فلسفه علم
7.83K subscribers
885 photos
115 videos
396 files
1.5K links
مطالب فلسفه تحلیلی و موضوعات فلسفه علم

این کانال تلاشی برای عمومی کردن مفاهیم فلسفه علم در جامعه ایرانی است.

برای ارتباط با Admin با آیدی @mmasiha1988 و درج تبلیغات میتوانید با کانال @adsphilosophy1 در ارتباط باشید.
Download Telegram
با سلام. به استحضار می رساند که با توجه به وضعیت کرونا در تهران، مدرسه تابستانی ۱۴۰۱ فلسفه تحلیلی به صورت مجازی برگزار خواهد شد. ⏳آخرین مهلت ثبت نام در مدرسه شنبه ۵ شهریور است. برای ثبت نام می توانید به اینجا مراجعه نمایید. دبیرخانه مدرسه ۶ شهریور و از طریق ایمیل پذیرفته شدگان را از پذیرفته شدنشان مطلع خواهد کرد. با احترام
👍1
Schedule 1401.png
395.5 KB
برنامه مدرسه تابستانه
میکروبیوم و چاقی: گذار از همبستگی‌های ساده به مکانیسم‌های پیچیده‌تر در علم

دیرزمانی‌ست که می‌دانیم رژیم‌های مملو از قند و چربی نقش مهمی در ابتلا به چاقی دارند. تصور کنونی این است که انرژیِ مصرفیِ اضافی، به شکل چربی در بدن ذخیره می‌شود. به عبارتی میان مصرف قند و چربی، و وزن بدن همبستگیِ مثبتی وجود دارد. (همبستگی ۱)

از حدود سال ۲۰۱۰ به بعد، پژوهش‌های زیادی نشان دادند که میان ترکیب و درصد میکروب‌های مفید روده و وزن فرد نیز همبستگیِ مثبتی وجود دارد. (همبستگی ۲)

اگر این دو همبستگی را یکجا در نظر آوریم، فرضیه‌ای می‌تواند شکل گیرد: «افزایش کالری در رژیم غذایی با تغییر دادنِ میکروبیوم روده است که باعث افزایش وزن بدن می‌شود» (از ترکیب همبستگی‌های ۱ و ۲ مکانیسمی ساده شکل گرفت).

دانشمندان در پژوهشی که اخیراً (۲۹ آگوست ۲۰۲۲) نتایج آن در نشریه‌ی سل چاپ شده این فرضیه را آزموده‌اند‌.

الف. پژوهش‌گران ابتدا نوع و میزان میکروبیوم در روده‌ی موش‌ها را بررسی کردند. سپس به آنها غذاهای مملو از قند و چربی‌های اشباع دادند. پس از چهار هفته در موش‌ها علائم اضافه وزن، مقاومت به انسولین، و عدم تحمل گلوکوز مشاهده شد. (همبستگی ۱)
همچنین مشاهده شد که درصد برخی میکروب‌های مفید دستگاه گوارش به شدت کاهش یافته‌است. (همبستگی ۲)

دانشمندان عامل دیگری به مدل خود افزودند تا بتوانند رابطه‌ی میان این دو تغییر را کشف کنند. چگونه؟ حداقل از سال ۲۰۰۹ شواهد نشان می‌دادند که بین دسته‌ای از لنفوسیت‌های تی (Th 17) و چاقی رابطه وجود دارد (همبستگی ۳).
حالا دانشمندان متوجه شدند که کاهش میکروب‌های مفید روده باعث کاهش این دسته از لنفوسیت‌ها می‌شود که به نوبه‌ی خود باعث افزایش وزن می‌شوند. (از ادغام مکانیسمِ ساده‌ی مورد اشاره و همبستگی ۳، مکانیسم پیچیده‌تری به‌دست آمد.)
می‌توان مانند پژوهشگران این پژوهش، مکانیسم را پیچیده‌تر هم کرد. مثلاً با افزودن این فرضیه که این لنفوسیت‌ها موادی ترشح می‌کنند که مانع جذب چربی‌های اشباع به بدن می‌شود.

تا اینجا دیدیم که چگونه در علوم زیستی از هم‌افزایی چند رابطه‌ی ساده، مدل‌های پیچیده‌تر شکل می‌گیرند. گاه داده‌های جدیدی از این مدل پیچیده‌تر به‌دست می‌آید که خود در گام‌های بعدی به پیچیدگی‌های بیشتر مدل می‌افزود.

ب. «کدام یک ضرر بیشتری دارد و سریع‌تر به چاقی می‌انجامد: قند یا چربی؟»

هرچند در پاسخ به این پرسش، و بر مبنای گزارشی از سنجش همبستگی‌های ساده، تلاش‌های زیادی انجام‌ شده، و پاسخ‌هایی گاه متعارض نیز داده شده است، اما مدل جدید امکان پاسخ دقیق‌تری را فراهم آورد. در سایه‌ی مدل جدید می‌توان پرسش را به این شکل طرح کرد:

«کدام یک ضرر بیشتری برای میکروب‌های مفید روده و در نتیجه کاهش لنفوسیت‌های مفید مورد اشاره دارد: قند یا چربی؟»

پاسخ پژوهش‌گران در این مقاله این است: مواد قندی بیش از مواد دارای چربی میکروب‌های مفید روده را از بین می‌برند و سلول‌های ایمنی تی مورد اشاره را کاهش می‌دهند. پژوهشگران وقتی قند را کاملاً از رژیم حذف کردند و فقط رژیم مملو از چربی به موش‌ها دادند لنفوسیت‌های تی مورد اشاره کاهش نیافتند.
نکته‌ی جالب: وقتی با مصرف زیاد مواد قندی در طولانی مدت، به طور کامل باکتری‌های مفیدی که به تولید لنفوسیت تی کمک می‌کردند از بین رفتند، موش‌ها با خوردن رژیم عاری از قند، و البته دارای چربی زیاد نیز چاق می‌شدند. این یافته تبیین‌گر این واقعیت آشنا است که عده‌ای از مردم مدعی‌اند که مواد قندی کمی مصرف می‌کنند اما کماکان اضافه وزن دارند: احتمالا باکتری‌های مفید در دستگاه گوارش آنها یا کلاً وجود ندارد، یا کم شده است.

