مهران صولتی
6.15K subscribers
172 photos
56 videos
21 files
536 links
دانش آموخته دکترای جامعه شناسی سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

@mehran_solati : ارتباط با نویسنده

https://instagram.com/solati_mehran
Download Telegram
Channel created
Channel photo updated
سبزوارنگار/اهمیت بازخوانی سنت-مهران صولتی*

برگزاری کنگره بزرگداشت هفتصدمین سالگرد شکل گیری نهضت سربداران در مهدِ پیدایش آن یعنی شهرستان سبزوار از آن دست اقدامات شایسته ای است که به هیچ رو نباید در هزارتوی روزمرگی ها ی همایش های مشابه به فراموشی سپرده شود بلکه باید فرصتی تلقی شود تا هم برای پژوهش های آکادمیک و هم جهت مباحثات عرصه عمومی الهام بخش و انگیزه آفرین باشد. در کشاکش رویارویی سنت و مدرنیته در کشورهایی با مختصات فرهنگی ایران، مقوله بازخوانی تاریخ اعصار پیشین هر روز از اهمیت بیشتری برخوردار می شود و شاید از همین روست که کانون نوشته حاضر عبارت از تاکید بر ابعاد گوناگون و حیاتی چنین خوانشی می باشد:

1-کنگره و اهمیت بازخوانی گذشته در افق امروز: برای زمان های طولانی ایرانیان تصور می کردند که الزاما باید از گذشته خود فاصله بگیرند تا بتوانند مدرن شوند. در همین ایام نظراتِ گسستی که بر وجود شکافی عمیق و پرنشدنی میان دیروز و امروز تاریخی ما حکایت می کرد از رونق زایدالوصفی برخوردار شدند، ولی غور ژرف اندیشانه در رفتار و آثار غربیان نشان داد که اتفاقا ایشان به عنوان بنیان گذاران مدرنیته، خود در زمره سنتی ترین افراد بشر محسوب می شوند. غربیان یکی دو قرن است که دریافته اند بدون اتکا به گذشته، نمی توان آینده ای فایده بخش را پی ریزی کرد. البته شایان ذکر است که رجوع غربیان به گذشته تاریخی خود همواره بر اساس نوعی فاصله انتقادی و بر مبنای بازخوانی سنت در افق مدرنیته صورت می گیرد. ایشان در این معنا از گذشته، نه به دنبال تجهیز تئوریک خود برای برخوردهای ایدئولوژیک، بلکه بیشتر به دنبال گره گشایی های نظری از مسائل امروز خویشند. بازخوانی پوپر از افلاطون و بازگشت نسل جدید اندیشمندان سیاست رادیکال به مناسبات دولت – شهرهای یونان باستان با چنین اهدافی صورت می گیرد. از همین روست که انتظار می رود بازخوانی نهضت سربداران در افق 1400 هجری خورشیدی با هدف شکستن برخی از بن بست های تئوریک ایران امروز بایستی مطمح نظر باشد.

2-کنگره و اهمیت بازخوانی نقش دولت سازی سربداران: اطلاق عنوان نهضت به سربداران اگر چه می تواند از تاکید بجا و شایسته بر پیوند ناگسستنی میان مردم و حکومت حکایت کند ولی نباید اندیشمندان را از شکل گیری نخستین تجربه ی یک دولت شیعی در مرزهای ایران آن روزگار غافل کند. از همین روست که بررسی محققانه ی دو دولت سربداران و صفوی به عنوان تبار دولت جمهوری اسلامی همچنان می تواند با اهمیت تلقی شود. سربداران اگر چه دولتی پیشامدرن را بنیاد نهادند ولی از آن جا که بر اِعمال حاکمیت در قلمروی معین پای فشردند می توانند برای مطالعات نوپای دولت در ایران الهام بخش و درس آموز باشند. بنابراین در وضعیتی که جمهوری اسلامی بنیان گذار یک دولت شیعی در عصر مدرن بشمار رفته و ازاین حیث با پرسش های فراوانی بر سر روابط و مناسبات میان مذهب و سیاست مواجه است، بازخوانی ماهیت و عملکرد نخستین دولت شیعی این سرزمین می تواند در گره گشایی های تئوریک در این زمینه موثر باشد.

3-کنگره و اهمیت نقش تاریخ در هویت بخشی فرهنگی: آدمیان همیشه به هویت سازی نیاز داشته اند، تا "دیگری" در جهان اجتماعی وجود دارد "من" احساس می کند که باید با تاکید بر هویت، "خویش" را اثبات کند. بنابراین هویت سازی، امری بی توقف است. حتی در روزگار پست مدرن هم که به درستی ادعا می شود هویت های ملی دچار اضمحلال شده اند، ما با رونق گرفتن هویت های منطقه ای – قومی مواجه هستیم. پر رنگ شدن هویت هایی که با هدف قرار دادنِ یکپارچگی ملی موجب افزایش نیروهای گریز از مرکز در خاورمیانه ای می شوند که به شدت از رادیکالیسم سیاسی – مذهبی رنج می برد. از چنین منظری است که بازخوانی گذشته ی تاریخی یک کشور البته با لحاظ کردن سیالیت هویتی و پرهیز از انجماد تاریخی می تواند از اهمیت ویژه ای برخوردار باشد. در این معنا رجوع به تاریخ گذشته و برجسته سازی آداب و رسوم مقومِ زیست جهان(هابرماس) می تواند به درک و فهم مشترک از مناسبات میان سنت و مدرنیته کمک نماید. زیست جهانی که امروزه با حمله ی تکنولوژی هر چه بیشتر تنک مایه، خشک و بی روح شده است.
ین یادداشت می کوشد از اقداماتی سراغ گیرد که ما در قبال شهر انجام داده ایم و از پیامدهایی پرسش کند که در اثر حاکمیت چنین نگاهی ایجاد شده است.

ما و شهر؛ نگاهی اجتماعی به تحولات شهری ( 1 ) - مهران صولتی*

ما با شهر چه کرده ایم؟

اگر چه شهرنشینی از قدمت و سابقه زیادی در جهان برخوردار است ولی از عمر شهرنشینی مدرن بیش از چند قرن نمی گذرد. شاید مهمترین وجه تمایز این دو دوره غلبه نگاه مدرن و دکارتی به شهر باشد. بر اساس این نگرش؛ آدمی می تواند بل محق است که در طبیعت تصرف کند و آن را به شکل دلخواه خود در آورد. تا پنجاه سال گذشته چنین نگاهی بر اذهان صاحب نظران سیطره داشت ولی از نیمه سده بیستم به این سو عوارض این نگرش موجب ترک برداشتن ذهنیت های گذشته شد. این یادداشت می کوشد از اقداماتی سراغ گیرد که ما در قبال شهر انجام داده ایم و از پیامدهایی پرسش کند که در اثر حاکمیت چنین نگاهی ایجاد شده است.

