لبخند کویر (زبان، ادبیات و فرهنگ)
168 subscribers
69 photos
36 videos
81 files
37 links
در این درگاه، نهاده‌های در پیوند با فرهنگ، زبان و ادب پیوست می‌شود. خوانده‌ها و نوشته‌هایم را با شما هم‌رسانی می‌کنم.

راه سخن با سرپرست کانال:
@rigibelal
به تاربرگِ اینستاگرام من نیز بپیوندید:
instagram.com/Balalrigi5875
Download Telegram
عشق من بر گلِ رخسار تو امروزی نیست
دیر سالی‌ست که من بلبل این بستانم

سعدی
@riginebesht
هر کسی از ظنّ خود شد یار من
از درون من نجُست اسرار من

مولانا
@riginebesht
آدمی مخفی‌ست در زیر زبان
این زبان پرده‌ست بر درگاه جان

مولانا
@riginebesht
بوی کِبر و بوی حرص و بویِ آز
در سخن گفتن بیاید چون پیاز

مولانا
@riginebesht
طفلکی را بی‌خودوبی‌جهت مأیوس می‌کنم. اصلاً چرا باید به او حرف‌های تأسف‌آور بزنم؟ گرچه کمی احمق و بی‌تمدن و کوته‌فکر است اما..‌. هر سکه‌ای دو رو دارد و بگذار طرف دیگر نیز شنیده شود... ای بسا هزاران بار حق با کسانی باشد که می‌گویند کوته‌فکری زن بر رسالتش استوار است... اگر رسالتش آن است که شوهر خود را دوست بدارد و بچه بزاید و سالاد درست کند، معمولاً به چه کارش می‌آید؟ یادش می‌آید که زنان تحصیل‌کرده، روی هم رفته موجوداتی ثقیل و سخت‌گیر و جدی و یک‌دنده‌اند و به عکس، زندگی با لیدای عزیز که در هیچ کاری دخالت و فضولی نمی‌کند و خیلی چیزها را نمی‌فهمد و سرش برای انتقاد کردن و ایراد گرفتن درد نمی‌کند، راستی که راحت و ساده است. آدمی که با لیدای عزیز زندگی کند هم خیالش آسوده است، هم کم‌تر با خطر کنترل شدن روبه‌رو می‌شود..‌ آن‌گاه در حالی که بشقاب محتوی جوجۀ سرخ‌شده را از دست لیدای عزیز می‌گیرد با خود فکر می‌کند: «زنان فاضل و تحصیل‌کرده را فراموش کن! زندگی با زن‌های ساده بهتر و آرام‌تر است.» یادش می‌آید که هر آدم با فرهنگ و متمدنی گاه محتاج آن است که با زنی فاضل هم‌کلام شود و تبادل عقیده کند.

📚 مجموعه آثار چخوف، ج ۲، ص ۵۰۱

@riginebesht
گاه‌گاهی در پشت تواضع، کبر نهان است، همان‌گونه که پشت پردۀ زُهد، حُبّ شهوت کمین کرده است.
📒 المهذب من الٳحیاء، ج ۲، ص ۲۲۹
@riginebesht
سعادت زادۀ علل خارجی نیست، بلکه معلول ادراک ما از سعادت است و انسانی که به تحمل رنج‌ها خو گرفته باشد، ممکن نیست بدبخت باشد.

📚 کودکی، نوباوگی، جوانی، لئو تولستوی، ص ۱۹۹.
@riginebesht
زین هم‌رهانِ سست‌عناصر دلم گرفت
شیرِ خدا و رستمِ دستانم آرزوست

مولوی
@riginebesht
هر که می‌گرداند از ما روی، ممنونیم ما

@riginebesht
دانستنِ زیاد واقعا بیماری است، یک مرض حقیقی و تمام‌عیار. برای گذران زندگی، فقط اندکی دانش بشری کفایت می‌کند؛ یعنی نصف یا حدوداً یک‌چهارم آگاهی یک انسان مترقی...