اینکه این یافته‌ها در پژوهش‌های بعدی تکرار شوند یا نه نیاز به بررسی دارد. در اینجا هدف نشان دادن این نکته بود که چگونه از هم‌افزایی چند همبستگی ساده مدل‌های پیچیده‌تری شکل می‌گیرند.

از آنجا که به نحو روزافزونی نقش میکروبیوم در سلامت جسمی و روانی، و حتی در شناخت انسان، روشن شده است از این پس هرچه بیشتر شاهد خواهیم بود مدل‌هایی در پزشکی و روان‌شناسی که همبستگی‌های ساده‌ای را گزارش کرده بودند با وارد کردن عامل میکروبیوم گسترش خواهند یافت. برای نمونه، سال‌هاست می‌دانیم (از ۲۰۰۳) که میان استرس و چاقی همبستگی مثبتی وجود دارد. پس از مدتی (از ۲۰۱۵) متوجه شدیم میان استرس و نوع میکروبیوم روده نیز رابطه برقرار است.اگر این دو همبستگی را ادغام کنیم دیری نخواهد بود که شاهد آزمودن این فرضیه باشیم: «استرس از راه ایجاد تغییرات در میکروبیوم روده به اضافه وزن می‌انجامد».

وقتی این فرضیه جدی‌تر گرفته خواهد شد که بدانیم میان همان لنفوسیت تی مورد اشاره و استرس هم همبستگی‌هایی مشاهده شده است. در اینصورت مکانیسمی خواهیم داشت که چاقی، میکروبیوم، رژیم غذایی، لنفوسیت‌های تی، و استرس را به هم پیوند می‌دهد.

هادی صمدی
@evophilosophy
👍4
فلسفه علم
برای تبلیغات کانال فلسفه تحلیلی و فلسفه علم به کانال زیر مراجعه نمایید. @adsphilosophy
برای تبلیغات کانال فلسفه تحلیلی و فلسفه علم به کانال زیر مراجعه نمایید.

@adsphilosophy1
👍5
فلسفه علم pinned «برای تبلیغات کانال فلسفه تحلیلی و فلسفه علم به کانال زیر مراجعه نمایید. @adsphilosophy1»
نُهُمینْ هَمٰایِشِ دٰانِشْجُویِی فَلْسَفِهْ
بین‌المللی (فارسی و انگلیسی)
 
مفتخریم به اطلاع برسانیم گروه و انجمن علمی-دانشجویی فلسفۀ دانشگاه تربیت مدرس نهمین همایش دانشجویی فلسفه را در 30 آذر 1401 برگزار می­کنند. دانشجویان و علاقه­مندان به فلسفه در رشته‎ها، گرایش‎ها و مقاطع مختلف می­توانند مقالات خود را به منظور ارزیابی به ایمیل همایش ارسال کنند. در همایش امسال همانند سال گذشته علاوه بر دانشجویان و طلّاب فلسفه از دانشجویان سایر رشته‎هایی که به‎نحوی پژوهش آنها به فلسفه مربوط می‎شود استقبال می‎کنیم.
 
 * بخش بین‌المللی (انگلیسی) برنامه به صورت مجازی خواهد بود و روز قبل یا بعد از برنامه حضوری است.
 
ایمیل همایش برای ارسال مقالات: spc.tmu@gmail.com
مهلت ارسال مقالات (غیرقابل تمدید):  15 آذر 1401
زمان اعلام نتایج: 26 آذر 1401
این همایش مختص مقالات کوتاه است. لازم است موارد زیر در مقاله‌های ارسالی رعایت شده باشند:
1) حجم مقاله بین 1500 تا 2500 کلمه باشد (شامل چکیده/منابع/ارجاعات/...).
2) در ابتدای مقاله عنوان، مشخصات مؤلف(ان) ذکر شود (مشخصات شامل نام، ایمیل، شماره تماس، مقطع یا آخرین مدرک تحصیلی و دانشگاه).
3) مقاله باید حاوی چکیده ای حداکثر 100 کلمه‎ای باشد.
4) همایش محدودیت موضوعی ندارد.
5) مؤلف(ان) باید مقاله خود را مطابق با شیوه­نامۀ ارجاع مندرج در سایت (www.jphil.ir) یا کانال تلگرامی (@tmuphil) تنظیم کند.
6) فایل مقاله منحصرا در فرمت WORD و با قلم B Lotus  و در اندازۀ 14،ارسال شود.
7) مقالات به دو زبان فارسی و انگلیسی پذیرفته می‎شود.
ارائۀ مقاله برای اعضای هیئت علمی و فارغ التحصیلان دکتری مجاز نیست.
* مقالاتی که این شرایط را رعایت نکرده باشند عودت داده می‌شوند.
جهت آشنایی با ساختار مقالۀ مطلوب می‎توانید مجموعه مقالات ادوار قبل را از صفحه همایش در سایت مجلۀ فلسفه(www.jphil.ir) دریافت کنید.
 
