فلسفه علم
7.86K subscribers
885 photos
115 videos
396 files
1.5K links
مطالب فلسفه تحلیلی و موضوعات فلسفه علم

این کانال تلاشی برای عمومی کردن مفاهیم فلسفه علم در جامعه ایرانی است.

برای ارتباط با Admin با آیدی @mmasiha1988 و درج تبلیغات میتوانید با کانال @adsphilosophy1 در ارتباط باشید.
Download Telegram
در آداب پژوهش و نگارش فلسفی.WAV
103.5 MB
صوت ارائه جناب آقای دکتر صائمی با عنوان:
«در آداب پژوهش و نگارش فلسفی»

————————
🆔 سایت گروه فلسفه علم
🆔: @philsharif
Writing Advice - Sharif.pdf
3.6 MB
اسلاید ارائه جناب آقای دکتر صائمی با عنوان:
«در آداب پژوهش و نگارش فلسفی»

————————
🆔 سایت گروه فلسفه علم
🆔: @philsharif
معرفی کتاب

ژن: تاریخ خودمانی، ۲۰۱۶
سیدارتا موکرجی،
ترجمه: حسین رأسی، ۱۳۹۹
فرهنگ معاصر
 
از بهترین راه‌های مأنوس شدن با علم، رسیدن به درک بهتری از آن، و آموختن بخش‌هایی از آن، مطالعه‌ی علم در بستر تاریخی و جامعه‌شناختی آن است. سیدارتا موکرجی، پزشک، سرطان‌شناس، و نویسنده‌ی هندی-آمریکایی در این زمینه فردی کم‌نظیر است. با قلمی مسحورکننده به نحوی روایت‌هایی از علم را مطرح می‌کند که خواننده غرق در روایت‌گری او می‌شود.

بی‌دلیل نیست که کتاب دیگر او با عنوان «امپراطور همه‌ی بیماری‌ها: سرگذشت سرطان» برنده‌ی جایزه‌ی ادبی پولیتزر شده است. موکرجی، که برنده‌ی «جایزه‌ی اولین کتاب گاردین» نیز شده است، همزمان که دانشمند و نویسنده‌ای توانا است با تاریخ، جامعه‌شناسی، و فلسفه نیز مأنوس است.

اگر به درک بهتری از مفهوم انسان علاقه‌مندید خواندن این کتاب توصیه می‌شود. کتاب به خوبی نشان می‌دهد که چگونه همزمان باید قدرت ژن‌ها را در نظر گرفت اما در سطح زندگی روزمره مرعوب تعین‌گرایی ژنتیکی نشد و نگذاشت که سرنوشت به دست ژن‌ها واگذار شود.

هادی صمدی
@evophilosophy
 
 
👍3❤1
absZamani.pdf
200.3 KB
چکیده سخنرانی دوشنبه آینده پژوهشکده فلسفه تحلیلی با عنوان «صادق ساز صدق های ابتنائی»
سخنران: دکتر محسن زمانی، پژوهشگاه دانش های بنیادی
زمان: دوشنبه ۱۷ مهرماه، ساعت ۱۶ تا ۱۸
مکان: سالن شماره ۱، پژوهشگاه دانش های بنیادی، میدان نیاوران
حضور برای عموم آزاد است
چکیده سخنرانی این هفته پژوهشکده فلسفه تحلیلی

عنوان: صادق ساز صدق های ابتنایی
سخنران: محسن زمانی، پژوهشگاه دانش های بنیادی
زمان: دوشنبه 17 مهرماه 1402، ساعت 16 الی 18
مکان: تهران، میدان نیاوران، پژوهشگاه دانش های بنیادی، سالن شماره 1

@philosophyofscience
❤2👍1
اطلاعیۀ برگزاری اولین کارگاه از سلسله کارگاه‌های مفاهیم پایه در تاریخ و فلسفۀ علم

بدین‌وسیله از دانشجویان و علاقه‌مندان تاریخ و فلسفۀ علم دعوت می‌شود در کارگاه یک‌روزۀ «ساختارگرایی: نظریه، جهان و نسبت آنها»، که به همت گروه مطالعات علم مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران برگزار می‌شود، شرکت کنند.

