مهران صولتی
6.15K subscribers
172 photos
56 videos
21 files
536 links
دانش آموخته دکترای جامعه شناسی سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

@mehran_solati : ارتباط با نویسنده

https://instagram.com/solati_mehran
Download Telegram
🔹چرا در مدارس ایران ، از آموزش " مهارت های زندگی " خبری نیست ؟

✍ مهران صولتی

🌱آنچه از کلام و گزارش جامعه شناسان و روان شناسان مرتبط با مقوله تعلیم و تربیت بر می آید حاکی از آن است که در کشورهای توسعه یافته و پیشتاز در مقوله آموزش و پرورش از جمله فنلاند ، سوئد ، ژاپن و ...اولویت نظام آموزش رسمی عبارت از آموختن " مهارت های زندگی " از قبیل اعتماد به نفس ، تعامل سازنده با دوستان ، تمایل به مشارکت در فعالیت های گروهی ،قدرت مخالفت یا " نه " گفتن ، مستقل شدن ، قدرت حل مساله ، تفکر منطقی ، هنر گفت و گو ، کنترل خشم ، عزت نفس و . . می باشد.به عبارت دیگر نظام آموزشی در کشورهای مذکور می کوشد تا با بهره گیری مناسب از سن پایین نوآموزان ،گام های موثری را در جهت شخصیت پذیری ، جامعه پذیری و پرورش شهروندانی مشارکت جو ، قانون محور و اخلاق مدار بردارد.اما در ایران اوضاع دیگرگونه است. دوران طلایی آموزش ابتدایی بیشتر صرف آموختن محفوظاتی می شود که از قابلیت عملیاتی شدن در زندگی آینده دانش آموزان برخوردار نیست. فقدان زیر ساخت های مناسب جهت آموزش مهارت های زندگی ، کلاس ها را به فضایی تکراری و کسل کننده با مطالب تکراری تبدیل کرده و حاکمیت گفتمان کنترل سخت افزاری ، هر گونه تفاوت معنادار میان دانش آموزان با قالب استاندارد در ساختار بسیار متمرکز آموزش و پرورش را ، به نوعی همسانی و همشکلی ملال آور میان نوآموزان مبدل می کند.همچنین این تمرکز گرایی جایی برای مشارکت واقعی و معنادار دانش آموزان و جامعه در چگونگی مدیریت مدارس باقی نگذاشته است. از معلمان و دانش آموزان گرفته تا والدین و صاحب نظران ، هیچ یک سهمی در تغییر این نظم متصلب آموزشی ندارند ؛ از کلاس هایی که از دانش آموزان خسته و بی انگیزه انباشته می شوند، تا معلمانی که فقط قرار است ایشان را ساکت و سرگرم کنند ... تا والدینی که فقط به اندازه پرداخت شهریه و کمک مادی به مدرسه می توانند در این نظام آموزشی مشارکت داشته باشند ، نمای کلی آموزش و پرورش ایران امروز را ترسیم می کند. مدارسی که می توان در آن سه تیپ از دانش آموزان را مشاهده کرد :

۱- دانش آموزان درسخوان ( نه لزوما خلاق ) که با ذوب شدن در "دیگری بزرگی" به نام کنکور ، می آموزند که بزرگترین مهارت زندگی ، عبارت از حضور در کلاس های کنکور و آموختن مهارت های پیچیده " تست زنی " می باشد. کاهش تفریحات ، کنار گذاشتن معاشرت با دوستان ، محبوس کردن خود در اتاق ، غیرسیاسی شدن فزاینده و بی تفاوتی نسبت به فرآیندهای اجتماعی در زمره سایر مهارت های زندگی این گروه می باشد.

۲-دانش آموزان ارزشی (نه لزوما پرسش گر) که با ذوب شدن در " دیگری بزرگی " به نام نظم ایدئولوژیک ، می آموزند که ارزش های تیپ بهنجار یک دانش آموز مثبت را در خود نهادینه کنند. حضور در مجامع مذهبی ، محدود کردن دایره خودی ها (تماس با غیرخودی ها می تواند موجب تشویش ذهن شود ) ، میل به هدایت و ارشاد ، عادت به مونولوگ به جای دیالوگ ، از جمله مهارت های زندگی کسب شده توسط این دسته می باشد.

3-دانش آموزان معترض ( تعدادشان رو به رشد است) که نه می توانند در کنکور حل شوند و نه قادرند سرباز خوبی برای نظم ایدئولوژیک باشند. دانش آموزانی که به راحتی اقتدار دبیران رادر کلاس به چالش می کشند. ایشان می کوشند تا مدل مو ، لباس و رفتار متفاوتی را با تیپ بهنجار از خود نشان دهند. علاقه مفرطی به زیر پا گذاشتن استانداردهای موجود مدارس از خود نشان داده و عطش بسیاری به داشتن تجربه های جدید در هر زمینه ای دارند .

🔹آموزش و پرورش ما به " مهارت های زندگی " نمی پردازد چون برای ما ایرانیان ، زندگی یک متغیر مستقل محسوب نمی شود . زندگی برای ما ذیل جنگ ، ایدئولوژی و غیریت سازی تعریف می شود. نظام آموزشی ما به آموزش " مهارت های زندگی " بی توجه است چون زندگی امروز ما ، گروگان" محرومیت های دیروز" و" آرزوهای فردا "است.همان زندگی که درحقیقت هدف نیست ، بلکه وسیله ای است در خدمت اهدافی که مشخص نیست تا چه حد واقع بینانه انتخاب شده اند. در جامعه ای که همچنان منقاد بودن برتر از منتقد بودن می نشیند و تبعیت گوی سبقت از استقلال می رباید ، " تفکر منطقی" و" هنر گفت و گو" فقط می تواند زینت بخش کتاب های درسی و پیروی از مد زمانه تلقی می شود.

Telegram.me/solati_mehran
👍1
🔷🔹روایتی دیگر از جامعه کوتاه مدت !🔹🔷

✍ مهران صولتی

🌱دکتر همایون کاتوزیان واضع نظریه جامعه کوتاه مدت است .نظریه ای که مدعی است می تواند بخش مهمی از تاریخ ایران و تحولات آن را تبیین کند. دکتر کاتوزیان ایران را از آن رو جامعه کوتاه مدت می نامد که در آن دولت نماینده هیچ طبقه ای (بر خلاف اروپا) نبوده و بنابراین حدود اختیارات آن توسط هیچ قانونی محدود نمی شده است . بر این اساس چون همه حقوق در انحصار دولت بوده است ، همه وظایف نیز بر عهده دولت قرار می گرفته است .به باور کاتوزیان سقوط چنین دولتی به تغییر ماهیت استبدادی آن منجر نمی شد چون هیچ مکانیسمی برای انتقال مسالمت آمیز قدرت وجود نداشت ، و لذا ما همواره شاهد تکرار سیکل معیوب آزادی ، هرج و مرج و استبداد بودیم.نظریه جامعه کوتاه مدت ، نظریه ای قابل اعتنا برای تحولات ایران محسوب می شود بنابراین می کوشم در ادامه ، روایتی از سایر ویژگی های چنین جامعه ای بدست دهم.

🔹ایران جامعه ای کوتاه مدت است چون آرمان ها و ارزش های جمعی به آسانی درمسیر رقابت های سیاسی و با هدف حذف مخالفین فکری خرج می شوند. فرجام چنین وضعیتی تهی شدن فضای زیست جمعی از هر گونه معیاری است که می تواند به وفاقی پایدار در جامعه بینجامد .بی تردید خالی شدن عرصه از ارزش های عام و قابل احترام برای اکثریت می تواند فرصت مناسبی برای ظهور خشونت باشد .هیچ جامعه ای نمی تواند در چنین شرایطی به تداوم بلندمدت خود امیدوار باشد.

🔹ایران یک جامعه کوتاه مدت است چون در آن به جای "سیاست واقع گرایانه" با "سیاست رمانتیک" روبرو هستیم.سیاستی که مدام دل در گرو نوستالوژی یک گذشته مبهم و پرافتخار دارد . نوستالوژی" ایران پیش از اسلام" ، یا" اسلام بعد از ایران" ! در هر صورت تفاوتی نمی کند. مهم این است که ما همواره بیش از سهم واقعی مان در فرهنگ و اقتصاد جهان ، انتظار داشته ایم و همین امر منجر به اتخاذ تصمیمات نادرست و تبعات ناگوار و هزینه آفرین بسیار شده است.