 
برای اطلاعات کامل درخصوص همایش و ضوابط انشاء و ارسال مقالات به فایل پیوست و یا سایت (www.jphil.ir) و کانال تلگرامی ما (@tmuphil) مراجعه کنید.
دبیرخانۀ نهمین همایش دانشجویی فلسفه

@philosophyofscience
👍3
دکتر محمد‌حسین نامجو، عضو هیات علمی پژوهشکده نجوم آی‌پی‌ام، کلاسی در فلسفه‌ی کیهان‌شناسی با عنوان «مباحثی فلسفی در کیهان‌شناسی» برگزار می‌کنند (یک‌شنبه‌ها از ۱۲:۴۵ تا ۱:۴۵ در پژوهشکده نجوم). علاقمندان به شرکت در کلاس - بصورت رسمی یا مستمع آزاد - می‌توانند با ایشان تماس بگیرند.
گفتنی است که زمینه‌ی کار دکتر نامجو کیهان‌شناسی جهان اولیه است و ایشان در این زمینه دارای مقالات بسیار معتبری در تراز جهانی هستند.
در فایل پی‌دی‌اف زیر، شرح کلاس و نحوه ارتباط با ایشان آمده است.
👍2
ژن‌هایی برای راست‌گرایی افراطی

آیا ویژگی‌های سرشتی خاصی در طرفداران امثال هیتلر و صدام وجود دارد؟ یا اینگونه طرفداری‌ها برآمده از شرایط محیطی است؟ مقاله‌ای (که البته در زمان نگارش این جملات منتشر نشده، اما نسخه‌ی پیش‌نویس آن در گوگل اسکالر موجود است) در زمره‌ی مقالاتی‌ست که در سال‌های اخیر درصدد پاسخ به این پرسش بوده‌اند.

مطابق پژوهش‌های قبلی، گرایش‌ سیاسی فرد به شخصیت او بستگی دارد (که به وضوح متأثر از  ترکیبی از سرشت و تربیت است). پژوهش اخیر می‌خواهد به این پرسش پاسخ دهد که اولاً آیا شخصیت سیاسی فرد جدا از شخصیت عمومی اوست؟ و ثانیاً شخصیت سیاسی هر فرد چقدر تابع سرشت و چقدر تابع محیط است؟

اما چگونه شخصیت سیاسی هر فرد را بسنجیم؟ دو کاندیدا یا فرضیه‌ی اصلی وجود دارد.

اول اینکه به سراغ ویژگی‌های شخصیتی مشخص شده در نظریه‌های عمومی شخصیت برویم؛ که «نظریه‌ی پنج عاملی شخصیت» در این زمینه معروف‌ترین آنهاست. به عبارتی فرضیه‌ی نخست این است که شخصیت سیاسی فرد، جدا از شخصیت عمومی او نیست و با مطالعه‌ی شخصیت عمومی فرد شخصیت سیاسی او را هم می‌توان سنجید. یافته‌های زیادی در این زمینه وجود دارد. مثلاً مشخص شده است که همبستگی مثبت، اما نه چندان قوی‌ای میان یکی از عوامل شخصیتی، یعنی وظیفه‌شناسی، و تمایل به جناح راست وجود دارد؛ و همبستگی مثبتی نیز میان گشودگی، یا باز بودن به تجربه، به عنوان یک عامل دیگر شخصیت و تمایل به جناح چپ دیده می‌شود.

فرضیه‌ی دوم این است که شاید گرایش سیاسی وابسته به یک ویژگی خاص شخصیتی باشد که در نظریه‌های کلی شخصیت مندرج نیست. به عبارتی شخصیت سیاسی هر فرد جدا از شخصیت عمومی اوست. دو نظریه‌ی معروف‌تر در این زمینه عبارتند از «اقتدارگرایی جناح راست» و «گرایش به سلطه‌ی اجتماعی».

کسی که نمره‌ی بالایی در آزمون شخصیت «اقتدارگرایی جناح راست» دارد در مقابل اقتدارهای بالادستی تسلیم است؛ دستورات مافوق را ولو با به کارگیری خشونت اجرا می‌کند؛ به قراردادهای اجتماعی به شدت پایبند است؛ و میان گفتار و کردارش همخوانی قابل توجهی وجود دارد.

کسی که در آزمون شخصیت «گرایش به سلطه‌ی اجتماعی» نمره‌ی بالایی می‌گیرد طبقات اجتماعی را موجه می‌داند؛ میان خودی و غیرخودی تمایز قاطعی می‌گذارد؛ و در نتیجه بسیاری از تفاوت‌ها را تبعیض نمی‌شمارد.

این پژوهش که داده‌های آن برآمده از اطلاعات ۱۹۷۸ دوقلوهای نروژی است، دو نکته اصلی دارد:

الف. آیا ویژگی‌های «اقتدارگرایی جناح راست» و «گرایش به سلطه اجتماعی» از ویژگی‌هایی که «پنج عامل بزرگ شخصیت» اندازه می‌گیرد مستقل‌اند؟ پاسخ پژوهش بله است: شخصیت عمومی فرد بازنمای خوبی از شخصیت و گرایش‌های سیاسی او نیست. (همین یافته به تنهایی علت تعارض‌ در یافته‌های قبلی را که تلاش داشتند گرایش سیاسی فرد را بر اساس پنج عامل شخصیت بسنجند، نشان می‌دهد. البته همبستگی‌هایی میان برخی از آن عوامل و گرایش‌های سیاسی دیده شده بود، اما همبستگی‌های ضعیف.)

