مهران صولتی
6.16K subscribers
172 photos
56 videos
21 files
536 links
دانش آموخته دکترای جامعه شناسی سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

@mehran_solati : ارتباط با نویسنده

https://instagram.com/solati_mehran
Download Telegram
🔹 شهروندان مداخله گر و تداوم وضعیت استثنایی!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🌱 بعد از شک و تردیدهای بسیار بالاخره تایید شد. خبری که نشان از آغاز فصلی تنش آلود در روابط جامعه با حکومت دارد:

«سرپرست این دادسرا از شهروندان اخلاق مدار تهرانی خواسته است که به محض مشاهده هرگونه «کشف حجاب در خودرو»، «کشف حجاب یا سرو مشروبات یا برگزاری مراسم مختلط رقص در اماکنی همچون سفره خانه، کافه، رستوران، مراکز خرید، باغ تالار و...»، «اطلاع از برگزاری پارتی‌های شبانه یا خانه‌های فساد و فحشا»، «انتشار مطالب خلاف عفت در اینستاگرام و ...» موضوع را پس از جمع‌آوری مستندات لازم با ذکر کامل مشخصات محل و زمان وقوع جرم به شماره ۰۹۰۵۴۳۰۹۴۸۴ در پیام‌رسان‌های سروش، ایتا و... ارسال نمایند.» (خبرگزاری میزان، کد خبر: 523518، 18/3/1398)

تصمیمی که اگر چه ممکن است در شرایط بحرانی کنونی غیر عقلانی به نظر رسد ولی اگر منطق ویژه چهل سال اخیر یعنی اصرار بر تداوم" وضعیت استثنایی" را مدنظر قرار دهیم متوجه کارکردهای خاص آن خواهیم شد. در یک سال گذشته جامعه ایران وضعیت بی دولتی را سپری می کند. عرصه اقتصاد کاملا رها شده و بدون نظارت است، و موج نقدینگی به تناوب از حوزه ای به حوزه دیگر منتقل شده و جامعه را بیش از پیش ملتهب می سازد. از سوی دیگر تمرکز حکومت بر عرصه سیاست خارجی از توان کنترل آن بر تحولات اجتماعی کاسته و نوعی بی اعتنایی را در سیاست داخلی پدیدار ساخته است. در چنین شرایطی اطلاعیه اخیر می تواند کارکردی چندگانه داشته باشد؛ نخست اینکه توجه مردم را از مسائل اصلی همچون اقتصاد و سیاست خارجی به مسائل حاشیه ای منحرف می سازد، دوم باعث غیر عادی شدن روابط اجتماعی و رودر رو قرار گرفتن مردم می شود و سوم اینکه وظیفه مداخله گری را از حکومت به شهروندان منتقل می کند. همه اینها را می توان با عنایت به راهبرد اصلی نظم سیاسی یعنی تداوم " وضعیت استثنایی" فهم کرد؛ برای جامعه ای که ممکن است به سمت مسائل اصلی برود، شبه مسئله خلق کنید تا بتواند مدتی سرگرم باشد! از سوی دیگر جامعه نباید احساس کند که می تواند بدون نیاز به اقتدار حکومت سرپا بایستد و مشکلات خود را از مسیرهای متعارف حل و فصل کند بلکه همواره باید قدرت مداخله گری باشد تا به شما بفهماند که چگونه می توانید راه درست را بیابید و رستگار شوید، حتی اگر از مسیر سعایت و پرونده سازی برای هم وطنان تان بگذرد. البته وجه پنهان چنین اقدامی هم می تواند حاکمیت" نگاه سراسر بین فوکویی" باشد که مدام به شما نهیب می زند مورد مراقبت هستید. گذار از شعار؛ " عالم محضر خداست " به شعار؛ " از سوی دیگران مراقبت می شوید" نشانی آشکار از نوعی ورشکستگی اخلاقی در جامعه ایران تلقی می شود که می تواند حتی بنیان های لرزان اخلاق عمومی موجود را بیش از پیش متزلزل سازد. گسترش احساس ناامنی اجتماعی اگر چه می تواند آرامشی کوتاه مدت به نظم سیاسی ببخشد ولی با پیش بینی ناپذیر ساختن روابط اجتماعی، بی تردید آینده ای نامطمئن تر را پیش روی جامعه قرار خواهد داد!

@solati_mehran

#وضعیت_استثنایی
#شهروندان_مداخله_گر
Forwarded from اتچ بات
‍ 🔹 عکاسی در خدمت شخصیت سازی!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


🔹 تصویر بالا عبارت از بازدید رضا شاه از پروژه کشف حجاب زنان و جایگزینی کلاه به جای چادر است. رضاشاه پیروزمندانه در یک طرف تصویری ایستاده است که در آن زنان به شکل جماعتی منفعل چندان از یکدیگر تمیز داده نمی شوند!

🔹 تصویر پایین عبارت از مراسم عذر خواهی دختر جوانی است که بدون حجاب کافی سوار خودرو اسنپ شده است. راننده هم او را در کنار اتوبان پیاده می کند و از سوی بسیاری از مقامات به دلیل قاطعیت در نهی از منکر مورد تقدیر قرار می گیرد!

🌱 برخلاف ناصرالدین شاه که ذوق عکاسی داشت، مظفرالدین شاه علاقه ای به عکس گرفتن نداشت. اما شاید محمدعلی شاه تنها شاه قاجار بود که می کوشید تا از جبروت شاهانه اش عکاسی کند. عکس گرفتن از مجازات محکومان به مرگ از سوژه های مورد علاقه او به شمار می رفت. وقتی رضا شاه به قدرت رسید دستور داد که عکس های موهن ناصرالدین شاه که بعضا زنان حرمسرای او هم حضور داشتند از بین ببرند. او معتقد بود چنین عکس هایی شایسته شاه مملکت نیست. با رضا شاه اما عکاسی وجهی فراتر از تفننی شاهانه یافت. بزرگترین جنبه پروژه شبه تجدد پهلوی اول عبارت از کشف حجاب و عرضه آن به عنوان دستاورد مهم حکومت در نیل به تمدنی بزرگ بود. به موازات کشف حجاب تلاش برای یکدست کردن لباس مردان نیز در جریان بود. رضا شاه به دنبال خلق" سوژه متجدد" بود و عکس زنان کشف حجاب کرده توانست نمایش عینی موفقیت او باشد. زنانی که با فراموش کردن فردیت و انتخاب گری خود به جماعتی حیران و منفعل در مقابل دوربین تبدیل شده اند. رضا شاه با گرفتن چادر و بخشیدن کلاه، زنان را به سوژه هایی مطیع تبدیل کرد که چیزی بهتر از این تصاویر نمی توانست قدرت نهفته در این تبادل نابرابر را به رخ کشد. در سوی دیگر ماجرا اما کاربرد عکاسی در ساخت "سوژه تواب" نهفته است. دختر بی حجابی که با دریافت بسته ای از کتاب های مذهبی از راننده ای که او را در اتوبان رها کرده قرار است در مسیر هدایت گری حرکت کند. عکسی که قرار است نمایشی از یک قدرت نمایی آشکار ایدئولوژیک برای محو تفاوت ها و یکدست سازی جامعه باشد. لبخند مصنوعی پدر، درماندگی مادر و چهره حیران دختر جوان اجزای این نمایش قدرت را تشکیل می دهد. عکسی که نشان می دهد نه تنها تفاوت ها در یک جامعه متکثر رسمیت نمی یابند بلکه به یک فرمالیسم آزاردهنده و نمایشی فروکاسته می شوند. در حقیقت عکاسی به کمک نوعی شخصیت سازی ایدئولوژیک آمده تا بتواند گستره قوام یافتن سوژه تواب را ابعادی وسیع تر بخشد!

🔹 نکته پایانی: بنیاد گرایی عبارت از به خدمت گرفتن ابزارهای مدرن در راستای بازتولید سنت است. درست به همان اندازه که بنیادگرایی سکولار از هنر عکاسی جهت نمایش قدرت خود در به انفعال کشیدن زن آزاد و انتخاب گر بهره گرفت( پروژه کشف حجاب در دوره پهلوی اول)، بنیادگرایی دینی هم از عکاسی برای رسمی سازی ارزش های مردسالارانه استفاده می کند( تحول اخلاقی دختر مسافر اسنپ!). نتیجه اما کشته شدن فردیت در پای اقتدارگرایی است!

پ.ن: ایده اولیه این یادداشت از دکتر فاطمه صادقی است.

