فلسفه علم
7.84K subscribers
885 photos
115 videos
396 files
1.5K links
مطالب فلسفه تحلیلی و موضوعات فلسفه علم

این کانال تلاشی برای عمومی کردن مفاهیم فلسفه علم در جامعه ایرانی است.

برای ارتباط با Admin با آیدی @mmasiha1988 و درج تبلیغات میتوانید با کانال @adsphilosophy1 در ارتباط باشید.
Download Telegram
Audio
"عقل‌گرایی در مقابل تجربه‌گرایی" از دانشنامه فلسفی استفورد. خلاصه جلسه سوم

ضمن مطالعه‌ی این بخش به این پرسش‌ها پاسخ دهید

آموزه‌ی تجربه‌گرایی چیست؟

چگونه فیلسوفی می‌تواند، بدون تناقض، هم عقل‌گرا باشد و هم تجربه‌گرا؟

دوگانه‌ی عقل‌گرایی/تجربه‌گرایی چه پیامدهای منفی‌ای در نگارش تاریخ فلسفه داشته است؟

این دوگانه چه تاثیری بر نادیده‌گرفتن فیلسوفان زن دوران مدرن توسط مورخان فلسفه داشته است؟

تعریف کانت از متافیزیک چیست؟ چگونه می‌شود تعریف کانت را نقد کرد؟

هادی صمدی
@evophilosophy
👍7
یادآوری: دوشنبۀ این هفته، سخنرانیِ مضامین، با عنوان «نل نادینگز: یک فلسفۀ آموزش فمینیستی (؟)»، عاطفه اسماعیلی.
گرسنگی کودکان، مرگ همه!

سال‌هاست می‌دانیم که باید سلامت فردی را در قالب بزرگتر سلامت جمعی دید. در بوم‌شناسی نیز نظریه‌ها و شواهد زیادی داریم مبنی بر اینکه باید به سلامت کلی اکوسیستم توجه داشته باشیم.

اما در این راستا یکی از عجیب‌ترین خبرهای علمی در حوزه‌ی مقاومت به آنتی‌بیوتیک دیروز در بخش میکروبیولوژی نشریه‌ی نیچر منتشر شد که نشان می‌دهد سوءتغذیه به تولید ژن‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک کمک می‌کند و البته میکروارگانیسم‌های جهش‌یافته، فقیر و غنی نمی‌شناسند و همه را آلوده می‌کنند.

شرح مختصری از داستان:

مقاومت نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها از بزرگ‌ترین معضلات پزشکی در حال حاضر و در سال‌های پیش رو است. به‌عنوان نمونه باکتری‌ای که نسبت به آنتی‌بیوتیک‌های رایج مقاوم است به راحتی می‌تواند یک عمل جراحی ساده را به مرگ بکشاند. گویا آنتی‌بیوتیک‌ها که از بزرگترین دست‌آوردهای پزشکی قرن بیستم بودند با حل مساله‌ای بزرگ، یعنی کمک به مبارزه با عفونت‌ها، در ادامه و با به کارگیری نادرست آنها، خود مسائل جدیدی آفریدند.

در سال ۲۰۱۹ حدود ۵ میلیون نفر در اثر مقاومت به آنتی‌بیوتیک درگذشتند. سازمان بهداشت جهانی پیش‌بینی می‌کند که این عدد تا سال ۲۰۵۰ به ۱۰ میلیون نفر در سال خواهد رسید.
مساله آن‌قدر جدی است که سال ۲۰۱۵ در راستای آگاهی‌رسانی عمومی در این زمینه، هفته‌ای به همین نام اختصاص داده‌شد تا از مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک جلوگیری شود.

نظریه‌ی رایج این است که علت افزایش چنین باکتری‌های مقاومی مصرف بی‌رویه‌ی آنتی‌بیوتیک در سطح جهانی است.

پژوهش جدید علت مهم دیگری را در تولید سوپرباگ‌ها (که میکروارگانیسم‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک‌های رایج هستند)‌ معرفی می‌کند. دستگاه گوارش کودکانی که سوء‌تغذیه دارند، که تعداد آنها ۳۴۰ میلیون نفر است، از مهم‌ترین منابع ایجاد این سوپرباگ‌ها است!

سوء‌تغذیه و گرسنگی در این کودکان و نوزادان باعث می‌شود که ژن‌های برخی میکروارگانیسم‌های فرصت‌طلب در دستگاه گوارش آنها، در جهت تبدیل شدن به سوپرباگ‌ها جهش یابند.

این پدیده آن‌قدر عجیب است که خبرنگاران علمی نیز نتوانسته‌اند تعجب خود را ابراز نکنند: گویا میکروبیوم دستگاه گوارش این کودکان انتقام سختی‌های ناروایی را که بر آنان بار می‌شود از مسببان شرایط می‌گیرد.

طنز داستان آنجاست که احتمالا دولت‌های بزرگ کماکان ترجیح می‌دهند تا برای مقابله با این معضل بودجه‌ی پژوهش‌های تولید انتی‌بیوتیک‌های جدید را افزایش دهند تا اینکه بخواهند همزمان بودجه‌ای برای کاهش گرسنگی در جهان در نظر گیرند. گویا فهم آنکه همه‌ی ما ساکنان یک کشتی هستیم و در جهانی کاملا درهم‌تنیده که سرنوشت ما به سرنوشت جانوران قطبی نیز گره خورده است برای اذهان سیاست‌ورزان ناممکن است و همچنان به فکر ساخت جزایری امن برای خود هستند. "بنی‌آدم اعضای یکدیگرند."