ب. چه رابطه‌ای میان «اقتدارگرایی جناح راست» و «گرایش به سلطه اجتماعی» وجود دارد؟ پاسخ پژوهش این است که به لحاظ فنوتیپی همبستگی متوسط، اما از نظر ژنتیکی همبستگی بالایی مشاهده شد. این جمله ظاهراً خنثی و معصومانه پیامدهای ترسناکی را در خود دارد! به عبارتی این جمله می‌گوید عده‌ای از مردم به لحاظ ژنتیکی گرایش دارند بی‌چون‌وچرا فرمان مافوق را بدون درنظر گرفتن محتوای آن اجرایی کنند و همین عده نیز به لحاظ ژنتیکی گرایش دارند تا تبعیض‌ها را روا بدانند. از هم‌افزایی این دو گرایش و تحقق آنها در دسته‌های از انسان‌هاست که پدیده‌هایی مانند هولوکاست، یا آنچه را در میانمار بر سر روهینگیاها آمد، بروز می‌یابد.

اما برای خوش‌بینی هم جایی وجود دارد. از آنجا که نروژ از جمله نقاط جهان است که فاصله‌های طبقات اجتماعی در آنجا پایین‌تر از میانگین جهانی است، در سطح فنوتیپی، آن همبستگی قویِ ژنتیکیِ مشاهده‌شده‌ رنگ باخته، و همبستگی ضعیف‌تری را شاهد بودیم. به بیانی ساده‌تر، این دسته از ژن‌های خطرناک در محیطی با عدالت اجتماعی بالاتر، کمتر مجال بروز یافته بودند.
 
حجم بزرگ داده‌های این پژوهش زنگ خطر بزرگی را به صدا درمی‌آورد. ژن‌های دسته‌ای از ما گرایش‌های خطرناکی را در خود نهفته دارند. کافی است شرایط محیطی برای بروز آنها فراهم شود تا در مواردی نسل‌کشی‌ها و نژادپرستی‌ها را شاهد باشیم و در موارد شایع‌تر و رایج‌تر قوم‌پرستی‌ها و روا شمردن تبعیض‌ها را ببینیم.

در اینکه حامل چه ژن‌هایی هستیم نقشی نداشته‌ایم. اما می‌توانیم در تغییرات محیطی نقش داشته باشیم. جوامعی که در آنها تبعیض‌ نهادینه شود به چنین ژن‌های خطرناکی اجازه‌ی بروز می‌دهد و در آن آیشمن‌هایی که می‌توانستند انسان‌هایی معمولی باشند ظاهر می‌شوند؛ و به قول هانا آرنت، شرّ در آن جوامع تبدیل به پدیده‌ای عادی و روزمره می‌شود.

هادی صمدی
@evophilosophy
👍4
گزارش دوره علم و دین دانشگاه کمبریج تابستان ۱۴۰۱

مهدی نساجی

دانشگاه کمبریج، تابستان هرسال، دوره‌ای یک هفته‌ای با عنوان «علم و دین» برگزار می‌کند که در آن دانشمندانی از حوزه‌های مختلف دانش به بحث و بررسی درباره رابطه میان علم و دین، با رویکردی مثبت می‌پردازند.
در این دوره‌ هفتگی دانشگاه کمبریج، افراد گوناگونی، از آقای فرانسیس کولینز که مدیر پروژه ژنوم انسانی (بزرگ‌ترین و تأثیر گذارترین پروژه زیست شناسی جهان)، تا خانم جنیفر وایزمن، فضانوردی که به کره ماه سفر کرده است، تا متخصصان هوش مصنوعی که به مقایسه هوش در کامپیوترها با هوش انسانی می‌پردازند، دیدگاه‌های خود را درباره چگونگی تعامل میان علم و دین از منظر دانش تخصصی خود ارائه می‌کنند.
در دوسال گذشته، تلاش مرکز تحقیقات روانشناسی و دین دانشگاه شهید بهشتی و با رایزنی‌هایی که با دانشگاه کمبریج صورت گرفته است، شماری از دانشجویان و علاقه‌مندان به مباحث علم و دین، با دریافت بورسیه، در این دوره یک هفته‌ای به صورت آنلاین شرکت داشته‌اند. این دوره که تا قبل از کرونا، صرفاً حضوری بود، از آن پس به صورت ترکیبی برگزار می‌شود و این فرصت را ایجاد کرده است که علاقه‌مندان بیشتری از سراسر جهان، در این دوره‌ها حضور داشته باشند.
به منظور استفاده فارسی‌زبانانی که امکان حضور در این دوره را نداشته‌اند، مرکزتحقیقات روانشناسی و دین دانشگاه شهید بهشتی، تصمیم بر این گرفت که به کمک دانشجویانی که در دوره تابستان امسال (تیرماه 1401) مشارکت داشته‌اند، گزارش مختصری از هر کدام از جلسات سخنرانی، به فارسی، تهیه و تنظیم کند و در اختیار عموم قرار دهد. با حمایت‌های مدیران محترم تارنمای دین آنلاین، هم اکنون پرونده‌ای ویژه برای ارائه گزارش این سخنرانی‌ها تشکیل شده است که در اختیار شما علاقه‌مندان قرار می‌گیرد.
آنچه در این پرونده خواهید خواند، گزارش سیزده سخنرانی ارائه شده در کنفرانس سال جاری است. البته این گزارش‌ها، انعکاس دهنده تمام آنچه در این جلسات گذشته، نیست، ولی می‌تواند شما را با حال و هوای آنچه در این دوره گذشته است، آشنا کند و از آنجا که مرکز علم و دین دانشگاه کمبریج، شناخته‌شده‌ترین مرکز در این زمینه است، با مرور این گزارش‌ها، شما می‌توانید تصویری کلی از به‌روزترین مباحث در این زمینه را به دست آورید. علاقه‌مندان به موضوعات مربوط به علم و دین همچنین می‌توانند برای مطالعه بیشتر، به تارنمای مرکز علم و دین دانشگاه کمبریج مراجعه نمایند.

