انتقادي ماخ از مفهوم نيوتوني فضاي مطلق -مفهومي که خود ماخ آن را روش تاريخي انتقادي فلسفه تحليلي ناميده بود- استناد کند. جايگاه فلسفه در فيزيک پيش زمينه اي بود که انيشتين بارها بدان مراجعه مي کرد و مشخص است که براي انيشتين مفهومي با نهايت اهميت به شمار مي رفته است. گاه او در اين زمينه برخورد متواضعانه تري در پيش مي گرفت نظير خطابه اسپنسرش که بارها مورد بازگويي قرار گرفته و در سال1933 ايراد شده است: «اگر شما مي خواهيد از يک فيزيکدان نظري درباره روش هايي که او استفاده مي کند چيزي ياد بگيريد مي توانم اين نصيحت را به شما بکنم که به کلمات و گفتار او گوش نکنيد بلکه يافته هاي او را بيازماييد. براي کاشفان اين حوزه، ساختار تخيلات او بسيار ضروري به نظر مي رسد و بسيار طبيعي است که او آنها را نه به عنوان ابداعات ذهن خود که به عنوان واقعيت هاي بديهي معرفي کند.»

البته انيشتين بيشتر اوقات موضع همراه با اعتماد به نفس بيشتري مطرح مي کرد نظير آنچه سه سال بعد در نامه اي به فيزيک و واقعيت نوشت: «اغلب گفته مي شود -و قطعاً اين گفتار بدون توجيه هم نيست- که انسان اهل علم، فيلسوف ضعيفي است. در اين صورت چرا نبايد اين کار براي فيزيک دانان درست باشد که بگذارند فلاسفه به فلسفه بافي خود بپردازند و وارد حوزه آنها نشوند؟ چنين چيزي شايد زماني درست بود که فيزيک دانان باور داشتند که در مرکز سيستمي از مفاهيم بنيادي قرار دارند که به خوبي بنا شده و امواج شک و ترديد هيچ گاه نمي تواند آسيبي به اين باورها برساند. اما چنين چيزي ديگر در زماني مانند الان که هر باور بنيادي فيزيکي تبديل به مفاهيم احتمالاتي شده است درست نيست. در اين زمان که آزمايش ها و تجربه ها ما را وادار مي کند تا به جستجوي بنيان هاي جديدتر و مستحکم تر بپردازيم، فيزيکدانان ديگر نمي توانند خود را به سادگي تسليم فيلسوف منتقد نظري کنند که بر نظريات بنيادي نقد وارد مي کند. براي او بهتر از هر کسي مشخص است و خود فيزيکدان بهتر از هر شخصي مي تواند اين موضع را درک کند که کجاي کار درست نيست و کجاي اين کفش پاي او را مي زند. براي جستجوي بنياد هاي جديد، فيزيکدان بايد سعي کند در ذهن خود اين موضوع را روشن سازد که مفاهيمي که با آنها سر و کار دارد تا چه حد براي کاربردي که او مد نظر دارد کارآمد و ضروري هستند.» (Einstein 1936, 349)
👍1
🔻عبدالسلام؛ نابغه مسلمانی که فراموش شد

🔹سال ۱۹۷۹، محمد عبدالسلام، دانشمند پاکستانی، نوبل فیزیک را برد. تحقیقات او در تعریف نظریه فیزیک ذرات بسیار مهم بود. کار عبدالسلام به نوعی مقدمه کشف هیگز بوزون بود - ذره‌ای که جرم ذرات دیگر از آن می‌آید و بالاخره در سال ۲۰۱۲ رویت شد.