@solati_mehran

#عکاسی
#رضاشاه
#اسنپ
نقد دوست عزیزم جناب آقای محمدحسین علیزاده بر یادداشت؛ " عکاسی در خدمت شخصیت سازی!" 👇👇
با سلام با وجود تصمیمی که قبلا مبنی بر عدم کنش وواکنش در صحنه مجازی گرفته بودم. وهر از چندگاهی فقط در مورد مسائلی که به نظرم مهم بود.واطلاعاتی درآن باره داشتم. واکنش نشان نمی دادم .اما مقاله وپست جدید دوست وهمکار عزیز آقای صولتی با عنوان "عکاسی درخمت وشخصیت سازی" برآن شدم مطالبی در این خصوص بیان کنم .به بخش اول که اطلاعات تاریخی وعلایق پادشاهان است. کاری ندارم .موضوع مد نظر من بخش بنیاد گرایی در دو موضوع کشف حجاب وماجرای مسافر اسنپ ووقایع بعد است.درمقایسات زوجی تا جایی که به یاد دارم باید حداقل در موارد اصلی وساختاری دو موضوع شبیه باشند تابتوان آنها را مقایسه و شباهت ها وتفاوت ها را از آن استباط کرد.امادو موضوع مورد بحث حد اقل در این موارد متفاوتند.-سطح-وسعت-زمان-نیروی عمل کننده-قدرت سیاسی-فضای مفهومی و... مثلا اهداف درکشف حجاب با اهداف اسنپ-راننده'-صدا وسیما-نیرو های اقدام کننده و...متفاوت است. همین قاعده برای تمامی متغیرهای یاد شده برقراراست. که جهت اختصاراز آن صرف نظر می کنم۲-بر اساس تعریف خود شما از بنیاد گرایی مورد کشف حجاب را نمی توان بنیاد گرایی دانست.با مسامحه واغماض حداقل میتوان گفت براساس سکولاریسم سنتی نه سنت سکولار. چراکه سکولارحداقل در دو دوره قابل طرح است. اولیه-ثانویه-جدید قدیم-اما بین مدرنیته وکشف حجاب نمی توان فاصله انداخت. هر دو تقریبا دریک دوره زمانی طرح وعملیاتی می شوند....در آن دوره کشف حجاب واقدامات بعدی همه در راستای مدرنیته مدنظررضا خان و اهداف بزرگتر است.واتفاقاخلاف سنت -عرف-ارزش هاورفتار اکثریت افرادجامعه است.واصطلاحا تغییر از بالا به پائین آن هم با پشتوانه هزاران نیروی نظامی ودر سطح تمام‌ جامعه حتی روستا هاوآبادی های دور افتاده. و ماجرای اسنپ درست برعکس تمامی این متغیرها ۳-وقتی می توان از بنیاد گرایی سکولارسخن گفت که سکولار وبه تبع آن آزادیهای فردی مانندحجاب ؛که آنهادارای قدمت وتقریبا فراموش شده باشد.حالا خود به خود یا اجباری می دانیم که موضوع چنین نیست سکولارسیم در جامعه پذیرش جمعی نشده است.قدمت هم ندارد اصلا آشنایی عمومی هم در باره ی آن وجود ندارد. سکولاریسم به عنوان یک تفکر وشیوه ای نووپروژه ایست که توسط حکومت کلید خورده است.لذااقدام رضا خان در قالب بنیاد گرایی نمی گنجد.۴-اجازه دهید ماجرای اسنپ واقدامات بعدی را نیز بنیاد گرایی ندانم زیرا در حال حاضر حجاب -سنت-قانون وعرف است.هرچند عده ای با عناوینی چون تحول خواه-نوگرا-تاویل گرا و...در صدد تغییر آن باشند.تعارضی اجتماعی است. که یک طرف آن موردتوجه وحتی پاداش رسمی هم قرار گرفت. بله رواج چنین وقایعی در جامعه آسیب زاست. وقابل بحث .اولا همانطور که یک طرف مورد توجه وپاداش رسمی قرارگرفته است. ممکن است .طرف دیگر هم مورد حمایت قرار گیرد. وسبب افزایش تنش اجتماعی گردد.همچنانکه قرار گرفت.و می دانیم قطبی شدن جامعه نتایجی بس وسیعتروتاثیر گذار تر به دنبال دارد .ثانیا ممکن است هر تعارض کوچک دیگری مبدل به تعارضات-تناقض ها-مسائل اجتماعی وحتی بحران اجتماعی شود.بنای چنین شیو ‌ه ای آسیب زاست.وحداقل توجیه جامعه شناسانه ندارد.درآخر در هردو مورد می توان از قدرت رسانه وابزار بودن آن برای رسیدن انواع اهداف ازسیاسی گرفته تا عقیدتی -راست تا دروغ و...سخن گفت .

علیزاده
دوستان عزیزی که از سر لطف در برخی از گروه ها نسبت به یادداشت؛ " عکاسی در خدمت شخصیت سازی!" التفات نشان دادند مهمترین انتقاد خود را بی ربط بودن دو واقعه؛ کشف حجاب و داستان راننده اسنپ دانسته اند. بله اگر بخواهیم بدون معرفی متد مورد بحث این دو واقعه را مورد ارزیابی قرار دهیم با اتهام نوعی مقایسه نادرست مواجه می شویم. حال آنکه از فوکو در روش تبارشناسی آموخته ایم که دو رویداد در ظاهر نامرتبط با فاصله زمانی می توانند از منظر عقلانیت حاکم بر آنها( بخوانید منطق) با یکدیگر شباهت و اشتراک یابند. بر همین اساس می توان بر اساس برداشت خاص فوکو از مفهوم قدرت( ایجابی و مولد) که به جای ایجاد محدودیت، بر عکس سوژه های مورد نیاز خود را خلق می کند، می توان هنر عکاسی را در خدمت آفرینش چنین سوژه هایی تلقی کرد.بنابراین عکاسی می تواند از نظر یک منطق و کارکرد مشخص در دو دوره متفاوت مورد استفاده قرار گرفته باشد. همچنین در انتقاد نسبت به کاربرد واژه بنیادگرایی شایان ذکر است که هم اکنون با هر دو نوع بنیادگرایی دینی و سکولار مواجه هستیم، و جالب اینکه با وجود برخی تفاوت های ظاهری شاهد وجود عقلانیت یا منطق مشابه در هر دو رویکرد هستیم. هر دو نوع بنیادگرایی می کوشند تا از تظاهرات مخالف خود در جامعه پرهیز نموده و برای حضور اجتماعی دین یا بی اعتنایی به دین( بخوانید بی حجابی) در جامعه تنگناهایی ایجاد نمایند. رضا شاه در تداوم پروژه خلق شبه تجدد ایرانی تظاهر دینی را در جامعه بر نمی تافت. همچنان که اکنون هم برخی از روشنفکران دینی مقیم خارج نیز از عدم مدارای کافی بنیادگرایان سکولار گلایه مند هستند. در نقطه مقابل هم رویکرد بنیادگرایی دینی در بخش هایی می کوشد تا با ابزارهایی از جمله گشت ارشاد برخی از تظاهرات بی اعتنایی به دین و در مصداق مشخص آن پدیده بی حجابی را محدود و سپس بر اساس نقش ارشادی خود به سمت حجاب استاندارد هدایت نمایند!

ارادتمند: مهران صولتی
🔹 چرا شریعتی همچنان الهام بخش است؟

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🌱 امروز ۲۹خرداد مصادف با چهل و دومین سالگرد در گذشت دکتر علی شریعتی است. در طول این چهاردهه کمتر شخصیتی در ایران توانسته تا این حد به محور مناقشات تبدیل شود. کتاب های بسیاری درباره آرای وی نوشته شده و جلسات بسیاری حول نقد و بررسی اندیشه های وی بر پا شده ولی هیچ گاه گرد غبار و کهنگی بر وجود او ننشسته است. درست است که از سه گانه آثار او یعنی اسلامیات، اجتماعیات و کویریات، هم اکنون سومی بیشتر خوانده می شودولی نوعی پویایی در آثار وی به چشم می خورد که می تواند همچنان برای نسل امروز الهام بخش و درس آموز باشد.