🔹ایران یک جامعه کوتاه مدت است چون در آن با انباشت مولد روبرو نیستیم . انباشتی که بتواند در عرصه های دانش ، تجربه ، سرمایه و ... صورت پذیرد و با نقد یا نظارت پذیری ، قابلیت حل و فصل مسائل امروزین را دارا باشد. به عکس انباشت غیر مولد توانسته به فراگیر شدن سنت تابو شده ، دانش بی ارتباط با زندگی ، و سرمایه غیر تولیدی بینجامد. شهروندان نیز خیلی زودی با فرآیند انباشتی که در شکل گیری آن مشارکتی نداشته اند احساس بیگانگی کرده و کوشیده اند تا با برهم زدن بازی ، دوران جدیدی را رقم زنند.

🔹ایران یک جامعه کوتاه مدت است چون در آن آرمان ها زود به واقعیت ها گره می خورند. آرمان هایی از قبیل آزادی ، استقلال ، عدالت و قانون هنوز در عرصه عمومی به اندازه کافی نقد و بررسی نشده ، منجر به یک انقلاب بزرگ یا جنبش عظیم می شوند .از همین رو است که با گذشت یکصد سال از انقلاب مشروطه هنوز هم در پیچ و خم آرمان های اولیه باقی مانده و به ورطه تکرار افتاده ایم . امری که البته برای مردم کم هزینه نبوده است.

تکمله : تقدیر ایران نیست که همواره یک جامعه کوتاه مدت بماند . توسعه سیاسی ، مناسبات اجتماعی عادلانه و زنده نگه داشتن جوانه های امید در سایه اصلاحات می تواند نویدبخش حرکت به سوی جامعه بلند مدت باشد.

Telegram.me/solati_mehran
🔹 توسعه سیاسی یا توسعه اقتصادی ؛ کدام یک در ایران اولویت دارد؟

✍ مهران صولتی

🌱 نخستین بار در سال ۷۷ بود که موضوع اولویت توسعه سیاسی یا اقتصادی ، به بحثی داغ در جامعه ، دانشگاه ها و مطبوعات تبدیل شد و اندکی بعد دامنه آن به مناظره های تلویزیونی هم کشید و صاحب نظرانی از دو جناح سیاسی کشور در آن جلسات حاضر شدند. افرادی مانند صادق زیباکلام و ...تا جایی که خاطرم هست این بحث ها به فرجام روشنی نینجامید و بالاخره مشخص نشد که در ایران توسعه سیاسی مقدم است یا توسعه اقتصادی ؟! البته در سال های اخیر گرایشی هم متاثر از آموزه های مصطفی ملکیان شکل گرفته است که مقوله ای به نام " توسعه فرهنگی " را مقدم بر هر دو نوع توسعه پیشین دانسته و از اولویت آن سخن می گوید ! اما به راستی کدام یک از این سه نوع توسعه اولویت دارد ؟ می کوشم تا در ادامه از اولویت توسعه سیاسی دفاع کنم .

🔹در ایران ما با یک" دولت حداکثری" و ناکارآمد روبرو هستیم (دولت ها در غرب حداقلی و کارآمد هستند) ، به این معنا که این دولت اگر چه تا تعیین وضع پوشش، سبک زندگی و کیفیت حریم خصوصی شهروندان پیش می رود ولی از اخذ مالیات ، تامین رفاه ، نظام بانکی پیشرفته و برکنار ماندن از فساد سیستمی عاجز است. در مواجهه با چنین دولتی باید تجویز توسعه سیاسی مهمترین اولویت باشد. نخست باید حدود و ثغور مداخله آن در جامعه قاعده مند و به سامان شود تا در ادامه بتواند به سمت و سوی انجام وظایف ذاتی خود (تامین رفاه و امنیت) و پرهیز از برهم زدن منطق ذاتی سایر بخش های جامعه یا سلطه بر آن ها هدایت شود.

🔹در ایران ما با فقدان " خردسیاسی" مواجه هستیم . خرد سیاسی به " وجود سازوکارهای پایدار جهت به رسمیت شناخته شدن رقابت سیاسی میان حکومت و اپوزیسیون " اطلاق می شود و آشکارا دستاورد توسعه سیاسی در کشور می باشد . سازوکارهایی که می تواند ثبات و توسعه پایدار را به ارمغان آورده و زمینه را برای انباشت مولد سرمایه فراهم نماید (داخلی و خارجی ). از این منظر توسعه سیاسی شرط ضروری برای توسعه اقتصادی است چون خط مشی و رفتار پیش بینی پذیر حکومت در بلند مدت را معرفی ، و فضا را برای اتخاذ تصمیم گیری های خردمندانه اقتصادی باز می کند.

🔹توسعه اقتصادی بدون توسعه سیاسی یا منجر به شکل گیری حکومت خودکامه می شود ( چین و روسیه کنونی) ، یا منجر به هرج و مرج اقتصادی و شکل گیری گروه های مافیایی ( دوران بعد از فروپاشی شوروی) . به عبارت دیگر وجود" دولت حداکثری" یا وجود شرایط " بی دولتی " ، از تبعات فقدان توسعه سیاسی می باشد.البته شکل گیری توسعه سیاسی هم منوط به وجود طیفی میانه رو در قدرت و انجام فشار از پایین توسط جنبش های اجتماعی می باشد . در غیر این صورت هیچ حکومتی داوطلبانه با تحدید قدرت و اختیارات خود موافقت نمی کند.

🔸تکمله : دست یابی به توسعه متوازن و پایدار یک فرآیند است . انجام حداقلی از توسعه سیاسی باید به سرعت با انجام توسعه اقتصادی و توسعه فرهنگی ایمن و بازگشت ناپذیر شود تا نیروهای دموکراسی خواه بتوانند پشتیبانی بخش های بیشتری از مردم را برای اجرای فازهای بعدی برنامه توسعه سیاسی جلب نمایند . در غیر این صورت دموکراسی نوپا می تواند به سرعت به خودکامگی بازگردد .