1-جدایی شهر از محیط زیست: شهر سازان و معماران از عقلانیتی بهره می برند که می توان آن را صوری یا رسمی نامید از آن رو که می کوشد تا زیست اجتماعی و طبیعی را کمّی و محاسبه پذیر سازد. در چنین نگاهی محیط زیست تابعی از توسعه شهری محسوب می شود که می توان در زمان ضرورت آن را از میان برداشت. گسترش سکونت گاه های شهری به جنگل ها، مراتع و زمین های کشاورزی در کنار حذف و انقراض گونه های کمیاب گیاهی و جانوری، آلودگی و خشکی منابع تجدید ناپذیر آبی و... حاصل حاکمیت عقلانیت صوری در میان مهندسان و شهرسازان می باشد.

2-جدایی شهر از جامعه: برای شهر سازان و معماران همواره فردیت اولویتی فراتر از جماعت داشته است. چنین نگاهی میان فرد و جامعه، جدایی می افکند و می کوشد تا از فضاهای اجتماعی – شهری به فضاهای تجاری – خانگی عبور کند. حضور شهروندان به محیط های خانگی منحصر شده و خود این محیط ها هم خصوصی سازی می شوند. فضاهای اجتماعی – شهری هر چه بیشتر محدود و در اثر حاکمیت سرمایه فضاهای تجاری – مسکونی جایگزین آن ها می شوند. گسترش انواع بازارها و پاساژها می تواند از نشانه های چنین رویکردی تلقی شود که طی آن جامعه هر چه بیشتر از حوزه عمومی در معنای هابرماسی آن فاصله می گیرد. از همین رو شهروندان هرچه بیشتر از انگیزه مشارکت در تحولات شهری تُهی و به زندگی فردی و خانوادگی خو می کنند.

3-جدایی شهر از زندگی: سرمایه داری می کوشد تا نشان دهد بهترین نوع زندگی آن است که محدود به رهایی فرد از قیود اجتماعی و مبتنی بر تحقق آزادی های فردی می باشد. زندگی که محاط در چاردیواری منزل بوده و از مزاحمت های دیگران مصون می باشد. از این منظر شهروند موفق کسی است که می کوشد تا در رقابتی سخت و نفس گیر و بدون کمک گرفتن ازدیگران به نهایت موفقیت و کامیابی اقتصادی دست یابد. در چنین خوانشی از زندگی جایی برای تکالیف و مسئولیت های اجتماعی وجود ندارد و همه تلاش شهروندان معطوف به تحقق حقوق فردی – مدنی می باشد. در همین راستا مشارکت اجتماعی جای خود را به رقابت فردی می دهد و رفاه اقتصادی بر همبستگی جمعی غلبه می یابد. نقطه ای که در آن جامعه به نفع اقتصاد مصادره می شود(اباذری). بر همین اساس سرمایه داری می کوشد تا فضاهای شهری را به سوی جدایی هرچه بیشتر فرد از جامعه، انحلال آن در پدیده مصرف و بی توجه به دغدغه های دیگران معطوف نماید. در چنین فضایی شهروندان می آموزند که در قبال جامعه مسؤولیتی ندارند و فقط محق به تامین مطالبات شخصی خود می باشند. آسیب های اجتماعی هم تنها زمانی اهمیت می یابند که نزدیکان، خویشان و فرزندان ما به آن مبتلا شده باشند. اینجاست که رویای؛ زندگی بهتر با دغدغه اجتماعی کمتر تحقق می یابد!!!

تکمله: آن زمان که شهروندان میان خود و شهر جدایی افکندند شاید هرگز تصور نمی کردند که بسیار زودتر از آن چه تصور می کردند دچار خسران و آسیب شوند. از همین رو بود که بعد از جنگ جهانی دوم وزن رویکردهای اجتماعی – انتقادی به تحولات شهری پررنگ تر شد. در همین راستا کشورهای توسعه یافته کوشیدند تا به اندیشه اجتماعی بازگردند و با بهره گیری از مقوله سرمایه اجتماعی میان فرد و جامعه پیوند ایجاد کنند اما در ایران ما همچنان با حاکمیت نگاه مهندسی و فقدان نگرش اجتماعی مواجه هستیم.
ما و شهر: نگاهی اجتماعی به تحولات شهری (2)- مهران صولتی*

تاثیرات شهر بر زندگی روزمره ما

در بخش نخست این یادداشت از پیامدهای اقدامات مهندسان و شهرسازان در قبال فضای شهری سخن گفتیم. اقداماتی که به جدایی شهر از زندگی، جامعه و محیط زیست انجامید و عوارض ناگواری بر زیست شهری در پی داشت. شایان ذکر است که نگرش مکانیکی به پدیده شهرنشینی همواره تاثیرات را یک طرفه و از سمت شهروندان به سوی شهر به عنوان یک کالبد بی جان ارزیابی می کند. در چنین نگاهی شهرنشینان می توانند شهر را تحت کنترل خود درآورده و از وقوع پیامدهای ناگوار اقداماتشان جلوگیری نمایند. اما در نیمه دوم قرن بیستم رویکرد دیالکتیکی میان شهر و شهرنشینان جایگزین نگاه مکانیکی به رابطه میان این دو شد. بر اساس این رویکرد؛ شهر، موجودی زنده است که در قبال تاثیرات محیطی واکنش نشان می دهد و به صورت آرام و بطئی تاثیراتی ماندگار و عمیق بر شهروندان به جا می گذارد. شهر در این معنا؛ کالبدی سرد و بی جان نیست بلکه حامل روحی جمعی بشمار می رود که می تواند بر سرنوشت تک تک شهرنشینان اثر گذار باشد. برخی از این تاثیرات به شرح زیر است:

1-شهر و رشد مصرف گرایی: شهرهای مدرن امروزه نماد مصرف گرایی هستند. رشد انبوه اماکن تجاری همچون برج ها، مجتمع ها و پاساژها در کنار بهره گیری از هنر تبلیغات، شهرها را به کانونی برای خرید و مصرف کالاهای مختلف تبدیل کرده است. از سوی دیگر تلقی کل انگارانه از مجموعه کالاها که شهروندان را به سِت کردن خریدهای شان تشویق می کند بر دامنه مصرف گرایی افزوده است. بر اساس تفسیر بودریار امروزه خریداران می کوشند تا تلویزیون را با ویدئو، هر دو را با رسیور ماهواره و هر سه را با باندهای مناسب پخش صدا سِت نمایند. یا این که زن مدرن امروزی می کوشد تا پالتو را با کفش، کیف، کلاه و... هماهنگ کند تا از وسواس و دغدغه عدم تناسب میان این اجزاء رهایی یابد. امروزه شهرها با تبدیل شدن به مراکز خرید و مگامال ها، شهروندان را چنان به عطش مصرف دچار کرده اند که چشم اندازی برای اطفاء آن متصور نمی باشد.