مطلبی بخوانید در این باره از ابیگیل بیل، روزنامه‌نگار

https://bbc.in/306ZNzY
فلسفه علم
[2] اعتقاد انيشتين را درباره فلسفه علم که آن را در طي چند دهه گفته است، مي توان به کمک شواهدي از گفته هاي خود او که کم و بيش همين موارد را تکرار کرده است دريافت. وي در سال 1916 در يادداشتي براي يادبود ارنست ماخ، فيزيکدان و فيلسوفي که انيشتين به نوعي مديون…
[3]
اما ما از يک فيزيکدان – فيلسوف چه نوع فلسفه اي را انتظار داريم؟ چيزي که نبايد از فيزيکداني که از استعداد و توانايي هاي فلسفي براي کمک گرفتن در حل مسايل بنيادي فيزيک استفاده مي کند، انتظار داشت يک فلسفه ساختارمند و سيستماتيک است: رابطه متقابل معرفت شناسي و علم مسأله قابل توجهي در اين حوزه است. آنها به هم وابسته اند. معرفت شناسي بدون ارتباط با علم به طرحي تهي و خالي بدل مي شود. علوم بدون معرفت شناسي – اگر اساساً بتوان چنين چيزي را قابل تصور دانست– ابتدايي و آشفته خواهند بود. اگرچه به محض اينکه معرفت شناس که به دنبال سيستم واضح و مشخصي است نبرد خود را براي تثبيت چنين سيستمي آغاز کند، ناچار خواهد شد مفاهيم تفکرات علمي را به شکلي تعبير کند که در سيستم او جاي بگيرند و ديگر مفاهيمي را که در سيستم ساخته او وجود ندارند به دور بياندازد. دانشمند اما نمي تواند تلاش خود را براي ساخت سيستمي معرف شناسانه تا اين حد توسعه دهد. او با رضايت کامل تحليل مفاهيم معرفت شناسانه را مي پذيرد اما شرط اضافي که او قايل مي شود اين است که اين مفاهيم و سيستم بايد با داده هاي تجربي هماهنگ شده باشد و اين شرط اضافي اجازه نمي دهد او به عنوان فيزيکدان بيش از اندازه بر ساختار جهان مفاهيم ساخته خودش پافشاري کند. از اين رو او در ديد يک معرفت شناس ساختارگرا و نظام مند به شکل گونه اي فرصت طلب بي پروا جلوه مي کند:«او تا زماني که در تلاش براي توصيف جهان مستقل از تأثير احساسات و ادارکات شخصي خود است يک واقع گرا(رئاليست) تلقي مي شود تا جايي که به مفاهيم و نظريه ها به عنوان ابداعات آزادانه روح بشر(و نه حاصل انشقاق منطقي از يافته هاي تجربي) نگاه مي کند يک ايده آليست است و تا جايي که مفاهيم و نظرياتش را تنها براي توجيه تجهيز آرايه اي منطقي از رابطه ميان آزمون هاي حسي به کار مي گيرد، يک پوزتويست است. همچنين ممکن است او را بتوان يک افلاطوني يا فيثاعورثي به شمار آورد تا زماني که او ديدگاه ساده گرايي منطقي را به عنوان ابزاري ضروري و کارآمد در تحقيقاتش به کار بگيرد.». (Einstein 1949, 683–684)

اما آنچه از ديد يک معرفت شناس ساختارگرا و نظام مند به عنوان فرصت طلبي محض نمود پيدا مي کند از سوي ديگر ممکن است از ديد فيزيکداني نظير انيشتين که خود درگير اين داستان است به عنوان تفکر انتقادي درباره بنيان هاي نظري مطرح و معرفي شود. براي انيشتين، هدف اين تفکر انتقادي اين بود که پس از نسبيت عام، بنياد و نظريه اي واحد و يکپارچه براي فيزيک بسازد و اين تلاشي بود که انيشتين در آن شکست خورد. اما پيگيري و ثباتي که در تلاش براي اين کار نشان داد، باعث شد تا فلسفه علم نيز دست در دست پروژه اي علم رشد کند و به پيش برود. البته در سير تفکر فلسفه علم انيشتين از ابتدا تا انتها مفاهيمي کليدي وجود داشت که نقشي مرکزي را در فلسفه علم او بازي کردند. ايده هايي درباره اينکه انيشتين حتي در هنگامي که به عميق ترين درک ها و تأثيرات آن دست پيدا مي کرد از خود اندکي شک نشان مي داد. اگر قرار باشد فهرستي از اين نمونه ها را آماده کنيم بايد بر5 مورد تأکيد کنيم که در روند فکري انيشتين به چشم مي خورد»