هادی صمدی
@evophilosophy
👎1👏1
"خدایا چیست این افسانه‌ی هستی؟"

دانشمندان در طرح این پرسش‌های عمیق و زیبا با شاعران شریکند. اما در قالب پرسش‌هایی قابل پژوهش آنها را عرضه می‌کنند:

حیات چگونه شکل گرفته است؟
آیا انتخاب طبیعی نقشی در شکل‌گیری نخستین تک‌سلولی داشته است؟
قدیمی‌ترین موجود زنده به چه شکل بوده است؟

نیای مشترک همه‌ی موجودات، اولین تک‌سلولی زنده است. قبل از آن حیات به شکل غیرسلولی بوده است که به آن فوکا گویند. فوکا تا چند میلیون سال تکثیر شده، اما از یک نقطه به شکل "حیات سلولی" درآمده است و باز تکثیر شده تاجایی‌که در نقطه‌ای دیگر با تغییری که در یک تقسیم سلولی رخ داده نقطه‌ی آغاز نخستین دوشاخه‌شدن مهم در درخت حیات رقم می‌خورد و باکتری‌ها و آرکئاها (باستانیان) از هم جدا می‌شوند. به این تک‌سلولی فرضی «آخرین نیای مشترک همگانی» (لوکا) گویند.

قبل از آنکه به پژوهش جدید نشریه‌ی نیچر درباره‌ی لوکا اشاره شود اشاره به برخی پرسش‌ها درباره‌ی فوکا نیز بد نیست.

فرایندی که به زیست‌زایی (آبیوجنسیس) موسوم است و طی آن فوکا شکل‌گرفته و در ادامه به شکلی سلولی درآمده چگونه بوده است؟ نظریه‌های مختلفی وجود دارد که هرچند اجماعی بر سر آنها نیست اما مشخصا گفته می‌شود که فوکا در یک لحظه‌ی خاص شکل نگرفته است. فرایند زیست‌زایی، تدریجی و درازآهنگ بوده و به مرور به پیچیدگی‌ها افزوده شده است.

پرسش‌های نظری مهمی پیش رو است. مثلا اینکه آیا شکل‌گیری فوکا محصول تکامل است؟
اگر به این پرسش پاسخ منفی دهیم و بگوییم که فوکا محصول عملکرد انتخاب طبیعی نیست به آن معنا می‌شود که موجودی به پیچیدگی فوکا، توانسته بدون مکانیسم اصلی تکامل، یعنی بدون کمک انتخاب طبیعی، شکل بگیرد. و این تبیین‌های جایگزین بسیار پیچیده‌ای می‌طلبد.
اما اگر با پاسخی مثبت به این پرسش بگوییم که در شکل‌گیری این تک‌سلولی انتخاب طبیعی دخالت داشته است می‌توان پرسید انتخاب طبیعی چگونه ژن‌های آن را به‌وجود آورده؟ چگونه نخستین آر.ان.ای‌ها در جهانِ پیشاسلولی شکل گرفته‌اند؟ مگر نه اینکه انتخاب طبیعی بر روی خصیصه‌‌های ارث‌پذیر کار می‌کند؟ اما اگر خصیصه‌ی موردنظر ساختار خاص خود آر.ان.ای باشد، پرسش این است که پس اولین آر.ان.ای‌ها، که عامل وراثت هستند، چگونه شکل گرفته‌اند؟!
احتمالا در پاسخ باید از توارث غیرژنی سخن گوییم یا نگاهی جدید به تکامل داشته باشیم. (به عنوان نمونه این پست را ببینید.)

این دو راهی به خوبی نشان می‌دهد که چرا هرچند زیست‌شناسان فرضیه‌های جالبی را عرضه کرده‌اند اما رسیدن به اجماعی بر سر شکل‌گیری نخستین نیای مشترک سخت است. داروین معتقد بود که نظریه‌ی تکامل، هم چگونگی توزیع خصیصه‌ها را در تبارها توضیح می‌دهد و هم به‌وجود آمدن ساختارهای پیچیده در موجودات زنده را. اما درباره‌ی اینکه چگونه یک یا چند نیای اولیه‌ شکل گرفته‌اند نظری نداشت هر چند که به وضوح اولین تک‌سلولی‌ها نیز بسیار پیچیده بوده‌اند و می‌بایست مشمول نظریه‌ی داروین شوند. اما داروین احتمالا معتقد نبود که انتخاب طبیعی بتواند شکل‌گیری آن را توضیح دهد. از حدود ۱۹۷۰ به بعد بود که برخی نظریه‌پردازان تکاملی بر آن شدند که نظریه‌ی تکامل را برای شکل‌گیری نخستین نیای مشترک نیز به کار گیرند و از "تکامل شیمیایی" سخن گفتند. احتمالا نظریه‌ی تکاملی گم شده که در پست‌های قبلی از آن سخن رفت در اینجا کارآمد باشد.