• زمان: چهارشنبه ٢۶ مهرماه ١۴٠٢ (سه جلسه: ساعت ١٠ -١٢؛ ١۴-١۶ و ١٨-١۶)

• مکان: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران

• مدرس: ابوتراب یغمایی (عضو هیئت علمی پژوهشکدۀ مطالعات علم و فناوری دانشگاه شهید بهشتی)

• شرکت در این کارگاه به صورت حضوری و صرفاً با ثبت‌نام امکان‌پذیر است. این کارگاه رایگان است و به شرکت‌کنندگان گواهی شرکت در کارگاه ارائه می‌شود.

@philosophyofscience
👍6👎1
برنامه سخنرانی‌های پاییز و زمستان ۱۴۰۲ گروه فلسفه دانشگاه تربیت مدرس

@philosophyofscience
از سری سخنرانی‌های مضامین فلسفی، دوشنبه‌ ۲۴ مهرماه، نسیم مرعشی دربارۀ «ناداستان چیست» صحبت خواهد کرد.

نسیم مرعشی نویسندۀ کتاب‌های «پاییز فصل آخر سال است» و «هرس» است و به تازگی از او کتاب «دربارۀ کشتن» در ژانر ناداستان منتشر شده است.

زمان: دوشنبه ۲۴ مهرماه، ساعت ۱۶ تا ۱۸
مکان: سالن شماره ۱، پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، میدان نیاوران.
عنوان سخنرانی: نگاهی تکاملی به پزشکی مبتنی بر شواهد

برخی از پرسش‌هایی که طی این نشست به آنها پرداخته خواهد شد:

پزشکی مبتنی بر شواهد (EBM) چیست؟
رقبای آن کدامند؟
چرا پزشکی مبتنی بر شواهد نسبت به رقبای خود ارجح است؟

در پاسخ به پرسش آخر از معرفت‌شناسی تکاملی بهره گرفته می‌شود تا نشان داده شود که اولا چرا پزشکی مبتنی‌برشواهد گسترش جهانی یافته است، و ثانیا، چرا در پی برخی نقدها به جرح و تعدیل‌هایی در پزشکی مبتنی بر شواهد نیاز است. این جرح و تعدیل‌ها در جهت تقویت ان است و نه آنکه، آنطور که برخی منتقدان مدعی‌اند، به کنار نهاده شدن آن بیانجامد. به عبارتی در دفاع از +EBM سخن خواهم گفت.

در انتهای جلسه به برخی از پیامدهای این بحث برای طب سنتی اشاره می‌شود.

زمان: پنجشنبه ۲۰ مهر ساعت ۱۵

لینک شرکت در جلسه:
https://vc.isu.ac.ir/ch/theology-sci-assn

هادی صمدی
@evophilosophy
👍1
چکیده سخنرانی این هفته گروه فلسفۀ دانشگاه تربیت مدرس


عنوان:
نقش و جایگاه منطق در هوش مصنوعی

سخنران:
سیداحمد میرصانعی، دانشگاه تربیت مدرس

زمان: سه شنبه 1402/07/25 ساعت  17-15

پر کردن فرمی که در لینک https://survey.porsline.ir/s/mbUEP1OP قرار داده شده است برای شرکت کنندگان خارج از دانشگاه تربیت مدرس بمنظور هماهنگی ورود ایشان به دانشگاه الزامی است. 

مهلت ارسال اطلاعات از طریق فرم تا یکشنبه 23 مهر ماه میباشد.