Telegram.me/solati_mehran
*کارکردهای مثبت شبکه های اجتماعی

یک جامعه شناس هم می گوید: در خصوص شبکه های اجتماعی مثل خیلی از پدیده های اجتماعی که در کشور ما اتفاق می افتد، معمولا مسئولان سیاسی و تصمیم گیران از جامعه عقب تر هستند.
دکتر مهران صولتی اظهار می دارد: یک پدیده که می تواند ارتباطی یا تکنولوژی باشد، وارد کشور شده و فراگیر می شود و بعد برنامه ریزان در پی نحوه استفاده از آن برمی آیند.
وی با اشاره به اینکه حدود 28 میلیون کاربر در ایران از پیام رسان تلگرام استفاده می کنند، بیان می کند: از نگاه جامعه شناسی الان در مرحله ای نیستیم که خوبی یا بدی استفاده از تلگرام را بررسی کنیم؛ چراکه این شبکه در جامعه ورود پیدا کرده ، مشارکت کاربرها را برانگیخته، یک سویه نیست و کاربرها حتی به اندازه یک لایک کردن در آن مشارکت دارد.
وی با اشاره به تشکیل 100 هزار کانال وگروه های مختلف در تلگرام بیان می دارد: غنی سازی کانال وگروه ها در این شبکه، چیزی است که باید انجام دهیم واز طرفی باید سعی کنیم جامعه را به لحاظ تولید محتوا به آن سطح برسانیم که این افراد وقتی وارد شبکه های اجتماعی می شوند با محتوای اخلاقی تر و ارزشی تر آنهم نه به معنای لزوما ایدئولوژیک تر یا حکومتی تر، که به معنی ارزش های انسانی واخلاقی، مواجه شوند.
صولتی با بیان اینکه توقع ما از این شبکه ها هم نباید زیاد باشد، تصریح می کند: یکی از کارکردهای اصلی این شبکه ها سرگرمی است و بیشتر افراد برای فاصله گرفتن از سختی ها و یکنواختی زندگی و تجربه دقایقی سرخوشی از آن استفاده می کنند و به هرحال به جای توصیه های اخلاقی مبنی براستفاده کردن یا نکردن از این شبکه ها باید در عمل با غنی سازی، کیفی سازی و تولید محتوای غنی تر که البته به راحتی میسر نیست، اقدام شود.
این جامعه شناس تأکید دارد: مشکلات فراوان اقتصادی و نابسامانی های اجتماعی مانع رسیدن به آن درجه از فرهیختگی شخصی یا هدایت جامعه به سمت فرهیختگی در استفاده از این شبکه های اجتماعی شده است ، اما هر تولید کننده محتوا در هرجایی برای رسیدن به این فرهیختگی باید تلاش کند.
وی می افزاید: مضافا اینکه شبکه های اجتماعی در چند ماه اخیر در کشورمان توانستند کارکردهای نوینی را بروز دهند و به عبارتی با نورپاشیدن در اتاق های تاریک که ممکن بود در آن یک سری مفاسد اقتصادی باشد؛ ازجمله موضوع حقوق های نجومی، املاک نجومی شهرداری و... توانستند به نحوی جامعه را حساس کنند وبا فشار افکار عمومی به حکومت، متولیان به سمت بستن این رخنه های فساد بروند واز مردم عذرخواهی کنند.
وی لازمه تغیرات مثبت در جامعه را برانگیختن وجدان جمعی وآگاهی عمومی جامعه برمی شمرد و می افزاید: با این روند است که شبکه های اجتماعی حول بعضی ارزش های انسانی بسیج می شود و با برگزاری کمپین هایی، زندگی افرادی مثل این خانواده بی خانمان بجنوردی را سامان می بخشد.
وی با مثبت برشمردن این کارکرد شبکه های اجتماعی ولزوم توجه بیشتر به آن بیان می دارد: جامعه خودش در صورت تولید محتوای غنی و ارائه آن به سمت حساس شدن اذهان در مقابل نابسامانی ها و نارسایی ها اجتماعی، بیدار شدن وجدان عمومی، بروز وظهور احساسات عمیق نوع دوستی واخلاق مدار که تا به حال مجال بروز نداشته است، می رود وبه تحقق جامعه اخلاقی تر نزدیک می شود.
وی بر اندیشیدن جدی به مناسک جمعی، آیین ها، شادی و مشارکت های جمعی تاکید دارد و می افزاید: اگر حضور پرشور جوان ها را در این شبکه ها می بیینیم ناشی از نیاز به دیده شدن آن ها و به رسمیت شناخته شدن این نسل واحترام به سبک زندگی احیانا کمی متفاوت با نسل های پیشین آنهاست و تنها مجال و فراخنایی که الان دارند، همین شبکه های اجتماعی است.
وی اظهاری امیدواری می کند با تصمیمات کارشناسی این دولت ودولت های بعد و گشایش هایی که در فضای سیاسی و فرهنگی ایجاد می شود، شاهد باشیم که در عمل هم جامعه از آن حالت کرختی وکسالتی که داشته خارح بشود وحسایت های خودش را نسبت به مسائل اجتماعی بروز دهد.

*زیبایی شبکه های اجتماعی برای خانواده محروم بجنوردی
اهالی گنجینه فرهنگ ها این بار شکل زیبایی از استفاده از شبکه های اجتماعی را به منصه ظهور گذاشتند.
یک خیّر نیک اندیش با پذیرش پرداخت اجاره بهای یکسال این خانواده، جمع سه نفره آنان را از دربدری سه روزه رهایی داد.

7187/1744/ 6042 گزارش - مرضیه مهربان دبیر- سیدحسین قدسی
🔷🔹 چرا به " شجریان" نیازمندیم ؟ 🔹🔷

✍ مهران صولتی

🌱اول مهر ماه ، زاد روز استاد محمدرضا شجریان است . هنرمند موسیقی سنتی و خواننده قطعاتی مانند ربنا و تصنیف های معروفی از شعر فارسی .شجریان اگر چه همواره در خاطره جمعی ایرانیان حضور داشت ولی مشارکت فعال در رویدادهای سال ۸۸ و پیامدهای ناشی از آن ، به هنرش آشکارا رنگ و بویی سیاسی بخشید و اهمیتش را افزون تر ساخت.البته در این میان بخشی از قدرت هم کوشید تا با سانسور چهره و صدای وی در رسانه رسمی کشور از میزان محبوبیتش بکاهد که روشن است در این زمینه ناکام ماند.شجریان اینک به اسطوره ای تاثیر گذار در فرهنگ ایرانی -اسلامی ما تبدیل شده است که حذف یا فراموشی آن به سودایی محال شباهت دارد . اسطوره ای که البته می تواند برای ایران امروز کارکردهای جامعه شناختی مفیدی هم داشته باشد. می کوشم تا در این یادداشت به نیاز جامعه ایرانی به پدیده ای به نام "شجریان " نگاهی بیفکنم.

🔹شجریان نمادی از احیای سنت در روزگار سیطره مدرنیته است . سنتی که می کوشد در قالب لطیف ترین وجوه هنری ، انسان مدرن را با عمیق ترین مضامین اخلاقی و انسانی آشنا کند . اهمیت موضوع آن جایی بیشتر می شود که ایرانیان در روزگار بعد از انقلاب با یک سنت اسلامی پمپاژ شده از سوی حکومت مواجه و از ایجاد یک سنت برخورد انتقادی سازنده میان دین و مدرنیته بازماندند ( رویکرد روشنفکری دینی سیاسی تلقی، و از گسترش آن جلوگیری شد ). در چنین وضعیتی موج شیفتگی نسبت به دستاوردهای دنیای مدرن افزایش یافته و ایجاد تلفیقی میان سنت و مدرنیته به دلیل احساس ناکارآمدی به فراموشی سپرده می شود.

🔹شجریان امروزه به نمادی برای وفاق ایرانیان حول هنر اصیل ، و هنرمند حساس به دغدغه ها و دردهای مردم تبدیل شده است . هنرو هنرمندی که بیش از هرچیز به اعتلای ایران و ایرانی می اندیشد . به نظر می رسد در روزگار بی اعتباری شخصیت های مرجع جامعه ، و در برهوت سیاست زده شدن تمام ساحت های اجتماعی این سرزمین ، که می تواند تهدیدی برای انسجام ملی و‌ زنگ خطری برای فروپاشی اجتماعی کشور باشد، شجریان می تواند ایفاگر نقشی وحدت بخش حداقل در عرصه تاثیر گذار فرهنگ باشد.

🔹شجریان همچنین نمادی برای معرفی عرصه فرهنگ به عنوان بستری برای رویش سیاست و اقتصاد می باشد . فرهنگ اگرچه همواره در زندگی ایرانیان جایگاهی رفیع داشته است ولی حداقل در روزگار کنونی به دلیل سیطره دولت و بازار بر زندگی ایرانیان تا اندازه زیادی به حاشیه رفته است.دولت با دخالت های مکرر در حریم خصوصی ایرانیان ، نوعی احساس دوگانه نسبت به خود را در جامعه دامن زده است (گریز از دولت و همزمان پناه بردن به دولت ) ، و بازار هم با کالایی کردن همه چیز ، ارزش های اخلاقی و انسانی را دچار فرسایش کرده است .در چنین وضعیتی بازگشت به شجریان می تواند الهام بخش افرادی باشد که هنوز هم دل در گرو نقش بی بدیل فرهنگ در روزگار کنونی دارند.

🔸نکته پایانی : نوع مواجهه حکومت با پدیده شجریان می تواند نشان و نشانه ای از عقلانیت حاکم بر کشور در ایام کنونی باشد ؛ سپردن عرصه بهره گیری مناسب از سرمایه های فرهنگی به جامعه ، یا سودای کنترل و انحصار عرصه های فرهنگی به کمک قدرت سیاسی ؟ گذشت زمان بهتر می تواند در مورد این انتخاب داوری کند...