- ه Undertetermination در انتخاب نظريه بر مبناي مدارک

- سادگي و انتخاب نظريه

-ه Univocalness در معرفي نظري طبيعت

- واقع گرايي و تفکيک پذيري

- تفاوت ميان نظريات ساختاري و نظريات اصولي
فلسفه علم
[3] اما ما از يک فيزيکدان – فيلسوف چه نوع فلسفه اي را انتظار داريم؟ چيزي که نبايد از فيزيکداني که از استعداد و توانايي هاي فلسفي براي کمک گرفتن در حل مسايل بنيادي فيزيک استفاده مي کند، انتظار داشت يک فلسفه ساختارمند و سيستماتيک است: رابطه متقابل معرفت شناسي…
[4]
درتأکيد بر پيوستگي و انسجامي که در توسعه نظريه فلسفه علم انيشتين وجود دارد مي توان موضوع را به اشاره و کمک از افرادي مانند جرالد هولتون پي گرفت که ادعا مي کرد شکافي فلسفي را در ميانه دهه 1910 پيدا کرده است. شکافي که مسيرش شامل تغيير روش از نوعي همراهي براي يک پوزتويسم ضد متافيزيک و به سوي يک واقع گرايي علمي روشن است. هولتون مشاهده مي کرد که اين چرخش عملاً با ادعاي انيشتين در باب تفاوت هستي شناسي نسبيت عامّ و خاص آغاز شده است. جايي که بيان مي کرد نسبيت عامّ بر خلاف نسبيت خاص نيازمند يک هستي شناسي واقع گرايانه است. در اين بين بايد درباب نکته اي مهم بحث کرد و آن اينکه برخلاف تصور بسياري انيشتين هيچ گاه يک پوزتويست تند و تيز مانند ماخ نبود. و البته هيچ وقت هم يک واقع گراي علمي نبود حداقل نه آن گونه که از واژه واقع گرايي علمي در اواخر قرن بيستم استخراج مي شود. انيشتين نظريات علمي را مي پذيرفت تا بتواند اعتبار تجربي آنها را در اختيار داشته باشد اما او يک پوزتيويست نبود. و اگر چه نظريات علمي را براي توصيف وقايع فيزيکي قبول مي کرد اما يک واقع گراي علمي نبود. از آن گذشته ديدگاه او در مورد هر دو از ابتدا تا انتهاي دوره فعاليتش تقريباً ثابت ماند. درباره اينکه چرا انيشتين خود را يک واقع گرا نمي پنداشت بارها خود او در اين زمينه تصريح کرده بود اما اينکه چرا نبايد او را يک پوزيتيويست به شمار آورد نيازمند توضيح مختصري است به ويژه اينکه در بين مردم بسيار جا افتاده است که انيشتين حداقل در دوره جواني اش همدلي بيشتري با پوزتويسم داشته است. (for a fuller discussion, see Howard 1993).

اينکه انيشتين بعدها پوزتويسم را انکار کرد جاي شکي ندارد. بسياري از نقل قول هاي او حداقل از دهه1920 تا پايان زندگي اش به صراحت اين موضوع را بيان مي کند در1946 او به توضيح اين مسأله پرداخت که چه چيزي را در انديشه ماخ خطايي اصيل مي دانسته است: او ضرورت طبيعت سازنده و سوداگرانه هر نوع طرز تفکر و به خصوص تفکر علمي را در جايگاه درست خود قرار نداد و در نتيجه دقت نظري را در آنجا که کاراکتر ساختارگرايانه و متفکر آن آشکار مي شد، قرباني کرد نظير آنچه در نظريه جنبشي اتم ها اتفاق افتاد. آيا انيشتين در اين گفته جهت گيري فلسفي دوران جواني خود را نيز مورد نقد قرار مي دهد؟ مثالي که انيشتين در اينجا ارائه مي دهد باعث مي شود تا چنين برداشتي به شدت غير قابل امکان باشد. چرا که يکي از اهداف اصلي انيشتين در دوران ابتدايي کاري اش بر روي حرکت براوني اين بود که به طور دقيق بتواند واقعيت اتم ها را اثبات کند. اين چيزي بود که در آن زمان مورد ترديد و شک دانشمندان و متفکران سرشناسي نظير ماخ و ويلهلم اوستفلد قرار داشت: هدف اصولي من در اين موضوع اين بود که حقايقي را پيدا کنم که تا حد امکان وجود اتم ها با اندازه تعريف شده را اثبات مي کرد... توافق اين نظريات با آزمايش ها و به همراه تعييني که پلانک از ابعاد مولکول ارائه داده بود و از طريق قانون تابش در دماهاي به آن دست پيدا کرده بود، باعث شده بود تا شکاکان را در باره واقعي بودن اتم ها قانع کند. کساني که تعدادشان بسيار هم زياد بود(اوستفلد، ماخ). (Einstein 1946, 45, 47)