🔹شریعتی" تنها "بود و با تنهایی خود انس داشت. تنهایی برای او نه یک تحمیل، بلکه یک انتخاب بود. تنهایی برای او یک امکان بود تا در ژرفای روح سترگ خود غور کند و به دریافت های عمیقی در مورد خود و مردم برسد. کویر و گفت و گوهای تنهایی تنها دو دستاورد آشتی شریعتی با خود بود. نسل امروز به جد نیازمند انس گرفتن با خویش است، در روزگاری که رسانه ها و شبکه های اجتماعی، فرصتی برای با خود بودن برای ایشان باقی نگذاشته اند. نسل امروز اگر هم با خود تنها می شود برای گریز از با خانواده بودن است نه اشتیاق به ساختن و پروردن خود!

🔹شریعتی خود را ساخت. با تراشیدن کژی های شخصیتی خود از رهگذر گفت و گو با خویشتن، به" خود آیینی" رسید. سنت، قدرت و مدرنیته به عنوان سه دیگری بزرگ، او را به تقلید و تبعیت از خود فرا می خواندند ولی شریعتی به " دگرآیینی " یک " نه " بزرگ گفت. او با اعتماد به نفسی که زاییده آشنایی عمیق با این سه منبع مستحیل کننده شخصیت آدمی بودند، به نوعی" فردگرایی اخلاقی " دست یافت که می توانست میان فرد و جامعه آشتی برقرار کند. او به همان شدتی که از تحمیل های جامعه می گریخت، با انتخابی خودآگاهانه به سوی ایفای مسئولیت های اجتماعی خود در قبال دردهای مردم شتافت و توانست در دگرگونی جامعه نقش آفرینی کند!

🔹شریعتی به ما آموخت که در بطن یک پدیده می توان تناقضاتی را یافت که ظرفیت هایی برای حرکت ایجاد کند ( دیالکتیک هگلی). می توان از دین سنتی و تخدیر کننده خوانشی رهایی بخش بدست داد، و مدرنیته همچنان که می تواند از طریق" مصرف"، ما را به بند بکشد، از طریق تقویت" فردگرایی" هم می تواند در ما کانون های مقاومت ایجاد کند. می توان در میان میل شدید به همرنگی، همچنان" متفاوت" دید و" متفاوت" زیست. شریعتی به ما نگاهی ژرف و عمیق بخشید تا مدافع و مخالف یک جانبه سنت و مدرنیته نباشیم. او از ما دعوت کرد که به تلفیقی میان این دو بیندیشیم که می تواند برای جامعه راه گشا باشد!

🔹شریعتی یک تحول دائمی بود. یک سیلان مداوم. یک ساختن و شدن بی سرانجام. حرکت از " بودن " ، در مسیر " شدن"، و همین بود که شریعتی هر روز نوتر و تازه تر می شد. شخصیت چند وجهی شریعتی زاییده باز گذاشتن دریچه ذهن اش به روی تمامی تجربه ها و آموزه ها بود. شریعتی روح خود را سانسور نکرد. می دانست که شرط لازم برای غنی شدن خواندن، خواندن و خواندن همه آثار موجود است، بی آنکه هراس داشته باشد که "بهداشتی" عمل نکرده است. شریعتی نشان داد که انسان شدن جز از مسیر آزادی اندیشه ها دست یافتنی نیست!

@solati_mehran

#شریعتی
🔹 از جامعه کلنگی تا منطقه کلنگی!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🌱دکتر همایون کاتوزیان واضع نظریه جامعه کوتاه مدت است. نگاه بلندمدت به تاریخ این سرزمین با بسیاری از شواهد و قرائن این نتیجه را برای وی به دنبال داشته است که ایران برخلاف اروپا قادر نشده تا آینده ای مطمئن را برای خود رقم زند. از ابهام در جانشینی پادشاهان گرفته تا جایگاه متزلزل صدر اعظم ها، همواره وضعیتی را خلق کرده است تا برنامه ریزی بلندمدت در جامعه ایران دچار نوعی جالش مزمن باشد. تصمیم ها خلق الساعه و زاییده اراده مستبدان بوده و نوعی بی ثباتی سیاسی را به ارمغان می آورده اند. از سوی دیگر قرار گرفتن ایران در چهارراه حادثه خیزی همچون منطقه خاورمیانه مجموعه ای از تهدیدات بیرونی را نیز متوجه کشور ساخته است. برخی معتقدند که به ویژه در دودهه گذشته عمده تلاش قدرت مهمی مانند امریکا نه بهبود و توسعه این منطقه بلکه کلنگی کردن آن بوده است. اشاره ایشان به دوام مزمن تروریسم در افغانستان و نابسامانی ها در عراق است که نتوانسته بعد از دو دهه این دو کشور را در جاده توسعه یافتگی قرار دهد. در مورد ایران ماه های اخیر اما هیچ گونه شائبه ای وجود ندارد که در گردونه کلنگی شدن از سوی امریکا قرار گرفته است. جنگ اقتصادی اخیر اگر چه با هدف سیاسی آشکاری همچون شوراندن توده های ناراضی مردم علیه حکومت صورت می گیرد ولی در بطن خود کوچک کردن اقتصاد ایران، بستن اندک راه های ارتباطی با جهان و تعلیق بلندمدت کشور در مقوله سرمایه گذاری های داخلی و خارجی را پیگیری می کند. بنابراین شاهد به هم پیوستن دو جامعه کلنگی و منطقه کلنگی در مورد ایران هستیم. نارسایی های داخلی همچون نزاع های فرساینده سیاسی، عدم توافق در مورد خروج از بحران ها، افزایش بی اعتمادی عمومی و بیگانگی سیاسی موجب کاهش ناامیدی اجتماعی و نشاط سیاسی شده است و مبهم بودن سرانجام مناقشات سیاست خارجی چتر اضطراب و بلاتکلیفی را تا اطلاع ثانوی بر فراز کشور حفظ کرده است. حتی اگر این وضعیت پیروزمندانه هم خاتمه یابد آنچه ما از دست داده ایم بهترین فرصت ها برای حرکت در مسیر توسعه یافتگی بوده است. وضعیتی که ما را به کلی از مدار کشوری" در حال توسعه" خارج کرده کرده و به بیراهه "بی توسعه گی" هدایت می کند. اگر استبداد دیرپا در تاریخ ایران زمین مهمترین علت شکل گیری جامعه کلنگی بوده است هم اکنون ورود کشور به معرکه ای از منازعات ایدئولوژیک در سطح بین المللی می تواند عوارض قرار گرفتن در یک منطقه کلنگی را به بدترین شکل بر ما تحمیل کند. در این میان تاثیرات بلندمدت تحریم ها حتی می تواند از وقوع یک تهاجم نظامی نیز برای کشور خطرناک تر باشد. ماندگار شدن مقوله تحریم انگیزه های ملی برای توسعه یافتگی را تحلیل برده و نوعی سازگاری جمعی با بدترین شرایط موجود را رقم می زند. تحریم ها آثار فرهنگی- اخلاقی دیرپایی دارند چون احساس ناامیدی از بهبود وضعیت موجود را به دلیل قرار گرفتن در شرایط بقا به جامعه تحمیل می کنند. وضعیتی که حتی با رفع تحریم ها نیز به آسانی قابل جبران نیست. اگر تاکنون وجود جامعه کلنگی بلای جان برنامه ریزی بلندمدت کشور بوده است، حضور در یک منطقه کلنگی نیز به دلیل پیش بینی ناپذیر بودن رفتارهای بازیگران بین المللی، زندگی عادی شهروندان را به تاراج می برد. باید به بدیل هایی برای خروج از بن بست کنونی اندیشید!

@solati_mehran

#جامعه_کلنگی
#منطقه_کلنگی
🔹 چرا با آزادی های اجتماعی مخالفند؟!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🌱 در روزهای گذشته برخورد نیروی انتظامی با یک دختر جوان در یکی از پارک های تهران خبرساز شد. البته این اولین برخورد از این دست محسوب نمی شود ولی از آن رو پرسش انگیز شد که در هنگامه فشارهای طاقت فرسا که عقلانیت حداقلی هم ایجاب می کند تا با کم کردن فشارهای کنترلی بر روی زنان و جوانان روزگار تحریم ها آسان تر سپری شود، چرا باید یک مساله حاشیه ای به عنوان نمایشی از یک مساله اصلی تلقی شود؟ و پرسش دیگر اینکه چرا در ایران با حساسیت زیادی نسبت به آزادی های اجتماعی مواجهیم آن هم در حالی که وجود این آزادی ها در برخی جوامع مشابه ایران می تواند سوپاپ اطمینانی برای تداوم حکمرانی پیشین محسوب شود؟

🖌 هراس از تغییر نظم نمادین جامعه: اگر بخواهیم از نگاه جامعه شناسی مانند پارسونز به داستان نگاه کنیم نظم نمادین معادل همان نظام فرهنگی است که مجموعه ای از هنجارها را بر کلیت جامعه حاکم و به آن انسجام می بخشد. شاید بتوان ایران دهه ۶۰ را مصداق مناسبی از نوعی یکپارچگی ارزشی تلقی کرد. بعد از آن اما ورود نیروهای اجتماعی جدید و کم رنگ شدن ایدئولوژی اسلامی در مواجهه با تغییرات اجتماعی جدید ما را با جامعه ای متکثر مواجه ساخت.‌ در چنین وضعیتی اگر چه عقلانیت ایجاب می کرد نظم اجتماعی به شرایط جدید روی خوش نشان دهد اما هراس از کم رنگ شدن نظم نمادین حاکم، تلاشی را برای انکار و حتی متوقف کردن روند تحولات اجتماعی از سوی نظم سیاسی در پی داشت!