2-شهر و رشد احساس بیگانگی: اگر چه مهندسان سازنده شهرها محسوب می شوند ولی در تداوم آفرینش عمرانی خود در گردونه کژکارکردهای شهری اسیر شدند. بر این اساس، سازه های شهری با افزایش حریم خود با شهروندان به احساس بیگانگی آنان دامن زدند. فضاهای عمومی مانند میدان ها که باید جلوه ای از حضور آزادانه، داوطلبانه و مشارکت جویانه شهروندان باشند مبتنی بر اصل افزایشبهره وری ، تغییر کاربری یافته و به مجتمع های تجاری – مسکونی تبدیل میشوند . با تقلیل یافتن فعالیت اجتماعی شهروندان به چاردیواری منازل، مشارکت اجتماعی هم به گذران اوقات فراغت با خانواده تبدیل می شود. به دنبال کاهش تاثیرگذاری شهروندان بر تحولات شهری، احساس بیگانگی ایشان نسبت به شهر افزایش یافته و احساس بلعیده شدن در گردونه فرایندهای شهری همچون حمل و نقل، و ترافیک بر روح و جان ساکنان شهر پنجه می افکند. درست از همین نقطه است که شهر از طریق القای حس بیگانگی، موجب بروز بی قدرتی، نا امیدی و افسردگی در شهروندان می شود.

3-شهر و رشد خشونت: شهرها در روندی محتوم و ناگزیر فضا و محیط را به مرکز و حاشیه تقسیم می کنند. مراکزی سرشار از امکانات و برخورداری به واسطه حضور نهادهای سیاسی – اجتماعی، و حاشیه هایی لبریز از احساس نا امنی و محرومیت. در چنین وضعیتی مراکز به کانون اجرای برنامه های توسعه تبدیل می شوند حال آن که حاشیه ها با بدل شدن به سکونت گاه های غیر رسمی و فاقد امکانات بهداشتی – آموزشی بذر آسیب های اجتماعی را در ساکنین خود می افشانند. ظهور وندالیسم، بزهکاری، اعتیاد، روسپی گری که بیش از همه ناشی از فقر و بیکاری فزاینده می باشند حاشیه ها را به بمبی ساعتی تبدیل می کنند که هر لحظه منتظر انفجار است. در حقیقت شهرها با انجام این تقسیم بندی محتوم که زاده و زاییده ناگزیر سرمایه داری بوده و در تمام متروپل های جهان قابل مشاهده است به طور ناخواسته موجب رشد افسار گسیخته خشونت در میان شهروندان و در ادامه علیه مرکز می شوند.

تکمله: برخلاف نظر مهندسان و شهرسازان که شهر را کالبدی بی روح و جسمی بی جان می پندارند، جامعه شناسان؛ شهر را حامل روح جمعی و برخوردار از قدرت واکنش به محرک های بیرونی می دانند. علوم اجتماعی به ما می آموزد که تصمیمات اتخاذ شده در قبال تحولات شهری باید خردمندانه، کارشناسانه و با لحاظ کردن ابعاد اجتماعی و جامعه شناختی شهر صورت گیرد تا شهروندان قادر باشند از پیامدهای ناخواسته و بعضا ناگوار محیط های شهری در قبال چنین تصمیماتی مصون بمانند.
امروز چه نیازی به شریعتی؟