در اين صورت پس چرا اين موضوع اين قدر جا افتاده است که انيشتين در دوران ابتدايي کاري اش با پوزتويست ها همراهي داشته است؟
فلسفه علم
[4] درتأکيد بر پيوستگي و انسجامي که در توسعه نظريه فلسفه علم انيشتين وجود دارد مي توان موضوع را به اشاره و کمک از افرادي مانند جرالد هولتون پي گرفت که ادعا مي کرد شکافي فلسفي را در ميانه دهه 1910 پيدا کرده است. شکافي که مسيرش شامل تغيير روش از نوعي همراهي…
[5]
يکي از دلايلي که به کرات از آن به عنوان گرايش انيشتين جوان به پوزتويسم ياد شده است نقد انيشتين از مفهوم هم زماني از راه دور در مقاله سال1905 در باب نسيت خاص او بود. انيشتين در آنجا از ناظرها صحبت مي کند. اما به شکل معرفت شناسانه طبيعي که آن را مي توان جايگزين چهارچوب مرجع لَخت کرد. چيزي که درباره هم زماني انيشتين را آزار مي داد اين نبود که از نظر مشاهداتي اين اتفاق غير قابل دستيابي است بلکه اين بود که اين مسأله نيامند درگير کردن دو متغير دلخواه بود يکي در انتخاب چهارچوب مرجع لخت و ديگري در انتخاب شرايطي که در چهارچوب زمان ميان رفت و برگشت يک پرتو نور ميان دو ناظر ساکن وجود دارد. همچنين انيشتين الکتروديناميک کلاسيک ماکسولي را براي وجود تقارن به شکلي که توضيح مي داد مقصر مي دانست. اين نظريه توضيح مي داد که القاي الکترومغناطيسي بستگي به آن دارد که آهن ربا يا سيم پچ کدام يک در حالت سکون و استراحت باشد. اگر تأثير هر يک از اين دو حالت يکسان است –برقراي جريان درون سيم پيچ– انيشتين مي پرسيد پس چرا بايد دو توضيح متفاوت براي آن ارائه کرد؛ اينکه يک ميدان الکتريکي در مجاورت مغناطيس در حال حرکت ايجاد شده يا يک نيروي محرک الکتريکي(الکتروموتيو) به وجود آمده در يک رساناي در حال حرکت درون يک ميدان مغناطيسي ثابت؟ در هر صورت با اطمينان مي توان گفت فارغ از اينکه ميدان در حال حرکت است يا ثابت است فرقي براي ناظر ما ندارد اما مسأله از ديد انيشتين اين بود که اين تقارن داراي دو توضيح متفاوت است. بدين ترتيب مي توان ديد که حتي انيشتين جوان هم پوزتويست نبوده است.

نخستين نسل تجربه گراهاي منطقي بخشي از مشروعيت خود را با اين ادعا کسب کردند که انيشتين يکي از همراهان آنها بوده است. شايد بتوان آنها را به واسطه اينکه نيروي زيادي را در تفسير استدلال هاي خارج از چهارچوب گذاشتند بخشيد. اما ما توضيح بهتري مي توانيم ارائه کنيم. فلسفه علم انيشتين يک ترکيب اصيل بود که از منابع فلسفي بسياري الهام مي گرفت؛ از نوکانتي گرفته تا تجربه گرايي ماخ و سنت گرايي دوهمي. متفکران و جنبش هاي ديگر و به ويژه تجربه گرايي منطقي از همين منابع نشأت گرفته اند. اما انيشتين اين قطعات را بر اساس اهميتي که براي آنها قائل بود و به شکلي متفاوت از افرادي مانند موريس شليک، هانس ريشنباخ و رودلف کارناپ کنار هم گذاشت و بر سر اينکه کدام يک از آنها درست مي گويد چند دهه به بحث با ايشان پرداخت. درک اينکه انيشتين چگونه اين قطعات پازل را کنار هم قرار داده است نه تنها نوري بر مفاهيم فلسفي مؤثر بر دست آوردهاي علمي او خواهد افکند بلکه چشم انداز وسيع تري از تحول فلسفه علم قرن بيستم را ارائه مي کند.

