فلسفه علم
7.81K subscribers
886 photos
115 videos
396 files
1.5K links
مطالب فلسفه تحلیلی و موضوعات فلسفه علم

این کانال تلاشی برای عمومی کردن مفاهیم فلسفه علم در جامعه ایرانی است.

برای ارتباط با Admin با آیدی @mmasiha1988 و درج تبلیغات میتوانید با کانال @adsphilosophy1 در ارتباط باشید.
Download Telegram
فلسفه علم
۲) کسانی هستند که می گویند فلسفۀ تجربی درواقع می‌تواند مساهمت‌های مهمی در پروژۀ تحلیلی داشته باشد. این فیلسوفان معمولاً به‌دنبال یک پژوهشِ همکارانه هستند که متضمن برخی از انواع آزمایش است، اما همین‌طور تأملاتِ نظری‌ای را نیز دربرمی‌گیرد که به‌طور سنتی نقشی…
شاید ادعا این است که تحقیق دربارۀ بنیادی‌ترین مفاهیمی که مردم از آن‌ها استفاده می‌کنند تا خود و جهانشان را بشناسند واقعاً «فلسفه» به حساب نمی‌آید. اما این ادعا کمی مأیوس کننده و عجیب به نظر می‌رسد. این‌گونه نیست که فیلسوفان تجربی درگیرِ مسائلی هستند که شدیداً با مسائل سنتی فلسفی متفاوت‌اند. درحقیقت، تاریخِ فلسفۀ تجربی دقیقاً در مقابل این قرار می‌گیرد. در بیشترِ تاریخِ فلسفه، پرسش‌ها دربارۀ ماهیت بشر و ماهیت شناخت مطلقاً اساسی در نظر گرفته شده‌اند. بعد، برای مدتی نسبتاً کوتاه، فیلسوفان این پرسش‌ها را برای پرداختن به مسائلی که فنی‌تر بودند کنار گذاشتند. فلسفۀ تجربی اکنون می‌کوشد تا به مسائل سنتیِ فلسفه بازگردد؛ مسائلی که چنین نقشِ اساسی‌ای در کارهای افلاطون، ارسطو، و بسیاری از پسینیانِ آن‌ها بازی می‌کرد.
به نظر شدیداً غیرمحتمل می‌رسد که مخالفانِ فلسفۀ تجربی به‌معنای دقیق کلمه این مسائل را به‌لحاظ فلسفی بی‌اهمیت تلقی کنند. فرضیۀ رضایت‌بخش‌تر این است که آن‌ها درواقع چیزِ متفاوتی در ذهن دارند، اما ماهیتِ غیررسمی و قطعه‌قطعۀ این بحث باعث دشواری‌هایی در رسیدن به ارتباطی موفق شده است. با کمی شانس، کارهای آینده در این محدوده، بحث‌ها را واضح‌تر خواهد کرد.
[8]

این مقاله ترجمه‌ای است از:
Knobe, Joshua. "Experimental philosophy." Philosophy Compass 2.1 (2007): 81-92


منبع:
http://tarjomaan.com/vdch.mnqt23nkvftd2.html

@philosophyofscience
نگاهی فلسفی به محصولات غذایی اصلاح ژنتیکی شده
🎓 مدرسه بین‌المللی فلسفه و علوم شناختی: رویکردهای 4E(بدنمندانه)

🗓 ۱۹ و ۲۰ شهریور ۱۳۹۹
📌 به صورت آنلاین(سامانه‌ی کلاس مجازی دانشگاه)
✅ سخنرانی توسط اساتید برجسته داخلی و خارجی

🔖 ارائه گواهینامه از طرف گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف

🖊 ثبت نام و اطلاعات بیشتر درباره اساتید و برنامه مدرسه:
🌐 b2n.ir/4eCog

🔺 جهت ارتباط با دبیر علمی مدرسه(ابوطالب صفدری) به آیدی زیر مراجعه بفرمایید:
🆔: @AbootalebSaf

🔺 جهت اطلاع از تخفیفات دانشجویی به آیدی دبیر اجرایی مدرسه(بهزاد خداقلیزاده) به آدرس زیر مراجعه بفرمایید:
🆔: @Behzadface

————————
❇️: @philsharif
📚معرفی #کتاب📚
درآمدی به فلسفه‌زبان (philosophy of language)
ویلیام جی لایکن
میثم محمد امینی
انتشارات هرمس
فلسفه علم
📚معرفی #کتاب📚 درآمدی به فلسفه‌زبان (philosophy of language) ویلیام جی لایکن میثم محمد امینی انتشارات هرمس
💙فلسفه زبان، خلاصه‌ای از معروف‌ترین نظریه‌های معنا

هر "نظریه معنا" باید بتواند واقعیات مربوط به زبان را -که واقعیات معنا(the meaning facts) می‌نامیم- توضیح دهد:
1. اینکه برخی اشیای فیزیکی (اصلا) معنادار هستند
2. اینکه عباراتی متمایز، معنایی یکسان دارند
3. اینکه یک عبارت می‌تواند بیش از یک معنا داشته باشد
4. اینکه معنای یک عبارت می‌تواند در عبارتی دیگر مندرج باشد
و مواردی دیگر

✅نظریه‌های ارجاعی(referential):
ایده اصلی این دسته از نظریه‌های معنا این است که: اصطلاحات زبانی به این دلیل معنای خود را دارند که بازنمایاننده چیزها هستند؛ معنای آن‌ها همان چیزی است که بازنمایی‌اش می‌کند. بر طبق این دیدگاه، کلمات همانند برچسب(label) هستند؛ کلمات نشانه‌هایی هستند برای بازنمایی(representation)، نشانگری(designate)، نامگذاری(name)، دلالت(denote) یا ارجاع(refer) به چیزها در جهان به کار می‌روند. نام «آدولف هیتلر» به شخص آدولف هیتلر دلالت دارد، کلمه «سگ» به سگ‌ها ارجاع می‌دهد، همانطور که واژه فرانسوی «Chien» و واژه آلمانی «Hund» چنین می‌کنند.
جملات وضعیت اموری که توصیف می‌کنند را چون آینه بازنمایی می‌کنند. جمله «گربه روی حصیر نشسته است» گربه‌ای را نشسته بر روی حصیری بازنمایی می‌کند.
نظریه‌های ارجاعی در باب معنای زبانی، معناداری تمامی واژه‌ها و عبارات را بر پایه وجود پیوندی قراردادی میان آنها و چیزها یا وضعیت‌های امور در جهان توضیح می‌دهد. و همچنین فهم انسان از یک جمله را بر اساس دانش او درباره اینکه اجزای جمله به چه چیزهایی دلالت دارند تبیین می‌کند.

✅نظریه‌های هویت(entity)؛ جسمیت‌دادن(reification) به معنا:
1️⃣نظریه‌های تصویری(ideational):
اینجا معمولا جان‌لاک(1632-1704) را سپر بلا قرار می‌دهند. زیرا ظاهرا لاک بر این عقیده بود که معانی عبارات زبانی، همان تصورات موجود در ذهن است.
طبق این دسته نظریه‌ها، آنچه رشته‌ای از علائم و اصوات را بامعنا می‌کند، بیان کردن، یا وجود نوعی تطابق عمده، با یک حالت ذهنیِ دارای محتوا که گوینده در آن قرار دارد، یک تصور، یک تصویر یا شاید یک فکر یا باور در آن رشته است.
اینکه دقیقا کدام حالت ذهنی را مسئول معناداری محسوب کنیم، یک نظریه معنای تصویری را مشخص میکند. مثلا پل.گرایس، حالت ذهنی «قصد» را مسئول معناداری میداند.
2️⃣نظریه‌های گزاره(proposition):
در سده حاضر بس معمولتر بوده که هویات بکار گرفته شده در نظریه‌های هویت معنا، انتزاعی و نه ذهنی در نظر گرفته شوند. این چیزهای انتزاعی همچون تصورها، «مستقل از زبان» هستند(به هیچ زبان طبیعی یستگی ندارند)، اما برخلاف تصورها، مستقل از افراد نیز هستند. هویت‌های ذهنی به اذهانی که در آنها موجودند وابسته‌اند؛ یک حالت ذهنی باید حالت ذهنی شخصی خاص در یک زمان مشخص باشد. اما این هویات انتزاعی(که از این پس گزاره* می‌نامیم) اساسا کلی و فناناپذیر و در جهانی مستقل(همانند جهان مُثُل افلاطونی، قلمرو معنا(sense)** فرگه،جهان سوم پوپر و ...) هستند.