پيوند به متن کامل این پرونده در سایت دین‌آنلاین
https://www.dinonline.com/38911/


@philosophyofscience
👍1
آنک شکارچیانند «بر گذرگاه‌ها مستقر»؛
«به اندیشیدن خطر مکن»

احتمال بقای کدام آهوان بیشتر است؟ آنها که محتاط‌ترند و به محض دیدن شکارچی فرار را بر قرار ترجیح می‌دهند (پس علف‌ها‌ی کمتری می‌خورند)؛ یا آنها که تا ناگزیر نباشند به خوردن ادامه می‌دهند (پس فرصت کمتری برای فرار دارند)؟

احتمالا خواهید گفت گزینش میان این دوراهی به شرایط بستگی دارد: به مقدار علوفه، و میزان خطر شکارچی‌ها در محیط. زیست‌شناسان هم جز این نمی‌گویند، فقط با کلامی فنی‌تر. مطابق اصل انتخاب طبیعی آهویی که به‌رغم دیدن شکارچی، به خوردن ادامه دهد و فرار را به زمانی «مناسب» موکول کند «بخت بیشتری» برای بقا دارد.
اما تشخیص زمان مناسب نیازمند هوشمندی جانور است. همه چیز به قدرت و سرعت آهو بستگی ندارد؛ گاه برآورد ساده‌ای از «زمان مناسبِ فرار» کارآمدتر است. هوشمندی متجسد در عضلات آهو به کنار؛ ظاهراً آهوانی با نسبت بیشترِ مغز به جثه، بهتر می‌توانند زمان مناسب را تخمین بزنند.

در همین راستا شواهد تجربی نیز نشان می‌دهند که ماهی‌های گوپیِ با مغز بزرگتر، و نسبت بیشتر مغز به جثه، بهتر از دست شکارچی‌ها فرار می‌کنند.

اما داستان همیشه اینگونه سرراست نیست. اولاً، همانطور که گفته شد، زمانِ مقرری برای فرار وجود ندارد و بسته به شرایط، زمانِ مناسب تغییر می‌کند. ثانیا، ممکن است راه سومی هم پیشِ رو باشد. طبیعت استاد ارائه‌ی راه‌های دیگر است و نتیجه‌ی آن افزایش چشمگیر تنوع در جهان زیستی است.

اخیراً (۲۳ آگوست ۲۰۲۲) چینی‌ها نتیجه‌ی پژوهشی را در نشریه‌ی ساینس منتشر کرده‌اند که مطابق آن در دسته‌ای از قورباغه‌ها، خلاف آنچه در ماهی‌های گوپی مشاهده شد، دیده می‌شود: میانگین جثه و مغز قورباغه‌ها کوچک‌تر شده بود.

در این مورد راه سوم، دیدگریزی است.
دیدگریزی (کریپسیس) به معنای پنهان ماندن جانوران از چشم شکارچیان است: استتار، زندگی شبانه، زندگی در زیرِ زمین، و کوچک شدن جثه از راه‌های اصلی دیدگریزی‌اند. اما برای جانوری که تولیدمثل جنسی دارد و در فصل جفت‌گیری باید هرچه بیشتر خود را عرضه کند، دیدگریزی هزینه‌هایی دارد: فقط شکارچی نیست که جانور را نمی‌بیند؛ در مواردی، جفت‌های بالقوه هم او را نمی‌بینند.
راه سوم، در برخی گونه‌ها، دوگانه‌ی جدیدی پیش می‌نهد: پنهان ماندن و شکار نشدن (با پیامدِ کاهشِ احتمالِ جفت‌یابی)؛ و آشکار شدن و جفت یافتن (با پیامدِ افزایشِ احتمالِ شکار شدن)!

پرسشِ پژوهشِ چینی‌ها این بود که کدام راه‌کار در قورباغه‌ها مؤثرتر است: آشکار ماندن و تشخیص زمان مناسبی برای فرار، یا پنهان ماندن و راحت شدن از تصمیم‌گیری؟ اولی بخت جفت‌یابی را افزایش می‌دهد و هزینه‌ی آن، افزایش احتمال شکار شدن است؛ دومی عکس این است.

مانند دوگانه‌ی قبل، برای پاسخ دقیق‌تر باید دو عامل را درنظر گرفت. نخست اینکه آشکار بودن چه مزایایی برای جفت‌یابی جانور فراهم می‌کند و دوم آنکه تعداد شکارچی‌ها در محیط چقدر زیاد است. هنگامی‌که شکارچی‌های زیادی برگذرگاه‌ها مستقر باشند دیگر استراتژی تصمیم‌گیری در رسیدنِ زمانِ مناسبِ فرار به کار نمی‌آید و جانور نباید با اندیشیدن خطر کند.