اما سوال دیگر این است: تبار اولیه‌ای که از تک سلولی اولیه تا آخرین نیای مشترک وجود داشته بیشتر به باکتری‌ها شبیه بوده یا به آرکئاها؟ به‌طور متعارف به چند دلیل آرکئاها کاندیدای بهتری در قدیمی‌تر بودن هستند. از جمله اینکه در اعماق اقیانوس‌ها و در فشار و دمای زیاد نزدیک به آتشفشان‌های دریایی نیز یافت شده‌اند و منابع انرژی متنوع‌تری نیز دارند. اما محاسبات ملکولی که چند روز پیش نتایج آن در نیچر منتشر شده چیز دیگری می‌گوید.

محاسبات ملکولی نشان می‌دهند که آخرین نیای مشترک یا لوکا چیزی بین ۴/۵۲ تا ۴/۳۲ بیلیون سال پیش به‌وجود آمده است. اما شواهد ملکولی نشان می‌دهند قدیمی‌ترین آرکئاها صدها میلیون سال پس از پیدایی حیات به‌وجود آمده‌اند؛ یعنی حدود ۳/۹۵ تا ۳/۳۷ بیلیون سال پیش. درحالی‌که نیای مشترک باکتری‌ها چیزی حدود ۴/۴۹ تا ۴/۰۵ بیلیون سال پیش بوده است.
به عبارتی، همانطور که در سال‌های اخیر مطرح شده بود، باکتری‌ها قدیمی‌تر از ارکئاها هستند و نام «باستانی‌ها» برای آنها بامسمی‌تر است!  اما این‌بار شاهد تجربی محکم‌تری قدیمی‌تر بودن ارکئاها را رد کرده است.

البته همانند سایر پاسخ‌های علمی نتایج قطعی نیست. ممکن است آرکئاهای قدیمی‌تری وجود داشته‌اند که شواهدی از آنها باقی نمانده، یا هنوز در اعماق اقیانوس‌ها زیست می‌کنند و کشف نشده‌اند.

هادی صمدی

@evophilosophy
👍7❤1
Audio
"مفاهیم بیماری و سلامت" از دانشنامه فلسفی استنفورد. خلاصه‌ی جلسه چهارم

ضمن مطالعه‌ی این بخش به سوالات زیر پاسخ دهید:

شوارتز چرا فکر می‌کند رسیدن به فهمی کلی و مشترک از مفهوم بیماری ناممکن است؟

تامس سیدنم (سیندنهام)، پزشک انگلیسی قرن هفدهم، چگونه بیماری را تعریف کرد؟ چگونه تعریف او راه را بر پزشکی مدرن باز کرد؟

تعریف جان اسنو، پزشک انگلیسی قرن۱۹، از بیماری چیست؟

مدل آماری از پزشکی چیست؟ آیا کسی که فشار خون بالا دارد اما علائم بالینی خاصی ندارد بیمار است؟

تفاوت طبیعی‌گرای تجدیدنظرطلب با برساخت‌گرای تجدیدنظرطلب در مورد بیماری چیست؟

هادی صمدی
@evophilosophy
👍1
Audio
"سرشت قانون" از دانشنامه فلسفی استنفورد. خلاصه جلسه چهارم

ضمن مطالعه‌ی این بخش به این پرسش‌ها پاسخ دهید:

استدلال دورکین برای اینکه نشان دهد قانون اساسا مقوله‌ای تفسیری است چیست؟

هارت چه مخالفتی با این استدلال دورکین دارد؟

شباهت‌ها و تفاوت‌های نظریه "حقوق به مثابه تفسیر" دورکین با "پوزیتیویسم حقوقی فراگیر" چیست؟

آیا نوع موضع‌گیری در فلسفه‌ی اخلاق نوع موضع‌گیری در فلسفه حقوق را متعین می‌کند؟

آستین معتقد بود وجه هنجارین قانون در جنبه‌های قهری آن نهفته است. این سخن به چه معناست؟ کلسن و هارت چه موضعی نسبت به این گفته دارند؟

هادی صمدی
@evophilosophy
👍2
Audio
"عقل‌گرایی در مقابل تجربه‌گرایی" از دانشنامه فلسفی استفورد. خلاصه جلسه چهارم

ضمن مطالعه‌ی این بخش به این پرسش‌ها پاسخ دهید:

دو نقطه اشتراک تجربه‌گرایان و عقل‌گرایان در تز یا آموزه شهود/ قیاس چیست؟

اختلاف نظرشان در کجاست؟

دفاع دکارت از آموزه شهود/قیاس چه تفاوتی با دفاع لایبنیتس از این آموزه دارد؟

"دور دکارتی" چیست؟ چرا دفاع دکارت از آموزه شهود/ قیاس به این دور دچار است؟

با گذشت بیش از سه قرن دفاع لایبنیتس از آموزه شهود/قیاس کماکان در حوزه‌هایی شنیدنی است. در چه حوزه‌هایی؟ چگونه می‌شود خوانشی امروزی از دفاعیه‌ی لایبنیتس عرضه کرد؟

هادی صمدی
@evophilosophy
❤1
تحليلی تكاملی از پزشكی مبتنی بر شواهد

پزشکی مبتنی بر شواهد پارادایم رایج پزشکی است که از زمان رواج آن در آغاز دهه‌ی ۱۹۹۰، هم از خارج از پزشکی رایج، از جمله از جانب آنچه به طب‌های مکمل و جایگزین موسوم است، و هم از درون پارادایم رایجِ پزشکی نقدهایی به آن وارد شده است.