مکان:  دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، سالن شهدای گمنام
از پیامدهای تزریق بوتاکس

یافته‌هایی وجود دارند که کارآمدی درمانی تزریق بوتاکس را در کاهش عوارض برخی مشکلات روانی و خلقی نشان می‌دهند. مثلا ممکن است فردی که عصبانیت‌های مکرر را تجربه می‌کند با تزریق بوتاکس به برخی نواحی پیشانی کمتر عصبانی شود.

اما آنچه امروزه رایج شده، نه تزریق درمانی، بلکه مد شدن تزریق بوتاکس است که ممکن است برخی عوارض را در سطح فردی و اجتماعی داشته باشد. جست‌وجویی ساده در گوگل اسکالر دسته‌ی بزرگی از مقالات را نمایان می‌سازد که برخی عوارض این عمل را در سطح فردی نشان می‌دهند.

اما آیا ممکن است تزریق بوتاکس عوارض جمعی نیز داشته باشد؟ هر چند در این‌باره مستقیما پژوهشی انجام نشده است اما مقاله‌ای که اخیرا در حوزه‌ای دیگر منتشر شده ممکن است انگیزه‌ای باشد که برای پاسخ به این پرسش پژوهشی طراحی کنیم.
 
به نظر سخنی پیشِ‌پاافتاده است اگر بگوییم از حالت چهره‌ی افراد می‌توانیم برخی حالات روانی آنها را دریابیم. دانشمندان همین سخن پیش‌پا افتاده را با روش‌های علمی بررسی کرده‌ و به نتایج بسیار جالبی رسیده‌اند که نتیجه‌ی یکی از این پژوهش‌ها که در شماره‌ی اخیر نشریه‌ی ای‌لایف منتشر شده است می‌تواند مبنایی جدید در مطالعه‌ی رفتار جانورانی مانند نخستی‌ها که زندگی اجتماعی پیچیده‌ای دارند، باشد و اسرار بیشتری از روابط آنها را برایمان آشکار کند. این یافته می‌تواند پیامدهایی نیز برای رفتارشناسی انسانی و از جمله تاثیرات جمعی شایع شدن مصرف بوتاکس داشته باشد. 
 
حالت چهره نتیجه‌ی انقباض و استراحت عضلات صورت است. این عضلات را سالیان درازی‌ست که می‌شناسیم. هنگامی‌که فرد هیجان‌های مختلف را تجربه می‌کند برخی از این عضلات منقبض می‌شوند و برخی در حالت استراحت قرار می‌گیرند. از دهه‌ی ۱۹۷۰ پژوهشگران مطالعه‌ی این را که در هر هیجان کدام عضلات و به چه میزان فعال می‌شوند آغاز کردند. اما مشکل اصلی حجم بسیار زیاد داده‌هایی بود که تفاوت اندک آنها رسیدن به انتظام‌هایی را سخت می‌کرد. تحلیل اینکه در هر هیجان با چه نسبت و شدتی ۴۳ عضله‌ی صورت فعال می‌شوند کاری دشوار بود که اکنون با پیشرفت‌هایی که در تحلیل شبکه‌های اجتماعی رخ داده ابزاری در اختیار پژوهشگران است که به پرسش‌های مربوط به حرکات خاص و ترکیب حرکات صورت در انسان و سایر جانوران پاسخ دهند.

چهره‌ها اطلاعات زیادی درباره‌ی هویت، اهداف، و گاهی اوقات احساسات به دیگر اعضای گروه ارائه می‌دهند. بنابراین با ابزار تحلیلی جدیدی که در اختیار نخستی‌شناسان قرار گرفته است می‌توانند با تحلیل کوچکترین حرکات چهره‌ی افراد گروه اطلاعات ذی‌قیمتی درباره‌ی روابط میان اعضای گروه بدست آورند.