✅نظریه‌های کاربرد(use):
«نظریه‌های گزاره» با جملات و سایر اشیای زبانی همچون هویاتی انتزاعی برخورد میکند. اما به اعتقاد ویتگنشتاین(دوم)، کلمات و جملات بیشتر مانند مهره‌های یک بازی یا نشانه‌هایی هستند که برای انجام حرکت در کنش‌های اجتماعیِ قراردادی و قاعده‌مند بکار می‌روند.
«معنا» شی انتزاعی نیست، معنا وابسته به نقشی است که در رفتار اجتماعی انسان بازی می‌کند. دانستن معنای یک عبارت، همان دانستن چگونگی به‌کار گرفتن آن عبارت در موقعیت‌های محاوره‌ای است.

✅تحقیق‌پذیری(Verificationism)
معنای یک جمله، همان شرط تحقیق‌پذیری آن است. یک جمله معنادار است، اگر و تنها اگر، یا قابل تحقیق تجربی باشد، یا تحلیلی باشد.
این اصل تحقیق‌پذیری است که توسط "پوزیتیویسم منطقی" ارائه شده است. در این اصل، معنادارای جملات همان «چگونگی دانستنِ صدق و کذب جملات» است.

✅نظریات شرط صدق
برنامه دیویدسون:
از نظر دیویدسون، دانستن معنای یک جمله، دانستن شرایطی است که تحت آن شرایط جمله صادق است؛ نه «دانستن اینکه چگونه بگوییم آیا جمله صادق است یا خیر».
معنا همچون بازنمایی، انعکاس یا تناظری میان جملات و وضعیت واقعی امور است.
مترادف بودن دو جمله، صادق بودن تحت شرایطی همانند است.
مبهم بودن یک جمله این است که در یک وضعیت ثابت، هم صادق و هم کاذب باشد(بدون اینکه خودشکن باشد).
اگر جمله‌ای مستلزم جمله دیگری باشد، صدق اولی بدون صدق دومی غیرممکن است.

* با «گزاره» به معنی «جمله خبری» خلط نشود.
** ترجمه sense به «معنا» خالی از اشکال نیست.

@philosophyofscience
💎برونو #لاتور؛ منتقدی که اعتبار علم را بازمی‌گرداند

🛡برونو لاتور علم را نجات داده، اما خوشحال است از اینکه اعتبار دانشمندان را کاسته است

🔮گفت‌وگو با برونو لاتور، ساینس — جامعه‌شناس و فیلسوف علم فرانسوی، برونو لاتورِ هفتادساله، مدت‌ها مایۀ دردسر علم بوده‌است، اما در عصر «واقع‌های بدیل» به دفاع از آن می‌پردازد.

🔭دانشمندانِ علوم تجربی غالباً از دست فیلسوفانِ علم و علم‌پژوهان دل خوشی ندارند. آن‌ها دائماً به کار دانشمندان اشکال می‌گیرند و دسترنج چندین‌ساله‌شان را زیر سؤال می‌برند. لاتور، علم‌پژوه فرانسوی، پس از وقف زندگیِ خود برای نقد علم، دوباره به این نتیجه رسیده که باید به دانشمندان احترام گذاشت. او می‌گوید گرچه رهاورد دانشمندان همچنان کلیت و ضرورت ندارند و از دیدگاه‌های سیاسی جدا نیستند، اما نباید آن‌ها را در عمل نادیده گرفت.

⛓ماه پیش، لاتور از وظایف رسمی خود در «مؤسسۀ مطالعات سیاسی پاریس»، که دانشگاهی است مختص به علوم اجتماعی، بازنشسته شد. او به‌خاطر نگارش زندگی آزمایشگاهی: ساخت واقع‌های علمی(۱۹۷۹) با همکاری جامعه‌شناسی بریتانیایی استیو ولگار به شهرت رسید. لاتور برای این تحقیق دو سال را در «مؤسسۀ مطالعات زیست‌شناختی سالک» در سن دیگوی کالیفرنیا گذارند و رفتار دانشمندان در محیط کار را در مقام یک انسان‌شناس مشاهده کرد. او در ۱۹۸۷ اندیشۀ خود را در کتابِ درسی علم در عمل شرح و تفصیل داد.

⚙️ایدۀ محوریِ اثر لاتور این است که دانشمندان واقع‌ها را می‌سازند و القا می‌کنند بین عناصر اجتماعی و فنی علم تمایزی وجود ندارد. او به‌خاطر رویکرد و نگرش‌هایش مورد ستایش قرار گرفت، اما دیدگاه‌های نسبی‌گرایانه و «ساخت‌گرایانۀ اجتماعی»اش واکنش‌هایی به‌دنبال داشت. پُل گراسِ زیست‌شناس و نورمن لویتِ ریاضی‌دان در کتاب خرافات برتر: جناح چپ دانشگاهی و پرخاش‌هایش به علم(۱۹۹۴) لاتور و دیگر جامعه‌شناسان را متهم کردند که حرفۀ خود را بی‌اعتبار ساخته‌اند و اعتماد به علم را به خطر می‌اندازند.

⚔️مباحثات پرشوری که در این باره صورت گرفت، معروف به « #جنگ‌های‌علم »، سال‌ها به طول انجامید. لاتور در آثار بعدی خود اذعان داشت که نقد علم مبنایی برای تفکر ضدعلمی ساخت و به‌ویژه راه را برای انکار تغییرات اقلیمی، که اکنون موضوع اصلی اوست، هموار نمود. اکنون، لاتور امیدوار است که به بازسازی اطمینان به علم کمک کند.

❇️مجلۀ ساینس با لاتور در آپارتمانش در پاریس به گفت‌وگو نشست. این مصاحبه با هدف وضوح و اختصار ویرایش شده است.

❓یاپ دو فریژه: نگاه شما به «جنگ‌های علم» چگونه است؟

✅برونو لاتور: تعبیر «جنگ» برای اتفاقات دهۀ نود درست نیست. یک مناقشه بود و مسببش جامعه‌شناسانی بودند که دربارۀ روش علمی مطالعه می‌کردند و نسبت‌به این فرآیند منتقد بودند. تحلیل‌های ما واکنش کسانی را برانگیخت که دیدگاهی آرمان‌گرایانه و متغیر دربارۀ علم داشتند و فکر می‌کردند به آن‌ها حمله شده است. البته برخی از انتقادها مضحک بود، و اسم من با آن مطالب نسبی‌گرایانۀ پسامدرن عجین شد، دیگران مرا در آن زمره قرار دادند. یقیناً ضدعلم نبودم، هرچند باید بگویم احساس خوبی داشت که کمی از اعتبار دانشمندان کاستیم. برخی از جوان‌ها مشتاق سبکم بودند.

اکنون در وضعیتی کاملاً متفاوت هستیم. به‌علاوه، ما در حال جنگیم. ترکیبی از شرکت‌های بزرگ و برخی از دانشمندانی که منکر تغییرات اقلیمی هستند این جنگ را هدایت می‌کنند. آن‌ها علاقۀ وافری به این موضوع دارند و بر مردم تأثیر وسیعی می‌گذارند.

❓فریژه: چگونه به این جنگ دوم علم وارد شدید؟

✅لاتور: ۲۰۰۹ و در یک مهمانی این اتفاق رخ داد. یکی از اقلیم‌شناسان مشهور نزدم آمد و گفت: «می‌توانید به ما کمک کنید؟ به‌ناحق به ما حمله می‌کنند». کلود آلگر، دانشمند فرانسوی و وزیر اسبق آموزش و پرورش، یک کمپین ایدئولوژیک بسیار مؤثر علیه اقلیم‌شناسی به راه انداخته بود.
این نماد یک چرخش بود. کسانی که هرگز نمی‌فهمیدند ما علم‌پژوهان چه کار می‌کنیم، ناگهان پی بردند که به ما نیازمندند. آن‌ها به‌لحاظ فکری، سیاسی و فلسفی توانایی مقابله با این اتهام همکارانشان را نداشتند، اتهامی که می‌گفت علم‌پژوهان چیزی جز یک گروه فشار نیستند.

