سراووشا / سینا سنجری

#رباعی
#غزل
#تانکا
#چارگانی

قدیم ترین فرم های شعری جهان
که هنوز زنده اند

اگر مراد ما از قالب شعری ، ژانر یا نحوه اجرای اثر باشد شاید قدیم ترین صورت شکلی ترانه یا سرود باشد که همراه موسیقی اجرا می شود. یعنی نوعی از اجرای کلامی بر مبنای آهنگ. این سرود خوانی در فرهنگ های مختلف همواره بوده است و همچنان هست.

اما اگر قصد ما فرم خاصی از شعر باشد که در گستره زبانی خاصی شکل گرفته و همچنان زنده است و به همان شکل سروده می شود باید به قالب های شعری خاصی در حوزه های تمدنی خاورمیانه و یونان و شرق دور نگاه کرد.
بیشتر منابع ادعا می کنند که حماسه قدیمی ترین شکل شعر است. از بعضی جهات درست است اما آنچه در همه حماسه ها مشترک است ، آن چیزی نیست که همه مثلا غزل ها با هم مشترک هستند. فرم بیرونی حماسه در فرهنگ های مختلف یکسان نیست . مثلا تمام غزل ها یا سونات ها از نظر تعداد خط ، وزن و قافیه خود از اصولی اساساً یکسان پیروی می کنند ، برخی دیگر به شعر عبری اشاره می کنند ، که در میان قدیمی ترین ها قرار دارد ، اما شاید هیچ شکل شعری ، قابل مقایسه با غزل به دلیل درونمایه عاشقانه ی آن نباشد . به همین دلیل برخی ادعا می کنند که سونات یا غزل قدیمی ترین شکل شاعرانه است. برخی دیگر ادعا می کنند که غزل ، مشترک در ادبیات عربی و فارسی کم و بیش شکل متعارف خود را در سده های ۱۱ و ۱۲ میلادی ایجاد کرده است. قصیده عربی اما قدیمی تر است و نمونه های آن از قرن ۶ میلادی موجود است. قدمت آن تقریبا به اندازه فرم شعری تانکای ژاپنی ست که آن هم به قرن ششم میلادی باز می گردد.هر دوی این فرم های شعری با وجود تفاوت های بسیار زیاد با هم، همچنان وجود دارند و نفس می کشند‌.
رباعی پارسی نیز از کهن ترین فرم های شعری همچنان زنده در جهان است که به تقریب ۱۰۰۰ سال از عمر آن می گذرد.
این فرم های شعری به راستی میراث های فرهنگی ماندگار بشری اند و پاس داشت و زنده نگهداشتن آنها وظیفه شاعران و فرهنگیان در هر دوره زمانی ست. سرودن به این قالب ها همزبانی با انسان های دیگر در همه دوران هاست و این ظرفیتی ست که باید قدر آن را دانست.
از این منظر شعر سنتی را جایگاه و مرتبه ای ست که از گزند حوادث برکنار ماند.
از این زاویه نیز به کسانی که مدعی مرگ این گونه قالب هایند می توان نکته ای را متذکر شد که مرگ این قالب ها چیزی به فرهنگ بشری نمی افزاید که بالعکس زنده نگه داشتن آنها بر مدار مشترکات بشری در طی قرون و اعصار است که تجربه بشری را مقتدر می کند و او را با اتصال به ریشه ها و چشمه های کهن در مواجهه با تندباد حوادث ایمن می کند.
از این منظر در می یابیم که گفتار و مدعای بعضی به ظاهر روشن فکران امروزین که سال هاست بر طبل مرگ فرم های شعری همچون غزل و رباعی می کوبند تا چه حد بی معنا و تاسف آور است که به این نکته بدیهی توجه ندارند.
کافی ست به جامعه کاملا مدرن ژاپن امروز نگاهی بیفکنیم و از اهتمام ایشان به پاسداشت فرم های کهن شعری همچون تانکا درسی بیاموزیم.

#سینا_سنجری

T.me/sanjarisina