در همین گام نخست، داده‌های تحلیل شده نشان می‌دهند هر چه جانوران یک گونه تنوع بیشتری از حالات را در چهره‌ی خود به نمایش می‌گذارند پیچیدگی روابط در گروه بالاتر است. روابط پیچیده‌تر تشخیص بهتری از حالات درونی افراد را از طریق خواندن چهره‌ می‌طلبد و در مقابل پیچیده‌تر شدن حالات چهره به پیچیده‌تر شدن روابط اجتماعی کمک کرده است. پس بی‌دلیل نیست که انسان‌ها نسبت به سایر نخستی‌ها تنوع بسیار بالاتری از حالات چهره را دارند.

نکته‌ی جالب اینکه در گروه‌هایی از جانوران که پیچیدگی روابط بالاتر است رواداری نیز بالاتر است و خشونت کاهش می‌یابد. بنابراین رواداری اجتماعی بالاتر، با پیچیدگی و تنوع حالات صورت مرتبط است. پژوهش اخیر این مسیر استدلالی را در ماکاک‌ها (گونه‌ی از نخستی‌ها) آزموده و نتایج به نفع آن بوده است.

اگر این نتایج در انسان‌ها نیز تکرار شود این فرضیه مطرح می‌شود که شاید با افزایش تزریق بوتاکسٍ زیبایی چهره در سطح جوامع انسانی، که پیامد آن کاهش تنوع حالات چهره است، ممکن است رواداری نیز کاهش یابد. (و البته این امکان نیز وجود دارد که عکس آن را شاهد باشیم.) این‌ را که آیا این فرضیه آزمون می‌شود یا نه و اینکه نتایج آزمون چه خواهد بود به آینده واگذار می‌کنیم. 

اما تا قبل از اینکه چنین فرضیه‌ای به بوته‌ی آزمون گذاشته شود تا همین‌جا به خوبی می‌دانیم که تزریق بوتاکس به بخش‌های بالایی صورت، نه فقط مانعی برای بروز هیجانات خود فرد است بلکه در تشخیص هیجانات دیگران نیز اختلال ایجاد می‌کند. به‌علاوه شواهد دیگری داریم که بین تنوع هیجانی و بهزیستی همبستگی وجود دارد و بنابراین با کاهش تنوع هیجانی به بهزیستی فرد نیز خدشه وارد می‌شود.

(بعلاوه روش جدید تحلیل داده‌ها امکان تولید نرم‌افزارهایی را فراهم می‌آورد که فرد قبل از انجام عمل زیبایی بوتاکس با برخی از پیامدهای روان‌شناختی حاصل از عمل آشنا شود و با آگاهی بیشتری درباره‌ی عمل تصمیم بگیرد.)

هادی صمدی
@evophilosophy
 
👍3
دَهُمینْ هَمٰایِشِ دٰانِشْجُویِی فَلْسَفِهْ

بین‌المللی (فارسی و انگلیسی)



مفتخریم به اطلاع برسانیم گروه و انجمن علمی - دانشجویی فلسفۀ دانشگاه تربیت مدرس با همکاری دانشکده فلسفه و انجمن علمی - دانشجویی فلسفه دانشگاه ادیان و مذاهب دهمین همایش دانشجویی فلسفه را در 15 و 16 آذر 1402 برگزار می­‌کنند. دانشجویان و علاقه ­مندان به فلسفه در رشته‌ها، گرایش‎ها و مقاطع مختلف می‌­توانند مقالات خود را به منظور ارزیابی به ایمیل همایش ارسال کنند. در همایش امسال همانند سال گذشته علاوه بر دانشجویان و طلّاب فلسفه از دانشجویان سایر رشته‌هایی که به ‎نحوی پژوهش آنها به فلسفه مربوط می‎شود استقبال می‎‌کنیم.

* بخش بین‌المللی (انگلیسی) برنامه به صورت مجازی بوده و در روزدوم برگزار خواهد شد.

ایمیل همایش برای ارسال مقالات: spc.tmu@gmail.com

مهلت ارسال مقالات (غیرقابل تمدید): 1 آذر 1402

زمان اعلام نتایج: 10 آذر 1402



این همایش مختص مقالات کوتاه است. لازم است موارد زیر در مقاله‌های ارسالی رعایت شده باشند:

1) حجم مقاله بین 1500 تا 2500 کلمه باشد (شامل چکیده/منابع/ارجاعات/...).