❓فریژه: تبیین شما از ظهور تفکر ضدعلمی و «واقع‌های بدیل» چیست؟
[1]
فلسفه علم
💎برونو #لاتور؛ منتقدی که اعتبار علم را بازمی‌گرداند 🛡برونو لاتور علم را نجات داده، اما خوشحال است از اینکه اعتبار دانشمندان را کاسته است 🔮گفت‌وگو با برونو لاتور، ساینس — جامعه‌شناس و فیلسوف علم فرانسوی، برونو لاتورِ هفتادساله، مدت‌ها مایۀ دردسر علم بوده‌است،…
✅لاتور: برای اینکه واقع‌های مشترک داشته باشیم، باید یک واقعیت مشترک داشت. این امر مستلزم ایجاد کلیسا، کلاس‌ها، ژورنالیسم مناسب، داوری تخصصی و... است. این نه دربارۀ پساحقیقت بلکه دربارۀ این واقعیت است که عدۀ کثیری از مردم گویا دارند در جهانی متفاوت و با واقعیت‌هایی متفاوت زندگی می‌کنند، در جایی که اقلیم دستخوش تغییر نشده.
جنگ دوم علم دستِ‌کم ما را از این اندیشه نجات داده که می‌توان علم و فناوری را از سیاست تفکیک کرد. همیشه گفته‌ام تفکیکشان ممکن نیست. علم هرگز از سوگیری سیاسی در امان نبوده است. نمی‌توان در باب مسائلی که دلالت‌های وسیع سیاسی دارند داده‌هایی بی‌طرف تولید کرد. منظور این نیست که نمی‌توان علم معتبری تولید کرد، بلکه منظور این است که دانشمندان باید صریحاً اعلام کنند علایق و ارزش‌هایشان چیست و چه براهینی آن‌ها را به تغییر اندیشه وامی‌دارد.

❓فریژه: دانشمندان این جنگ جدید را چگونه باید ادامه دهند؟

✅لاتور: مجبوریم دوباره برای علم مرجعیت قائل شویم. این کاملاً عکس موضعی است که در آغاز علم‌پژوهی داشتیم. دانشمندان حالا باید دوباره محترم شوند. اما راه‌حل همان است: علم را باید در مقام علم در عمل مطرح نمود. موافقم که این کار خطرناک است، زیرا عدم قطعیت‌ها و مشاجره‌ها را آشکار می‌سازیم.
کلایو همیلتون، استاد استرالیاییِ اخلاق عمومی، توجیه دیگری موسوم به «ذات‌گرایی راهبردی» پیشنهاد می‌دهد و می‌گوید، به دلایل راهبردی، علمْ مناقشه‌پذیر نیست. منطقی به نظر می‌رسد، اما در بلندمدت نیازمند یک تصور واقع‌گرایانه‌تر از دانش علمی هستیم. همچنین، با توجه به این مناقشه و فقدان کنونی اطمینان، نمی‌توان به عقب بازگشت و گفت تغییرات اقلیمی «صرفاً یک واقع» است.

❓فریژه: چنین نیست؟

✅لاتور: نه، علم پیچیده‌تر و آشفته‌تر از آن است که نحوۀ عملکرد اقلیم را با آن بفهمیم. این توهم قطعیت است که بگوییم کاملاً آن را می‌فهمیم. چنین باوری باقیماندۀ آرمان علم است.

❓فریژه: اما تردیدکنندگان در تغییرات اقلیمی نیز از عدم قطعیت استفادۀ راهبردی می‌کنند.

✅لاتور: حق با شماست. اما عدم قطعیت دلیل مشروعی برای توقف یا تعویق سیاست نیست، و یقیناً دلیلی برای قطع بودجۀ این تحقیق هم نیست. این یک جنایت واقعی است که بودجۀ تحقیق‌هایی که نتایج خوشایندی ندارند را قطع کنیم. اتفاقاً اگر آن را «شک‌گرایی» بخوانیم، از این اصطلاح سوءاستفاده کرده‌ایم.

❓فریژه: برنامۀ شما برای دورۀ بازنشستگی چیست؟

✅لاتور: چیزهای کمتری هستند که نگرانشان باشم، اما کارم را ادامه می‌دهم. دوبارۀ دربارۀ موضوعی نظیر زندگی آزمایشگاهی کار می‌کنم، ترکیبی از آزمایشگاه و کار میدانی در بخشی که «منطقۀ حیاتی» نامیده می‌شود، یعنی مطالعۀ پوستۀ بیرونی زمین. آثار زمین‌شیمیست‌ها، زیست‌شیمیست‌ها و ژئوپولیست‌ها را پی می‌گیرم و با محققان مختلف بسیاری صحبت خواهم کرد، یک رویکرد لاولاکی اتخاذ می‌کنم و فرض می‌گیرم که زمین به‌عنوان یک سیستم خودسامان‌ده عمل می‌کند. و بله، معتقدم توصیف مفصل این اثر به بازتولید اعتماد به علم کمک خواهد کرد.

[2]
منبع:
http://tarjomaan.com/vdcg.797rak9uxpr4a.html

@philosophyofscience
پاسخ هیجانی به قصه‌ها، رویکردی تکاملی ۳
<unknown>
در بخش سوم مقاله‌ی "پاسخ هیجانی به قصه‌ها: رویکردی تکاملی" که در هندبوک راتلج در تکامل و فلسفه آمده است هیلن دی کروز و یوهان دسمیت قصه‌ها را به عنوان تکنولوژی‌های شناختی معرفی می‌کنند که می‌توانند جوامع بشری را تغییر دهند.
نویسندگان مقاله به عنوان نمونه‌هایی از رمان‌هایی که تغییرات شگرفی در جامعه بوجود آورده‌اند به سراغ برخی درام‌های اجتماعی قرن نوزدهم می‌روند و نشان می‌دهند که، به عنوان نمونه،ً چگونه کلبه عمو تام به لغو برده‌داری در آمریکا کمک کرد و رمان‌های دیکنز قوانین فقرا را در بریتانیا تغییر داد.

زمان: ۲۲ دقیقه
@evophilosophy
هادی صمدی
پاسخ_هیجانی_به_قصه‌ها_رویکردی_تکاملی_4.mp3
20.8 MB
در بخش چهارم (پایانی) مقاله "پاسخ هیجانی به قصه‌ها: رویکردی تکاملی" که در هندبوک راتلج در تکامل و فلسفه آمده است هیلن دی کروز و یوهان دسمیت از یافته‌های علوم شناختی بهره می‌برند تا نشان دهند چگونه قصه‌ها می‌توانند به شادمانی بیشتر کمک کنند.
همچنین پاسخی برای یکی از پرسشهای قدیمی فلسفه فراهم می آورند که ارسطو طرح کرده بود:
"چرا تراژدی ها برای ما لذت‌بخش اند؟!'"

زمان: 20 دقیقه
@evophilosophy
هادی صمدی
Forwarded from فلسفه علم
نگاهی فلسفی به محصولات غذایی اصلاح ژنتیکی شده
Forwarded from فلسفه علم
هزینه برای تبلیغات 10 شب تا 8 صبح به عنوان پست آخر 50 هزار تومان و برای 24 ساعت به عنوان پست آخر 100 هزار تومان می باشد.

@philosophyofscience
‼️ فهرست مسئله‌های حل‌نشده در فلسفه ‼️

🔰 زیبایی‌شناسی

✅ ذات باوری

ذات‌باوری در هنر، به معنایِ آن است هنرمند، برایِ یک شیء به دنبالِ حقیقتِ آن باشد. ذات‌باوری یکی از مفهوم‌هایِ مهمِ نهفته در هنرِ انتزاعی است. به عنوانِ مثال برخی از تاریخ‌نگاران، معتقدند که پیت موندریان، جهانِ اطراف‌اش را از دیدگاهِ ذات‌باورانه می‌دیده است. نقاشی‌هایِ او با نامِ درختان (۱۹۱۲) تنه از خط‌ها و نیم‌دایره‌ها ساخته شده است که در ظاهر هیچ شباهتی به درخت ندارد، اما موندریان، ذاتِ درخت را که خط‌هاییِ افقی و عمودی می‌دیده است، به تصویر کشیده.