دکتر شریعتی بی‌تردید مطرح‌ترین و مؤثرترین روشنفکر دینی سده‌ی اخیر محسوب می‌شود که نقش ممتاز و بی‌بدیلی در پیروزی انقلاب ۵۷ داشته است.
شریعتی از نبوغی بهره می‌برد که او را قادر می‌ساخت با ایجاد سنتزی میان انقلاب و تشیع به یکی از رادیکال‌ترین و انسانی‌ترین قرائت‌ها از اسلام دست‌ یافته و نسل جوان آن روزگار را عمیقاً مجذوب خود سازد. از همین روست که هرچند وقوع انقلاب را به چشم ندید ولی همواره در زمره‌ی یکی از کامیاب‌ترین روشنفکران این مرزوبوم قرار می‌گیرد.
امروزه و با گذشت سی‌وهشت سال از درگذشت معلم عرفان، برابری و آزادی و هرچند که دفاع تام و تمام از اندیشه‌ها و آموزه‌های شریعتی برای نسل جوان قرار گرفته در معرض توفان‌های تئوریک دشوار و نپذیرفتنی به نظر می‌رسد ولی با کاوش بیشتر در آثار وی می‌توان به ایده‌هایی دست یافت که می‌تواند برای ما الهام‌بخش و راه گشا باشد.
البته انتظار می‌رود که روشنفکران این دیار بتوانند با خوانش امروزین از چنین ایده‌هایی سهم شایسته‌ای در گره‌گشایی‌های نظری از معضلات این سرزمین داشته باشند. از نگاه من و به دلایل زیر ایده‌های شریعتی همچنان می‌توانند در سپهر اندیشگی ایران‌زمین نقش‌آفرین باشند:
۱-مارکس معتقد بود که سرمایه‌داری میان نظر و عمل فاصله افکنده است. مسیری که در تداوم خود با تخصصی کردن نقش‌ها توانست هم از تأثیر دانش بر تحولات اجتماعی جلوگیری نماید و هم به حفظ وضع موجود کمک کند. شریعتی با تأکید بر جمع میان نظر و عمل و با پررنگ کردن نقش روشنفکر متعهد در مقابل روشنفکر برج عاج نشین، بر پیوند نا زدودنی میان آرمان و واقعیت پای فشرد.
۲- در جهانی که بلوک‌های رسانه‌ای می‌کوشند با ترویج لذت مصرف و بهره‌گیری از ابزارهای حسی در مقابل توجیهات عقلانی، شجاعت دانستن و چالش با واقعیت را تحلیل برند شریعتی به ما آموخت که باید در قبال سنت، قدرت و مدرنیته رویکردی انتقادی و ساختارشکنانه داشت؛ بنابراین اگرچه میان روزگار ما و شریعتی تفاوت‌های عمده‌ای وجود دارد ولی ما همچنان در شجاعت شکستن تمام کلیشه‌هایی که می‌کوشند اندیشه‌های ما را قالب‌بندی نمایند، مدیون وی هستیم.
۳-سرمایه‌داری از همان ابتدای پیدایش کوشید تا با سیطره بخشیدن به عقلانیت صوری تمامی مناسبات انسانی را محاسبه پذیر و بوروکراتیزه سازد، بنابراین در چنین جهانی سیاست نیز در کمند مقتضیات اقتصاد گرفتار آمد و هرچه بیشتر تمایز یافته و تخصصی شد. امر سیاسی به فراموشی سپرده شد و یک سیاست اخته شده حزبی به محور تمام تحولات اجتماعی تبدیل شد؛ اما از منظر شریعتی به‌عنوان یک روشنفکر مردم مدار، مردم همواره نقش پررنگی در سیاست داشته و سهم مهمی در تحولات جامعه ایفا می‌کنند.
۴- مارکس کالایی شدن روابط انسانی را از جمله پیامدهای حاکمیت سرمایه‌داری می‌دانست. وضعیتی که قطعاً در دوران پست‌مدرن و حاکمیت جامعه مصرفی به اوج خود رسیده است. امروزه تیزاب کالایی شدن آن‌چنان قوی است که می‌تواند حتی رادیکال‌ترین ایده‌ها و اندیشه‌ها را در خود حل و سپس به کالایی بزک شده برای مصرف بیشتر تبدیل سازد. انذارهای شریعتی در باب روند کالایی شدن و به‌عنوان نمونه؛ زن در اسلام و غرب هرچند که قادر نیست از شتاب فزاینده‌ی این پدیده بکاهد ولی در باز کردن چشم‌های ما به روی سازوکار این پدیده نقش مهمی داشته است.
۵- بیراه نیست اگر شریعتی را متفکر برابری بنامیم. شریعتی با نقب زدن به تاریخ صدر اسلام کوشید نشان دهد برابری مؤلفه‌ی انکارناپذیر آن بوده است. در همین مسیر خوانش شریعتی از چهره‌های محرومی همچون ابوذر و … یا پررنگ کردن سوژگی بردگان در متن ماندگار؛ آری این چنین بود برادر، پرداختن به اقشار محذوف و دیده نشدنی تاریخ جوامع را به محور فعالیت فکری او بدل ساخت. در جهانی که هر روز حساسیت‌های بیشتری نسبت به وجود و وسعت نابرابری‌های اقتصادی، سیاسی، جنسیتی، قومی و … در حال بروز و ظهور می‌باشد تمرکز شریعتی بر رونمایی از چنین پدیده‌ای در تاریخ اسلام می‌تواند همچنان الهام‌بخش باشد.
۶- سرمایه‌داری توانسته با درونی کردن لذت مصرف و مهندسی رضایت شهروندان را نسبت به غایی بودن این نظام متقاعد سازد. در چنین وضعیتی همگان افقی را برای فراتر از چنین سیستمی محال و نیندیشیدنی می‌پندارند. شریعتی به ما آموخت که می‌توان به امر محالی همچون گذر کردن از سرمایه‌داری و مصرف اندیشید و آن را جدی انگاشت. تلاش شریعتی در کویریات برای فراتر رفتن از مرز واقعیت‌های عینی و حتی نزدیک شدن به تمناهای محال اگرچه در مواردی وهم‌انگیز می‌نماید ولی در شکستن تابوی زیستن در وضعیت دائمی و همیشگی موجود نقش مهمی ایفا می‌کند.
۷- در میانه نقد فرانکفورتی که مبتنی بر نگاه ا
صالت انگار و نخبه‌گرا از مقوله فرهنگ و نقد پست‌مدرن از فرهنگ که فاقد هرگونه معیاری برای قضاوت راستین و حقیقی می‌باشد، شریعتی می‌کوشد تا از نقدی متعهدانه سخن بگوید که هم واجد نوعی رسالت اجتماعی و هم شامل جدی انگاشتن توده مردم دردمند و ستم دیده می‌باشد. نقدی هدفمند که از آکادمی بیرون می‌زند و به کوچه‌پس‌کوچه‌های اجتماع سرک می‌کشد. نگاهی که زاینده‌ی دگرگونی اجتماعی و دغدغه‌مند بهبود بخشیدن به اوضاع آدمی می‌باشد. یاد معلم سترگ اندیشه‌های انسانی گرامی باد.
نقدی بر کارنامه دوساله دولت روحانی
از ” تخریب” سیاست تا ” تعلیق” سیاست
در سیاسی اجتماعی, یادداشت ها ۲۴ خرداد, ۱۳۹۴ ۱ دیدگاه 671 نمایش