در این پژوهش که بر روی ۱۰۲ گونه‌ی قورباغه‌ در مناطقی از چین انجام شد مشخص شد در مناطقی که شکارچی‌ها کم بودند، قورباغه‌ها بزرگتر بودند و مغز آنها نیز رشد بیشتری داشت. در این شرایط، از بزرگ شدن برای به چشم آمدن در مقابل جفت استفاده می‌کردند، و همزمان، از مغز بزرگتر برای اتخاذ تصمیم‌های بهتر در فرار از دست شکارچیان.

در مقابل، در مناطقی که تعداد مارهای شکارچی‌ زیاد بود فرار موفق از دست یک مار، به منزله‌ی رفتن به کام ماری دیگر بود. بنابراین در این مناطق استراتژی دیدگریزی کارآمدتر بود. جثه‌ی قورباغه‌ها کوچک شده بود، و متعاقب آن اندازه‌ی مغز، و نسبت مغز به جثه نیز کاسته شده‌بود. جالب آنکه این دسته از قورباغه‌های کوچک، با مغزهای کوچکتر نسبت به جثه، زودتر بالغ می‌شوند و دسته‌ی بزرگتری از زادگان را ایجاد می‌کنند تا بخت آنکه برخی از آنها در محیط خطرناک پیرامونی به سن زادآوری برسند افزایش یابد.

در طبیعت، گاه برای زنده ماندن باید کوچک ماند با مغزهای کوچک؛ و فرزندانی بسیار تولید کرد: فرزندانی که به طور میانگین از جمعیت والدین هم «سبک‌مغز»تراند. (خوشبختانه این جانوران معنای استعاره‌ها را درک نمی‌کنند و از این سنخ نام‌گذاری‌ها برآشفته نمی‌شوند.) در واقع، این استراتژی در جهان جانوران کارآمد بوده و به افزایش سازگاری صاحب آن انجامیده است. نیندیشیدن در چنین محیط‌های خشنی، که در آن فرصتی برای تصمیم‌گیری و انتخاب نیست، سازش‌دهنده است.

جهان طبیعت سرشار از استعاره‌ها و تمثیل‌های بی‌نظیری است برای فهم بهتر آنچه در جوامع انسانی می‌گذرد؛ البته برای کسانی که با زدن برچسب‌هایی نظیر «انسان‌گونه‌انگاری» به راحتی از کنار استعاره‌ها گذر نکنند.

هادی صمدی
@evophilosophy
👍6👎1👏1
سخنرانی این هفته گروه فلسفۀ دانشگاه تربیت مدرس

عنوان:
معرفت ریاضی نزد شهودگرایان
سخنران:  محسن حائری - دانشگاه تربیت مدرس

زمان: چهارشنبه 1401/06/30 ساعت  17-15

لینک شرکت در وبینار: https://lablive.modares.ac.ir/b/dav-vi7-eyf

@philosophyofscience
👍2
نقدی به قانون حجاب اجباری از منظر «نظریه‌ی قانون طبیعی»

نقدهای متنوعی به قانون حجاب اجباری وارد است؛ چه از منظر دینی و فقهی و چه حقوق بشری. نقد حاضر این مسئله را از منظر فلسفه‌ی حقوق بررسی می‌کند. مکاتب متفاوتی در فلسفه‌ی حقوق وجود دارند که دو نظریه‌ی «قانون طبیعی» و «پوزیتیویسم حقوقی» از برجسته‌ترین آنها هستند. این قانون از منظر پوزیتیویسم حقوقی قابل نقد است اما از آنجا که نظریه‌ی قانون طبیعی با نظام‌های حقوقی دینی، مانند نظام حقوقی ایران، هم‌نواتر است نوشته‌ی حاضر فقط به نقدی از منظر قانون طبیعی بسنده می‌کند.

جمله‌ی معروفی به آگوستین و آکویناس منسوب است که گوهره‌ی نظریه‌ی قانون طبیعی را شکل می‌دهد: «قانون ناعادلانه قانون نیست». اما قانون عادلانه چیست؟ مطابق این نظریه هر قانونی باید سه شرط داشته باشد تا عادلانه در نظر گرفته شود. نخست آنکه در جهت خیر عمومی باشد؛ دوم آنکه قانونگذار از اقتدار خود در وضع قانونی خلاف خواست عموم سوءاستفاده نکرده باشد؛ و سوم اینکه قانون تکلیفی شاق را بر مردم بار نکرده باشد.
اگر قانونی یکی از این سه شرط را نداشته باشد ناعادلانه است و مردم هیچ تکلیفی نسبت به اجرای آن ندارند.

قانون حجاب اجباری هیچکدام از این سه شرط را برآورده نمی‌کند.

یک. چه کسی می‌تواند خیر عمومی را تشخیص دهد؟ عموم مردم. در نظام‌های مردم‌سالار این بدیهی‌ترین پاسخ است. نظرسنجی‌هایی که در کشور انجام شده نشان می‌دهد که عموم مردم مخالف اجباری بودن حجاب هستند. (البته در مورد قوانینی از این دست، حتی اگر اکثریت مردم نیز طرفدار این قانون بودند اقلیتِ مخالف، الزامی به تبعیت از آن نداشتند. این استدلالی جدا می‌طلبد که در اینجا به آن نمی‌پردازیم.)