🔰 معرفت‌شناسی

✅ مسئله گتیه

افلاطون، در ته‌تتوس، منون و دیگر مکالمه‌هایِ خود، عنوان کرد کهمعرفت را می‌توان به شکلِ «باورِ صادقِ موجه» صورت‌بندی کرد. بیش از دو هزار سال، فیلسوفانِ پس از افلاطون، پذیرفته بودند که شرطِ لازم برایِ آن‌که به شناختِ چیزی دست یافته باشیم، آن است که شناختِ ما بر مبنایِ «موجه بودن»، «صادق بودن» و «باور داشتن» بنا شده باشد.
اگر چه در سالِ ۱۹۶۳، ادموند گتیه، در مقاله‌ای معروف، حالت‌هایی را به تصویر کشید که در آن‌ها، باورِ صادقِ موجه، به شناختِ یک چیز ختم نشده است و این پرسش را پیش نهاد که شرط‌هایِ لازم و کافی برایِ معرفت کدام‌اند؟ در پاسخ به مسئلهٔ گتیه، مقاله‌هایِ بسیار زیادی از آن زمان تا به امروز نوشته شده و سعی در تصحیحِ شرطِ‌هایِ لازم و کافیِ معرفت داشته‌اند، هر چند که هر کدام از این تصحیح‌ها، خود با مثال‌هایی نقض همراه بوده‌اند.

🔰 سه‌گانه مونشهاوزن

✅ سه‌گانه مونشهاوزن

سه‌گانهٔ مونشهاوزن، استدلالی است که تلاش می‌کند نشان دهد حتی در زمینه‌هایی همچون منطق یا ریاضی هم ما راهی برایِ اثباتِ یک گزاره نداریم. بنابر این استدلال، برایِ اثباتِ هر گزاره‌ای سه راه بیشتر نداریم: یا باید گرفتارِ دور شویم، یا گرفتارِ تسلسل یا اینکه مجبوریم به اصل‌هایِ اثبات‌نشده به عنوانِ پایهٔ اثبات، رو بیاوریم. به این ترتیب، هیچ اثباتِ حقیقی‌ای برایِ یک گزاره وجود ندارد.

🔰 اخلاق

✅ شانس اخلاقی

به نظر می‌رسد که برخی از مردم، در شرایطی به دنیا می‌آیند، زندگی می‌کنند و وضعیت‌هایی را تجربه می‌کنند که می‌تواند سبب شود رفتارِ آن‌ها در یک وضعیتِ اخلاقیِ خاص، ناپسند تلقی شود، در حالی‌که آن رفتار کاملاً خارج از کنترلِ آن‌ها بوده است.
نمونه‌ای از شانسِ اخلاقیِ مربوط به شرایط چنین خواهد بود: فردی فقیر، در خانواده‌ای فقیر به دنیا می‌آید و برایِ ادامهٔ حیات، چاره‌ای جز دزدیدنِ غذا ندارد. فردی دیگر، در خانواده‌ای بسیار ثروت‌مند به دنیا می‌آید و بدونِ آن‌که تلاشی بکند یا نیاز به دزدی باشد، غذایِ فراوانی دارد. آیا فردِ فقیر، به لحاظِ اخلاقی، گناه‌کارتر از فردِ ثروت‌مند است؟ به هر حال، این تقصیر او نبوده است که در خانواده‌ای فقیر متولد شده، مسئله، تنها مسئلهٔ «شانس» بوده است.
نمونه‌ای دیگر به بحثِ شانسِ اخلاقیِ مربوط به نتیجه بر می‌گردد: دو نفر، هر دو به گونه‌ای رفتار می‌کنند که به لحاظِ اخلاقی، سزاوارِ نکوهش هستند، مثلاً هر دو بی‌دقت، رانندگی می‌کنند. اما در نهایت، هر کدام نتیجهٔ متفاوتی می‌گیرد و میزانِ متفاوتی از خسارت را به بار می‌آورد. یکی از مسیر منحرف شده و یک عابرِ پیاده را زیر می‌گیرد، در حالی‌که دیگری، چنین اتفاقی برایش نمی‌افتد. این‌که یکی از رانندگان کسی را به قتل رسانده و دیگری نه، جزوِ رفتارهایِ ارادیِ رانندگان نبوده است، اما بیشترِ ناظران، راننده‌ای را که یک نفر را به قتل رسانده، بیشتر موردِ سرزنش قرار می‌دهند.
مسئلهٔ اصلی شانسِ اخلاقی، این است که مسئولیتِ اخلاقیِ ما، چگونه می‌تواند تحتِ تاثیرِ فاکتورهایی قرار گیرد که در کنترل و اختیارِ ما نیستند.

🔰 فلسفه زبان

✅ بی‌اعتقادی مور

این پارادوکس نخستین بار توسط جورج ادوارد مور بیان شد و هر چند در ابتدا، چندان موردِ توجه قرار نگرفت، اما زمانی که مور، آن را باشگاهِ علومِ اخلاقیِ کمبریج، به ویتگنشتاین ارائه کرد، ویتگنشتاین را بسیار تحتِ تأثیر قرار داد. این پارادوکس دراین‌باره است که جملهٔ «آلبانی مرکزِ نیویورک است، اما من به آن باور ندارم.» جمله‌ای نیست که لزوماً نادرست باشد، با این وجود به نظر می‌رسد که جمله‌ای پذیرفتنی نیست. گوینده نمی‌تواند به طورِ هم‌زمان، هم ادعا کند که آلبانی مرکز نیویورک است و هم آن را قبول نکند.

🔰 فلسفه ریاضی

✅ شی‌هایِ ریاضی

عددها، مجموعه‌ها، گروه‌ها، نقطه‌ها و دیگر شیءهایِ ریاضی چه هستند؟ آیا آن‌ها شیءهایِ واقعی هستند یا تنها روابطی هستند که در تمامِ ساختارها وجود دارند؟ اگرچه چندین دیدگاهِ مختلف دراین‌باره وجود دارد، اما این دیدگاه‌ها را تقریباً، می‌توان در دو مکتبِ فکریِ زیر خلاصه کرد:
افلاطون‌گرایی، که می‌گوید شیءهایِ ریاضی، واقعی
👍1
فلسفه علم
‼️ فهرست مسئله‌های حل‌نشده در فلسفه ‼️ 🔰 زیبایی‌شناسی ✅ ذات باوری ذات‌باوری در هنر، به معنایِ آن است هنرمند، برایِ یک شیء به دنبالِ حقیقتِ آن باشد. ذات‌باوری یکی از مفهوم‌هایِ مهمِ نهفته در هنرِ انتزاعی است. به عنوانِ مثال برخی از تاریخ‌نگاران، معتقدند…
هستند وصورت‌گرایی که معتقد است شیءهایِ ریاضی، صرفاً سیستم‌هایِ صوری هستند. برایِ درکِ بهترِ مسئله، می‌توانیم فرضیهٔ پیوستار را بررسی کنیم. گودل و کوهن نشان دادند که این فرضیه را با کمکِ اصولِ موضوعهٔ نظریهٔ مجموعه‌هایِ تسرملو-فرانکل نه می‌توان اثبات کرد و نه می‌توان رد کرد. در این صورت یک صورت‌گرا، خواهد گفت که این فرضیه نه درست است و نه غلط است. در طرفِ مقابل، افلاطون‌گرا، ادعا خواهد کرد که این مسئله در نهایت یک جوابِ مشخص دارد (یا مجموعه‌ای که تعدادِ اعضایِ آن بینِ اعدادِ طبیعی و اعدادِ حقیقی باشد، وجود دارد یا این مجموعه وجود ندارد) چه ما بتوانیم جواب را اثبات کنیم و چه نتوانیم. فرگه، کواین، گودل وپاتنم از جملهٔ افلاطون‌گرایان و دیوید هیلبرت شخصیتِ محوری مکتبِ صورت‌گرایی است.