در مقاله‌ای که با عنوان «تحليلی تكاملی از پزشكی مبتنی بر شواهد» در شماره‌ی اخیر نشریه‌ی فلسفه علم منتشر شده تلاش شده است که دفاعی جدید، و از منظر معرفت‌شناسی تکاملی، در پاسخ به نقدهای مطرحه عرضه شود. در چکیده مقاله آمده است:
 
«اين مقاله دفاعيه‌ای تكاملی از پزشكی مبتنی بر شواهد به عنوان رويكردی به پزشكی‌ست كـه مبنـاي اصـلی مـداخلات درمـانی را پـژوهش‌هـای نشـريافتـه در نشـريات معتبـر پزشـكی درنظر می‌گيرد. در اين رويكرد از تجربه‌های شخصی، شهود پزشك، و تبيين‌های مكانيكی براي انجام مداخلات پزشكی تأكيدزدايی می‌شود. از زمان رواج پزشكي مبتني بـر شـواهد نقـدهای زيادی بر آن وارد شده است. در اين مقاله بـه دو مـورد اشـاره مـی‌‌شـود. نخسـت آنكـه بحـران تكرارپذيری ابتنای پزشكی بر شواهد نشريافته در نشريات را زيـر سـوال مـی‌بـرد. دوم آنكـه پزشكی مبتنی بر شواهد بر نوعی تجربه‌گرايی افراطی مبتنی است در حاليكه نقدهای زيادی بـه اين سنخ تجربه‌گرايی وارد است.

در مقاله، از منظر تكاملی پاسخ‌هایی به اين نقدها عرضه شده اسـت. همچنين خواهيم ديد كه چگونه می‌توان در سايه‌ی اين نقدها مبانی نظـری پزشـكی مبتنـی بـر شواهد را به روزرسانی كرد. در اين راستا دفاعی عرضه مـی‌شـود كـه در دو هنگـام مـي‌تـوان عقل‌گرايانه، يعني با مبنا قرار دادن نظريه‌های عام پزشكی، كار را به پيش برد:
يك. بـه هنگام تـرك اقدام يا ناديده گرفتن هر توصيه‌ی «ظاهرا» بی‌ضرری؛
دو. به هنگام طرد شواهد نامعتبر.

در انتهای مقاله اشاره می‌شود كه هرچند ممكن است كه اين ناديده گـرفتن‌هـا در شـرايطی از سـرعت ورود داده‌های جديد به پزشكی بكاهد اما از منظر تكاملی اين حد از محافظه‌كاری برای حفـظ اعتبار پزشكی ضروری است.»

دعوی مقاله آن است که بی‌تردید هر پارادایمی قابل اصلاح است که در بطن این سخن باز بودن به نقدها قابل استباط است.

با این حال، از منظر معرفت‌شناسی تکاملی، در فرایند رقابت میان پارادایم‌های رقیب در طب، پزشکی مبتنی برشواهد نسبت به رقبای خود ارجح است.

اصل مقاله از لینک زیر قابل دانلود است:

https://philosophy.ihcs.ac.ir/article_8979.html
  
 هادی صمدی
@evophilosophy
👍2
Audio
"مفاهیم بیماری و سلامت" از دانشنامه فلسفی استنفورد. خلاصه‌ی جلسه پنجم

قبل از شنیدن فایل پرسش‌های زیر را ببینید:

وقتی میان فهم عموم مردم از بیماری، و فهمی که در پزشکی از بیماری وجود دارد، اختلافی باشد چه باید کرد؟
(از یکسو اگر جانب فهم پزشکی از بیماری را بگیریم و فهم عرفی را کنار گذاریم ممکن است ارتباط پزشکی با جامعه ضعیف شود و نتیجه‌ی آن کاهش سطح سلامت مردم باشد. از سوی دیگر ممکن است فهم عرفی مردم از بیماری هیچ مطابقتی با فهم علمی پزشک نداشته باشد.
مکاتب مختلف فلسفه پزشکی چگونه با این دو راهی مواجه می‌شوند؟)

نقد لموئین به فلسفه‌های سنتی پزشکی این است که بی‌جهت درگیر مفهوم "بیماری" هستند. راهکار خودش چیست؟

دیدگاه فولر چه شباهت‌ها و چه تفاوت‌هایی با لموئین دارد؟

لانگ به چه دلیلی می‌گوید بیماری‌ها "انوع طبیعی" اند؟ منظور استیجنکا وقتی در نقد لانگ می‌گوید موضع لانگ "حذف‌گرایانه" است، چیست؟

دلایلی بیاورید که به رغم انواع نقدها به مفهوم "بیماری"، چرا کماکان نیازمند مفهومی کلی از "بیماری" هستیم. از جانب مقابل، دلایل خود را نقد کنید و پاسخ نقدها را بدهید.