2) در ابتدای مقاله عنوان، مشخصات مؤلف(ان) ذکر شود (مشخصات شامل نام، ایمیل، شماره تماس، مقطع یا آخرین مدرک تحصیلی و دانشگاه).

3) مقاله باید حاوی چکیده ای حداکثر 100 کلمه‎ای باشد.

4) همایش محدودیت موضوعی ندارد.

5) مؤلف(ان) باید مقاله خود را مطابق با شیوه­نامۀ ارجاع مندرج در سایت (www.jphil.ir) یا کانال تلگرامی (@tmuphil) تنظیم کند.

6) فایل مقاله منحصرا در فرمت WORD و با قلم B Lotus و در اندازۀ 14،ارسال شود.

7) مقالات به دو زبان فارسی و انگلیسی پذیرفته می‎شود.

ارائۀ مقاله برای اعضای هیئت علمی و فارغ التحصیلان دکتری مجاز نیست.

* مقالاتی که این شرایط را رعایت نکرده باشند عودت داده می‌شوند.

جهت آشنایی با ساختار مقالۀ مطلوب می‎توانید مجموعه مقالات ادوار قبل را از صفحه همایش در سایت مجلۀ فلسفه(www.jphil.ir) دریافت کنید.


برای اطلاعات کامل درخصوص همایش و ضوابط انشاء و ارسال مقالات به سایت (www.jphil.ir) مراجعه کنید.

@philosophyofscience
👏4👍2
Forwarded from Fanoos | فانوس
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔴 سخنرانی دکتر سید حسن حسینی (استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف)
#زیرنویس_فارسی

📌 اگر فلسفه‌ورزی و استدلال کردن، منجربه آزادی تفکر، بهبود روحیه تساهل و کثرت‌گرایی نشود، اجازه دهید آن را به عنوان یک کسب و کار، شغل و حتی سرگرمی در نظر بگیریم ...

💢 افتتاحیه سومین رویداد فلسفی «مدرسه بین‌المللی خداباوری شریف»
#دانشگاه_صنعتی_شریف

🔻لینک آپارات:
📎 https://aparat.com/v/3RmSO

-----------
🆔 @theismschool
👍8👎3
absSarkarpour.pdf
164.1 KB
چکیده سخنرانی دوشنبه پژوهشکده فلسفه تحلیلی با عنوان «تأملی بر نظریه اتحاد عالم و معلوم»
سخنران: دکتر زهرا سرکارپور، پژوهشگاه دانش های بنیادی
زمان: دوشنبه ۱ آبان، ساعت ۱۶ تا ۱۸
مکان: سالن شماره ۱، پژوهشگاه دانش های بنیادی، میدان نیاوران
حضور برای عموم آزاد است
معرفی کتاب

تاریخ پر فراز و نشیبِ پذیرش و طردِ نظریه‌ی تکامل در ایران، چه از سوی حاکمان و چه از سوی (به اصطلاح) روشنفکران، می‌تواند نشانی باشد از مسیر گذار به دموکراسی و رواداری در کشور. بنابراین با خواندن این بخش از تاریخ علم می‌توان بخش مهمی از تاریخ اجتماعی ایران را نیز مرور کرد.

محمد معصومی را به عنوان پژوهشگری جوان، مستقل، پرانگیزه، و دقیق می‌شناسم که کارهای بسیار ارزشمندی در این حوزه‌ از تاریخ ایران انجام داده است. با خواندن مقالات او به درک بهتری از سیر تحول و پذیرش نظرات داروین در ایران می‌رسیم.

خوشحالم کتابی را که سال‌های قبل از آن سخن گفته و مشغول کار بر روی آن بود بالاخره منتشر شده است.