🔰 متافیزیک

✅ پارادوکس سوریتس

پارادوکسِ سوریتس، یا پارادوکسِ کپهٔ کاه، مسئله‌ای است دربارهٔ اینکه ما چه‌طور یک «چیز» را تعریف می‌کنیم؟ آیا یک کپهٔ کاه، یک کپهٔ کاه باقی می‌ماند، اگر ما یک عدد از کاه‌هایِ آن را برداریم؟ اگر پاسخ مثبت است، آن‌گاه، آیا اگر یک کاهِ دیگر را هم برداریم، باز هم یک کپهٔ کاه داریم؟ اگر ما همین‌طور به کارِ خود ادامه دهیم، در نهایت به مرحله‌ای می‌رسیم که دیگر با یک تودهٔ کاه مواجه نیستیم، اما مسئله این است: دقیقاً در کدام نقطه، دیگر با یک کپهٔ کاه مواجه نیستیم؟ اگر چه این مسئله، در ابتدا ممکن است سطحی به نظر برسد، اما با موضوعی مهم و بنیادین در ارتباط است: این که ما چه‌طور می‌توانیم اشیاء را تعریف کنیم.

🔰 فلسفه ذهن

✅ مسئله ذهن-بدن

مسئلهٔ ذهن-بدن، مسئله‌ای است که در حوزه‌هایِ متافیزیک و فلسفهٔ ذهن مطرح می‌شود و طراحِ آن در شکلِ امروزین‌اش، معمولاً رنه دکارت پنداشته می‌شود. مسئله از آن‌جا شروع می‌شود که به نظر می‌آید، ویژگی‌هایِ ذهنی، ویژگی‌هایِ کاملاً متفاوتی نسبت به ویژگی‌هایِ فیزیکیِ جهان هستند. ذهنِ انسان، چیزی متفاوت و فراتر از دیگر چیزهایِ مادی به نظر می‌رسد. اما در عینِ حال، پیشرفت‌ها در زمینهٔ علومِ عصبی، نشان داده است که ارتباطِ تنگاتنگی بینِ بخش‌هایِ معینی از مغز، با بخش‌هایِ معینی از حالت‌هایِ ذهنیِ انسان وجود دارد. سؤال این است که واقعاً چه‌طور این دو دستهٔ (حداقل در ظاهر) کاملاً متفاوت از چیزها، می‌توانند بر رویِ هم تأثیر بگذارند؟ تأثیری که هر کدام بر دیگری دارد تا چه حد است؟ آیا مغز کاملاً ذهن را کنترل می‌کند یا نه؟ آیا ذهن چیزی فراتر از مغز (مثلاً یک روح) است یا نه؟

🔰 شناخت و هوش‌مصنوعی

اگرچه این مسئله صورت‌بندیِ ساده‌ای دارد، اما خود باعث پدید آمدن یک شاخهٔ جدید علمی شده است. نخست، آن‌که هوش چیست و شرط لازم برایِ هوشمند بودنِ یک موجود چیست؟ به علاوه چه رابطه‌ای بینِ هوش و آگاهی وجود دارد و آیا هوش‌مند بودن، شرطِ لازم برایِ آگاهی است یا نه؟ سؤال دوم این است که چگونه ناظرِ خارجی می‌تواند این شرط‌ها را آزمایش کند؟ آزمانِ تورینگ معمولاً به عنوانِ آزمایشی برایِ سنجشِ آگاه بودن یا آگاه نبودنِ یک موجود، مطرح می‌شود، هرچند که برخی آن را آزمایشی کافی نمی‌دانند.

🔰 فلسفه علم

✅ مسئله استقراء

مسئلهٔ استقراء، مسئله‌ای فلسفی است درباره‌یِ اینکه آیا استدلالِ استقرایی به شناخت منجر می‌شود؟ به عبارتِ دیگر این مسئله درباره‌یِ این است که آیا ما موجه‌ایم که استدلال‌هایی از نوعِ زیر انجام دهیم:

بر مبنایِ تعدادِ محدودی از مشاهده‌ها درباره‌یِ یک رویداد، حکمی کلی درباره‌یِ آن رویداد ارائه دهیم. (مثلاً: تمام قوهایی که دیده‌ایم سفید بوده‌اند. پس تمامِ قوها سفید هستند)چون مجموعه‌ای از رویدادها، همیشه در گذشته روی داده‌اند، در آینده نیز روی می‌دهند. (بسیاری از قوانین فیزیک این چنین به دست می‌آیند. مثلاً: روشن کردنِ کامپیوتر، تا به حال هیچ وقت به انفجارِ خانه ختم نشده است، پس باز هم این اتفاق روی نمی‌دهد)

به عبارتی مسئله این است که از کجا می‌دانیم که فردا، باز هم خورشید طلوع خواهد کرد؟

@philosophyofscience
چکیده‌ها و برخی از منابع.pdf
723.1 KB
نهمین مدرسۀ تابستانی فلسفۀ تحلیلی
مباحثی در فلسفۀ منطق و فلسفۀ ریاضیّات
چکیدۀ جلسات و معرفی برخی از منابع
جیمز مارکوم، تایمز لیترری ساپلیمنت — تأثیر توماس کوهن(Thomas Kuhn) بر چشم‌انداز فکری و آکادمیک در نیمۀ دوم قرن بیستم انکارناپذیر است. قلمرو این تأثیرْ علوم طبیعی و رشته‌های فلسفی و تاریخی‌ای که این علوم را بررسی می‌کنند تا هنرهای زیبا و حتی تجارت را در بر می‌گیرد. اما اندیشه‌های کوهن چه بود؟ به‌طور خلاصه، او مفاهیم پارادایم(paradigm) و تغییر پارادایم(paradigm shift) را بر سر زبان‌ها انداخت. از دیدگاه کوهن، پارادایم مجموعه‌ای از معماها، تکنیک‌ها، مفروضات، استانداردها و واژگان است که دانشمندان قبول دارند و از آن‌ها برای انجام فعالیت‌های روزمرۀ خود استفاده می‌کنند و بدین طریق به پیشرفت‌هایی چشمگیر در فهم و تبیین جهان طبیعی دست می‌یابند. باوجوداین، آنچه کوهن به‌طور ناخواسته محقق ساخت عبارت بود از برداشتن موانع معرفتی برای هجوم رشته‌های غیرعلمی. برای نمونه، جاستین فاکس، در مقاله‌ای در نشریۀ هاروارد بیزنس ریویو در سال ۲۰۱۴، به بررسی این پرسش می‌پردازد که آیا اقتصاد در آستانۀ «تغییر پارادایم» است یا خیر. البته، کوهن مخالفان و منتقدان خود را دارد، کسانی که او را تقریباً به هر نوع عیب آکادمیک ممکن متهم می‌کنند، به‌ویژه ترویج نسبی‌گرایی و عقل‌گریزی.

کوهن در ۱۸ جولای ۱۹۲۲ در سینسیناتی در ایالت اوهایو زاده می‌شود. پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی، در ۱۹۴۰ وارد دانشگاه هاروارد می‌شود و در ۱۹۴۳ در رشتۀ فیزیک با درجۀ ممتاز فارغ‌التحصیل می‌شود. او در چندین پروژۀ مرتبط با جنگ جهانی شرکت می‌کند، و پس از پایان جنگ به هاروارد بر می‌گردد و در حوزۀ فیزیک حالت جامد نظری به تحقیق می‌پردازد، و در ۱۹۴۹ موفق به دریافت دکترا در این حوزۀ تحقیقاتی می‌شود. یک سال قبل از آن با حمایت جیمز کونانت، رئیس دانشگاه هاروارد، کوهن به‌عنوان عضو جوان «انجمن نخبگان هاروارد» انتخاب شده بود؛ و او از این فرصت استفاده می‌کند تا حوزۀ تحقیقاتی خود را از فیزیک به تاریخ و فلسفۀ علم تغییر دهد. در ۱۹۵۰، کوهن به‌عنوان مدرس منصوب می‌شود تا درس مطالعۀ موردی تاریخ علم را تدریس کند که طرح درسش از کونانت الهام گرفته شده بود، اما درخواست او برای استخدام با حق استادی دائمی در ۱۹۵۶ رد می‌شود، زیرا کمیتۀ مربوطه تخصص وی را بیش از حد عامه‌پسند و از نظر آکادمیک نابسنده ارزیابی می‌کند.