دو. اگر نگوییم که در وضع این قانون در سال ۱۳۶۲، قانون‌گذار از اقتدار خود سوء‌استفاده کرده، لااقل در حفظ آن تا کنون از اقتدار خود سوء‌استفاده کرده است زیرا قانون‌گذار باید مجری خواست عموم مردم باشد. اگر در سال ۱۳۶۲ اکثریت مردم موافق حجاب اجباری بوده‌اند، امروزه با تغییرات اجتماعی و فرهنگی می‌دانیم اینگونه نیست. (باید نکته‌ی درون پرانتز بالا را اینجا هم تکرار کنیم.)

سه. اینکه حجاب اجباری تکلیف شاقی بر زنان وارد می‌کند نیاز به استدلال ندارد و صرف گلایه‌ی زنانی که آن را در شرایط مختلف به اجبار تحمل می‌کنند کفایت می‌کند. (طبق این قانون اهمیت ندارد که دمای هوا بالای ۵۰ درجه‌ی سانتیگراد باشد و حفظ حجاب، خطر گرمازدگی را بیشتر کند و شخصی که این شرایط بر او تحمیل شده خواهان برداشتن حجاب باشد. از منظر مجری قانون اینها دلیلی موجه بر کشف حجاب نیست.)

پس قانون حجاب اجباری، از منظر قانون طبیعی، عادلانه نیست. اما در نظریه‌ی قانون طبیعی مطابق با چه استدلالی قانون غیرعادلانه را اصلاً قانون نمی‌دانند؟

مطابق این نظریه، کارکرد‌ اولیه‌ی قوانینِ موضوعه برقراری عدالت است. (دفاع تکاملی از این دعوی را به جای دیگری واگذار می‌کنیم.)

شیئی شبیه ساعت را در نظر بگیرید. از آنجا که کارکرد اولیه‌ی ساعت نشان دادن زمان است، اگر این شیء ساعت باشد پس باید بتواند زمان را نشان دهد. به نحو مشابه اگر جمله‌ای واقعاً قانون باشد، باید عادلانه باشد.

در نقد این سخن گفته می‌شود مگر نه اینکه ساعت خراب را کماکان ساعت می‌خوانیم؟ پس چرا قانون ناعادلانه را قانون نخوانیم؟

در پاسخ به این نقد باید گفت ساعت در بدو امر به «قصد» نشان دادن زمان طراحی شده است. اگر ماکتی از ساعت، زمان واقعی را نشان ندهد توجیهی وجود ندارد که آن را «ساعت» بنامیم؛ و بدتر از آن، زمانبندی غیرواقعی آن ماکت را به زندگی واقعی مردم تحمیل کنیم.
به عنوان نمونه‌ای ملموس‌تر، فرض کنید آن ماکت، یک ساعت اسباب‌بازی باشد. هر چند کودکی گمان داشته باشد که آن اسباب‌بازی ساعت است و والدین او نیز در گفت‌وگو با کودک، آن شیء را «ساعت» بنامند، ماکت مورد اشاره «واقعاً» ساعت نمی‌شود.

به نحو مشابه، طرفداران نظریه‌ی قانون طبیعی آنچه را که فقط ظاهر قانون دارد، اما به قصد برقراری عدالت وضع نشده است، فقط به دلیل شباهت ظاهری آن به قانون و بابت تشریفات اداری‌ای که از سر گذرانده است، قانون به حساب نمی‌آورند. قانون شمردن یک جمله‌ی ناعادلانه، و به این بهانه مردم را ملزم به پیروی از آن دانستن، کودک انگاشتن مردم است.

هادی صمدی
@evophilosophy
👍20👎6❤3
نقدی به قانون حجاب اجباری از منظر پوزیتیویسم حقوقی

(در پست قبل، به نحوی اجمالی، استدلالی مطرح شد که مطابق نظریه‌ی قانون طبیعی در حقوق، تبصره‌ی ماده‌ی  ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی که به «قانون حجاب» موسوم است، شرایط لازم را برای قانون نامیده شدن ندارد. در اینجا، باز هم به نحوی مختصر، بیان می‌شود که اگر نظریه‌ی رقیب آن، یعنی پوزیتویسم حقوقی پذیرفته شود این قانون مشکلات دیگری دارد. در اینجا به ذکر نظرات هارت، که معروفترین مروج پوزیتیویسم حقوقی است، بسنده می‌کنیم.)

ابتدا نگاهی بسیار اجمالی به نظریه‌ی هارت خواهیم انداخت تا مشخص شود کسانی که در دفاع از قانون حجاب از پوزیتیویسم حقوقی بهره می‌گیرند و معتقدند «چون اکنون قانون حجاب وجود دارد، پس لازم‌الاجراست» در کجا به خطا رفته‌اند.

هارت دو دسته از قواعد اجتماعی را معرفی می‌کند: قواعدی که تعهدآور نیستند (مانند اینکه وقتی دو آشنا به هم می‌رسند سلام می‌کنند) و قواعدی که تعهدآورند. دسته‌ی اخیر، دو زیر گروه اصلی دارد: قواعد اخلاقی و قواعد حقوقی.
تفاوت تعهدی که این دو دسته به‌وجود می‌آورند آنجاست که تخطی از قواعد حقوقی با مجازاتِ مشخص شده در قانون همراه است، درحالیکه قانونگذار برای تخطی از قواعد اخلاقی مجازاتی در نظر نمی‌گیرد. این بدان معنی نیست که جامعه نیز چنین فردی را مجازات نمی‌کند اما سنخ مجازات‌ها کاملا متفاوت است. مثلا از قواعد اخلاقی در جامعه‌ی ما این است که  فرزندان وظیفه‌ دارند به پدر و مادر مسن خود رسیدگی کنند؛ یا دروغگویی‌های مکرر افراد ناپسند است و نباید دروغ گفت. هرچند تخطی از این قواعد مجازات حقوقی ندارد اما تخطی‌کنندگان این قواعد اعتبار اجتماعی خود را نزد مردم از دست می‌دهند و یافته‌های روان‎شناسی اجتماعی گواهی می‌دهند که این سنخ از مجازات‌ها گاه سنگین‌تر از مجازات‌های قانونی است.