هادی صمدی
@evophilosophy
👍3
Audio
"سرشت قانون" از دانشنامه فلسفی استنفورد. خلاصه جلسه پنجم

ضمن مطالعه‌ی این بخش به این پرسش‌ها پاسخ دهید:

هارت معتقد است "روایت پیش‌بینی" آستین از هنجاری‌بودن قانون تمایز بین "مجبور بودن" و "تعهد داشتن" را نادیده گرفته است. منظور هارت چیست؟

"دوراهی زندانی" چیست؟ چرا نویسندگان مقاله می‌گویند که دوراهی زندانی به نفع "روایت پیش‌بینی" آستین است؟

نویسندگان به چهار کارکرد قانون اشاره دارند که ربطی به وجه قهری قانون ندارد. این کارکردها کدامند؟ چرا این کارکردها علیه "روایت پیش‌بینی"اند؟

چگونه می‌توان از "نظریه زیان‌گریزی" کانمن و تورسکی در روانشناسی و اقتصاد رفتاری به نفع "روایت پیش‌بینی" بهره گرفت؟ محدودیت‌های آن چیست؟

هادی صمدی
@evophilosophy
👍1
Audio
"عقل‌گرایی در مقابل تجربه‌گرایی" از دانشنامه فلسفی استفورد. خلاصه جلسه پنجم

ضمن مطالعه‌ی این بخش به این پرسش‌ها پاسخ دهید:

به نحوی سلبی شهود را تعریف کنید. (شهود چه نیست؟)

"محافظه‌کاری پدیداری" چگونه شهود را تعریف می‌کند؟

مایکل هیمر، از طرفداران شهودگرایی اخلاقی، چه چالشی را پیش روی واقع‌گرایان اخلاقی می‌داند؟

هیوم تمامی گزاره‌های صادق را در دو دسته قرار می‌دهد. این دو دسته کدامند؟

هیوم چه نتیجه‌ای از این تقسیم‌بندی می‌گیرد؟

هادی صمدی
@evophilosophy
👍3
به طور میانگین، آنها که زیبایی طبیعت را درک می‌کنند انسان‌هایی اخلاقی‌ترند.

کریستیانه نوسلاین-فولهارت که علاوه‌بر نوبل فیزیولوژی و پزشکی، جوایز علمی مهم دیگری را در کارنامه‌ی خود دارد، در کتاب زیبایی جانوران به زبانی ساده شرح می‌دهد که چگونه این میزان زیبایی در طبیعت به‌وجود آمده است.

خانم نوسلاین-فولهارت همچنین خواننده و نوازنده‌ی آماتور است و به میزانی به آشپزی علاقه داشته که کتابی نیز در این زمینه نگاشته و کاملا کلیشه‌های ذهنی نادرست ما از یک دانشمند را شکسته است.

خوشبختانه ترجمه‌ی فارسی کتاب در نشر دکسا منتشر شده است و در مراسم رونمایی کتاب علاوه‌بر مترجم، کاوه فیض‌الهی، در خدمت دو تن از زیست‌شناسان نام‌آشنای کشور هستیم: عبدالحسین وهاب‌زاده و رضا ندرلو.

فریبرز حیدری، عکاس نام‌آشنای حیات وحش ایران، که مترجم این ترجمه را به او تقدیم کرده است گزیده‌ای از عکس‌های خود را در حاشیه‌ی مراسم به نمایش درخواهد آورد تا نمونه‌هایی از زیبایی حیات وحش ایران را نیز شاهد باشیم.

جمعه ۱۷ آذر ساعت ۱۵
ایران‌مال، نشر ثالث، طبقه G3، پلاک ۱۸۳

ورود برای عموم آزاد است.

هادی صمدی
@evophilosophy
👏3👎1
پاسخی جدید به معمای چگونگی بزرگ‌شدن مغز انسان طی تکامل
 
احتمالا جلوی بسیاری از رستوران‌ها و فروشگاه‌ها دیده‌اید، که افرادی جهت جذب مشتری، تن‌پوشی عروسکی، با سری بسیار بزرگ‌تر از ابعاد بدن می‌پوشند. چنین ظاهری خنده‌دار به نظر می‌رسد. این‌طور نیست؟!

حالا اگر از منظر بسیاری از دیگر نخستی‌ها به آناتومی انسان بنگریم، این عدم‌تناسب (احتمالا خنده‌دار) در نسبت سر به جثه را در انسان شاهدیم. در مقایسه با سایر نخستی‌ها سر انسان نامتناسب بزرگ است.

مغز انسان بیست‌درصد از قند و اکسیژن بدن را مصرف می‌کند درحالی‌که حدود دودرصد از وزن بدن را شکل می‌دهد. به‌عبارتی، مغز عضوی بسیار پرمصرف است. اگر جانورانی مانند شامپانزه و گربه که نسبت مغز به بدن‌شان بسیار کوچک‌تر از این نسبت در انسان است زنده‌مانده‌اند، چرا انتخاب طبیعی چنین عضو پرمصرفی را در انسان به‌وجود آورده است؟ (بعلاوه در انسان‌ها، بزرگی نامتناسب سر و ضعیف بودن و آسیب‌پذیر بودن جمجمه‌، از علل اصلی مرگ و میر در سوانح است.)

پاسخ‌های متنوعی به این پرسش داده می‌شود. از جمله اینکه در افزایش نسبت سر به بدن نشانه‌ای از کاهش خشونت دیده‌می‌شود و در دسته‌های نیاکان ما بزرگ شدن سر و مغز ماحصل هم‌سویی انتخاب طبیعی (مثلا برای بهتر حل‌کردن مسائل محیطی از جمله چگونگی مهار آتش، یا ساخت ابزار)، انتخاب جنسی (مثلا به‌عنوان نشانه‌ای از کاهش خشونت و وفاداری به همسر)، و انتخاب گروه (مثلا به دلیل کاهش خشونت در سطح گروه و افزایش همکاری متعاقب آن) بوده است. نظریه‌های متنوع دیگری نیز موجود است.