Telegram.me/solati_mehran
🔹چرا دهه شصت برای ما نوستالژی است ؟🔹

✍ مهران صولتی


🌱دهه شصت خورشیدی برای بسیاری از ما یک نوستالژی است ، شاید بیشتر از یکی دو دهه بعدش .از همین رو است که یادآوری خاطرات آن ایام برایمان مغموم کننده است و حسرت انگیز ! تاثیرات انقلابی مردمی و شکوهمند ،در کنار جنگی که مشارکت بخش عمده ای از مردم را برانگیخت ، توانست دهه ای استثنایی و تکرار ناپذیر را در ذهنیت ما رقم زند . در کنار بسیاری از کمبودها و تنگناها مانند صف های نفت ، کوپن های ارزاق ، انحصار فرهنگی ، هژمونی سیاسی و ... می شد نوعی آرمان طلبی خیال انگیز را در فضای این دهه استشمام کرد .نوعی همدلی اجتماعی در بستری از یک مشارکت توده ای . مشارکتی که اگر چه کاملا مدنی و متکی بر تمایزات طبقاتی ، صنفی و تشکل یافته نبود ولی می شد ردپایی از" سوژگی سیاسی" را در آن به چشم دید .و همین امر خاطرات آن دوران را به یک نوستالژی تبدیل کرد . به تازگی هم که کتابچه های حاوی یادآوری برخی از ابعاد خاطره برانگیز آن دهه منتشر و با استقبال خوبی هم مواجه شده است . در ادامه می کوشم تا با خوانشی " لکانی" از آن ایام در مورد چرایی نوستالژیک شدن دهه شصت خورشیدی برای بسیاری از ایرانیان ، توضیحاتی ارائه کنم .

🔹لکان ، روانکاو پسافرویدی معروف فرانسوی در تکوین شخصیت کودک مرحله ای به نام " آینه " را شناسایی می کند که به تعبیر وی شش تا هجده ماهگی کودک را در بر می گیرد .بنابر روایت لکان در این بازه زمانی کودک با قرار گرفتن مقابل آینه به درکی کلی و البته سراب گونه از خود دست می یابد. پیش از این مرحله وجود کودک از مادر خود جدایی ناپذیر تلقی می شد و برای نخستین بار در مرحله " آینه " است که کودک به درکی کلی از خود دست می یابد و همین موجب شادی و سرور وصف ناپذیر وی می شود .کودک در چنین وضعیتی تصور می کند که کاملا بر خود تسلط دارد و همین او را دچار توهمی غرورانگیز می کند . در حالی که کودک برای ایجاد هماهنگی در اعضای بدنش فاقد قدرت است با فریب خود ، تصویر حاصل از کالبد خویش را آن چنان می نگرد که گویی بر همه این نقاط ضعف فایق آمده است .

🔹در دهه شصت وجود یک ایدئولوژی فراگیر و نافذ کارکردی دوگانه برای حکومت و مردم داشت . این ایدئولوژی از یک سو به نوعی محو شدن فردیت ها در آرمان های انقلاب می انجامید که به دلیل از میان برداشتن تمایزات و تاکید فزاینده بر یکپارچگی ، افسون گر و لذت بخش بود ، و از سوی دیگر به مثابه آینه ای مقابل ملت قرار می گرفت تا تصویری از سوژگی خود را در آن ببینند . با پایان جنگ هرچند که جامعه به علت افزایش شهرنشینی ، تحصیلات دانشگاهی ، گسترش ارتباطات و رشد جامعه مدنی ، دورانی از فردگرایی و تمایز پذیری را آغاز کرد ولی به دلیل عدم همراهی نظام سیاسی با تعییرات اجتماعی دورانی از احساس " بی قدرتی سیاسی " را هم تجربه کرد (پدیده شکوهمند دوم خرداد به ناامیدی فزاینده جوانان از امکان ایجاد تغییرات معنادار انجامید ). در این میان حکومت نه تنها جامعه را در راستای صورت بندی نوینی از روابط اجتماعی ( شکل گیری احزاب ، NGO ها و ... ) یاری نکرد بلکه با تفسیری امنیتی از تحولات جامعه مدنی سعی کرد نوعی کنترل سخت افزاری را در این عرصه حاکم نماید. بازتاب این امر گذار جامعه از" فرد گرایی" نوپدید به نوعی " خودگرایی" افراطی بود که حدو مرزی برای تامین نیازهای فردی نمی شناخت. نوعی خودمحوری جامعه ستیز که می کوشید به قیمت ویرانی تمام منابع طبیعی ، زیست محیطی ، اخلاقی و انسانی و ... نیازهای فردی خود را تامین کند (دولت هشتم و نهم هم با توزیع گسترده رانت توجیه مناسبی برای رفتار غیر اخلاقی شهروندان در اختیار می گذاشت )

🔹دهه شصت برای بسیاری از مردم نوستالژی است چرا که در روند تحولات شتابان انقلاب و جنگ ، مردم خود را تاثیر گذار می دانستند. به این دلیل که مردم خود را در قالب یک کلیت تجزیه ناپذیر ، و در آینه ای به نام ایران اسلامی می دیدند و احساس سوژگی سیاسی می کردند . ایدئولوژی هم در این میان نقش هماهنگ کننده ای توهم بخش را داشت که می توانست ما را از وجود بسیاری از نارسایی ها و کمبودها غافل و احساس نوعی آرامش کاذب را در ما ایجاد کند.البته گذشت زمان و نقد آزادانه رویدادهای این دهه بهتر می تواند ماهیت واقعی این نوستالژی را روشن کند.

Telegram.me/solati_mehran
فایل سخنرانی مهران صولتی در مزینان ؛ زادگاه دکتر علی شریعتی - ۲۹ خرداد ۹۵
🔹 اهمیت تفکر انتقادی در آموزش و پرورش 🔹

✍ مهران صولتی

🌱آموزش و پرورش یک دستگاه " حقیقت ساز " است .دستگاهی که می کوشد تا با پوشاندن برخی از گزاره های آموزشی و تربیتی در جامه ی حقیقت و از سنین پایین ، نسلی کنترل پذیر با رفتاری پیش بینی پذیر را پرورش داده و به جامعه عرضه کند .اهمیت این موضوع به حدی است که جامعه شناسی همچون آلتوسر ، دستگاه آموزش و پرورش را یکی از سازوبرگ های ایدئولوژیک دولت می داند که توانسته با نهادینه کردن ارزش های نظام سرمایه داری جهانی ، به تداوم آن کمک نماید و جامعه شناس فرانسوی دیگری همچون بوردیو ، نظام آموزش و پرورش را عامل مهم بازتولید نابرابری های اجتماعی تلقی می کند .آموزش و پرورش یک دستگاه " حقیقت ساز " است چون می تواند برخی از مصالح قدرت را در قالب کتاب های درسی و برنامه های پرورشی به عنوان اموری بدیهی و بی نیاز از اندیشیدن ، به مخاطبان خود عرضه و انتظار تبعیت و پیروی از آن ها داشته باشد .البته پرواضح است که به دلیل ناسازگاری میان خرده نظام های سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و خانواده در ایران ، نظام رسمی آموزش و پرورش کشور نتوانسته به اندازه کافی برنامه های قدرت را اجرایی و در نسل آتی نهادینه سازد . برخی از حقایق موجود در نظام آموزشی کشور به شرح زیر می باشند :

🔹 پدیده کنکور و لزوم آمادگی برای آن حتی از مدارس ابتدایی ، رقابت برای قبولی در مدارس تیزهوشان ، یادگیری روش های مطالعه مبتنی بر تندخوانی و تست زنی ، آن چنان در مدارس ما بدیهی تلقی شده که به سادگی بخش عمده ای از توان و امکانات اولیاء و مربیان ، مصروف آن می شود . در عوض مدارس هیچ برنامه ای برای آموزش مشارکتی " مهارت های زندگی " نداشته و عملا نسلی تک ساحتی ، ولی فاقد حداقلی از جامعه پذیری را به عرصه زندگی اجتماعی تحویل می دهند .