هادی صمدی

@evophilosophy
👍3👏1
قانون تکاملی گم‌شده‌ی طبیعت

از ابتدای معرفی نظریه‌ی داروین و حتی قبل از آن، از تبیین‌های تکاملی، علاوه‌بر زیست‌شناسی در رشته‌های دیگر نیز بهره گرفته شده است. برای نمونه، اسپنسر در تبیین تغییرات اجتماعی و فرهنگی از تکامل بهره گرفت ‌و پیرس از تکامل یافتن قوانین فیزیک سخن گفت. پوپر از معرفت‌شناسی تکاملی در معنایی عام بهره گرفت و داوکینز از الگوریتم تکاملی.

عموما، و البته نه کاملا، زیست‌شناسان و فیلسوفان این بهره‌گیری‌ها را استعاری در نظر می‌گرفتند و تکامل را منحصر به تبارهایی از موجودات زنده می‌دانستند. اما مقاله‌ای که این هفته در مجموعه مقالات آکادمی علوم آمریکا توسط ۹ دانشمند و فیلسوف منتشر شده مدعی است که در حیطه‌های خارج از زیست‌شناسی نیز واقعا تکامل رخ می‌دهد و فهمی چنان بدیع از تکامل عرضه کرده‌اند که از همین ابتدا برخی منتقدان آن را همنوا با نویسندگان آن، «قانون تکاملی گم‌شده‌ی طبیعت» نامیده‌اند: قانونی که این گروه از پژوهشگران آن را آشکار ساخته‌اند و آن را مکمل قانون دوم ترمودینامیک می‌دانند.

قانون جدید بیان می‌کند که سیستم‌های طبیعی پیچیده به حالت‌هایی با الگوسازی، تنوع، و پیچیدگی بیشتری تکامل می‌یابند. به عبارت دیگر، تکامل به حیات روی زمین محدود نمی‌شود، بلکه در دیگر سیستم‌های بسیار پیچیده، از سیارات و ستارگان گرفته تا اتم‌ها، مواد معدنی و غیره نیز رخ می‌دهد. (کافی است به تعاریف رایج تکامل در متون زیست‌شناسی مراجعه کنیم تا ببینیم که به‌خلاف این دعوی، در آنجا به صراحت گفته می‌شد که فقط به نحوی استعاری می‌توان از تکامل ستارگان سخن گفت.)

این مقاله متافیزیک جذابی را به نمایش می‌گذارد و نویسندگان می‌گویند جهان مملو از سیستم‌های پیچیده‌ی در حال تکامل است، اما به نظر نمی‌رسد قوانین فیزیکی موجود (که آنها را «ماکروسکوپی» می‌نامند و از جمله شامل قوانین گرانش، ترمودینامیک، و الکترومغناطیس می‌شود) توصیف رضایت‌بخشی از این سیستم‌ها عرضه کنند.

مطابق این نظریه همه‌ی سیستم‌های درحال تکامل، ازجمله در زیست‌شناسی و فراتر از آن، از اجزای متنوعی تشکیل شده‌اند که می‌توانند در حالت‌های پیکربندیِ متفاوتی ترکیب شوند که سپس بر اساس کارکردِ خود انتخاب یا حذف ‌شوند. انتخاب‌ها در سیستم بر اساس سه ویژگی صورت می‌گیرد: تداوم استاتیک، تداوم دینامیک، و به‌وجود آمدن ویژگی‌های نو.

نویسندگان مقاله یک قانونٍ نامتقارنٍ زمانی پیشنهاد می‌دهند که مطابق آن، اطلاعات کارکردی یک سیستم طی زمان افزایش می‌یابد و بر اساس کارکردها انتخاب انجام می‌شود. مطابق این قانون صرف‌نظر از اینکه سیستم زنده است یا غیرزنده، وقتی یک پیکربندی جدید به‌خوبی کار می‌کند و کارکرد بهبود می‌یابد، تکامل رخ می‌دهد.