در ۱۹۵۶، کوهن به دانشگاه کالیفرنیا در برکلی می‌رود تا رشتۀ تاریخ و فلسفۀ علم را تأسیس کند. او در ۱۹۶۱ به مقام استاد تمام ارتقا می‌یابد، اما فقط در دانشکدۀ تاریخ. در ۱۹۶۲، ساختار انقلاب‌های علمی(The Structure of Scientific Revolutions)، در قالب تک‌نگاری پایانی دانش‌نامۀ بین‌المللی علم واحد(International Encyclopedia of Unified Science) منتشر می‌شود. این کتاب دربرگیرندۀ اندیشه‌های کوهن دربارۀ پارادایم‌ها و پیشرفت علمی است. او در ۱۹۶۴ به دانشگاه پرینستون می‌پیوندد و در رشتۀ تاریخ و فلسفۀ علم مشغول به فعالیت می‌شود و، در ۱۹۷۹، دانشگاه پرینستون را ترک می‌کند و به دانشکدۀ زبان‌شناسی و فلسفه در ام.آی.تی می‌رود. کوهن در ۱۹۹۱ استاد بازنشسته می‌شود و در ۱۷ ژوئن ۱۹۹۶ در کمبریج ماساچوست بدرود حیات می‌گوید.

در کتاب ساختار، هدف اصلی کوهن عبارت بود از نقد دیدگاه رایج، که پوزیتیویست‌های منطقی اشاعه داده بودند، مبنی بر اینکه انباشت معرفت علمی در طول زمان افزایشی و پیوسته است.

برای مثال، او این اندیشه را نقد می‌کند که مکانیک نیوتنی صرفاً نمایانگر مورد خاصی از نسبی‌گرایی آینشتاینی است. از دیدگاه کوهن، این دو نظریه قیاس‌ناپذیرند، یعنی واژگان و مفاهیم یکی با دیگری کاملاً ناسازگار است. از نظر کوهن، برای مثال، هنگامی که دانشمند نیوتنی دربارۀ جرم بحث می‌کند، مرجع سخن او در مقایسه با دانشمند آینشتاینی چیزی کاملاً متفاوت است. نسبی‌گرایی آینشتاینی نه‌تنها مرحلۀ بعدی در فرآیندی پیوسته نیست، بلکه نمایانگر تغییر پارادایم است که شامل گسست بنیادی از مکانیک نیوتنی و معرفی مجموعه‌ای کاملاً جدید از استانداردها، معماها و واژگان می‌شود. کوهن همچنین اصل تأییدپذیری پوزیتیویست‌های منطقی را رد می‌کند. از دیدگاه کوهن، واژگان و مفاهیم علمی، در زبانی عینی و مستقل از ذهن به کار نمی‌روند، بلکه دارای ارجاعات و معانی‌ای هستند که به چارچوب‌های مفهومی خاصی وابسته‌اند. به‌دیگر سخن، نظریه‌ها را نمی‌توان صرفاً با مشاهدۀ پدیده‌ها و بیان مستقیم آن‌ها تأیید کرد؛ آن مشاهدات از پیش به‌طرزی گریزناپذیر در چارچوب نظری نهادینه‌اند. بنابراین، هیچ نظریه‌ای را هرگز نمی‌توان به‌صورت منطقی یا تجربی با قطعیت تأیید کرد. کوهن اصل ابطال‌پذیری کارل پوپر را نیز رد می‌کند. درست همان‌طور که شواهد تجربی نمی‌تواند هیچ نظریه‌ای را تأیید کند، هیچ نظریه‌ای را نیز نمی‌تواند ابطال کند.
[1]
فلسفه علم
جیمز مارکوم، تایمز لیترری ساپلیمنت — تأثیر توماس کوهن(Thomas Kuhn) بر چشم‌انداز فکری و آکادمیک در نیمۀ دوم قرن بیستم انکارناپذیر است. قلمرو این تأثیرْ علوم طبیعی و رشته‌های فلسفی و تاریخی‌ای که این علوم را بررسی می‌کنند تا هنرهای زیبا و حتی تجارت را در بر…
هیچ چارچوب مفهومی‌ای بر مبنای پیش‌بینی‌هایش بی‌عیب‌ونقص نیست؛ آنچه در دست داریم، صرفاً بهترین نظریۀ موجود برای راهنمایی فعالیت علمی عادی است. طبق تصور کوهن از پیشرفت تاریخی علم، نظریه‌های جدید به حقیقت نزدیک نمی‌شوند، بلکه از پارادایمی به پارادایمی دیگر تغییر می‌کنند و هر یک فعالیت علمی معاصر را راهبری می‌کند.

در کتاب ساختار، کوهن یک فلسفۀ علم تاریخی را پیش می‌نهد که دربرگیرندۀ سه جابه‌جایی مفهومی مهم است. جابه‌جایی نخست از علم پیشاپارادایمی، که در آن چندین پارادایم برای به‌دست‌آوردن حمایت جامعۀ علمی با هم رقابت می‌کنند، به علم عادی(normal science) است، که در آن پارادایمی مقبولِ همه فعالیت علمی را راهبری می‌کند. متأسفانه، پارادایم‌ها با پدیده‌های طبیعی سازگاری یا مطابقت کامل ندارند، و سرانجام ناهنجاری‌ها(anomalies) بین پیش‌بینی‌های پارادایم و مشاهدات تجربی ظهور می‌کند. اگر ناهنجاری‌ها دوام یابد، معمولاً به بحران منجر می‌شود، که به جابه‌جایی دوم منتهی می‌شود، و جامعۀ علمی به امید حل بحران وارد حالت علم غیرعادی می‌شود. اگر پارادایمی رقیب و جدید بحران را حل کند، آنگاه تغییر پارادایم یا انقلاب علمی رخ می‌دهد، یعنی جابه‌جایی سوم، و علم عادی جدیدی تحکیم می‌یابد. این چرخه بدون هیچ نقطۀ پایان روشنی با پیشرفت علم تکرار می‌شود.

کوهن چندین ایدۀ مهم دربارۀ فعالیت علمی مطرح می‌کند. فرضیۀ قیاس‌ناپذیری(incommensurability thesis) احتمالاً مهم‌ترین ایده است. همان‌طور که پیشتر ذکر شد، دو پارادایم رقیب در طول انقلاب علمی قیاس‌ناپذیر هستند در صورتی که محتواهای آن‌ها کاملاً ناسازگار باشد، یعنی در صورتی که هیچ معیار مشترک یا بنیاد متقابل بین آن‌ها وجود نداشته باشد. دلیل این ناسازگاری آن است که یکی از پارادایم‌ها بحرانی را حل می‌کند که پارادایم دیگر به وجود می‌آورد. بنابراین چگونه ممکن است که پارادایم حل‌کنندۀ بحران با پارادایم پدیدآورندۀ بحران دارای هرگونه عنصر مشترک باشد؟ این فرضیه با این ادعا همراه است که تغییر پارادایم‌ها اموری کاملاً عقلانی نیستند: اعضای جامعۀ علمی، که به پارادایم حل‌کنندۀ بحران روی می‌آورند، باید فراتر از شواهد موجود باور داشته باشند که آن می‌تواند علم عادی جدید را راهبری کند. به دیگر سخن، اعضای جامعۀ علمی به‌واسطۀ ایمان تغییر عقیده می‌دهند، اما آن‌چنان که کوهن بعدها در دفاع از تغییرات قیاس‌ناپذیر تأکید می‌کند، ایمانی که ضدعقلانی نیست.

منتقدان کوهن بسیاری از وجوه نظریۀ وی را نقد می‌کنند. آن‌ها استدلال می‌کنند که خود ایدۀ پارادایم اساساً بیش از حد مبهم است که مبنای تحلیل انتقادی و دقیق فعالیت علمی قرار گیرد. به‌علاوه، از دیدگاه آنان، فرضیۀ قیاس‌ناپذیری کوهن بیش از حد بلندپروازانه است. پارادایم‌های رقیب آشکارا به‌نحوی محدود با یکدیگر ناسازگار هستند، زیرا یکی بحرانی را حل می‌کند که دیگری پدید می‌آورد. اما، طبق استدلال آنان، بااین‌حال باید مقداری همپوشانی بین آن‌ها وجود داشته باشد، زیرا در غیر این صورت هیچ‌گونه تبادل‌نظر معقول بین اعضای جامعۀ علمی دربارۀ پارادایم‌های رقیب ممکن نخواهد بود. سرانجام، منتقدان کوهن ادعا می‌کنند که اندیشه‌های او به نسبی‌گرایی منجر می‌شود، زیرا وی معیار حقیقت علمی را به پارادایمی خاص و تغییرپذیر گره می‌زند، و نه به جهان مستقل از ذهن و نظریه که دانشمندان دربارۀ آن پژوهش می‌کنند.