•فئودور داستایفسکی


@riginebesht
به نام نیکو مُردن، بِهْ که به ننگ زیستن.

قابوس‌نامه

@riginebesht
این چیزی‌ست که خیلی‌ها متوجه آن نمی‌شوند: متضاد خوشحالی عصبانیت یا ناراحتی نیست. اگر شما عصبانی یا ناراحت هستید، یعنی هنوز دغدغهٔ چیزی را دارید. این یعنی هنوز چیزی اهمیت دارد. این یعنی شما هنوز امید دارید. نه. متضادِ خوشحالی، ناامیدی‌ست، افقی خاکستری و بی‌پایان از تسلیم‌شدگی و بی‌تفاوتی. یعنی اعتقاد به این‌که همه‌چیز به فنا رفته! پس اصلاً چرا خودمان را به زحمت بیندازیم؟! ناامیدی نوعی پوچ‌گراییِ سرد و افسرده‌کننده است، احساسی که می‌گوید هیچ‌چیز اهمیت ندارد، پس گندش بزنند!

•مارک منسن

@riginebesht
بندۀ عشق شدی ترک نسب کن جامی
که درین راه، فلان بن فلان چیزی نیست

علامه جامی

@riginebesht
که رستم یلی بود در سیستان؟



بیت زیر (که رستم یلی بود در سیستان) به نام فردوسی سخت مشهور است و حتی ضرب‌المثل شده و به کتاب‌های امثال چه با نام فردوسی و چه بدون نام شاعر راه یافته است:

که رستم یلی بود در سیستان / منش کرده‌ام رستم داستان

این بیت به رغم شهرت آن، نه در هیچ نسخه‌ای از شاهنامه دیده شده است و نه در هیچ یک از چاپ‌های معتبر و نامعتبر آن. بنابر پژوهش سجّاد آیدنلو دربارۀ پیشینۀ بیت مذکور، کهن‌ترین منبعی که در آن صورتی از مصراع دوم این بیت (که من کردمش رستم داستان) به نام فردوسی آمده، ساقی‌نامۀ سالک قزوینی در قرن یازدهم هجری (1021- بین 1083 و 1090ق) است و پس از آن بدون نام گویندۀ آن (با حذف «که» در آغاز بیت) در طومار نقّالی هفت لشکر در اواخر قرن سیزدهم (1292ق) نقل شده است. نگارندۀ این سطور بسیاری را دیده است که با استناد به این بیت، بر این نظر بودند که داستان‌های شاهنامه را فردوسی از روی یک متن نسروده، بلکه آنها تخیّلات شاعر است، اما محتوای بیت مذکور با سخن فردوسی دربارۀ منبع خود و نیز مجموع شواهد و قراین بسیار که شاعر داستان‌های رستم را از روی متن شاهنامۀ ابومنصوری به نظم کشیده است، همخوانی ندارد. این بیت، در دوران معاصر به نام فردوسی چنان شهرت یافته که حتی استاد عالی‌مقامی چون ژیلبر لازار را نیز به این خطا افکنده است که می‌نویسد: «حکیم طوس بانگ برآورد که رستم یلی بود در سیستان / منش کرده‌ام رستم داستان» . باری، نگارنده صورت کامل بیت مورد بحث را - البته با تفاوت‌هایی با صورت مشهور آن- در منبعی مهم‌تر و کهن‌تر یافته است که می‌تواند بر پیشینۀ این بیت پرتو تازه‌ای افکند.