(این نگاه لااقل آنقدری به آراءِ چارلز سندرس پیرس، فیلسوف پراگماتیست، شباهت دارد که جای تعجب است نویسندگان مقاله به او ارجاع نداده‌اند.)

باید منتظر ماند و میزان پذیرش این قانون را توسط سایر دانشمندان دید. اما از همین‌جا می‌توان پیش‌بینی کرد که حتی اگر این نظریه چندان با اقبال زیست‌شناسان تکاملی روبرو نشود در حوزه‌هایی مانند تکامل فرهنگی، تکامل الگوریتم‌ها، و به ویژه در نجوم، فیزیک، و شیمی با اقبال گسترده‌ای مواجه خواهد شد زیرا عموم نویسندگان مقاله متخصص این حوزه‌ها هستند.

این مقاله به واقع محصول خرد جمعی در یک کار میان‌رشته‌ای است.
 
هادی صمدی
@evophilosophy  
👏4
از سری سخنرانی‌های مضامین فلسفی، دوشنبه ۸ آبان، امید کریم‌زاده دربارۀ «میهن‌پرستی: فضیلت یا رذیلت» سخن خواهد گفت.

زمان: دوشنبه ۸ آبان، ساعت ۱۶ تا ۱۸
مکان: سالن شماره ۱، پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، میدان نیاوران.
❤6👎2
آیا انسان هنوز هم در حال تکامل است؟

پاسخ کوتاهِ چنین پرسش شایعی این است: بله؛ تکامل همواره ادامه دارد. ایجاد تغییرات در سطح ژنتیکی پدیده‌ای شایع است.

اما مقاله‌ای که اخیرا منتشر شده برای این پاسخ کلی جزئیات بیشتری عرضه می‌کند که تا کنون ناشناخته بودند.

در پست‌های قبلی اشاره شده بود که دی‌ان‌ای موسوم به «آشغال» چندان هم آشغال نیست و کارکردهای مهم زیستی دارد. از جمله، در آن قسمت دی‌ان‌ای غیرکارکردی، توالی‌هایی نهفته است که می‌توان آنها را ژن‌های بسیار کوچکی درنظر گرفت که به دلیل کوچکی تاکنون کشف نشده بودند. ابعاد این ژن‌های کوچک، یا میکروژن‌ها، تقریبا فقط دو درصد سایر ژن‌ها است. تا کنون دانشمندان به دنبال توالی‌های بسیار بزرگتری برای یافتن ژن‌ها بودند. البته دیرزمانی بود که با مشاهده‌ی کدون‌های آغاز و پایان به وجود این توالی‌ها پی برده بودند اما از آنجا که پیش‌فرض دانشمندان این بود که ژن‌ها ابعاد بسیار بزرگتری دارند به‌سادگی آنها را ندیده می‌گرفتند. وقتی در سال ۲۰۲۰ پژوهشی منتشر شد که وجود تعداد زیادی از این توالی‌ها را رصد کرده بود، پژوهشگران به این فکر افتادند که این توالی‌ها احتمالا نقشی نیز در تکامل دارند.

این پدیده مثالی بسیار جالب است از اینکه چگونه پیش‌فرض‌های نظری باعث می‌شوند پدیده‌هایی که پیش روی دانشمند هستند نادیده گرفته شوند. پیش‌فرضی که درباره‌ی اندازه‌ی ژن‌ها وجود داشت به ایجاد روش‌هایی برای رصد ژن‌ها می‌انجامید که در آن روش‌ها این میکروژن‌ها رصد نمی‌شدند. (پیش‌تر نیز نمونه‌ی جالبی از این پدیده معرفی شده بود. اینجا را کلیک کنید تا ببینید چگونه رنگ فلورسانت قورباغه‌ها تا همین اواخر نادیده گرفته شده بود.)