هرچند یافته‌ی جدیدی که در بخش ارتباطات زیست‌شناسی نشریه‌ی نیچر منتشر شده به این سوال نمی‌پردازد که کارکرد مغز بزرگ چه بوده که بخواهد میان نظریه‌های متنوع و رقیب موجود داوری کند، اما به پرسش مرتبط دیگری می‌پردازد که اهمیت زیادی در بازبینی فهم ما از چگونگی تکامل انسان خواهد داشت.

معمولا گفته می‌شود که هزینه‌ی مغز پرمصرف با کاهش حجم دستگاه گوارش جبران شده است. این فرضیه به نقش مهار آتش و آشپزی در بزرگ شدن مغز و کوچک‌شدن دستگاه‌گوارش اشاره دارد و فرضیه‌ای بسیار مقبول به‌نظرمی‌رسد: وقتی فرایند هضم غذا در خارج از بدن انجام شد دیگر نیازی به دستگاه گوارش بزرگی به ابعاد دستگاه گوارش گوریل نداشتیم. انرژی‌ای که بابت فعال‌کردن روده‌ها به‌هدر نمی‌رود صرف مغز پرمصرف می‌شود.

اما معمایی در اینجا شکل می‌گیرد که یافته‌ی جدید به آن جواب می‌دهد: از یکسو، مهار آتش و آشپزی فرایندهای شناختی پیچیده‌ای هستند (نشان به آن نشان که بونوبوها و شامپانزه‌ها که از نزدیک‌ترین خویشاوندان ما و از هوشمندترین نخستی‌ها هستند از پس این کار برنمی‌آیند)، و از سوی دیگر، چنین فعالیت شناختی پیچیده، مغزی بزرگ‌تر و پیچیده‌تر می‌طلبد.

معما: آشپزی و مهار آتش نیازمند مغزی بزرگ است و مغز بزرگ نیازمند آشپزی و مهار آتش! اما کدام اول بوده؟

به‌طورمتعارف، تکامل‌دان‌ها، نخستین و دم‌دست‌ترین پاسخی که به این پرسش (و پرسشهایی از این دست) می‌دهند این است: این فرایندها هم‌تکاملی تدریجی داشته‌اند. از اشکال ساده‌تر آشپزی و مهار آتش آغاز کرده‌ایم، که مغز کوچک‌تری می‌طلبد، و بعد حرکتی مارپیچ آغاز می‎شود که طی آن اندکی مغز بزرگ‌تر می‌شود و قدری آشپزی پیچیده‌تر. پیشرفت در آشپزی کمک کرده‌است که مغز بزرگ‌تر شود و طی دومیلیون‌سال هم‌تکاملی به‌جایی رسیده است که امروزه می‌بینیم.

حالا یافته‌ی جدید قدری از وجه رازآمیز این فرایند می‌کاهد و کاتالیزوری را برای این هم‌تکاملی معرفی می‌کند: شواهد تجربی یافت‌شده نشان می‌دهند که نیاکان ما، قبلا از آنکه موفق به مهار آتش و آشپزی متعاقب آن شوند، از مواد غذایی تخمیر شده که بخش مهمی از فرایند هضم آنها در خارج از بدن انجام می‌شده بهره می‌برده‌اند و قبل از شروع به مهار کردن آتش، دستگاه گوارش رو به کوچک شدن داشته و متناسب با آن، مغز شروع به بزرگتر شدن کرده است.

مطابق این شواهد محل تخمیر موادغذایی از جمله حبوبات و غلات وحشی نیز در لای شکاف‌های موجود در غارها و چاله‌هایی در زمین بوده است.

هادی صمدی
@evophilosophy   
👍6👎2
Audio
"عقل‌گرایی در مقابل تجربه‌گرایی" از دانشنامه فلسفی استفورد. خلاصه جلسه ششم

ضمن مطالعه‌ی این بخش به این پرسش‌ها پاسخ دهید:

آیر چگونه از تقسیم‌بندی دوگانه‌ی هیوم استفاده می‌کند و اصل تحقیق‌پذیری تجربی را مطرح می‌کند؟

چه نقدهایی به تحقیق‌پذیری تجربی وارد است؟

سه نظریه‌ی معاصر در مورد شهود کدامند؟

تمایزی که بیلر بین شهود پیشینی و شهود فیزیکی قائل می‌شود چگونه می‌تواند به بحث تقابل عقل‌گرایی و تجربه‌گرایی ربط پیدا کند؟

برخی می‌گویند متعلق شهود نه گزاره، بلکه ویژگی‌ها است. منظورشان چیست؟

برخی می‌گویند اصلا شهود یک حالت روان‌شناختی نیست. پس چیست؟

هادی صمدی
@evophilosophy
👎3👏2
از سری سخنرانی‌های مضامین فلسفی:

در این نشست، سحر رضاسلطانی درباره‌ی «جایگاه و اهمیت تاریخ بیهقی» سخنرانی می‌کند و داستانی کوتاه از کتاب را می‌خواند.