این اتهام نسبی‌گرایی به‌طور تنگاتنگ با اتهام عقل‌گریزی مرتبط است: طبق تبیین کوهن، گزینش پارادایم جدید از سوی اعضای جامعۀ علمی در بحران تا حدودی براساس ایمان صورت می‌گیرد، و نه کاملاً بر مبنای عقل. آن‌چنان که فیلسوف ایمره لاکاتوش ادعا می‌کند، اگر دیدگاه کوهن درست باشد، علم از طریق نوعی «روان‌شناسی عوامانه»(mob psychology) پیشرفت می‌کند نه از طریق پذیرش عقلانی. به‌علاوه، ازآنجاکه پارادایمْ فعالیت علمی را در رابطه با نتایج مورد انتظار تعیین می‌کند، دانشمندان عادی با بی‌توجهی از احکام و پیش‌بینی‌های آن پیروی می‌کنند. از دیدگاه منتقدی دیگر، یعنی کارل پوپر، اگر نظریۀ کوهن دربارۀ پیشرفت علم درست باشد، دانشمندان عادی قهرمانانی سرشناس نخواهند بود که پایه‌های علم را در باتلاق جهل فرو می‌برند تا به سنگ‌بستر حقیقت نزدیک‌تر شوند، بلکه آن‌ها صرفاً دانشمندان «عملی» در تقابل با دانشمندان «محض» خواهند بود.
[2]
فلسفه علم
هیچ چارچوب مفهومی‌ای بر مبنای پیش‌بینی‌هایش بی‌عیب‌ونقص نیست؛ آنچه در دست داریم، صرفاً بهترین نظریۀ موجود برای راهنمایی فعالیت علمی عادی است. طبق تصور کوهن از پیشرفت تاریخی علم، نظریه‌های جدید به حقیقت نزدیک نمی‌شوند، بلکه از پارادایمی به پارادایمی دیگر تغییر…
اگرچه کوهن در فرصت‌های گوناگون به منتقدانش پاسخ می‌دهد، او اساساً در یک پی‌نوشت به این انتقادات پاسخ می‌دهد که در ویراست بازنگری‌شدۀ کتاب ساختار منتشر می‌شود. او در پاسخ به اتهام ابهام، مفهوم ماتریس نظم‌دهنده(disciplinary matrix) را به‌عنوان جایگزین مفهوم پارادایم معرفی می‌کند. ماتریس نظم‌دهنده نمایانگر تنوعی از عناصر شامل تعمیم‌های نمادین، مدل‌ها و ارزش‌هاست. این عناصر علم عادی را راهبری می‌کنند. یکی از عناصری که کوهن بر آن تأکید می‌کند مفهوم الگو(exemplar) است. الگوها برای جامعۀ علمی نقش معماهای حل‌شده را هم برای اهداف پژوهشی و هم برای اهداف آموزشی ایفا می‌کنند، و هر ماتریس نظم‌دهنده دارای مجموعه‌ای از الگوهای خاص خود است.

کوهن در پاسخ به انتقادات از فرضیۀ قیاس‌ناپذیری، تعریفی دقیق‌تر و با جزئیات بیشتر ارائه می‌دهد، که در آن بین قیاس‌ناپذیری موضعی و کلی تمایز می‌نهد. قیاس‌ناپذیری موضعی نمایانگر تفاوت‌های جزئی اما باز هم بنیادی بین پارادایم‌های رقیب است، به‌نحوی که مقایسۀ عقلانی بین آن‌ها ممکن است. بااین‌حال، قیاس‌ناپذیری کلی باز هم بین پارادایم‌هایی با بیشترین اختلاف تحقق می‌یابد، نظیر پارادایم‌های مربوط به انقلاب کپرنیکی.

از دیدگاه کوهن، اتهام نسبی‌گرایی بی‌اهمیت و بچگانه است: او استدلال می‌کند پارادایمی که بحران پارادایمی دیگر را حل می‌کند آشکارا برای راهبری علم عادی مناسب‌تر است. اینکه آیا آن پارادایم صادق است یا به‌طور عینی درست است ربطی به موضوع ندارد؛ دانشمندان عادی تکیه‌گاهی ارشمیدسی در اختیار ندارند که با تکیه بر آن معرفت علمی را مطلقاً یا به‌طور عینی توجیه کنند. آن‌ها با بهترین استانداردهای شواهد و تأیید کار می‌کنند که در دسترس آن‌هاست.

وکوهن در پاسخ به اتهام عقل‌گریزی با منتقدانش موافق است که دلایل عقلی و تجربی برای گزینش بین پارادایم‌ها ضروری هستند، اما آن‌ها ناکافی نیز هستند. او استدلال می‌کند که ارزش‌ها نیزلازم هستند. برای مثال، سادگی در گزاره‌های نظری و قوانین طبیعی ازنظر کسانی که با آن‌ها کار می‌کنند ارجح است: پارادایمی با نظریه‌های ساده‌تر از جذابیت بسیار بیشتری برخوردار است، و بنابراین احتمال گزینش آن بیشتر است. باورها، روابط و عوامل شخصی نیز ممکن است که دانشمند را در ترجیح پارادایمی بر دیگری راهنمایی کند.

اگرچه کوهن، در این پی‌نوشت، می‌کوشد تا از کتاب ساختار در برابر انتقادات وارد بر آن دفاع کند، او بعدتر خودش دستخوش تغییر پارادایم می‌شود. در دهۀ ۱۹۸۰، کوهن فلسفۀ علم تاریخی را، آن‌چنان که در کتاب ساختار عرضه شده است، با فلسفۀ علمی تکاملی جایگزین می‌سازد. درواقع، او در ابتدا در کتاب ساختار اذعان می‌کند که تکامل داروینی بهترین مظهر چشم‌انداز او از پیشرفت علمی است. به‌طور خاص، او ادعا می‌کند درست همان‌طور که گونه‌زاییْ هدف تکامل زیستی است، تخصصی‌سازی نیز هدف تکامل علمی است. به‌دیگر سخن، هدف تکامل علمی حقیقت فی‌نفسه نیست بلکه توصیف دقیق‌تر جهان طبیعی است، به‌ویژه در رابطه با تکثیر تخصص‌های علمی. از دیدگاه کوهن، پیشرفت علمی ظهور تکاملی تدریجی تخصص‌های علمی است. بنابراین همان‌طور که اعضای تخصصی علمی فعالیت خود را پیش می‌برند، تخصصی جدید از بطن تخصص قدیمی تکامل می‌یابد یا ظهور می‌کند، اغلب در پاسخ به ناهنجاری‌هایی که در چارچوب تخصص قدیمی با آن‌ها برخورد می‌شود.