سبزواریان – مهران صولتی: با ایستادن در آستانه سالگرد انتخابات ۲۴ خرداد ۹۲، مجال مناسبی فراهم است که به نقد کارنامه دوساله دولت تدبیر و امید بنشینیم.
البته مشکل اینجاست که این فرصت دوساله بیشتر صرف متوقف کردن روند مخرب ماشین دولت پیشین شده و از همین رو شاید حاوی آورده‌ی ایجابی چندانی نباشد که بتوان با اتکای آن به داوری دولت فعلی نشست. اما و هزار اما رصد دقیق اوضاع کشور ما را متقاعد می‌سازد که شاید در این زمینه اصلاح و تغییر بعضی از رویکردهای نادرست پیشین، چه‌بسا مفیدتر از فرآورده‌های ایجابی در این زمینه‌ها باشد.
رویکردها و رویه‌های نادرستی که در تداوم منطقی خود در دولت پیشین به اتخاذ استراتژی‌هایی انجامید که جز فلاکت و نابسامانی برای کشور چیزی به ارمغان نیاورد. بنابراین با استناد به این آموزه می‌کوشم کارنامه دولت در زمینه تغییر و اصلاح برخی از رویکردهای پیشین را به بوته نقد بسپارم.
۱-سیاست خارجی: در این عرصه دولت روحانی کوشید تا دو رویکرد جدید اتخاذ کند:
الف ) مهم‌ترین تغییر رویکرد دولت در این زمینه جایگزینی مقوله “تقابل” با “تعامل” بوده است. درحالی‌که سیاست احمدی‌نژاد کشور را به آستانه نوعی بن‌بست در عرصه سیاست خارجی سوق داده بود و تحریم‌های اعمال‌شده علیه ایران هر چه بیشتر صبغه فلج‌کننده به خود می‌گرفت، دولت روحانی کوشید تا منطق ” مذاکره ” را جایگزین منطق ” مقابله ” نماید.
فارغ از نتایج محتمل برای مذاکرات جاری هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهانی، نفس برگزاری مذاکرات دوساله، آن‌هم در منطقه پرآشوب خاورمیانه که ما را به وضعیت ” امتناع مذاکره ” رسانده است می‌تواند اهمیت زائدالوصفی داشته باشد. با الهام از آموزه‌های ” راستو “، می‌توان گفت که اگر این مذاکرات با امریکا به نتیجه مرضی‌الطرفین دست یابد می‌توان امیدوار بود که می‌توان با امریکا بر سر سایر مسائل فی‌مابین هم به توافق رسد و همچنین می‌توان از این رویکرد در جهت حل مشکلات میان دولت و جامعه مدنی بهره بیشتری برد.
ب ) تغییر رویکرد از “خیال‌پردازی” به “واقع‌بینی” در دولت روحانی از اهمیت بسیاری برخوردار است. از منظر دولت تدبیر و امید مؤلفه‌های قدرت آفرین یک کشور در عرصه دیپلماسی عبارت از ثبات سیاسی، توانمندی اقتصادی، حاکمیت دولت مشروع و مردمی و نفوذ منطقه‌ای می‌باشد. عواملی که می‌تواند درصحنه‌ی جهانی موجبات فرادستی یک کشور را فراهم آورد.
اهمیت این تغییر رویکرد زمانی آشکار می‌شود که به خاطر آوریم دولت احمدی‌نژاد دریک بازنمایی کاذب کوشید تا عناصر به‌غایت مردودی همچون شعارزدگی، ماجراجویی، دشمن‌تراشی و خیال‌پردازی ذیل مدیریت جهانی را به‌عنوان مؤلفه‌های مؤثر در توانمندسازی ایران در عرصه سیاست خارجی معرفی نماید. فارغ از بخشی از دلواپسی‌ها که می‌توان آن‌ها را با کاسبان تحریم مرتبط دانست، سهم قابل‌توجهی از دلواپسی‌های خالصانه‌ی جوانان، ناشی از دریافت تصویری وهم‌انگیز و غیرواقعی از مناسبات حاکم بر عرصه‌ی جهانی می‌باشد که در هشت سال حاکمیت دولت پیشین به افکار عمومی فروخته شد. همان تصویری که به تعبیر محسن رضایی با ماجراجویی کشور را به لبه پرتگاه نبرد با امریکا سوق می‌داد.
۲-اقتصاد: دولت‌های نفتی و رانتیر همواره منشأ شکل‌گیری فسادهای اقتصادی بوده‌اند، امری که در مورد اقتصاد ایران در طول یک‌صد سال گذشته کماکان صادق بوده است. تا پیش از شکل‌گیری دولت احمدی‌نژاد، ماهیت فساد در ایران بیشتر جزئی و فردی بود به این معنا که بخش کوچکی از فعالیت‌های یک نهاد را به خود اختصاص می‌داد (پدیده‌ی فاضل خداداد)، ولی رویداد نامیمونی که در حیات هشت‌ساله‌ی دولت پیشین رخ داد عبارت از تبدیل فساد فردی به فساد سیستمی می‌باشد.
در فساد سیستمی دولت به‌عنوان گرانیگاه فساد مطرح و فضایی را فراهم می‌کند که در آن کمتر مجالی برای زیست سالم و اخلاقی باقی می‌ماند. در این نوع فساد به‌تدریج اخلاقی به منصه ظهور می‌رسد که تجویز می‌کند همه شهروندان باید در پی تعقیب منافع شخصی خود از کانال‌هایی غیرقانونی همچون پارتی‌بازی، اختلاس و ارتشا باشند.
با حاکمیت چنین اخلاقی، قبح فساد رنگ می‌بازد و شهروندان درگیر نوعی رقابت خود تخریب‌گر می‌شوند. کافی است به لیست متهمینی از قبیل زنجانی، رحیمی، بقایی، مرتضوی و … نظری بیفکنیم یا از جزییات تخلفاتی همچون استخدام ۱۱۶۰۰۰ نفر بدون اعمال ضوابط در آموزش‌وپرورش یا پرونده ۳۰۰۰ بورسیه غیرقانونی دانشگاه‌های کشور سراغ بگیریم تا بهتر متوجه رسوخ فساد سیستمی در بطن جامعه ایران شویم. اگر فساد سیستمی به‌مثابه‌ی زهر باشد قطعاً پادزهر آن گشایش در فضای سیاسی و مطبوعاتی کشور است. حتی در شرایط وجود انسداد سیاسی تعدد مراکز مبارزه با فساد خود مولد فسادهای بیشتر می‌باشد.
بنابراین رویکرد ضد
👍1
فساد اتخاذشده توسط دولت روحانی که مبتنی بر شکل‌گیری آزادی‌های سیاسی و مطبوعاتی می‌باشد می‌تواند در صورت تداوم فساد سیستمی قوام‌یافته در کشور را با چالش جدی مواجه سازد. پس از توضیح مختصر پیرامون رویکردهای جدید اتخاذشده توسط دولت در زمینه‌های سیاست خارجی و اقتصاد، اکنون زمان آن است که از وجود دو گذار نامطلوب در این دولت سخن بگوییم. گذارهایی که اگرچه پاسخی به زیاده‌روی‌های دولت احمدی‌نژاد تلقی می‌شوند ولی ازآنجاکه پاسخگوی نیازهای واقعی اقتصاد و سیاست ایران نمی‌باشند باید مورد بازنگری قرار گیرند.
۱-گذار از اقتصاد ” اراده گرا ” به اقتصاد ” ساختارگرا “