زمان: دوشنبه ۲۰ آذر، ساعت ۱۶ تا ۱۸
مکان: سالن شماره ۱، پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، میدان نیاوران

@philosophyofscience
👍2👎1
Audio
"مفاهیم بیماری و سلامت" از دانشنامه فلسفی استنفورد. خلاصه‌ی جلسه ششم

قبل از شنیدن متن پرسش‌های زیر را ببینید:

برساخت‌گرایان تجدیدنظرطلب چگونه فرایندی را که طی آن جامعه حالت‌های بدنی مانند "چاقی" را بیماری درنظر می‌گیرد معرفی می‌کنند؟

نقد آنها به این نوع "طبی‌سازی" چیست؟

تفاوت‌های بیماری (disease)، مریضی (sickness)، و ناخوشی (illness) چیست؟

در برساخت‌گرایی گلاکین دو سوال در مورد اساس (ساختار) و وضعیت از هم تمییز داده می‌شوند. این سوال‌ها کدامند؟ چگونه این تمییز می‌تواند در مباحث حقوق پزشکی به کار آید؟

گلاکین رابطه‌ی بنیان نهادن را میان اساس (یا ساختار) و وضعیت معرفی می‌کند. این رابطه را شرح دهید.

برساخت‌گرایی گلاکین دو مرحله‌ای است: هنجارها هم در مشخص کردن اساس فیزیکی نقش دارند و هم در مشخص کردن وضعیت. توضیح دهید چگونه؟

موضع توماس ساس که به "اسطوره‌ی بیماری‌های روانی" موسوم است چیست؟ موضعش در کدام کمپ قرار می‌گیرد؟

برساخت‌گرایان با مطرح کردن مواردی تاریخی مانند ناخوشی سیاهان، "بیماری میل جنسی در زنان"، زدن برچسب بیمار روانی به مخالفان در شوروی، چه هشداری برای امروز دارند؟

هادی صمدی
@evophilosophy
👎2👍1
Audio
"سرشت قانون" از دانشنامه فلسفی استنفورد. خلاصه جلسه ششم

ضمن مطالعه‌ی این بخش به این پرسش‌ها پاسخ دهید:

رئالیست‌های حقوقی چه نقدی به "روایت پیش‌بینی" آستین از قانون داشته‌اند؟ چرا معتقد بودند حقوق راهی جز صدور اجازه‌ی ورود به علوم اجتماعی ندارد؟

"نظریه اقتدار" جوزف راز چیست؟

"روایت خدمت از اقتدار" به چه معناست؟

وقتی راز از "نقش واسطه قانون" سخن می‌گویند منظورش چیست؟

"لیبرالیسم کمال‌گرا" چیست؟ چگونه راز ملاحظات اخلاقی را به جای فلسفه حقوق ذیل مباحث فلسفه سیاست مطرح می‌کند؟

هادی صمدی
@evophilosophy
👍1👎1
تولیدمثل علیه بقا!
قابلیت زادآوری بیشتر، عمر کوتاه‌تر!

معمولا از منظر تکاملی گفته می‌شود بقای فرد تا جایی مهم است که به تولیدمثل بیانجامد. در میان جانوران، نرهایی که برای تصاحب ماده‌ها وارد جدال‌هایی مرگ‌آور می‌شوند شاخص‌ترین گواهی هستند بر اینکه بقای فرد در خدمت تولیدمثل است. از منظری دیگر تولیدمثل در خدمت بقای تبار، یا گونه، یا نسخه‌هایی از ژن‌ها است.

در مورد انسان داستان پیچیده‌تر است. اولا اکثریت انسان‌ها به میزانی که «قابلیت» فرزندآوری دارند بچه‌دار نمی‌شوند. ثانیا زنان بعد از یائسگی عمری طولانی دارند. هرکدام از این دو پدیده تبیین‌های تکاملی دارد که اینجا به آن نمی‌پردازیم.
(توجه: قابلیت زادآوری با تعداد بالفعل زادگان یکی نیست.)

مقاله‌ای که دیروز در
ساینس منتشر شده شواهد ژنتیکی جالبی را فراهم می‌کند که احتمالا از این به بعد در بررسی رابطه‌ی تولیدمثل و بقا در انسان به آن اشاره خواهد شد.

ابتدا شرح مختصر پس‌زمینه:

در سال ۱۹۵۷، جورج ویلیامز، زیست‌شناس تکاملی، گفت جهش‌های ژنتیکی‌ای که روند پیری را تسریع می‌کنند، اتفاقا می‌توانند موردپسند انتخاب طبیعی قرار گیرند، مشروط بر آنکه به تولیدمثل بیشتر کمک کنند.
به‌عبارتی جانداری که قابلیت زادآوری بالاتری داشته باشد، مثلا، و البته نه ضرورتا بلوغ زودرس داشته باشد، می‌تواند فرزندان بیشتری تولید کند، مثلا، زودتر وارد فرایند تولیدمثل شود. اما بهای افزایش قابلیت زادآوری و بلوغ زودرس، ممکن است عمر کوتاه‌تر باشد. اگر شرایط در جانداری به این ترتیب باشد، انتخاب طبیعی تولیدمثل بیشتر را به عمر طولانی‌تر ترجیح می‌دهد.

مطابق نظریه‌ای که به چندنمودی متعارض موسوم است علل ژنتیکی‌ای نیز در رابطه با قدرت زایایی و طول‌عمر نقش دارند.

ژنی که چندنمودی است در ایجاد خصیصه‌های فنوتیپی ظاهراً بی‌ربط شرکت دارد، اما احتمال تعارض پیدا کردن این خصیصه‌ها نیز وجود دارد. یعنی ممکن است برخی از این خصیصه‌ها برای جاندار مطلوب باشند و برخی خیر. (یکی از علل اصلی اینکه انتخاب طبیعی هیچگاه کمال نمی‌آفریند وجود همین ژن‌های چندنمودی متعارض است.)