کوهن برنامه‌ریزی می‌کند تا دنباله‌ای بر کتاب ساختار بنویسد و این «چرخش تکاملی» را شرح دهد، واژگان و جهان‌ها: دیدگاهی تکاملی دربارۀ پیشرفت علمی(Words and Worlds: An evolutionary view of scientific development) عنوان این دنباله است. او در آغاز پیشنهاد می‌کند که مفهوم واژه‌نامه(lexicon) جایگزین مفهوم پارادایم شود. واژه‌نامه دربرگیرندۀ مجموعۀ واژگان و مفاهیم یک تخصص علمی است که با استفاده از آن‌ها جهان را به‌شیوۀ طبقه‌بندی ترسیم می‌کند. بنابراین، هنگامی که تخصصی علمی تکامل می‌یابد، واژگان واژه‌نامۀ آن تغییر می‌کنند تا جهانی جدید را توصیف کنند و، از این منظر، آن واژه‌نامه با واژه‌نامۀ مادر قیاس‌ناپذیر است. به‌جای قیاس‌ناپذیری پارادایم‌ها، که مستلزم آن است که معنایی مشترک وجود نداشته باشد، اکنون کوهن استدلال می‌کند که پارادایم‌های قیاس‌ناپذیر فاقد طبقه‌بندی مشترک هستند. اما کوهن استدلال می‌کند که یک زبانِ ترجمۀ جهانی راه‌حل فهم این واژگان قیاس‌ناپذیر نیست، بلکه مورخ باید وارد جهان گذشتۀ علم شود و شخصیتی چندزبانه شود. کوهن همچنین نقش قیاس‌ناپذیری را تغییر می‌دهد، به‌نحوی که قیاس‌ناپذیریْ واژه‌نامه‌های تخصص‌های علمی مختلف را از هم متمایز سازد، به‌طوری که تخصصی جدید بتواند از تخصص مادر به‌مثابۀ تخصص مستقل و خاص خودش تکامل یابد. به‌طور خلاصه، با تکامل تخصص‌های علمی، «واژگان» آن‌ها از «جهان‌های» گشوده در برابر پژوهش علمی فهم بیشتری به چنگ می‌آورند.
[3]
فلسفه علم
اگرچه کوهن در فرصت‌های گوناگون به منتقدانش پاسخ می‌دهد، او اساساً در یک پی‌نوشت به این انتقادات پاسخ می‌دهد که در ویراست بازنگری‌شدۀ کتاب ساختار منتشر می‌شود. او در پاسخ به اتهام ابهام، مفهوم ماتریس نظم‌دهنده(disciplinary matrix) را به‌عنوان جایگزین مفهوم…
متأسفانه، کوهن قبل از مرگش نمی‌تواند کتاب واژگان و جهان‌ها را کامل کند. در اینجا این پرسش مطرح می‌شود که آیا این دنباله تأثیری چشمگیر بر فلسفۀ علم معاصر می‌گذاشت یا خیر، فلسفه‌ای که امروز در مقایسه با زمانی که کوهن کتاب ساختار را نوشت، از لحاظ چشم‌انداز، بیشتر تکثرگرا است. فیلسوفان علمِ امروزی نیازی به چارچوبی مقبولِ همه ندارند، زیرا هر علم طبیعی توسط زیرحوزۀ فلسفی خاص خودش مطالعه می‌شود. بااین‌حال، شاید فلسفۀ علمِ تکاملیِ کوهن برای احیای چنین چارچوبی نامزدی ممکن به دست دهد، اما نه در معنای متعارف. معمولاً، این چارچوب به تقلیل علوم غیرفیزیکی به علوم فیزیکی وابسته است. فیزیک مدل آن چیزی است که علم می‌نامیم؛ و علوم غیرفیزیکی باید در برابر واژگان و مفاهیم فیزیکی سر تعظیم فرو آورند. اما این کوشش برای فراهم‌آوردن چارچوبی مقبولِ همه برای علوم سرانجام در اواخر قرن بیستم نقش بر آب می‌شود.

باوجوداین، فلسفۀ علم تکاملیِ کوهن چارچوبی ممکن و مقبولِ همه به دست می‌دهد که روابط علوم طبیعی مختلف را همان‌طور که تکامل می‌یابند و تخصصی می‌شوند ترسیم می‌کند. بنابراین این چارچوب با روشن‌ساختن روابط تکاملی بین علوم به‌ویژه برحسب تبار مشترک آن‌ها نگرش تکثرگرایانۀ فلسفۀ علم معاصر را تبیین می‌کند. هدف این چارچوب آن نیست که علوم مختلف را بالاجبار در یک قالب علمی واحد نظیر علوم فیزیکی بگنجاند، بلکه هدفش تبیین چگونگی رشد این علوم به‌مثابه درختی از تخصص‌های درحال‌تکثیر است که پیوسته شاخه‌های جدیدی به آن افزوده می‌شود. اگرچه شاید تأثیر کامل فلسفۀ علمِ تکاملیِ کوهن هرگز محقق نشود، اما پیوند بین کتاب ساختار و گفتمان آکادمیکِ همچنان محترم پابرجاست، آن‌چنان که گرامیداشتِ اخیرِ پنجاهمین سالگرد انتشارِ ساختار گواهی می‌دهد، و هیچ‌گونه جدایی در این پیوند در آیندۀ نزدیک نیز متصور نیست.
[4]

@philosophyofscience

منبع:
http://tarjomaan.com/neveshtar/8993/
جوردانو برونو: شهید راه علم؟
اغلب مردم فکر می‌کنند برونو(1548-1600) به علت حمایت از مدل کپرنیک(خورشید مرکزی) در آتش سوخت اما در حقیقت او کافری بود که به خاطر عقاید مذهبی‌اش اعدام شد؛ درگیر شدن مدل کپرنیک در این ماجرا تنها یک بدشانسی برای «مدل خورشیدمرکزی» بود.
دلیل اصلی آنکه برونو در مقابل کلیسا قرار گرفت، پیروی او از جنبشی به نام هرمتیسم بود. عقاید این فرقه بر مستنداتی قرار داشت که از نظر اعضای آن همسنگ با کتاب مقدس بود و از مصر باستان سرچشمه می‌گرفت(هرچند بعدا مشخص شد مدارک مورد استفاده‌ی این فرقه اینقدرها هم باستانی نیست).
از نظر برونو مذهب قدیم مصر مظهر ایمان واقعی بوده است و کلیسای کاتولیک باید راهی برای بازگشت به باورهای قدیمی بیابد. دیگر نیازی به گفتن نیست که این اظهارات برونو در رُم بازتاب خوبی نداشت و او پس از مدتی سرگردانیِ پرفراز و نشیب(پیوستن به دومینیکن‌ها 1565-1576|اقامت در انگلیس1583-1585) در سال 1591 در ونیز دستگیر شد.
برونو پس از دوره طولانیِ زندان و دادگاه، به اتهام مشخص گرایش به آریانیسم و بکار بستن شیوه‌های مخفی جادوگری(پس از رد کردن فرصتهای بسیار برای ندامت) محکوم و اعدام شد.
در واقع برونو نه شهید راه علم بلکه شهید راه جادوگری بود. نظرات او که یکی از طرفداران سرسخت خورشیدمرکزی (زیرا این عقیده با نظر مصریان باستان در مورد خورشید هماهنگی داشت) و ایده‌های توماس دیگز(مبنی بر اینکه جهان مملو از دسته‌های فراوان ستارگانِ خورشید مانند است؛ 1576) بود، سروصدای بسیاری ایجاد و کلیسا نیز او را محکوم کرد. از این رو تمام این اندیشه‌ها از یک قماش به حساب آمدند و کتاب کوپرنیک [اولین گزارش درباره انقلاب کوپرنیکی؛ 1543] در سال 1616 در فهرست کتب ممنوعه قرار گرفت.
به خاطر جنجالهای برونو، از سال 1600 به بعد ایده‌های کوپرنیک از نظر کلیسا ناپسند محسوب می‌شد. اگر ماجرای برونو پیش نمی‌آمد شاید ایده‌های کوپرنیک هرگز با نظر مخالفت کلیسا روبرو نمی‌شد، گالیله مورد آزار و اذیت قرار نمی‌گرفت و پیشرفت علمی در ایتالیا آرام‌تر ادامه پیدا می‌کرد.

#تاریخ_علم
@philosophyofscience
منبع:
تاریخ علم غرب 1543-2001، جان گریبین، ترجمه: رضا خزانه، تهران: انتشارات فاطمی، 1389
👍1
📚معرفی‌کتاب📚
نامگذاری و ضرورت
نوشته: سول کریپکی(1940-)
ترجمه: کاوه لاجوردی
انتشارات هرمس، 1381

در مطالعه متون فلسفه تحلیلیِ جدید(بعد از سول کریپکی) باید توجه کرد که دو تماییز کانت(تحلیلی/ترکیبی و پیشینی/پسینی) تبدیل به سه تماییز شده‌اند:
تحلیلی/ترکیبی(تماییز معناشناختی)
پیشینی/پسینی(تماییز معرفت‌شناختی)
ضروری/ممکن(تماییز هستی‌شناختی)

برای کانت، مرز بین ضروری/ممکن، همان مرز پیشینی/پسینی است؛ اما متفاوت با مرز تحلیلی/ترکیبی است. برای وی «هرآنچه پیشینی است، ضروری است» و «هرآنچه پسینی است، ممکن است»
اما برای کریپکی، مرز بین ضروری/ممکن، متفاوت از مرز پیشینی/پسینی و همینطور مرز تحلیلی/ترکیبی است.