🔹 لزوم رعایت رفتار استاندارد از سوی دانش آموزان در زمینه هایی از قبیل نوع پوشش ، آرایش ، سلوک رفتاری و ... به عنوان یک حقیقت بدیهی ، منجر به محو شدن تفاوت های فردی در نظم ایدئولوژیک مدارس ، و حاکمیت نوعی یکسانی مکانیکی شده است. در همین راستا مدارس با جدیت اقدام به تصفیه مدارس از دانش آموزان مغایر با اخلاق بخشنامه ای کرده و این امر را جزء افتخارات خود محسوب می کنند.

🔹در ارائه برنامه های پرورشی مدارس مفروض اصلی عبارت از تصور کودکان به عنوان لوح سفید ، و لزوم هدایت مونولوگ وار ایشان می باشد .از همین رو است که روش های غیر مشارکتی در تربیت ، به محور نظام آموزشی تبدیل ، و سعی شده تا با بمباران تبلیغی دانش آموزان با برخی آموزه های ناکارآمد پرورشی ، نسلی تابع و خاضع در برابر قدرت تربیت شود حال آن که واقعیت های موجود از شکست آشکار چنین تجربه ای حکایت می کنند.

🔸نکته پایانی : در ایران امروز بسیاری از عرصه های فرهنگی - اجتماعی از جمله نظام آموزش و پرورش به جولانگاه تاخت و تاز دولت و بازار تبدیل شده و از وظیفه ذاتی خود یعنی پرورش انسان هایی شجاع ، مسئول و خودآیین باز مانده اند.از همین رو ترویج تفکر انتقادی در میان دانش آموزان می تواند اعتماد به نفس بیشتری در این مصاف نابرابر برای کنش گران به ارمغان بیاورد. معلمان در این زمینه نقش ممتازی دارند...

Telegram.me/solati_mehran
🔷🔹نخست مشارکت ، بعد گفت و گو 🔹🔷

✍ مهران صولتی

🌱ایران ، یک جامعه بدون گفت و گو است . سیطره "مونولوگ " بر " دیالوگ " ، اشتیاق به" پرگویی" و " کم شنوی " ، میل مفرط به تحکم و سلطه ورزی ، نبود سازوکارهای روشن و شناخته شده برای گسترش گفت و گو های معنادار و جمعی ، حاکمیت اسطوره قاطعیت ، و طرد فرآیند های دستیابی به سازش های ماندگار در فرهنگ سیاسی ، از نشانه های مهجور ماندن " گفت و گو " در ایران است.از سوی دیگر ایران امروزه با بحران هایی دست و پنجه نرم می کند که راهکارهای کاهش و فیصله یافتن آن ها جز از مسیر گفت و گو نمی گذرد . ۱-بحران منابع آبی به مرحله خطیری رسیده است . مصرف ۷۴ تا ۸۶ درصد منابع تجدید پذیر کشور موجب نشست دشت ها، پوکی خاک ، خالی از سکنه شدن حدود ۷۰۰۰ روستا ، و قرار گرفتن کشور در مرز فاجعه می باشد . ۲- بحران رکود و اشتغال ، موجب محدود شدن مشارکت اقتصادی نیروهای فعال کشور در مرز ۲۴ میلیون نفر ، رسیدن تعداد بیکاران به حدود ۱۱ میلیون نفر در سال ۱۴۰۰ و نابرابری جنسیتی شدید نیروی کار کشور ( ۱۳.۵% زنان و ۸۶.۵% مردان در بازار کار حضور دارند ) شده است.۳-بحران فساد سیستمی که تا بن استخوان نظام اداری را آلوده ساخته و موجب کاهش عظیم میزان بهره وری کشور شده است . این بحران نه تنها نظام اقتصادی کشور را فشل و ناکارآمد ساخته بلکه مهم ترین عامل بی اعتمادی شهروندان نسبت به حاکمیت سلامت و اخلاق نزد مجریان و کارکنان می باشد.۴-بحران سرمایه اجتماعی که در هر دو بعد پیوند و اعتماد به مرحله مخاطره آمیزی رسیده است. پیوندهای اجتماعی به ارتباطات فامیلی و خانوادگی تقلیل یافته و اعتماد شهروندان به فرآیندهای اجتماعی به شدت مخدوش شده است .ایران امروز به شدت از فقدان ارتباطات شبکه ای شهروندان رنج می برد ؛ بیش از ۹۰ درصد شهروندان با شوراها یا دیگر گروه های علمی ، صنفی ، سیاسی همکاری نمی کنند . همچنین میزان عدم همکاری مردم با مدارس، بسیج ، گروه های خیریه و ورزشی به بیش از ۷۰ درصد می رسد. ایران امروز تنها نام جامعه را یدک می کشد و بیشتر درگیر نوعی فردگرایی افراطی شده است.از سوی دیگر میزان اعتماد نیز به دلیل همین فقدان ارتباطات اجتماعی و شبکه ای وضعیت مخاطره آمیزی یافته است ؛ در سال ۸۴ ، بیش از ۷۰ درصد مردم میزان چاپلوسی، دورویی ، تقلب و کلاهبرداری در جامعه را "زیاد" ارزیابی کرده اند. برعکس بیش از ۵۰ درصد مردم میزان گذشت ، امانتداری ،انصاف ، تعهد و صداقت در جامعه را " کم " دانسته اند .اینها و بیش از اینها ، دلایل محکمی بر ضرورت شکل گیری و آغاز مجموعه ای از گفت و گوهای ملی پیرامون حل و فصل ، یا دست کم کاهش این بحران ها بدست می دهد. به عنوان اصلی این یادداشت برمی گردیم ؛ نخست مشارکت ، بعد گفت و گو ! واقعیت این است که با فراگیر شدن و استقبال از ایده گفت و گو ( بخشی به دلیل تاسی از ایده حوزه عمومی و کنش ارتباطی هابرماس ) ، مجموعه ای از گفت و گوهای تزئینی در کشور شکل گرفت که به دلیل پراکندگی و سلیقه ای بودن نتوانست منجر به انباشت دانش و تجربیات شود.گفت و گوهایی که یا به دلیل گرفتار ماندن در مصادیق سیاسی به جنگ حنجره با حنجره تبدیل شدند ، یا چندان محافظه کارانه که توان تحلیل واقعی و ساختاری مشکلات موجود را فاقد بودند. گفت و گوهایی که گویا فقط قرار بود زمان خالی برنامه سازان صداوسیما را پر کرده و احیانا ویترین فاخری برای تلویزیون ورشکسته دولتی باشند.می کوشم تا در ادامه و با بهره گیری از آموزه های جامعه شناسان پدیدار شناس ( ساتاس و وکسلر ) نشان دهم که چگونه مشارکت می تواند مقدمه ای ضروری برای شکل گیری گفت و گو تلقی شود.این دو جامعه شناس کوشیدند تا نشان دهند که شرط لازم برای شکل گیری کنش متقابل عبارت از حضور دونفر ، آگاهی نسبت به حضور دیگری ، ضروری بودن حضور دیگری و نهایتا پذیرش یک رابطه تعاملی می باشد. به عبارت ساده تر چنین کنشی مستلزم به رسمیت شناختن طرف متقابل در یک رابطه برابر می باشد .بنابراین در روایت " ساتاس و وکسلر " مشارکت پیش نیاز و لازمه کنش متقابل محسوب می شود . کنشی که با فقدان یکی از طرفین شکل نمی گیرد و شاید بعد از آغاز ، با غیبت یک طرف به سمت محو شدن و از دست رفتن نیل پیدا می کند.با الهام از این آموزه ها می توان گفت که فقدان گفت و گو در جامعه ایران بیشتر ناشی از علل ساختاری همچون رابطه عمودی و سلسله مراتبی ، غیر پاسخگو بودن حکومت ، عدم وجود شفافیت در مناسبات سیاسی - اقتصادی ، ضعف جامعه مدنی و عدم شکل گیری خرد سیاسی و امنیتی شدن سریع مباحث می باشد.این عوامل ساختاری موجب کاهش مشارکت شهروندان در یک رابطه افقی و برابر با یکدیگر شده است . از همین رو گفت و گو های مبتنی بر نابرابری های ساختاری بیشتر جنبه فانتزی یافته و معمولا نمایشی برای وجود مناسبات دموکراتیک تلقی می شوند.
مشارکت به مثابه پیش نیاز گفت و گو باید از پایین ترین سطوح تربیتی و در مدارس آغاز شود. دانش آموزان در عمل باید بیاموزند که موفقیت در گرو فعالیت های جمعی و با رعایت قواعد مشخص قابل حصول است. باید بیاموزند که رعایت نظم و ترتیب می تواند دستیابی به هدف را آسان تر کند و اینکه می توان از مسیر مشارکت راه هایی برای حل یک مشکل پیدا کرد.البته این آموختن ها باید به صورت نظام مند و با کمترین توصیه های شفاهی صورت گیرد . در سال های بعد افزایش مشارکت باید به کمک تقویت شوراهای دانش آموزی که تعیین نقش های آن توسط نظام بوروکراتیک تعیین نشده باشد تداوم یابد .دانش آموزان از مسیر مشارکت با هم سالان به تدریج می آموزند که حضور دیگری برای شکل گیری کنش های متقابلی مانند "گفت و گو "ضروری می باشد. فرا می گیرند که به رسمیت شناختن دیگری ، شرط لازم برای ظهور یک کنش متقابل موفق است و به تجربه می آموزند که باید سازوکارهایی برای حل مشکلات بروز یافته در یک کنش متقابل مختصر و سپس در وسعت معضلات جامعه وجود داشته باشد.بنابراین از مسیر نهادینه شدن و آموزش مشارکت کودکان در سنینی که بیشترین بخت برای جامعه پذیری وجود دارد ، می توان به شکل گیری و فراگیر شدن " فرهنگ گفت و گو " امید بست.مشارکتی که منجر به ظهور و شکل گیری یک گفت و گوی کیفی و غنی شود ، می تواند همواره از این فرهنگ پشتیبانی و مراقبت کند . چنین مشارکتی در صورت تداوم می تواند به مثابه انباشتی از دانش و تجربیات عمل نموده و الگوهای موفقی از گفت و گو های موفق را به جامعه عرضه کند.بنابراین به طور خلاصه می توان از پیوند عمیق و وثیق " مشارکت " و " گفت و گو " سخن گفت . بدون وجود مشارکتی داوطلبانه ، خودجوش و درون زا ، نمی توان امید به شکل گیری گفت و گوهایی موفق داشت. وضعیتی که در آن "گفت و گو " بیشتر ابزاری برای بزک کردن چهره غیر پاسخگوی یک حکومت ، یا وسیله ای برای ماله کشی بر نارسایی های عمیق اجتماعی تلقی می شود.