🖌 هراس از نهادینه شدن سبک نوین زندگی: جمهوری اسلامی با وعده جمع میان دین و دنیا، منادی زیست اسلامی در چهاردهه گذشته بوده است؛ مردسالاری، تفکیک جنسیتی، ازدواج موقت، اولویت همسرداری و بچه داری برای زنان، کنترل شادی های اجتماعی و ... از جمله ویژگی های سبک زندگی در دوران پس از انقلاب بوده است. اما اکنون تاثیر شبکه های اجتماعی و جهانی شدن زیست جمعی، نوعی سبک زندگی را معرفی کرده که با وضع پیشین تعارض های جدی دارد؛ مشارکت اجتماعی زنان، آزادی انتخاب پوشش، موسیقی غربی، برابری جنسیتی و اولویت شادی های اجتماعی برخی از عناصر سبک زندگی جدید هستند که تهدیدی برای زیست رسمی رایج محسوب می شوند!

🖌 هراس از گسترش میل به تغییر در جامعه: آزادی های اجتماعی بنیان آزادی های سیاسی محسوب می شوند چون می توانند میل به تغییر را از کنش گر آغاز و به عرصه های دیگر منتقل کنند. آزادی اجتماعی کالبد آدمی را از تحمیل ها رهایی می بخشد و کنترل نظم سیاسی بر بدن و فعالیت های روزمره آدمی با چالش مواجه می سازد. لذا این جنس از آزادی ها می توانند با گسترش میل به تغییر در جامعه، خواست آزادی های سیاسی را نیز در دستور کار کنش گران قرار دهند. از همین رو است که توسعه سیاسی خروجی ناگزیر توسعه فرهنگی- اقتصادی در بسیاری از جوامع محسوب می شود. بر اساس این پیش فرض، بند نهادن بر بدن ها می تواند شرط لازم برای مهار کردن مغزها محسوب شود!

🖌 هراس از ریزش هواداران نظام سیاسی: قوام هر نظامی به تعداد هواداران آن است. باورمندانی که با پذیرش ایدئولوژی آن حکومت صمیمانه به عرصه می آیند و از کلیت آن دفاع می کنند. جمهوری اسلامی با وعده اسلامی کردن امور حکومت و جامعه تداوم یافت و کوشید تا با گسترش حجاب اسلامی، کنترل روابط زن و مرد، جمع کردن بساط رسمی میخوارگی و روسپی گری، تحدید موسیقی و نیز برگزاری مناسک و عزاداری های شیعی، حاکمیت اسلام را در ایران پس از انقلاب به نمایش بگذارد. از همین رو است که اعطای آزادی های اجتماعی چون می تواند به ناامیدی هواداران از تحقق آرمان های وعده داده شده بینجامد و موجب ریزش بخشی از آنها شود بالقوه خطر آفرین است!

🔹 نکته پایانی: اگر مخالفت با آزادی های اجتماعی همچون رویداد پاک تهرانپارس با تشدید تنش های خیابانی همراه شود می تواند به شکل گیری کانون های مقاومتی بینجامد که آشکارا خود کنشی سیاسی محسوب می شود. بنابراین تدبیر ایجاب می کند که با سهل گیری بیشتر نسبت به شهروندان در این شرایط خطیر، از فرسایش بیشتر سرمایه های اجتماعی و اعتماد عمومی اجتناب به عمل آید!

@solati_mehran

#آزادی_های_اجتماعی
#نیروی_انتظامی
Forwarded from اتچ بات
‍ 🔹 موانع توسعه یافتگی در ایران! 🔹

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🌱بعد از گذشت چهاردهه از انقلاب اینک علی ربیعی؛ وزیر سابق کار، سخنگوی کنونی دولت و یکی از باسابقه ترین جامعه شناسان دولتی در چهل سال گذشته پشت دوربین قرار گرفته و از ناکامی های توسعه یافتگی در ایران سخن می گوید( کلیپ پیوست)؛ اینکه نظام بوروکراسی کشور آمادگی برای توسعه ندارد و ما در این مدت از دانش کافی برای این امر برخوردار نبوده ایم. واگویه قصه ای پر غصه از انباشت توهماتی که نه تنها به بهبود کیفیت زندگی ایرانیان نینجامیده بلکه فاصله ای بیشتر از کشورهای هم تراز ما در سده گذشته همچون کره جنوبی، مالزی و ترکیه را برایمان رقم زده است. اما داستان توسعه در ایران از موانع بسیار بیشتری رنج می برد که می کوشم تا در این فرصت برخی از آنها را در قالب دوگانه هایی تقابلی به تصویر کشم:

🖌 تقابل؛ رشد - عدالت: تجربه توسعه یافتگی کشورهای چنوب شرقی آسیا در چهل سال گذشته نشان می دهد که عدالت بدون افزایش تولید ناخالص ملی، رشد سرمایه گذاری خارجی و انجام اصلاحات سخت در عرصه اقتصادی صرفا می تواند به معنای توزیع فقر در میان افراد جامعه باشد. این نزاع اما در دوران پس از انقلاب ترمز حرکت ماشین توسعه در کشور بوده است. اینک اما باید روشن شده باشد که تلفیق همزمان میان دو فاکتور رشد و عدالت آرزوی محالی بوده است که شوربختانه همچنان بر تداوم آن اصرار می ورزیم.‌ اتلاف منابع، هرز رفتن سرمایه های چندگانه و عقب ماندگی بیشتر حداقل نتایج سرگردانی بر سر این دوراهی تا کنون بوده است!

🖌 تقابل؛ تخصص- تعهد: انقلاب ها به نحوی ذاتی انشقاق آفرین هستند؛ اینکه اولویت باید با وفاداران انقلاب باشد( انقلاب به مثابه هدف)، یا کارشناسان عرفی( انقلاب به مثابه وسیله) از مشهورترین دوگانه ها در این زمینه محسوب می شود که به نزاع میان تعهد و تخصص به ویژه در دهه نخست انقلاب ایران دامن زده است. اینک اما روشن شده که تاکید افراطی بر مقوله تعهد موجب کم رونق شدن علم، چیرگی ایدئولوژی و گریز بسیاری از سرمایه های انسانی از ایران شده است. تا جایی که علی ربیعی از متعهد ترین نیروهای سیاسی چهل سال گذشته هم از فقدان دانش کافی و بروز اشتباهات فراوان در این مدت سخن به میان می آورد!

🖌 تقابل؛ جهانی- بومی: تقریبا همه انقلاب های رهایی بخش نیمه دوم قرن بیستم از افریقا گرفته تا امریکای لاتین دورانی از تاکید بر بومی گرایی در قبال جهانی سازی را از سر گذرانده اند. انتخاب استراتژی جایگزینی واردات به جای راهبرد توسعه صادرات نیز از مصادیق چنین ترجیحی بوده است. البته بسیاری از این کشورها پس از شکست خوردن در تجربه تولید همه چیز در داخل، آغوش خود را به روی جهان گشوده و ثمرات حضور در رقابت های جهانی را از مسیر افزایش درآمد ملی، رفاه شهروندان و پیوستن به کلوپ کشورهای توسعه یافته چشیده اند ولی متاسفانه ما همچنان با بی اعتنایی به تجارب جهانی، در صدد آزمودن نسخه های تازه تر بومی گرایی و ابداع الفبای توسعه زیر عنوان جدید پیشرفت هستیم!