احمد نژاد نه‌تنها اقتصاد را علم نمی‌دانست بلکه آن را به‌مثابه‌ی مومی می‌پنداشت که می‌توان به هر شکل و قالبی درآورد. از همین رو بود که می‌کوشید تا اراده گرایانه اقتصاد کشور را به این‌سو و آن‌سو بکشاند. بی‌اعتنایی به نامه اقتصاددانان، مداخله در بازار پول و سرمایه، انحلال سازمان مدیریت، اجرای ناقص و نادرست طرح هدفمندی یارانه‌ها و … ازجمله‌ی اقدامات ناصوابی بود که منجر به بی‌ثباتی در بازار سرمایه، تورم فزاینده و لجام‌گسیخته، کاهش ارزش ریال، کاهش رشد اقتصادی و گرفتار آمدن کشور در بدترین نوع رکود تورمی در دوران پس از انقلاب بود. با پیروزی دولت تدبیر و امید، روحانی کوشید تا در واکنش به آسیب‌های مخرب پیشین، کاهش مداخلات اقتصادی را پیشه خود سازد، امر ظریفی که با غفلت مشاورین ایشان دولت را در کمند اقتصاد ” ساختارگرا ” گرفتار ساخت.
دولت تدبیر و امید با غفلت از سرمایه‌ی اجتماعی ارزشمند حاصل از انتخابات و درحالی‌که فرصتی طلایی برای به سامان رساندن کاستی‌های طرح هدفمندی یارانه‌ها و اصلاحات اقتصادی را در اختیار داشت در یک تعلل تاریخی آن را از دست داد. با تحلیل رفتن سرمایه اجتماعی ذکر شده اکنون کوچک‌ترین اصلاح اقتصادی به سد نارضایتی مردم برخورد و موجب کاهش محبوبیت دولت نزد افکار عمومی می‌شود (آزادسازی قیمت بنزین مثال خوبی می‌باشد). هم‌اکنون به نظر می‌رسد دولت باید با اتخاذ یک راه میانه بین اقتصاد ” اراده گرایانه ” و اقتصاد ” ساختارگرایانه ” به‌نوعی تحرک بیشتر در این عرصه بیندیشد. اعتدال به‌عنوان دال محوری دولت روحانی اگرچه به معنای ماجراجویی در عرصه‌ی اقتصاد نیست ولی قطعاً از آن محافظه‌کاری نیز مستفاد نمی‌شود.
۲-گذار از ” تخریب ” سیاست به ” تعلیق “
سیاست برخلاف تاریخ تجدد در کشورهای غربی که مبتنی بر پیشران بودن اقتصاد و پیرو بودن سیاست دارد، تاریخ تجدد در ایران و سایر کشورهای اسلامی بر وجود رابطه‌ای معکوس میان این دو عرصه گواهی می‌دهد. حق این است که عرصه‌ی سیاست داخلی اگر توأم با مشارکت تأثیرگذار مردم، حکومت پاسخگو و حفظ حقوق سیاسی و آزادی‌های مدنی شهروندان باشد می‌تواند پشتوانه‌ی مناسبی جهت شکوفایی اقتصادی و موفقیت در سیاست خارجی باشد.
احمدی‌نژاد با تخریب عرصه‌ی سیاست، آن را پیش‌بینی‌ناپذیر ساخت. از همین رو و به‌جرئت می‌توان تکانه‌های شدید اقتصادی و مواضع رادیکال در سیاست خارجی را حاصل چنین امری در سیاست داخلی دانست. دولت تدبیر و امید هم درواکنش به “تخریب ” سیاست در دولت پیشین، کوشید تا اطلاع ثانوی این عرصه را به حالت ” تعلیق “درآورد. به دنبال این اشتباه راهبردی، انرژی مثبت حاصل از انتخابات ۹۲ تخلیه و روند مذاکرات هسته‌ای فرسایشی شد.
عرصه‌ی اقتصاد نیز از این تعلیق مصون نماند و پیشرفت محسوسی جز مهار نرخ تورم رخ نداد. به نظر می‌رسد دولت تدبیر و امید در دوساله‌ی باقیمانده‌ی عمر سیاسی خود چاره‌ای جز ” احیای” سیاست داخلی پیش رو ندارد. فقط در صورت بازگشت شورونشاط سیاسی به حوزه‌ی عمومی است که می‌توان امیدوار بود دولت در مسیر دست‌یابی به‌نوعی توازن سیاسی با سایر کنش گران مخالف حرکت و به توفیقات افزون‌تری در عرصه‌های سیاست خارجی و اقتصاد دست یابد.
امشب پس از حضور در جلسه شورای آموزش و پرورش به خوبی دریافتم که ذهن مسولین این نهاد تا چه حد با مفهوم مهندسی خو گرفته است حتی اگر مسئول مربوطه فارغ التحصیل رشته روان شناسی باشد. چنان همگی با افتخار از ایجاد رقابت هر چه بیشتر در کسب رتبه های تک رقمی کنکور آتی سخن می گفتند که نگو و نپرس. در این جلسه به خوبی می شد دریافت که تا چه حد کنکور توانسته ذهن و زندگی ما را به تسخیر خود درآورد. ولی هیچ کس نپرسید اگر پرورش مغزها در این کشور به خوبی انجام می گیرد چرا سالانه با خروج نزدیک به 200000 نفر از نخبگان مواجه هستیم. به نظرم کنکور توانسته به خوبی بر حس فردگرایی و رقابت جویی ما ایرانیان سوار شده و سوژه ای منفرد و فارغ از دغدغه های اجتماعی با عنوان "نخبه برتر کنکوری " پرورش دهد. بچه های ما از دوران ابتدایی در چنبره تست زنی گرفتار و به شخصیت هایی تک ساحتی و فاقد مهارت های اجتماعی و شهروندی تبدیل می شوند. همین است که افزایش سواد آکادمیک نتوانسته گره های کور توسعه این کشور را باز کند. کنکور به دانش آموزان ما می آموزد که برای موفقیت باید ذهن خود را از جامعه و سیاست خالی و خود را حداقل برای چند سالی ایزوله کنند. به نظرم با ادامه روش فعلی باید منتظر افزایش آسیب های اجتماعی ، رشد فزاینده بی تفاوتی و نهایتا فروپاشی اجتماعی بود. اینجاست که باید اجتماعی شدن کنکور رابه عنوان پادزهر این رقابت جویی افسارگسیخته و بیمارگونه بر سر کسب رتبه های برتر مطرح کرد. متاسفانه در کلیه برنامه های ارائه شده در جلسه امشب هیچ جایی برای افزایش تعلقات اجتماعی دانش آموزان از مسیر رشد تعاملات دانش آموزان پیش بینی نشده بود. اگر بپذیریم که پیوند و اعتماد دو عنصر سرمایه اجتماعی محسوب می شوند متاسفانه باید گفت که کنکور با تشویق فردیت بدون جامعه تیشه به ریشه آینده کشور می زند. نمی دانم آیا می شود در چند سال آینده و با آشکار شدن هر چه بیشتر مشکلات آموزشی و پرورشی ناشی از کنکور نسبت به بازگشت به نقطه اول امیدوار بود. متاسفانه امید چندانی ندارم.