Telegram.me/solati_mehran
🔷🔹چرا حسین (ع) ، قابل احترام است؟🔹🔷

✍ مهران صولتی

🌱شهادت حسین (ع) یک تراژدی بود . مظلومیت قتل عام گروهی از پاکبازترین و آزاده ترین انسان ها در نبردی نابرابر با جباریت ! جلوه ای از ماندن بر سر اصول ، تا پای جان باختن خود و خانواده . رخدادی تراژیک برای انسانیت که متاسفانه در مرزهای عقیدتی اسلام باقی ماند و به اندازه کافی ابعاد جهانی نیافت . حسین با ما و جان ما کاری کرد که می توان متدین نبود ،می توان مسلمان نبود ، ولی نمی توان او را تحسین نکرد و دوست نداشت ، شاید به دلایل زیر ؛

🔹حسین " متفاوت " بود و هزینه تفاوت و همنوایی نکردن با دیگران را پرداخت . در روزگاری که همگان در قبال جباریت ، با تطمیع یا تهدید زبان در کام کشیده بودند ، حسین به ما آموخت که هزینه زیست اصیل انسانی ، مرگی " دردناک " و " تراژیک " است . حسین آموزگار بزرگ" ایستادن "در مقابل تمام چیزهایی بود که انسان و انسانیت را به تباهی می کشاند .از همین رو بود که قدرت تمامیت طلب همگان را در مقابل یک انتخاب قرار داده بود ؛ تسلیم ، یا مرگ !

🔹حسین آزاده بود و به آزادی دیگران نیز احترام می گذاشت . آزادی انتخاب در "بودن" یا" نبودن " با او ! حسین در هیچ زمانی ، بودن با خود را به دیگران تحمیل نکرد . برای او کرامت انسان نه در تبعیت ، بلکه در انتخاب است که می تواند تجلی یابد . انتخابی که می تواند زندگی یا مرگ را برگزیند ! از همین رو در منازل مختلف سفر ، پایان ماجرا را بارها به همراهان یادآوری و بر پرهیز از تحمیل خواست خود بر دیگران تاکید می ورزید .

🔹حسین بزرگ بود، ولی نه آنقدر که دیگران را قربانی خود بخواهد ! در قیاس با نسلی از رهبران جهان که مردم را ابزاری برای دستیابی به قدرت و فدایی خود می پسندند ، حسین برای تحقق آرمان هایش هزینه ای سنگین پرداخت ؛ هزینه ای از جنس خانواده و فرزندان ! حسین به ما آموخت که " انسان فی نفسه هدف است نه وسیله" (کانت) ، و از همین رو تا انتها می کوشید تا از وقوع این حادثه ناگوار پرهیز کند.

🔹حسین زندگی را دوست داشت و به آن عشق می ورزید . برای او سویه ی مقابل زندگی ذلت بار ، نه مرگ بلکه رهایی بود ! این دشمن بود که او را مجبور به انتخاب میان تسلیم یا مرگ کرد ! برای حسین شهادت گزینه نخست نبود .از همین رو از انجام مذاکره با دشمن ابایی نداشت . حسین آموزگار بزرگ زندگی توام با کرامت و ارزش های بلند اخلاقی است.

🔹حسین اصلاح گری بزرگ بود که اصلاح امت جدش برای او اولویتی کاستی ناپذیر داشت (به عمر سعد گفته بود که حاضر است از مرزهای خلافت یزید خارج شود ولی هرگز از امر به معروف دست نمی کشد ) . پدرش هم در این مسیر از مشاوره دادن به خلفای پیش از خود دریغ نمی ورزید .مسئولیت پذیری او در قبال جامعه برای پیروانش درس آموز است ؛ تاثیر بگذار حتی به اندازه یک واژه !

🔸نکته پایانی : مناسکی شدن عاشورا اگر چه روندی اجتناب ناپذیر است ولی از امکان زیادی برای تقلیل دادن ابعاد انسانی این رخداد به فرآیندی تکراری و غفلت آمیز برخوردار است ! به نظر می رسد شناخت ارزش های اخلاقی بعضا به فراموشی سپرده شده این حادثه به تلاش های تئوریک بیشتری نیازمند است.

Telegram.me/solati_mehran
🔷🔹چرا جامعه " پرمساله " ای داریم ؟🔹🔷

✍ مهران صولتی

✔️️ بهمن مشکینی، مشاور وزیر کشور و معاون امور سازمان‌های مردم‌نهاد:🔻

امروز کشور در وضعیت خوبی نیست، ایران ۱۱ میلیون حلبی‌نشین دارد. امروز بین ۲.۸ تا ۴ میلیون معتاد در کشور داریم. زنان سرپرست خانوار ۲.۶ میلیون از خانواده‌های ایرانی را شامل می‌شود که بسیاری از اینها زنان نسبتا جوان هستند. جامعه ما اکنون با طلاق ۲۶ درصدی و در بعضی مناطق ۶۰ درصدی روبه‌رو است؛ اینها آمارهایی است که ما خدمت رهبری هم عرض کردیم. سرمایه اجتماعی (اعتماد ، رضایت ، مشارکت نهادی ) زیر میانگین است و این یعنی فاجعه.
🖊 گزارش فوق ابعاد تکان دهنده ای از مسائلی را بازتاب می دهد که جامعه ایرانی در سال ۹۵ با آن ها دست و پنجه نرم می کند . هر چند که می توان انتظار داشت به دلیل دولتی بودن ، گزارش تا حدی تلطیف شده است. جامعه ایران ، جامعه " پرمساله " ای است (استاد بزرگواری می گفتند که جامعه شناسان لهستانی تنها مساله اجتماعی کشورشان را بیکاری می دانسته اند) . جامعه شناسان ویژگی های یک مساله اجتماعی را عمومی ، جمعی ، تاریخی ، متنوع و قانونمند بودن ، و همچنین امید داشتن به کنترل آن ها می دانند . با این توصیف می توان گزارش مشاور وزیر کشور را گواهی بر ازدیاد" مسائل اجتماعی " در ایران امروز می توان دانست . اما چرا ما با چنین وضعیتی روبرو هستیم ؟

1⃣ وجود سنت دیرینه و مقاوم : هر چند که جهان پست مدرن امروز ، فی نفسه بی ثبات و متلاطم است ولی واقعیت این است که کشورهایی که از سنت موم آسا و ملایم تری برخوردارند در ایجاد سازگاری با مدرنیته موفق تر عمل کرده اند . کشورهای جنوب شرق آسیا از این جمله اند. در حالی که کشورهایی همچون ایران که از تاریخ بلندتر و سنت مقاوم تری برخوردار هستند به دلیل عدم دستیابی به تلفیقی کارآمد میان سنت و مدرنیته با مسائل اجتماعی بیشتری مواجه هستند.