🖌 تقابل؛ ضرورت - محبوبیت: تجربه کشورهای توسعه یافته در نیم قرن اخیر نشان می دهد که تمامی این کشورها دوره ای از اصلاحات بنیادین را به قیمت بر هم خوردن رضایت کوتاه مدت مردم شان از سر گذرانده اند. اصلاحاتی که توانسته بنیان توسعه صنعتی، رقابتی کردن اقتصاد و کوچک کردن حجم دولت را با اقداماتی مانند حدف یارانه های پنهان، تعدیل نیرو و نابودی ناگزیر پاره ای مشاغل استوار سازد. اما در ایران کسب محبوبیت از طریق برنامه های پوپولیستی ضرورت اتخاذ تصمیم های سخت را کاملا به حاشیه رانده است. از همین رو است که ربیعی اکنون معتقد است کلیت ساختار سیاسی قادر نیست که به سمت انتخاب سیاست های توام با ریاضت اقتصادی در یک بازه زمانی کوتاه حرکت کند. نتیجه اما برای ما خوردن همزمان چوب و پیاز بوده است. یعنی در حالی که از توسعه یافتگی دورتر شده ایم به رفاه موقت هم نرسیده ایم!

@solati_mehran
#توسعه
#علی_ربیعی
مهران صولتی pinned «‍ 🔹 موانع توسعه یافتگی در ایران! 🔹 @solati_mehran ✍ مهران صولتی 🌱بعد از گذشت چهاردهه از انقلاب اینک علی ربیعی؛ وزیر سابق کار، سخنگوی کنونی دولت و یکی از باسابقه ترین جامعه شناسان دولتی در چهل سال گذشته پشت دوربین قرار گرفته و از ناکامی های توسعه یافتگی…»
🔹آیا با تلگرام زندگی مااخلاقی تر شده است؟!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🌱پدیده شبکه های اجتماعی همچون تلگرام در چند سال گذشته از زوایای گوناگون مورد نقدوتحلیل قرار گرفته است. بیش از همه از منظر عرصه های نوینی که برای ارتباطات شبکه ای ایجاد و نوعی پیوندهای ضعیف میان افراد ناشناخته ایجاد می کند. در این میان از نظر محتوایی بخش قابل توجهی از پیام های موجود در این شبکه ها را مطالبی با مضمون اخلاقی تشکیل می دهند که آدمیان را به تغییر نگرش، مثبت اندیشی، آزادگی، گذشت، سازگاری، جدی نگرفتن دنیا، زندگی در لحظه و... دعوت می کنند. با گذشت بیش از دو سال از حضور در شبکه های اجتماعی و مشاهده حجم عظیمی از تولیدات نوشتاری اخلاقی در این فضا مناسب است که این پرسش مطرح شود که تا چه حد زیست کنش گر ایرانی متاثر از تلگرام، اخلاقی تر و انسانی تر شده است؟ می کوشم با تقسیم اخلاق به دو بخش فردی و جمعی، به این پرسش پاسخ دهم. اخلاقی زیستن در بعد فردی به معنای انجام نیکی بدون اجبار است. و این امر هم زمانی امکان پذیر است که فرد در انجام اعمال خود آزاد باشد و البته به اصول اخلاقی پایبند. از همین رو است که در جوامع استبدادی اخلاق بی معنی است زیرا افراد در انجام اعمال خود از آزادی و خودآیینی برخوردار نیستند. گسترش پیام های اخلاقی در تلگرام می تواند بازتاب دغدغه های اخلاقی جامعه ای رو به انحطاط تلقی شود که می کوشد با تامل در خود، گریزگاهی برای شاد بودن و زندگی در اکنون جستجو کند. البته فراوانی و تراکم این نوع پیام ها در شبکه های اجتماعی می تواند موجب ملال آور و بی اثر شدن چنین محتواهایی شود همچنان که انباشتگی جامعه از پیام های دینی در چهل سال گذشته نتوانسته به دینی تر شدن فضای زندگی اجتماعی در کشور بینجامد. از منظر اخلاق جمعی نیز می توان چنین پرسشی را مطرح کرد. آیا تلگرام موجب بهبود این نوع اخلاق در جامعه شده است؟ واقعیت این است که خیر! اخلاق جمعی زاییده مجموعه روابط میان سیاست، اقتصاد و فرهنگ است. همچنین اخلاق بیشتر جنبه فرهنگی دارد و بنابراین اگر وزن فرهنگ در مقایسه با سیاست و اقتصاد در حال افزایش باشد می توان به بهبود اخلاق در جامعه امیدوار بود. وضعیت کنونی جامعه ما چنین تحولی را نشان نمی دهد. با سیطره سیاست و اقتصاد بر فرهنگ، ما شاهد افزایش هرچه بیشتر روحیه فرصت طلبی، ترجیح منافع فردی، تظاهر و بی اعتمادی به یکدیگر در عرصه روابط اجتماعی هستیم. با چیرگی سرمایه داری مالی هم شاهد گسترش خرید و فروش ارزش های والای انسانی مانند انسانیت، شرافت، نجابت و ... به مثابه کالاهایی قابل معامله هستیم. زمانی می توانیم از اخلاقی تر شدن جامعه سخن بگوییم که نوعی هماهنگی میان اخلاق فردی و اخلاق جمعی در این سرزمین برقرار شده باشد. به نظر می رسد در وضعیت کنونی تلگرام با انتشار پیام های اخلاقی تنها محدود به حریم شخصی باقی مانده و نتوانسته تاثیری جدی در اخلاقی تر شدن جامعه ایفا نماید. البته شاید سهم تلگرام در ایجاد پیوندهای ضعیف میان شهروندان بتواند در درازمدت به افزایش اعتماد میان افراد کمک کند مشروط به آنکه بی اخلاقی همچون امروز از سوی سیاست و اقتصاد خریدار نداشته باشد!