حمله به سفارت عربستان و نظریه " جامعه کوتاه مدت " / از طرح نظریه جامعه کوتاه مدت دکتر همایون کاتوزیان درباره تاریخ بلند ایران زمین بیش از چندین سال می گذرد ، اساس نظریه این است که به دلیل فقدان وجود طبقات در شکل گیری حکومت ها در ایران و به تبع آن شکل گیری حکومت های غیر پاسخگو معمولا نمی توان انتظار داشت که تحولات در ایران برای مدتی طولانی تداوم یافته و مبنایی برای برنامه ریزی های بلند مدت تلقی شود. حالا این نظریه می تواند به خوبی تبیین گر داستان برجام و تحولات بعد از آن محسوب شود. تجربه برجام اقدام ارزشمندی بود که نشان داد می توان در حین غوطه ور بودن در دریای روزمرگی ها چشم به اقداماتی راهبردی دوخت که می تواند فصل جدیدی را برای این کشور رقم زند. اقدامی که می تواند مبنایی برای حضور قدرتمندانه ایران در عرصه جهانی آن هم پس از مذاکراتی دو ساله و فاخر با قدرت های جهانی محسوب شود. دولت هم البته می کوشید تا چهره ای جدید ازایران در عرصه جهانی به نمایش گذارد ولی تسخیر خودسرانه سفارت عربستان نشان داد که هنوز هم ایران جامعه ای کوتاه مدت تلقی می شود هر چند که تحول صورت گرفته در آن از جنس اقدام ارزشمند برجام باشد. نزاع بین انقلابی گری و دیپلماسی که از تسخیر سفارت امریکا و استعفای دولت بازرگان آغاز شده همچنان در فرهنگ سیاسی بخش هایی از جامعه ایران به قوت وجوددارد و نتوانسته خود را بر اساس شاقول منافع ملی تنظیم کند . جمهوری اسلامی بر اساس دینامیسم خود یعنی کشوری برآمده از انقلاب 57 که به نفوذ منطقه ای و الهام بخش در جهان و به ویژه منطقه می اندیشد نمی تواند یکسره با انقلابی بودن وداع و در قامت کشوری عادی آرام بگیرد ولی می توان انتظار داشت که چنین آسان دستاوردهای عظیمی همچون برجام را برباد ندهد. در چنین شرایطی است که می توان انتظار داشت مولفه ای به نام " منافع ملی " به ما نشان دهد که کجا باید انقلابی و کجا باید دیپلمات بود ؟ البته نبایدانتطار داشت که منافع ملی هم یکباره و مکانیکی به عنوان یک سند در کریدورهای حکومتی مورد تصویب و بدون مشارکت مردم مورد تایید قرار گیرد. زیبنده آن است که ابتدا مقوله منافع ملی در عرصه عمومی طرح و فارغ از احساسات تند مورد مباحثه کارشناسان و صاحب نظران قرار گیرد و پس از اشباع در این عرصه مورد استفاده نهادهای سیاسی قرار گرفته و به عنوان سندی باپشتوانه ملی مورد تصویب قرارگیرد. فقط وفقط از دل این سازوکار است که می توان انتظار داشت حوادث ناگواری همچون تسخیر سفارت عربستان در آینده تکرار نشود. جامعه ایران به تلفیقی میان انقلاب و دیپلماسی در کوتاه ترین زمان ممکن نیازمند است وگرنه همچنان دستاوردهای خود را به سرعت از کف می دهد هرچند که این دستاورد به عظمت برجام باشد.
❤1
Forwarded from Mehran Solati
نیازمند خوانش جدید از تختی هستیم / امروز هفدهم دی ماه مصادف با سالگرد ورزشکار اخلاق مدار و مردم دار مرحوم غلامرضا تختی هستیم. در طول 48 سال گذشته بخشی از حافظه جمعی ما ایرانیان معطوف به ذکر خصائل فردی و جوانمردی های ورزشی تختی بوده است و البته اظهار تاسف عمیق نسبت به افول ارزش های اخلاقی در جامعه امروز ایران. اما به نظر می رسد خوانش های فردی از خصایل این اسطوره نتوانسته چندان برای بهبود اخلاق در جامعه موثر باشد، از همین رو نیازمند خوانشی اجتماعی از نقش تختی برای ایران امروز هستیم. به نظر می رسد بهره گیری از دستگاه تحلیلی جامعه شناس شهیر فرانسوی ؛ پی یر بوردیو می تواند در این زمینه تبیین گر باشد. بوردیو سرمایه های موجود در زندگی اجتماعی را به چهار دسته اقتصادی ، فرهنگی ، نمادین ( منزلت ) و اجتماعی ( پیوند ) تقسیم می کند. به نظر می رسد جامعه ایران هم اکنون در چنبره دو سرمایه اقتصادی ( پول ) و سرمایه نمادین ( منزلت ناشی از مصرف ) گرفتار آمده و روز به روز شاهد استحاله بیشتر ارزش های اجتماعی به منافع فردی می باشد. در چنین شرایطی تنها تاکید بیشتر بر سرمایه اجتماعی می تواند راه گشای معضلات ناشی از فردیت بدون جامعه در ایران امروز باشد. خوانش اجتماعی از تختی باید بیش از تشک کشتی بر پیشاهنگ بودن وی در جمع آوری کمک های مردمی در حادثه زلزله بوئین زهرا متمرکز باشد. این خوانش بایدبیش از ذکر افتخارات ورزشی معطوف به ویژگی مردم داری تختی در پیوند با دغدغه های مردم وجامعه باشد . خوانش جدید از تختی می تواند نقش ممتازی در برجسته کردن خصایل اجتماعی اسطوره ای ایفا نماید که پیش از این تنها به ویژگی های فردی و شخصیتی او بسنده شده است. سرمایه اجتماعی نیاز اکنون و فردای ما ایرانیان است.
واقعیت کشف حجاب در دوره رضا شاه چه بود ؟ // 17 دی ماهی که گذشت مصادف با سالگرد واقعه کشف حجاب در دوره پهلوی اول بود. رویدادی که گویا با الهام از تجربه آتاتورک در ترکیه انجام گرفت و هیاهوی بسیاری پیرامون آن در ایران برپا شد. موافقان و مخالفان حول درستی یا نادرستی آن صف آرایی کردند و مجادلات زیادی بر سر آن ایجاد شد. اما حالا با گذشت بیش از هشتاد سال از وقوع این رویداد می توان عالمانه تر آن را مورد تحلیل جامعه شناختی قرار داد؛ به راستی واقعیت کشف حجاب در این دوره چه بود ؟ رضا شاه دولتی شبه مدرن بر پا کرد که قرار بود جامعه ایران را از سنت به سوی تجدد راهبری کند. دولتی که کوشید تا مظاهر سنت از قبیل مکتبخانه ها ، حوزه های علمیه ، نظام قضایی شرعی ، تعزیه و شبیه خوانی را از عرصه اجتماعی حذف و نمادهای تجدد از جمله مدارس نوین ، دانشگاه ، دادگستری مبتنی در نظام قضایی مدنی و... را جایگزین سازد. همچنین رضاشاه کوشید تا برای تحقق یک دولت متمرکز به تاسیس ارتش ملی و اسکان اجباری عشایر اقدام نماید. تاسیس بوروکراسی هم برای سامان بخشیدن به امور مدیریتی این دولت نوپای شبه مدرن صورت گرفت . اما و هزار اما اجبار مردان به پوشیدن یونیفورم و کلاه رسمی و اجبار زنان به کشف حجاب حکایت از امری ظریف تر و پیچیده تر داشت. زیگموند باومن جامعه شناس شهیر پست مدرن با وضع مفهوم " دولت باغبانی " برای دولت مدرن از عزم این دولت برای نظم بخشیدن به بی نظمی ها و اراده برای رام کردن وحشی گری ها از منظر مدرنیته سخن می گوید. براین اساس دولت مدرن می کوشد تا شهروندانی بهنجار و مطیع تربیت کند که قادر باشند نقش عملگی را برای این دولت ایفا نمایند. بنابراین رضاشاه با درک موقعیت پیرامون ایران در نظام جهانی و لزوم جبران عقب ماندگی ایرانیان نسبت به جهان پیشرفته کوشید تا سخت افزارهایی از جمله بوروکراسی ، دانشگاه و ... را وارد نماید. همچنین در بعد نرم افزاری سعی کرد تا انسانی " تراز نوین " خلق نماید که به برنامه تجدد باور داشته و به اندازه کافی مطیع و رام باشد.فاطمه صادقی در کتاب کشف حجاب به خوبی نشان می دهد که حتی هنر عکاسی هم در این دوران در خدمت آفرینش سوژه هایی جدید ( آلتوسر ) کاربرد می یابد. به باور صادقی فیگور زنان کشف حجاب کرده در مقابل دوربین و سپس انتشار گسترده این تصاویر در محافل رسمی و غیر رسمی جامعه نشان از خلق سوژه هایی نوین برای پیشبرد برنامه های تجدد داشت. نکته مهمتر اینکه افراد جای گرفته در قالبی فرمال، خود نیز کوشیدند تا انتظارات دیگران از خود( دولت ) را برآورده سازند و بهنجار شوند. به عبارت دیگر سوژه ها تلاش داشتند تا این انتظارات را درونی ساخته و به انسانی نوین تبدیل شوند و این البته نقطه خطرناک عملکرد دولت مدرن در سراسر جهان و البته در ایران دوران رضا شاه بود. در کل روشنفکران همواره باید نسبت به امحای تفاوت ها به نفع یکسان اندیشی و زیست همسان در همه دولت ها و در همه زمان ها حساس باشند چون این امر می تواند به استحاله ماهیت انسان مطابق میل قدرت بینجامد.
اولویت با کدام است ؟ اصلاح فرد یا اصلاح جامعه؟ //پرسش از اولویت فرد یا جامعه برای اصلاح، از پرسش های دیرینه بشری محسوب می شود که همواره ذهن اندیشمندان را به خود مشغول داشته است. البته این پرسش در ابتدا صبغه ای فلسفی داشت ولی با ظهور دو دانش نوپای جامعه شناسی و روان شناسی در قرن نوزدهم بیشتر زمینه اجتماعی - فردی یافت.در روان شناسی بیشتر بر فرد ، اصلاح باورها ، شخصیت و رویه ها ی فردی تاکید می شود ودر شاخه های مختلف آن؛ از پرورش ، عزت نفس ، تقویت قوای روحی و شیوه سازگاری انسان با مواضع متفاوت و متنوع سخن گفته می شود ، در حالی که در جامعه شناسی از جامعه ، ساختار، نقش، پایگاه ، کنش همراه صحبت می شود ، اما در مقوله تقدم اصلاح فرد بر اصلاح جامعه یا به عکس توافق روشنی وجود ندارد. روان شناسان عمدتا اصلاح فرد را شرط ضروری برای اصلاح جامعه تلقی می کنند و معتقدند که پرورش افرادی که سرشار از زندگی معنادار، رضایت و آرامش باشند می تواند در دستیابی به جامعه مطلوب موثر باشد حال آنکه به باور جامعه شناسان همه چیز اجتماعی است و تا جامعه و رابطه خرده نظام های آن از هم افزایی برخوردار نشود و تا کارکردهای هریک از این خرده نظام ها ارتقاء نیابد نمی توان امید به جامعه ای بهتر و افرادی سالم تر داشت. حال پرسش این است که حق با کدام سوی ماجراست؟پرواضح است که نقطه آغاز تغییر در جوامعی مانند ایران نه از آحاد مردم ،بلکه از روشنفکران شروع می شود-مردم در جامعه توده ای مانند خاک رس ؛ سیال و بی شکل از این سو به آن سو می روند و فقط به وسیله ایدئولوژی ها قوام می یابند - روشنفکرانی که حامل تفسیر امروزین از ارزش های عام بشری همچون خرد، آزادی ، عدالت و حقوق بشر بوده و می کوشند آنها را در جامعه منتشر نمایند بنابراین روشنفکران و نه آکادمیسین ها قرار است که منادی تغییر در جامعه باشند و قرار است که تفسیری اجتماعی و نه فردی، از این ارزش ها ارائه نمایند. روشنفکرانی که قرار نیست خود را در حصار تنگ اخلاق فردی گرفتار ساخته و از شیوه های دستیابی به رضایت و آرامش خاطر سخن بگویند(آموزه های ملکیان ) .پس از آن دانشجویان و فرهنگیان به مثابه موزعان دانش چنین آموزه هایی را تا عمق شهرها و روستاها ، تا ژرفای خانه ها و کلاس ها(حقیقی و مجازی ) پیش می برندو شجاعت تغییر را به مردم می آموزند. بنابراین افراد اعم از روشنفکران و دانشجویان به موتور محرکه اصلاح جامعه تبدیل می شوند ( این کجا ؟ و باور به خودسازی در کنج خانه، و سپس آرزوی اصلاح جامعه هم داشتن کجا؟ ).با برانگیخته شدن میل به تغییر در مردم اینک نوبت جامعه است که به این سیگنال واکنش مناسب نشان دهد. جامعه در جهت براوردن مطالبات آشکار شده ی مردم از خود حساسیت کارکردی نشان می دهد و می کوشد تا کارآمدی کلیت سیستم را افزایش دهد( بدیهی است که در غیر این صورت خطر انقلاب ،جنگ داخلی یا انحطاط کشور را تهدید می کند ) . با بهبود کارآیی سیستم و اصلاح برخی رویه های غلط در جهت تحقق شعارهای آزادی ، عدالت و حقوق بشر(که پیش از این توسط احزاب عملیاتی و سیاستگذاری شده است )، اکنون می توان از اصلاح افراد توسط جامعه سخن گفت. ارائه و اجرای برنامه هایی در راستای توسعه پایدار ، بهبود سرمایه اجتماعی ، گشایش سیاسی، رونق اقتصادی و کاهش میزان فساد پذیری سیستم می تواند در تداوم خود به اصلاح فرد ، خود شکوفایی و خودآیینی در او بینجامد . پس چنانکه مشاهده شد اصلاح فرد و جامعه باید در فرآیندی از ارتباط متقابل این دو در نظر گرفته شود که به هیچ عنوان به معنای اولویت و تقدم یکی بر دیگری نمی باشد . @solati_mehran