2⃣ جایگاه پیرامونی ایران در نظام جهانی :بر اساس مدل والرشتاین (تقسیم جهان به کشورهای مرکز ، نیمه پیرامون و پیرامونی ) ، جایگاه پیرامونی ایران شرایطی را برای ما پدید آورده است که ما به ناگزیر باید پذیرنده مسائل جهانی، و به تبع آن مصرف کننده راه حل های جهان اول باشیم . راه حل هایی که به دلیل ناسازگاری با شرایط ایران منجر به شکل گیری بحران های بیشتر شده است .چنین الزاماتی (ضرورت عقب نماندن از جهان اول ) موجب شکل گیری توسعه ای برون زا و بی اعتنا به پیچیدگی های فرهنگی کشور شده و بر حجم و عمق مسائل اجتماعی موجود افزوده است.

3⃣ سنت " چیرگی " به جای سنت " توافق" : تاریخ ایران زمین مشحون از" پاک کردن صورت مساله" ، به جای "حل مساله" است . عدم شکل گیری " خرد سیاسی " به عنوان ؛ جایگزینی توافق و اجماع ، به جای چیرگی و حذف ، ایران را به جامعه ای کوتاه مدت تبدیل کرده که در آن فرصت و امنیتی برای اجرا و تداوم برنامه های توسعه محور وجود نداشته است .شرایطی که در آن معمولا حاکمان با حذف رقیبان به قدرت دست یافته و سپس کوشیده اند تا با خاموش کردن صدای مخالفان ، حکومت خود را تداوم بخشند . وضعیتی که در آن " اپوزیسیون " هیچ گاه از جانب حکومت های مختلف به رسمیت شناخته نشده است . تنها کشوری در جهان که فقط در طول یک سده، تجربه دو انقلاب سرنوشت ساز داشته است .

4⃣ حاکمیت اندیشه چپ :چپ زدگی به معنای عاملیت تمامی مشکلات کشور را به سرمایه داری جهانی منسوب کردن، و تنها راه رهایی را ایجاد انقلاب دانستن سابقه نامناسبی در تاریخ معاصر ایران دارد .اندیشه ای که کوشید تا بدون توجه به شرایط تاریخی - مذهبی کشور و با ساده سازی مناسبات اجتماعی ، انقلاب را به عنوان راه حل نهایی تمام مشکلات معرفی و رقبای خود را به عنوان ضد انقلاب از عرصه سیاسی حذف کند. نحله ای که راه حل اصلاح گام به گام را با برچسب سازش کاری نواخته و مجال شکل گیری اعتدال پس از انقلاب را از کشور سلب کرد.

🔹نکته پایانی : جامعه ایران از فرط ازدیاد مسائل اجتماعی ، یک جامعه مدرن بدقواره (جلایی پور) است . جامعه که در آن به تدریج تهدیدها بر فرصت ها تفوق می یابند . زمان برای جبران اندک است ...

Telegram.me/solati_mehran
🔹 آیا می توانیم سیاست اخلاقی داشته باشیم ؟

✍ مهران صولتی

🌱انتخابات امریکا به ایستگاه حساسی رسیده است . کارزار گران ترین انتخابات تاریخ امریکا اینک نه با اتکای بر برنامه های اقتصاد ملی یا سیاست خارجی ،بلکه بر اساس افشای رسوایی های اخلاقی دو رقیب یا منسوبان شان است که پیش می رود.تعرض جنسی ، تحقیر زنان ، خشونت کلامی و ... هم اکنون به کلیدواژه های آشنا و آشکار دو کمپین تبدیل شده است . و البته محور این دوجریان هم ترامپ و بیل (همسر هیلاری ) می باشد .

آیا امریکای هزاره سوم شاهد افول اخلاق در عرصه سیاست است ؟آیا می توان از سیاست اخلاقی سخن گفت ؟ و بالاخره اینکه پیوند اخلاق و سیاست چگونه امکان پذیر است ؟

اگر اخلاق را آن چنان که در ایران مرسوم است به معنای درونی و شخصی در نظر بگیریم هم اینک می توان صراحتا از انحطاط اخلاق در امریکا سخن گفت ( نشانه مهم آن هم جایگزینی سکس با سیاست و اقتصاد در گفتمان تبلیغات انتخاباتی است ) ،ولی اگر اخلاق را پایبندی به ارزش ها و هنجارها در مناسبات نهادین سیاست و اقتصاد بدانیم نمی توان همچون گذشته به آسانی از سقوط اخلاقی یک جامعه سخن گفت .در معنای دوم ما به جای تمرکز بر عدالت شخصی ، از یک سیستم عادلانه سخن می گوییم . اینکه یک نظام چگونه می تواند تامین کننده رفاه ، امنیت ، پیشرفت ، برابری و حقوق بشر باشد .سیاست حوزه منافع است و اخلاق ویژه خود را دارد. منافع را نمی توان با نصایح اخلاقی به سوی خیر و راستی هدایت کرد . منافع را باید در فضایی از توازن قدرت به سوی عدم تمرکز و توزیع عادلانه پیش برد چرا که؛ " قدرت فساد می آورد و قدرت مطلق ، فساد مطلق می آورد" (لرد آکتن ).در دنیای امروز به دلیل گسترش رسانه ها و رویت پذیر شدن ابعاد زندگی خصوصی، هر روز بیشتر از پیش شاهد افشای مسائل اخلاقی شهروندان و به ویژه قدرتمندان هستیم . امری که می تواند موجب آلوده تر شدن عرصه سیاست شود .بنابراین باید چشم ها را بشوییم و تا اطلاع ثانوی از پاکیزه شدن عرصه سیاست از حاکمیت اخلاقی فردی ، غیر ابزاری ، صداقت مدار و استعلایی ناامید شویم و گرنه دچار تناقضی فرساینده خواهیم شد .در عوض باید با جدیت به دنبال پیوند سیاست با" اخلاق اجتماعی" باشیم . سیاست در این معنا باید واجد مشارکت برابر شهروندان در عرصه تعیین سرنوشت باشد . چنین سیاستی نمی تواند به بهانه اجتناب ناپذیر بودن دموکراسی پارلمانی ، مشارکت سیاسی را به شرکت در انتخابات منحصر کرده و خواستار غیر سیاسی شدن مردم شود . همچنین نمی تواند با محدود کردن خود در حصار تخصص، مردم را از شرکت در فرآیندهای تصمیم گیری محروم سازد . " سیاست، اکسیژن زیست جمعی انسان هاست "، و نمی توان آن را به بهانه امنیت یا رفاه از جامعه زدود.

🔹تکمله : باور به حاکمیت اخلاق اجتماعی به جای اخلاق فردی می تواند نقطه عطفی برای امکان تاسیس" سیاست اخلاقی" و شکل گیری نگاه واقعی تر به عرصه سیاست تلقی شود. در چنین وضعیتی ، افشای مفاسد سیاستمداران نه تنها مجوزی برای قهر شهروندان با سیاست و خانه نشینی نیست بلکه می تواند انگیزه مضاعفی برای تغییر مناسبات ساختاری و فساد آفرین سیاسی قلمداد شود.