در این پژوهش ۱۵۵ عدد از این ژن‌های کوچک که پروتئین‌های بسیار کوچکی را نیز تولید می‌کنند کشف شده‌است. دو تا از آنها پس از جدایی تبار انسان از شامپانزه‌ها به‌وجود آمده، ۴۴ تا از آنها نقشی در رشد سلولی دارند، و برخی از آنها با برخی بیماری‌ها ارتباط دارند و رصد آنها می‌تواند در تشخیص بیماری‌ها به کار آید.

این پژوهش این تصور شایع را نقض می‌کند که جهش‌های ژنی عموما از راه دوبله شدن یک ژن رخ می‌دهند. هرچند دوبله شدن ژن‌ها نقشی کلیدی در ایجاد تنوع‌های جدید دارند، اما این پژوهش نشان می‌دهد که بخش بزرگی از ژنوم که فرض بر آن بوده که چون کارکرد خاصی ندارد می‌توان آن را آشغال نامید در واقع می‌تواند نقش یک زمین بایر را بازی کند که کافی است در قسمتی از آن کدون‌های آغاز و پایان افزوده شود تا بتواند همانند سایر ژن‌ها، پروتئین‌های کوچک جدیدی ایجاد کند.

پروتئین کوچکی که به این شکل خنثی و تصادفی به‌وجود آمده ممکن است باعث اختلال شود که در این‌صورت امکان حذف آن بالا است. اما همچنین ممکن است در جنگل بسیار بزرگ فرایندها و ساختارهای حاکم بر ارگانیسم نقش مفیدی برای خود پیدا کند که در این‌صورت انتخاب طبیعی فرایند ابقای آن را در دستور کار قرار می‌دهد.

حتی ممکن است چند پروتئین کوچک به هم بپیوندند و پروتئین بزرگ‌تری ایجاد کنند که تاثیرات ساختاری بیشتری را در این جنگل انبوه برای خود بیابد. به این ترتیب راهکارهای جدیدی برای تولید تنوع‌ها در اختیار تکامل قرار می‌گیرد و تکامل ادامه می‌یابد. این راهکار همیشه بوده و هست و به دعوی نویسندگان نقش مهمی در تکامل کنونی انسان دارد.

پژوهشگران این تحقیق نوید می‌دهند که حوزه‌ی جدیدی در پژوهش‌های ژنتیک گشوده شده است که هم به درک بهتر تکامل می‌انجامد و هم پیامدهای مهمی در تشخیص و درمان برخی بیماری‌ها خواهد داشت.

هرگاه بخشی از علم چنین پیامدهای کاربردی مهمی داشته باشد بی‌تردید با سرعت زیادی رشد می‌کند و در حاشیه‌ی آن به فهم بهتری از تکامل، و به ویژه تکامل انسان خواهیم رسید.

هادی صمدی
@evophilosophy      
👍2❤1
Audio
"مفاهیم بیماری و سلامت" از دانشنامه فلسفی استنفورد. خلاصه‌ی جلسه نخست

ضمن مطالعه‌ی بخش نخست مقاله به سوالات زیر پاسخ دهید:

تعریف ما از مفاهیم سلامت و بیماری چه سنخ پیامدهای اجتماعی می‌تواند داشته باشد؟

کار پزشک صرفا درمان بیماری نیست. با عرضه‌ی مثال‌هایی کارهای دیگر پزشکان را معرفی کنید.

تفاوت‌های متافیزیکی مانند تمایز "فرایند" و "رویداد" و تمایز "کلی" و "جزئی" چگونه ذیل بحت بیماری مطرح شده‌اند؟

دو نگاه رایج به معلولیت کدامند؟

آیا مدل اجتماعی معلولیت مبنای زیستی هم دارد؟ یا صرفا نگاهی جامعه‌شناختی است؟

تعریف سازمان بهداشت جهانی از سلامت چیست؟ منظور از تعریف سلبی و ایجابی در اینجا چیست؟

هادی صمدی
@evophilosophy