انتخاب طبیعی به دلیل برخی سودمندی‌های آن ژن، انتخابش می‌کند غافل از اینکه با این کار برخی خصیصه‌های مضر را نیز انتخاب کرده است. (البته اگر نسبت ضررها به فایده‌ها افزایش یابد، انتخاب طبیعی دست از انتخاب آن ژن برمی‌دارد.)

تاکنون ساده‌ترین تبیین تکاملی پیری همین نظریه‌ی ویلیامز بوده است: اینکه احتمالا ژن‌هایی چندنمودی وجود دارند که به جهت افزودن بر توان زادآوری انتخاب شده‌اند اما نمود دیگر همان ژن‌ها افزایش سرعت پیری بوده است.

طی تکامل انسان سن بلوغ رو به افزایش بوده است. انسان‌ها نسبت به سایر نخستی‌ها از جمله شامپانزه‌ها و بونوبوها بلوغ دیررس‌تری دارند. اما از سوی دیگر طول‌عمر انسان‌ها نسبت به سایر نخستی‌ها بیشتر است. این شاهدی تجربی به نفع نظریه‌ی ویلیامز است. اما طی این سال‌ها همواره چشم‌انتظار شواهد ژنتیکی دقیق‌تری بوده‌ایم که این نظریه را دقیق‌تر بیازماید.

پژوهش مورد اشاره، شواهد تجربی بیشتری به نفع فرضیه‌ی ویلیامز عرضه می‌کند. مطابق این پژوهش که برآمده از مطالعه‌ی ژنوم بیش از ۲۷۰ هزار بریتانیایی است تولیدمثل و طول عمر از نظر ژنتیکی دارای همبستگی منفی قوی‌ای هستند، به این معنی که جهش‌های ژنتیکی که تولیدمثل را تقویت می‌کنند، طول عمر را کوتاه می‌کنند.
 
دو دسته از افراد را در این پژوهش از هم جدا کردند: آنهایی که حامل جهش‌هایی بودند که آنها را مستعد نرخ تولیدمثل نسبتاً بالا می‌کرد، و آنهایی که نه فقط جهش‌های دسته‌ی نخست را نداشتند، بلکه در جهت مقابل، حامل جهش‌هایی بودند که آنها را مستعد نرخ نسبتا پایین باروری می‌کرد.

نتیجه؟ شواهد تجربی به نفع آن است که طول‌عمر دسته‌ی دوم به نحو معناداری بیش از طول‌عمر دسته‌ی نخست است.

سوال‌های زیادی مطرح می‌شود که پژوهش‌های بعدی به آنها پاسخ خواهند داد.

آیا این همبستگی گواهی از یک رابطه‌ی علی است؟
آیا در سایر نقاط جهان این نتایج تکرار می‌شود؟
نقش عوامل محیطی در مشاهده‌ی این همبستگی چقدر است؟

خود این پژوهشگران نیز می‌گویند احتمالا نقش عوامل محیطی بسیار بیشتر است. به عنوان نمونه:

طی چندسال اخیر شاهد کاهش سن بلوغ در نوجوانان برخی کشورهای توسعه‌یافته بوده‌ایم. از یک‌سو، افزایش وزن دختران، بلوغ زودرس را برای آنها به همراه داشته است (که البته به احتمال زیاد، ناشی از تغذیه‌ی پرکالری است و نه تغییرات ژنتیکی). اما از سوی دیگر می‌شنویم که امید به زندگی به علل محیطی رو به افزایش است.

با این حال، احتمالا با اینکه «میانگین» طول‌عمر رو به افزایش است کماکان آنها که جهش‌هایی در جهت کاهش برخورداری از قابلیت زادآوری دارند بیشتر از آنها که جهش‌هایی در جهت افزایش برخورداری از قابلیت زادآوری دارند عمر کنند.

هادی صمدی
@evophilosophy 
  
👍3
سخنرانی با عنوان:
منطق پژوهش علمی

سخنران:
آقای دکتر لطف اله نبوی، دانشگاه تربیت مدرس

زمان: سه شنبه 1402/09/28 ساعت  10-12
 
مکان:  دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، سالن شکویی

@philosophyofscience
فلسفه علم
سخنرانی با عنوان: منطق پژوهش علمی سخنران: آقای دکتر لطف اله نبوی، دانشگاه تربیت مدرس زمان: سه شنبه 1402/09/28 ساعت  10-12   مکان:  دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، سالن شکویی @philosophyofscience
گروه فلسفه دانشگاه تربیت مدرس با همکاری انجمن علمی فلسفه این دانشگاه برگزار می کند:
 
سخنرانی با عنوان:
منطق پژوهش علمی

سخنران:
آقای دکتر لطف اله نبوی، دانشگاه تربیت مدرس

زمان: سه شنب1402/09/28 ساعت  10-12

مکان:  دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، سالن شکویی

پر کردن فرمی که در لینک https://survey.porsline.ir/s/lHWvgM0p قرار داده شده است برای شرکت کنندگان خارج از دانشگاه تربیت مدرس بمنظور هماهنگی ورود ایشان به دانشگاه الزامی است. مهلت ارسال اطلاعات از طریق فرم تا یکشنبه 26 آذرماه میباشد

@philosophyofscience
👍1