نوع پوشش انسان‌ها در جامعه در زمره‌ی قواعد اجتماعی غیرتعهدآور، یا حداکثر در زمره‌ی قواعد اخلاقی است. (در پاسخ به این نقد که اگر قانون حجاب برداشته شود جامعه به سمت برهنگی سوق پیدا خواهدکرد باید گفت که فشارهای اجتماعی بسیار قوی‌تر از قوانین عمل می‌کنند. تاییدی بر این گفته اینکه در کشورهای دیگر، از جمله در کشورهای غیرمسلمانی مانند هند و ژاپن نیز عدم وجود قانون پوشش، به برهنه شدن افراد جامعه نینجامیده است.)

بنابراین اگر قرار بود هارت درباره‌ی قانون حجاب در ایران، نقدی به قانون‌گذار وارد کند احتمالاً می‌گفت که اصلاً در بدو امر قانونگذار نباید میان قواعد اخلاقی و قواعد حقوقی خلط می‌کرد و قانونی تعهدآور برای آن وضع می‌کرد.

(درست است که هارت می‌گوید که عدالت جزء مقوم قوانین نیست و قانون غیرعادلانه هم قانون است، اما هارت نکته‌ی دیگری هم دارد که کمتر بیان می‌شود: قانون باید «به قصد» عدالت وضع شود؛ هرچند ممکن است قانون‌گذار، به عنوان انسانی خطاپذیر، در این راه خطا کند.)

اما اکنون که قانونی برای حجاب وضع شده هارت چه تفسیری برایمان دارد؟

هارت، با جدا کردن حیطه‌های حقوق و اخلاق با تقسیم‌بندی ذکر شده در بالا، به جای مشخص کردن معیاری برای عادلانه بودن یک قانون، معیاری عینی‌تر برای «کارآمدی» یک قانون معرفی می‌کند. قانونی کارآمد است که اکثریت از آن تبعیت کنند. (البته اگر عموم مردم از قانونی پیروی نکنند کماکان آن قانون می‌تواند «معتبر» باشد، مشروط بر آنکه مطابق «قاعده‌ی تشخیصِ» موجود در آن نظام حقوقی به عنوان قانون معرفی شده باشد.)

هارت علاوه‌بر قاعده‌ی شناسایی قاعده‌ی دیگری نیز معرفی می‌کند به نام «قاعده‌ی تغییر». اگر قانونی کارآمد نبود باید تغییر کند و این کار مطابق «قواعد تغییر» در آن نظام حقوقی انجام می‌شود.

اگر به دهه‌ی ۱۳۶۰ ایران بازگردیم قانون حجاب توسط اکثریت (با رضایت یا بدون رضایت فردی) رعایت می‌شد و بنابراین مطابق تعریف هارت «کارآمد» بود. اما امروزه نگاهی به نقاط مختلف کشور نشان می‌دهد که این قانون توسط اکثریت رعایت نمی‌شود. (چیزی که از طرف حاکمیت «بدحجابی» نامیده می‌شود.) بنابراین امروز، به خوانش هارت، این قانون دیگر کارآمد نیست.

خلاصه:
یک. از منظر هارت در بدو امر نباید بین قواعد اخلاقی و قواعد حقوقی خلط صورت می‌گرفت و قانونی درباره‌ی حجاب وضع می‌شد.

دو. البته در نگاه هارت زمانی که قانون حجاب وضع شد، صرف‌نظر از عادلانه بودن یا نبودنش، قانون است؛

سه. اما وقتی ناکارآمدی قانون مشخص شد باید مطابق قواعد تغییر مورد بازبینی قرار می‌گرفت.

تنها اشاره به بند «دو» در دفاع از قانون حجاب، بدون اشاره به بندهای «یک» و «سه» خوانشی کاملاً گزینشی، دلخواهانه، و نادرست از هارت است.

بنابراین، قانون حجاب از منظر هر دو نظریه‌ی معروف فلسفه‌ی حقوق غیرقابل دفاع است. از منظر قانون طبیعی «ناعادلانه» است؛ و از منظر پوزیتویسم حقوقی «ناکارآمد»، و نیازمند «بازبینی».

هادی صمدی
@evophilosophy
👍8👎2
ویدئوی وبینار انجمن بین‌المللی تاریخ علم و تکنولوژی در جوامع اسلامی، دربارۀ ابوریحان بیرونی در 8 سپتامبر 2022.
سخنرانان عبارت بودند از:

Mohammad-Javad Nategh ("Biruni and the tradition of mechanical engineering")

Amir-Mohammad Gamini ("Al-Biruni on the dephilosophization of science")

Zeinab Karimian ("Maqālīd ‘Ilm al-Hay’at, a treatise on “Spherical Trigonometry” by al-Bīrūnī")

Here is the link to the recording:
https://depauw-edu.zoom.us/rec/share/25g5BZzyYFhhSXEWfMcJTOVh1zt3AWmaSeSTJ37oWccosLuPmIJ7SqQdNcta8Kx6.zIFaseVcpDq3NZKc
Passcode: ^EvW0FjJ
👍4