@solati_mehran

#تلگرام
#بازنشر
🔹 نفت ؛ طلای سیاه یا بلای سیاه؟!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🌱 بیش از یک سده از کشف و استخراج نفت در مسجدسلیمان ایران می گذرد. اکتشافی که به دنبال خود کشور را وارد یکی از حساس ترین دوران خود ساخت. دورانی که در آن با ورود درآمدهای نفتی به بودجه کشور و به ویژه دولت شبه مدرن رضاشاهی، عصر کلید خوردن پروژه های توسعه ای، و امکانی برای وارد کردن آخرین تکنولوژی های غربی برای جبران عقب ماندگی کشور آغاز شد. ساخت راه آهن، جاده سازی، تاسیس دانشگاه، ایجاد ادارات مختلف و انباشتن آنها از کارمندان، تاسیسات پالایشگاهی و ... همه از محل درآمدهای نفتی تامین می شدند. با پررنگ شدن نقش درآمدهای نفتی و رشد صنعتی شدن، ایران شاهد گسترش مهاجرت از روستاها به شهرها و توسعه شهرنشینی بود. رفاه خانوارهای شهری رو به افزایش نهاد و امکانی برای بهره مندی بیشتر از این درآمد بادآورده فراهم آمد. شاید بی مسما نبود که از این به بعد نفت به "طلای سیاه" در نزد افکار عمومی اشتهار یافت. اما به تدریج آن تصویر نخستین رنگ باخت و برخی از کژکارکردهای آن آشکار شد. مشخص شد که شکل گیری دولت نفتی و بی نیاز از مالیات برای گذران امور خود می تواند موجب عدم پاسخگویی و مطلقه شدن حکومت شود(پدیده ای که بیش از همه در منطقه خاورمیانه قابل رویت است). همچنین مشخص شد که تکیه اقتصاد یک کشور بر این منبع می تواند موجب رشد بوروکراسی، تورم دولت و توسعه برون زای کشور شود. توسعه ای که بیش از همه وابسته و متاثر از افزایش یا کاهش درآمدهای جهانی نفت بوده و موجب نوسانات و بی ثباتی های شگفت در اقتصاد مذکور می شود. بی ثباتی هایی که می تواند پیامدهایی از جمله سقوط دولت ها، بحران های سیاسی - امنیتی و رشد آشوب های داخلی به همراه داشته باشد. اما بدترین پیامد موجود بی شک شکل گیری عادت واره اقتصاد نفتی در اذهان مردم کشورهای صاحب این منبع طبیعی است. این عادت واره با اتکا به این درآمد بادآورده و فاقد زحمت، نوعی کرختی و بی عملی را در اذهان شهروندان ایجاد و آنها را به ترجیح راحت طلبی بر زحمتکشی فرا می خواند(اخلاق نفتی!).این دقیقا همان وضعیتی است که بر ایران امروز حاکم است. اشتیاق فزاینده جوانان به مشاغل اداری، نرخ پایین مشارکت اقتصادی، نقش ضد تولیدی یارانه های پرداختی، تطمیع مردم در انتخابات مختلف با تکیه بر وعده های نفتی و مهمتر از همه حاکمیت نگاه توسعه ی تکنوکراتیک و غیر اجتماعی بر اذهان بخش عمده مدیران عالی رتبه کشور، از جمله عوارض زیان بار آن می باشد. از همین رو است که این پرسش بنیادین در میان کارشناسان شکل گرفت که؛ آیا اگر نفت نبود ما" ژاپن" می شدیم یا نهایتا سر از کشوری همچون "افغانستان "در می آوردیم؟ واقعیت این است که پاسخ چندان ساده نیست. امکان بازسازی فرضی تاریخ و بررسی مجدد آن تقریبا امری محال است ولی می توان گفت که ایران قبل از کشف و استخراج نفت آنچنان فقیر بود که در ادامه بسیار محتمل بود افغانستان دیگری شود. البته ما هرگز بدون نفت، ژاپن هم نمی شدیم، چرا که برای این امر حداقل نیازمند سه شرط بودیم؛ فرهنگ عمیق کار گروهی، سیطره یک نظام ارزشی فرهنگی و اعتماد عمیق به دولت. پر واضح است که هر سه عنصر در ایران آن زمان و امروز مفقود است. اعتماد عمیق مردم به دولت است که می تواند موجب جایگزینی درآمدهای مالیاتی با نفت شود. اتفاقی که موجب می شود میزان مالیات پرداختی داوطلبانه در سوئد(بدون منابع نفتی) به حدود ۹۰ درصد برسد در حالی که در روسیه کنونی(به عنوان صادر کننده عمده نفتی) تنها حدود ۳۰ درصد مردم داوطلبانه مالیات می دهند. بنابراین می توان چنین نتیجه گرفت؛ ایران برای رفع فقر، دستیابی به رفاه و راه اندازی بسیاری از زیرساخت های توسعه نیازمند بهره گیری از منابع نفتی بود(طلای سیاه!)، ضمنا اگر نفت هم نبود به دلیل وجود شکاف تاریخی میان دولت - ملت، ایران، ژاپن یا سوئد نمی شد. البته در ادامه ایران گرفتار عوارض ناگوار یک اقتصاد نفتی شد(بلای سیاه!). هم اکنون با کاهش درآمدهای نفتی فرصت مناسبی برای خروج از سیطره یک اقتصاد نفتی و توهمات ناشی از قیمت بالای آن در میان دولت مردان(داعیه مدیریت جهانی) فراهم آمده است. ایجاد توسعه سیاسی، گسترش واقعی بخش خصوصی و کاهش تصدی گری های دولت، و فرهنگ سازی در مورد اهمیت کار تولیدی و فعالیت های جمعی، می تواند راهبردهایی برای گذار به وضعیت مناسب تر محسوب شود!

@solati_mehran

#نفت
#طلای_سیاه
#بازنشر
🔹 مدارس؛ آخرین ایستگاه نمایش ناکارآمدی!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🔹 اپیزود اول: دکتر حسینی سرپرست وزارت آموزش و پرورش: " مدارس جعبه سیاه جامعه هستند؛ هر چه در جامعه امروز داریم محصول مدارس دیروز و هرچه در جامعه فردا خواهیم داشت محصول مدارس امروز است!"

🔹 اپیزود دوم: احمد طاهر سلطانی؛ مسئول گزینش وزارت آموزش و پرورش: باید به خاطر حساسیت شغل معلمی انتخاب اصلح انجام دهیم؛ رعایت حجاب در خانم ها و نماز در آقایان. همچنین موضع گیری نسبت به نظام، ولایت فقیه، شرکت در راهپیمایی، نماز جمعه و بسیج!

🖌 این اولین باری نیست که سخن دو مسئول که به احتمال زیاد از دو مشرب متفاوت سیاسی هم هستند به منطق مشترکی رسیده اند؛ بی اعتنایی نسبت به واقعیت های مدارس موجود و تلقی کمال طلبانه از آنها. بخشی از این بی خبری هم البته عامدانه و به دلیل اقتضائات ایدئولوژی حاکم بر عرصه آموزش و پرورش است!

🖌 آری امروزه مدارس جعبه سیاه جامعه هستند به این معنا که شما با نگریستن به مدارس می توانید به نوعی درک جامعه شناختی از ایران امروز دست یابید. کنار هم قرار گرفتن مولفه هایی مانند سیاست زدگی، مشارکت گریزی، احساس بیگانگی، بی انگیزگی و روزمره گی دقیقا همان ویژگی هایی هستند که شما می توانید آنها را با ابعاد بزرگتر در جامعه نیز مشاهده کنید. از همین رو است که می توان گفت که مدارس امروزه، نه آغاز یک تحول در جامعه، بلکه هشداری برای نزدیک تر شدن بحران ها هستند!

🖌 به عبارت دیگر امروزه شاهد آن هستیم که مجموعه ای از نابسامانی های اجتماعی ابتدا از جامعه به درون خانواده می ریزند و سپس مدرسه را از آسیب های متعدد خود آکنده می سازند. بنابراین مدارس به ایستگاه نهایی نمایش ناکارآمدی های نظام سیاسی موجود تبدیل شده اند. از سوی دیگر اصرار بر پررنگ کردن گزینش های ایدئولوژیک در امر گزینش معلمان هم نشانه دیگری از بی خبری از فضای مدارس امروز محسوب می شود!

🖌 در روزگار گسترش شبکه های اجتماعی و رشد آگاهی های عمومی، تلقی دانشگاه فرهنگیان به عنوان مرکزی که باید از نفوذ کوچکترین افکار مستقل و منتقدانه مصون بماند و معلمانی لابد در تراز جمهوری اسلامی تربیت کند از کدام منطق کارشناسی پیروی می کند؟ بدیهی است که اصرار بر نمایش ظاهری تعهدات عقیدتی تنها می تواند زمینه ساز پیدایش نفاق و دورویی در داوطلبان شغل معلمی شود. امری که موجب شکل گیری دوگانگی شخصیت در داوطلبان شده و آنها را با تعهد به آفرینش نسلی آینده ساز بیگانه می سازد!

🖌 در زمانه ای که رسانه میلی بیش از پیش عرصه را به رسانه هایی واگذار می کند که با آرشیو به یغما رفته صدا و سیما برای جوانان تاریخ سازی کرده و می کوشند تا چهره ای تطهیر شده از دوران پهلوی ها عرضه کنند چگونه می توان به خروج معلمانی توانمند و تحلیل گر از فیلترهای گزینش آموزش و پرورش برای پاسخگویی به سرگشتگی های دانش آموزان امید بست؟

🖌 امروزه وجود مجموعه گسترده ای از نارسایی ها به ظهور نسلی ناراضی و منتقد از دانش آموزان انجامیده که به دلیل ارتباط گسترده با شبکه های اجتماعی گوش شنوایی برای شنیدن آموزه های ایدئولوژیک ندارند. نسلی عصیان گر که آزادی های اجتماعی را یک ضرورت دانسته و مدام از دلایل پیشی گرفتن کشورهایی مانند کره جنوبی، مالزی و ترکیه از ایران پرسش می کنند!

🖌با این نسل باید با تحلیل سخن گفت نه تحمیل! ایشان فقط در یک گفت و گوی برابر می توانند قانع شوند نه چیرگی از موضعی برتر! و همین کار معلمی را به رسالتی سترگ برای همراهی با نسلی جوینده، پرسش گر و عاصی تبدیل می کند. برای موفقیت در این عرصه نیازمند معلمانی هستیم که آزادگی خود را در نباخته و گزینش های عقیدتی آنها را به سوی تظاهر و فرصت طلبی سوق نداده باشند. بدون شک آینده روشن ایران حاصل پیوند میان معلمان شجاع و دانش آموزان آگاه است!