@philosophyofscience
فلسفه علم
[5] يکي از دلايلي که به کرات از آن به عنوان گرايش انيشتين جوان به پوزتويسم ياد شده است نقد انيشتين از مفهوم هم زماني از راه دور در مقاله سال1905 در باب نسيت خاص او بود. انيشتين در آنجا از ناظرها صحبت مي کند. اما به شکل معرفت شناسانه طبيعي که آن را مي توان…
[6]
7️⃣آلبرت انيشتين؛ فيلسوفِ فيزيکدان

تأثير انيشتين بر فلسفه علم قرن بيستم قابل مقايسه با تأثير او بر فيزيک قرن بيستم است. چه طور چنين چيزي ممکن شده است؟ يک توضيح به تاريخ نظام مند و تاريخچه سازمان دهي که هم در فيزيک نظري و هم در فلسفه علم وجود دارد اشاره مي کند. هر يک از آنها در دامنه و حوزه خودشان نوع جديدي از تفکرات را در اواخر قرن نوزدهم تجربه کردند و هر يک از آنها در نهايت در اوايل قرن بيستم توانستند حاشيه امنيتي براي پايه هاي خود به وجود آورند. به روشي نادر دو جنبش به يکديگر کمک رساندند. فلاسفه علم به مشروعيت بخشي فيزيک نظري کمک کردند و اين کار را با قرار دادن مفاهم درخشان شناختي علم در نظرياتشان انجام دادند فيزيکدانان نظري نيز به مشروعيت فلسفه علم کمک کردند و اين کار را با فراهم آوردن تحليل هاي نويني بر مواردي که به سرعت درک ما را از طبيعت و جايگاه انسان در کيهان تغيير مي داد انجام دادند. در برخي از موارد اين کمک ها حتي صريح تر و مستقيم تر هم بوده است. مثلاً زماني که انيشتين و ماکس پلانک در نيمه دهه بيستم در دپارتمان فيزيک دانشگاه برلين کرسي فلسفه علم براي دايشنباخ تأسيس کردند و بايد به ياد بياوريم که فيزيکداناني چون ماخ و لوديگ بولتزمن بودند که براي نخستين بار کرسي هاي فلسفه علم دانشگاه وين را در آغاز قرن جاري بر عهده گرفتند. زاويه ديگري که مي توان از طريق آن به توضيح چگونگي اهميت هم زمان انيشتين به عنوان فيزيکدان-فيلسوف پرداخت اين است که به تحصيلات فيزيکدانان جوان هم دوره انيشتين نگاه کنيم. اين فقط انيشتين نبود که در دوره جواني مطالعات گسترده اي در خصوص فلسفه به طور عامّ و فلسفه علم به طور خاص داشت در واقع از اين ديدگاه او با ديگر فيزيکدانان هم عصرش تفاوت چنداني نداشت به طوري که حتي حلقه فيزيک دانشگاه او درسي با عنوان نظريه تفکرات علمي را الزامي کرده بود. اما سؤالي که مي توان مطرح کرد و بايد پرسيد اين بود که چطور عادت تفکر و نگاه فلسفي باعث شد انيشتين و هم دوره اي هاي او نگاهي متفاوت به جهان داشته باشند و اينکه فلسفه چگونه توانست ديدگاه هاي آنان را به خوبي تحت تأثير قرار دهد. تا فلسفه و فيزيک از ديد آنها چندان جدا از هم قرار نگيرد.
منبع: بخشهای 1 و 7 از:
http://plato.stanford.edu/entries/einstein-philscience/

ترجمه: پوریا ناظمی
http://www.ettelaathekmatvamarefat.com/new/index.php?option=com_content&view=article&id=340:1390-04-04-19-53-55&Itemid=29

@philosophyofscience