دربارۀ این بیت نکات زیر شایان توجّه است:
1. چنانکه ملاحظه می‌شود برعکس صورت معروف بیت، در اینجا دو مصراع جابه‌جا شده‌اند و این صورت فقط در روایات مردمی تاجیکان از شاهنامه دیده می‌شود و به نظر می‌رسد که به لحاظ ترتیب دو مصراع، همین صورت، کهن‌تر از صورت مشهورتر بیت باشد:
منش ساختم رستم داستان / وگرنه یلی بود در سیستان
2. از آنجا که صورت معروف‌تر با «که رستم ...» آغاز می‌شود، به احتمال فراوان، بیتی از یک قطعه بزرگ‌تر بوده که سرایش آن را به فردوسی نسبت می‌دادند و از آن قطعه گویا همین بیت باقی مانده است. در طومار هفت‌لشکر برای اینکه به بیت مذکور استقلال دهند، حتّی به بهای بر هم زدن وزن بیت، «که» را در آغاز آن انداخته‌اند؛ ولی بیت منقول در لغت‌ شهنامه شاید سرودۀ کسی دیگر و بازهم از یک قطعۀ بزرگ‌تری باشد که در آن، خطاب سراینده به فردوسی است و بیت مذکور در صورت معروف‌تر را به یاد خواننده ‌آورده است؛ زیرا، قاعدتاً باید مرجع «ورا» همان رستم در بیت یا بیت‌های پیشین همین قطعۀ مفقود باشد.

✍ ابوالفضل خطیبی

@riginebesht
Channel name was changed to «لبخند کویر (زبان، ادبیات و فرهنگ)»
روزی زنبوری و ماری با هم بحث می‌کردند. مار می‌گفت: «آدم‌ها از ظاهر ترسناک من می‌ترسند، نه نیشم!» مار برای اثبات حرفش به چوپانی که زیر درختی خوابیده بود، نزدیک شد و به زنبور گفت: «من چوپان را نیش می‌زنم، اما تو بالای سرش سر و صدا کن!»
مار چوپان را نیش زد و زنبور بالای سرش پرواز کرد. چوپان با دیدن زنبور گفت: «ای زنبور لعنتی!» سپس شروع به مکیدن جای نیش و تخلیه زهر کرد و خوب شد.
مار و زنبور نقشه دیگری کشیدند: این بار زنبور نیش زد و مار خودنمایی کرد! چوپان از خواب پرید و همین که مار را دید، از ترس پا به فرار گذاشت. از هیچ ضمادی استفاده نکرد و چند روز بعد، به خاطر ترس از مار و نیش زنبور جان باخت.
این داستان زندگی ماست...
خیلی از مشکلات ما نیز همین‌گونه هستند؛ آدم‌ها گاهی فقط به خاطر ترس از آن‌ها نابود می‌شوند. همه‌چیز به برداشت ما از زندگی برمی‌گردد. پس مراقب تلقین‌های زندگی‌مان باشیم!
@riginebesht
لبخند کویر (زبان، ادبیات و فرهنگ)
🛑 دمی با حافظ در عاشقی گریز نباشد ز سوز و ساز استاده‌ام چو شمع، مترسان ز آتشم در این بیت، حافظ خویشتن را به شمع مانند کرده است. (شمع را در پارسی، شماله گویند.) همسانی و مانستگی‌ای که حافظ یاد می‌کند، در پیوند با آدمی یک معنا و در پیوند با شمع، معنی دیگری…
🛑 دمی با حافظ

واعظ شحنه‌شناس این عظمت گو مفروش
زان که منزلگه سلطان دل مسکین من است

در معنی این بیت می‌توان گفت: واعظان درباری، آنان که خود را راهنمایان و پیشوایان دینی می‌دانند و به فرمانروایان و شاهان و نیروی اهریمنی آنان وابسته‌اند، خودبزرگ‌بینانه برای خود شکوهی بی‌بنیاد، میان‌تُهی و دروغین می‌سازند، ولی حافظ چنین نیرنگ‌ها و وابستگی‌های بیهوده را نمی‌پذیرد و از آن‌ها سخت برمی‌آشوبد.
در نگاه حافظ، پیشوایان دینی که وابسته به دربار و فرمانروایان‌اند، نه تنها کارگزار دین و راستینگی نیستند، ونکه ابزارهایی برای پایدار ساختن خودکامگی‌ها و درست پنداشتن ستم‌گری‌های فرمانروایان می‌شوند.
این رفتارها نشانگر تباهی‌های درونی ساختارهای اجتماعی و سیاسی است که ارزش‌های انسانی را قربانی نگهداشت خودکامگی‌های شاهان می‌کند.
حافظ که نمادی از آزادی اندیشگانی است و رویِ بیرونیِ پرسمان‌های جهانی را نادیده می‌انگارد، به رویکردهای انسانی پای می‌فشارد و به‌راستی نشان می‌دهد که جایگاه انسان نه در درگاه پادشاهان، بلکه در پیوند با برترینِ بهینگی (کمال مطلق) و ارزش‌های انسانی شناسانده می‌شود. از این روی، دیدگاه دادخواهانۀ حافظ با ساختارهای نیروبنیاد (قدرت‌محور) و سرکوبگر زمانه و روزگار وی، ناسازگار است.