@solati_mehran

#آموزش_و_پرورش
#گزینش
🔹 واکنش ها به یک دعوت نابهنگام!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

☘ واکنش ها به تازه ترین اظهارنظر محمد خاتمی درباره اوضاع کشور و انتخابات آینده مجلس عمدتا منفی و گسترده بوده است. خاتمی از اصلاح طلبان و مردم ایران خواسته است که به رغم ناملایمات موجود، گذشت و فداکاری به خرج داده و به خاطر آینده کشور در انتخابات شرکت کنند. دعوتی که به نظر می رسد در شرایط موجود کاملا نابهنگام بوده است. برای همین هم موجی از عصبیت از سوی کسانی که اکنون به کمپ تحریمی ها یا براندازان پیوسته اند شخصیت و عملکرد خاتمی را هدف قرار داده است. واقعیت این است که به دلیل برخی نارسایی های جدی معیشتی و اضطراب ناشی از پیش بینی ناپذیر بودن آینده نوعی قهر گسترده با صندوق های رای در حال شکل گیری و قوام یافتن است. به عبارت دیگر در حال نزدیکی به "بی معنا شدن" پدیده انتخابات در ایران هستیم و اینکه حتی انجام کوچکترین اقدام معنادار نیز از طریق صندوق های رای امکان پذیر نیست. اما در کنار تلاش بخش هایی از حاکمیت در منتفی ساختن تغییرات از طریق انتخابات، عملکرد اصلاح طلبان نیز کاستی های جدی داشته است. به نظرم بخشی از انتقاد به عملکرد اصلاح طلبان در فاصله ۹۸-۹۴ از این قرارند:

🖌 فقدان برنامه برای تداوم اصلاحات: متاسفانه در چهارسال گذشته در اردوی اصلاح طلبان بیشتر شاهد روزمره گی بوده ایم تا برنامه ریزی! مجموعه ای از تلاش های پراکنده و رها شده که نتوانسته حتی اندکی بهبود ایجاد کند!

🖌 آلوده شدن به فساد و رانت خواری: هیچ چیز بدتر از آن نبود که اصلاح طلبان علاوه بر ناتوانی به رانت خواری هم اشتهار یابند. امری که در چهارسال گذشته صورت گرفت و داستان ژن خوب بیش از همیشه در فضای سیاسی پررنگ شد!

🖌 بی عملی در قبال عملکرد دولت: اصلاح طلبان متاسفانه نتوانستند میان خود و روحانی به نوعی حمایت انتقادی دست یابند. بنابراین از ترس بهره برداری رسانه ای رقیب، نسبت به بیان ضعف های دولت سستی ورزیدند و بخشی از بدنه اجتماعی خود را از دست دادند!

🖌 انفعال در قبال تحولات جامعه: در حالی که چهارسال گذشته مشحون از شکل گیری اعتراضات و تجمعات صنفی بوده است عموما اصلاح طلبان کوشیدند با نادیده گرفتن این تحرکات از کنار آنها عبور کنند. در مواردی هم وارد شدند بیشتر کوشیدند تا خطر سوء استفاده بیگانگان یا خطر فروپاشی و تجزیه کشور را گوشزد نمایند!

🖌 ناتوانی از اظهار قدرت: چهار سال گذشته در حالی شاهد پیشروی نهادهای انتصابی و فشل شدن نهادهای انتخابی بوده ایم که اصلاح طلبان به جای اعتراضات جدی یا ابتکار سیاسی صرفا کوشیده اند تا از موضع دلسوزانه و انفعالی بخش هایی از قدرت را خطاب و آنها را از خطرات پیش رو مطلع نمایند. اظهارنظرهایی که عموما مورد بی اعتنایی حاکمیت قرار گرفته است!

🔹 نکته پایانی: به نظر می رسد محمد خاتمی پیش از دعوت از مردم به شرکت در انتخابات باید نسبت به نقد جدی عملکرد اصلاح طلبان، هشدار نسبت به تضعیف نهادهای انتخاباتی، و ارائه مجموعه ای از ابتکارات سیاسی برای برون رفت از وضعیت کنونی اهتمام می ورزید. متاسفانه نابهنگامی این دعوت بیش از همه به چهره رهبر اصلاحات نزد افکار عمومی لطمه زد!

@solati_mehran
#خاتمی
#انتخابات
🔹 در ستایش عشق و زندگی! 🔹

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

☘به تازگی فیلم کوتاهی از روزهای پایانی عمر آلبرت آینشتین منتشر شده است که از سرخوردگی عمیق این فیزیکدان مشهور از کارنامه تلاش های علمی و انسانی خود حکایت دارد! آینشتین می گوید که اکنون در یک ارزیابی تمام فعالیت های به ظاهر ارزشمند خود را بیهوده می داند و شاید بهتر بود که به کار مختصر دیگری که مورد علاقه اش بود می پرداخت. لحظه مرگ عریان ترین مواجهه آدمی با نیستی به شمار می رود به ویژه برای کسانی که به معنای متعارف، موحد یا قائل به حیات پس از مرگ محسوب نمی شوند. رویارویی که در آن انسان محتضر فارغ از همه عناوین و افتخارات به ناگزیر گریبان ذهنی خود را چنگ می زند و از چند و چون کارنامه زندگی اش پرسش می کند. اینکه آیا بهترین انتخاب ها را در زندگی داشته است یا خیر؟ تکلیف آرمان هایی که همه وجود خود را به پای شان ریخت چه شد؟ فرصت هایی را که برای عشق و زندگی از دست داد چه می شود؟ آن هم در زمانی که دیگر کاخ آرزوها فروریخته و فرد به ایستگاه پایانی حیات رسیده است. به نظر می رسد اگر فرد بتواند سهم عشق و زندگی را به اندازه کافی در عمر محدود خود بگذارد چه بسا در چنین لحظاتی کمتر دچار احساس خسران و زیان کاری باشد. هر چه آدمی بتواند آرمان های خود را آگاهانه تر، دست یافتنی تر و عاشقانه تر انتخاب کرده و آنها را بیشتر درونی کند به احتمال زیاد در چنین لحظاتی راضی تر خواهد بود. مضافا اینکه پرداختن به ابعاد کمتر شناخته شده زندگی روزمره هم اهمیت بسیار دارد. آنکه به شغلی بپردازد که دوست دارد، با افرادی هم نشینی کند که لحظاتی معنادار و عاشقانه را برای او رقم می زنند و آرمان هایی را برگزیند که دست یافتنی تر باشند قطعا می تواند شیرین کام تر به دیدار مرگ برود. بدترین کار این است که زندگی محدود ما آنچنان در چنبره قدرت و ثروت و شهرت گرفتار آید که نتوانیم در خلوت های محدود خویش به بازاندیشی در کارنامه خود بپردازیم. آنجا است که ایام احتضار آخرین فرصت برای نگریستن به پشت سر و ارزیابی خواسته ها و داشته های مان می شود. درست در زمانی که مهابت مرگ، جسم و روح ما را چروکیده و نزار ساخته است. البته دعوت به ادای سهم زندگی و عشق در زندگی روزمره به معنای غفلت از رسالت فرد فرد ما برای جدی گرفتن سرنوشت جامعه و تلاش برای بهبود وضعیت سایر شهروندان نیست بلکه اهتمام به جدی تلقی کردن زندگی است، درست در زمانی که جذابیت های بیرون، فرصت خلوت کردن با درون را از ما گرفته اند. بنابراین اگر چنین رسالتی برآمده از آشتی ما با خویشتن نباشد، از بیرون به ما تحمیل شده باشد و ردپایی از دوست داشتن در انتخاب آن مشهود نباشد باید منتظر تنهایی ژرف تری در مواجهه با مرگ باشیم. آن جا که از خود می پرسیم در جهانی که نتوانسته ایم تغییری معنادار در آن ایجاد کنیم، آیا بهتر نبود که بیش از این به زندگی و عشق می پرداختیم؟!

@solati_mehran

#آینشتین
#زندگی
#عشق
🔹 چرا دیدگاه های مصطفی ملکیان برای ایران امروز اهمیت دارد؟

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🌱 مصطفی ملکیان یک فردگرای فرهنگی است. فرد گراست چون مانند جامعه شناسان به موجودیتی به نام جامعه اعتقاد ندارد و اساسا جامعه را گرد هم آمدن مجموعه ای از افراد می داند. همچنین فرهنگی است چون بر خلاف کسانی که مبداء تحولات جامعه را در عرصه های سیاست یا اقتصاد جستجو می کنند معتقد است که اصلاح باید از ساحت فرهنگ آغاز شود چون فقط با تغییر بینش افراد می توان به تحقق آینده ای بهتر برای کشور امیدوار بود. در مناقشه ای که طی چند سال اخیر بر سر دیدگاه های ملکیان در محافل روشنفکری و مطبوعات در گرفت جامعه شناسان به درستی غفلت وی از پرداختن به ساختارهای اجتماعی و اولویت اصلاحات در آن عرصه ها را یادآور شدند. اینکه تا برخی از نارسایی های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مرتفع نشود نمی توان به پرورش و بالیدن شهروندانی متعهد، قانون گرا و همراه با دغدغه های انسانی امیدوار بود. این در حالی است که ملکیان همواره تاکید می کند؛ " تا جان انسان دگرگون نشود نمی توان دگرگونی جهان را از او انتظار داشت". بنابراین اول باید به اصلاح فرد پرداخت و پس از آن اصلاح جامعه را مدنظر داشت. اما اکنون و در میانه برپایی معرکه ای از رانت جویی، کارچاق کنی، رابطه سالاری، منفعت جویی، بی اخلاقی و ارادت سالاری زمان مناسبی برای جدی گرفتن سخنان ملکیان فرارسیده است. واقعیت این است که به رغم تلاش های بسیار اصلاح جویان در چهاردهه گذشته هنوز نتوانسته ایم گام بلندی را به سوی توسعه یافتگی به ویژه در ابعاد سیاسی و اقتصادی آن برداریم. سیاست شخصی شده، قدرت تمرکز یافته، پیشروی نهادهای انتصابی، بی معنا شدن امر انتخابات و فرسایشی شدن توسعه سیاسی به این معنا است که میدان سیاست همچنان کویری باقی مانده است. از سوی دیگر وجود فساد سیستمی، اقتصاد دلالی، گسترش رانت جویی، فرار سرمایه ها و ظهور شرکت های خصولتی نیز حرکت به سوی یک اقتصاد تولیدی و پیوند یافته با جهان را به غایت دشوار ساخته است. بنابراین نه تنها اصلاحات نتوانسته شهروندانی بهتر را بپروراند بلکه روند افول اخلاق، سرمایه اجتماعی و بی اعتمادی عمومی افزایش بیشتری یافته است. بر این امر بیفزایید ورود به مرحله بی افقی و فقدان آینده ای روشن که حتی راهی را جهت برون رفت از وضعیت جاری پیش روی ما نمی گشاید. در چنین شرایطی است که جدی گرفتن دیدگاه های ملکیان ضرورت می یابد. اینکه بدون وجود انسان هایی دلیر و خود ساخته مجلس می تواند به بنگاه معاملات میان برخی از نمایندگان و دولت تبدیل شود، رقابتی سخت و فرساینده میان فعالان سیاسی بر سر دستیابی به رانت های گوناگون ایجاد شود، دروغ گویی به سکه رایج سیاسیون بدل شود و منافع ملی لگدمال منافع شخصی و باندی شود. اینها و بیش از اینهاست که ما را فرا می خواند تا نگاهی مجدد به نقش فرد در مناسبات اجتماعی بیندازیم. اینکه در زمانه غلبه ناامیدی ها شاید مقاومت فرد در قبال تندباد ساختارهای ناکارآمد و اهتمام به آبادانی روح بتواند نور امیدی بر این تاریکخانه بیفکند و ما را اندکی به فردای بهتر امیدوار سازد. شاید مناسبات فرد و جامعه در ایران پیچیده تر از آن چیزی باشد که تا کنون در نظریه ها خوانده ایم!

@solati_mehran

#ملکیان
#فرد
#جامعه
🔹 از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

☘ چهاردهم مرداد ماه هر سال یادمان پیروزی انقلاب مشروطه است. اینک اما با گذشت یکصد و چهارده سال از آن رویداد سترگ به نظر می رسد که زمان برای سنجش ابعاد گوناگون آن بیش از هر زمان دیگری مناسب باشد. انقلابی که اگر چه از منظر سیاسی ناکام ماند و نتوانست تداوم خود را با حفظ اهداف اولیه سپری کند ولی تاثیراتی ماندگار بر فرهنگ و سیاست ایران زمین در روزگار مدرن به جای گذاشت. از همین رو می توان در افق امروز و چهاردهه پس از پیروزی بدیل اش؛ انقلاب اسلامی، دستاوردهای آن را به داوری نشست. مقایسه ای که می تواند برای نگریستن دقیق تر نسبت به مسیری که پیموده ایم مفید باشد:

🖌 نگاه واقع بینانه به مولفه های پیشرفت: روشنفکران مشروطه خواه از همان ابتدا درد و درمان را خوب شناختند. اینکه راز عقب ماندگی تاریخی کشور در فقدان حاکمیت " یک کلمه" یا همان قانون نهفته است. روشن بود که با بی نظمی ناشی از رفتار استبدادی و پیش بینی ناپذیر پادشاه هرگز نمی توان در مسیر پیشرفت حرکت کرد. بنابراین در ابتدا باید توافقی عام به نام قانون وجود داشته باشد که بتوان از آن به مثابه چارچوبی برای نظم پذیر کردن رفتار حاکمان بهره برد. این در حالی است که مساله اصلی در شکل گیری انقلاب اسلامی، سودای آفرینش نظمی جدید به جای تلاش برای حاکمیت قانون بود!

🖌 ضرورت محدود شدن اختیارات حکومت: به روایتی سیاست مدرن زمانی شکل گرفت که پرسش بنیادین؛ چه کسی باید حکومت کند؟ به پرسش اساسی؛ چگونه باید حکومت کرد؟ تبدیل شد. مطالعات مشروطه پژوهان هم نشان می دهد که دغدغه مهم در پیدایش مشروطیت کندوکاو در چگونگی حکومت بود فارغ از اینکه چه کسی باید حکومت کند. حال آنکه در انقلاب اسلامی که حدود هفتاد سال بعد اتفاق افتاد مجددا روشنفکران از این امر پرسش می کردند که چه کسی باید حکومت کند؟ بنابراین آشکارا دغدغه توزیع دموکراتیک قدرت به حاشیه رفت و حکمرانی جنبه ای متمرکز و رویایی یافت!

🖌 چیرگی فرهنگ بر سیاست: انقلاب مشروطه محصول تلاش ده ها ساله روشنفکران در اثبات حقوق بشر، مزایای تجدد و حاکمیت قانون بود. به طور مثال روشنفکری مانند طالبوف برداشتی ژرف از مبانی تجدد داشت و حقوق را مبنای قانون می دانست. همچنین آزادی را هدف می پنداشت نه ابزار! از این منظر انقلاب مشروطه کاملا به جنبش روشنگری در اروپا شبیه است. اما در انقلاب اسلامی بر خلاف فرهنگ، شاهد سیطره سیاست بر افکار عمومی بودیم. گفتمان حقوق بشر توسط روشنفکران چپ، بورژوایی و مردود شمرده شد و طراحی جامعه ایده آل با درونمایه خوانش مارکسیستی از اسلام به سکه رایج جامعه تبدیل شد!

🖌 شناخت واقعی از مسائل زمانه: روشنفکران عصر مشروطه برداشتی واقع بینانه از مسائل و مشکلات عدیده دوران خود داشتند؛ فقر، ناکارآمدی، استبداد، فقدان حاکمیت قانون، تمرکز قدرت و ... در زمره علل عقب ماندگی تلقی می شدند. همین امر هم موجب جدی انگاشتن اصلاحاتی شد که خود را نهایتا در قامت انقلاب به نمایش گذاشت. اما روشنفکران نیمه دوم دوره پهلوی با تسلیم شدن به سودای" بومی گرایی" به دنبال ایجاد جامعه ای مستقل و بدون کمترین وابستگی بودند. استقلالی که در سال های بعد به انزوا ترجمه شد. بنابراین مسائل اصلی جامعه همچون توسعه نامتوازن، پیامدهای اصلاحات ارضی، افزایش سهم نفت در اقتصاد، و فرمایشی شدن نهادهای مشروطه به حاشیه رانده شده و جای خود را به مسائلی همچون چگونگی رقابت با رشد مارکسیسم در دانشگاه ها و مقابله با افزایش مصرف گرایی شهری و تبلیغات باستان گرایانه دادند!

🔹 نکته پایانی: ایرانیان از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی راهی طولانی را پیموده اند. مسیری پر فراز و فرود از مشروطه طلبی تا جمهوری خواهی! مقایسه دوره هایی از این دست در بستر نوعی جامعه شناسی تاریخی می تواند به سهم خود در خروج از بن بست های سیاسی کنونی مهم تلقی شود. بدون تردید بازخوانی گذشته در افق مسائل امروز می تواند آینده ای بهتر را به ارمغان آورد!

@solati_mehran

#انقلاب_مشروطه
#انقلاب_اسلامی