✍ #بلال_ریگی
#حافظ
#لبخند_کویر


@riginebesht
در گسترۀ بی‌کران زندگی، آن‌چه تو را به پرواز درمی‌آورد، بال‌های دانش است. دانشی که نه در قفسه‌های کتاب‌ها محبوس است، نه در دیوارهای کلاس‌های درس محدود می‌شود، بلکه در هر قدم، در هر نفس، در هر تجربۀ کوچک و بزرگ جاری است. زندگی خود را به‌سان کتابی باز کن و هر روز صفحه‌ای جدید از آن را ورق بزن. هر چه بیشتر بخوانی، بیشتر بفهمی و هر چه بیشتر بفهمی، ترس‌هایت رنگ می‌بازند. ترس از ناشناخته‌ها، ترس از شکست، ترس از قضاوت دیگران! همه و همه در برابر نور آگاهی، ذره‌ذره محو می‌شوند.
آموختن، هنر زندگی کردن است. هنر دیدن، شنیدن و حس کردن عمیق‌ترِ جهان اطراف. وقتی زندگی را با تمام وجود درک کنی، دیگر از تاریکی نمی‌هراسی، چون می‌دانی که حتی تاریکی هم چیزی جز بخشی از این سفر نیست. پس بیاموز، برای آن‌که زندگی را عمیق‌تر لمس کنی و از هر لحظه‌اش لذت ببری.
#دلنوشته

@riginebesht
بر تواضع‌های دشمن، تکیه کردن ابلهی است
پای‌بوس سیل از پا افکند دیوار را
✍🏻 #غنی_کشمیری

این بیت از غنی کشمیری با زبانی ساده و روشن، مفهومی ژرف و هشداردهنده را می‌رساند. شاعر در این بیت بر این نکته پای می‌فشارد که اعتماد کردن به فروتنی‌های ظاهری و نمایانی دشمن، رفتاری نابخردانه است. او با به‌کارگیری تشبیهی زیبا، دشمن را به سیل همانند می‌کند که با ظاهری آرام، توانایی نابودی و از پای انداختنِ حتی استوارترین دیوارها را دارد. این همانندی نشان می‌دهد که دشمن شاید در نمای بیرونی، فروتن و بی‌آزار جلوه کند، ولی در نهان دارای اندیشه‌های ویرانگر و زیان‌بار است.

این بیت بر مفاهیمی همچون هوشیاری، بینش و نگرش واقع‌بینانه به پیوندهای انسانی و سیاسی و اجتماعی پای می‌فشارد. شاعر هشدار می‌دهد که نباید فریب ظاهر فریبندۀ دشمن را خورد، زیرا چنین اعتماد کورکورانه‌ای می‌تواند پیامدهای ناگوار و ویرانگری به همراه داشته باشد.

روی‌هم‌رفته، این بیت با زبانی ساده ولی پرمایه، هشداری دربارۀ نیرنگ دشمن و نیاز به هوشیاری در رویارویی با آن می‌دهد. شاعر با به‌کارگیری تشبیه و کنایه، معنایی گسترده و ژرف را در ریخت یک بیت گزارش کرده است.

✍🏻 #بلال_ریگی

@riginebesht