Telegram.me/solati_mehran
🔹انتخابات شوراهای دانش آموزی با طعم آموزش خرید آراء !!

✍ مهران صولتی

🌱دوشنبه سوم آبان ماه ، مانند سال های پیش انتخابات شوراهای دانش آموزی در کلیه مدارس کشور برگزار شد . انتخاباتی که قرار بوده است تمرین مشارکت سیاسی ، فراگیری احساس مسئولیت در قبال مدرسه و جلوه ای از تربیت سیاسی دردانش آموزان باشد .معمولا نظام های سیاسی می کوشند تا از فرصت جامعه پذیری کودکان در سنین پایین بهره گرفته و آرمان های خود را در نسل های آتی نهادینه سازند . از همین رو جامعه شناس فرانسوی ،لویی آلتوسر؛ مدرسه را یکی از سازوبرگ های ایدئولوژیک دولت می داند که می تواند مناسبات نظام سرمایه داری را تقویت و بازتولید کند.اما انتخابات امروز را می توان به نوعی تیرخلاص به تلاش های آموزش و پرورش کشور در زمینه نهادینه کردن آموزه های اخلاقی در نسل آتی تلقی کرد . امری که نشان می دهد این بنگاه ورشکسته تا چه اندازه می تواند در خدمت فرآیند کالایی شدن ، و سست کننده بنیان های اخلاقی جامعه باشد. در فرآیند برگزاری این انتخابات ، چیرگی آموزش ، بر پرورش کاملا مشهود بود . مدیران مدارس کوشیدند تا برای لطمه ندیدن آموزش ، مهمترین تمرین مشارکت سیاسی دانش آموزان را در کوتاه ترین زمان ممکن و صرفا جهت رفع تکلیف برگزار نمایند . کمبود زمان ، دیر رسیدن لیست نامزدها ، رای دادن های فله ای ، رونویسی از روی یکدیگر و ... نوعی کشتن شوق مشارکت و تاییدی براین نکته بود که در نهاد آموزش و پرورش به خوبی می توان فرصت سوزی کرد و بر حجم بی هنجاری موجود افزود. همچنین دانش آموزان آموختند که می توانند با توزیع شیرینی و شکلات از خرید آراء همکلاسی های خود اطمینان یابند . وجود بنرهای رنگارنگ در سالن های مدارس هم بر سهم پررنگ برخی والدین در کسب آراء فرزندانشان تایید می نهاد .نمایشی از غلبه فرمالیسم بر عرصه آموزش و پرورش ! تهی کردن نظام آموزش رسمی کشور از ارزش های اخلاقی ، و اینکه به سادگی می توان اهمیت پول و تبلیغات را در نسل های آینده نهادینه ساخت . در کشوری که مسئولان بر مبارزه تمام عیار با سرمایه داری جهانی تاکید می ورزند ، نظام آموزش و پرورش همچنان به بازتولید منطق و مناسبات حاکم بر آن اهتمام می ورزد !

Telegram.me/solati_mehran
🔹چرا از هر حادثه ناگوار ، روایتی طنزگونه می سازیم ؟

✍ مهران صولتی

🌱ماجرا از واقعه اسید پاشی اصفهان شروع شد . آغاز شکل گیری یک پدیده در شبکه های اجتماعی ؛ استحاله یک حادثه دردناک به شوخی حاصل از طنازی های مکتوب و تصویری ! بازخورد مثبت این دگردیسی نمادین موجب گسترش سریع آن به سایر عرصه ها شد ؛ قضیه اقدام به تجاوز در فرودگاه جده ، اختلاس های متعدد و اکنون ماجرای سعید طوسی .در همه این وقایع شاهد شکوفایی خلاقیت طنزپردازان این سرزمین و فراموشی یک درد اجتماعی ، به بهای نشاندن لبخند بر سیمای شهروندان هستیم . کمتر جامعه ای را می شناسیم که در مواجهه با هتک حرمت ، تجاوز و تعرض به حقوقش از چنین مکانیسم دفاعی بهره برده باشد . چرا به اینجا رسیده ایم ؟ شاید بتوان مفروضات زیر را به عنوان پاسخ ذکر کرد :

1⃣طنز زبانی نافذ ، تاثیر گذار و پرکشش در بیان نارسایی های سیاسی -اجتماعی است . زبانی که می کوشد با گریز از بیان صریح ، از پی گیری های حقوقی بعدی قدرت مصون مانده و در عین حال پیام خود را به جامعه منتقل کند.

2⃣ایران امروز یک جامعه خسته و فرسوده است . بحران های بیکاری ، اعتیاد، طلاق ، شکاف طبقاتی ، بی اعتمادی و سقوط سرمایه اجتماعی و ... آن را به مرز استیصال و سرگردانی رسانده است . رضایت و نشاط ، دو گمشده اصلی جامعه امروز است. انگیزه طنزپردازان می تواند به فراموشی سپردن موقت این دردها باشد.

3⃣ واقعه اسید پاشی اصفهان نشان داد که فرجامی برای برخی پرونده ها متصور نیست ؛ " هیجان اولیه ، تعلیقی طولانی و سپس فراموشی ماجرا " ، خط سیر سرنوشت برخی پرونده های قضایی ایران است . در مواجهه با نوعی" احساس بی قدرتی مزمن جامعه" ، طنز می تواند اعتراضی به یک انتظار بی سرانجام ( پی گیری حقوقی ) باشد.

4⃣ پیشروی جامعه به سوی اختلاط میان ارزش ها و ضد ارزش ها خطرناک است . حاکمیت نوعی هرج و مرج هنجاری در زمانه ای که مراجع اخلاقی هر روز بیش از گذشته بی اعتبار می شوند . در چنین وضعیتی پرواضح است که طنز آینه تمام نمای نظم فروپاشیده موجود ، و خود نیز تسریع کننده سقوط معیارهای ارزشی جامعه باشد.

5⃣ در جامعه ای که به دلیل پیرامونی بودن حتی اندیشه ورزی هم تابع مدهای جهانی است ، دور از انتظار نیست که رویکرد طنز گونه به نارسایی های سیاسی - اجتماعی ، به مد غالب زمانه تبدیل شده باشد. فضای مجازی ارتباط وثیقی با تعداد مخاطب دارد .درد از شما ، طنز از ما ! این ذائقه مخاطب است که تعیین کننده است.

🔹نکته پایانی : در روزگاری که بی تفاوتی و ناامیدی از تغییر هر روز فراگیرتر می شود و هشدارها و انذارهای جامعه شناسان به دیوارهای ستبر بی اعتنایی تصمیم سازان برخورد می کند ، طنز می تواند هم درد و هم درمان باشد ...

Telegram.me/solati_mehran
🔷🔹 چرا " بازرگان " کامیاب نبود ؟ 🔹🔷

✍ مهران صولتی

🌱۱۵ آبان ماه سی و هفت سال پیش مهندس مهدی بازرگان از نخست وزیری دولت موقت کناره گیری کرد . درست دو روز بعد از تسخیر سفارت خانه امریکا در تهران توسط دانشجویان پیرو خط امام . بسیاری مهمترین عامل استعفای دولت موقت را اقدام این دانشجویان می دانند ولی درست تر آن است که بگوییم از مدت ها قبل مشخص بود که دولت بازرگان دولت مستعجل است و فقط به یک تسریع کننده نیاز داشت ؛ پیام دهم آبان امام علیه امریکا و اقدام دانشجویان نقش کاتالیزور این تحول را ایفا کرد . .استعفای بازرگان پایانی بر یک پارادوکس بود ! اینکه چگونه می توان در دل یک انقلاب تازه شکوفا شده ، به اصلاح گام به گام فرآیندهای جاری اقدام کرد و از برخی پیامدهای پیش بینی نشده آن کاست ؟! بازرگان اگر چه بعدها در افکار عمومی مردم ایران جایگاهی درخور و شایسته یافت اما واقعیت این است که سیاستمداری ناکام بود که نتوانست اهدافش را محقق کند. ولی به راستی چرا بازرگان ناموفق بود ؟

1⃣ انقلاب یک دگرگونی عمیق در همه ابعاد اقتصادی ، فرهنگی و سیاسی جامعه است هرچند که ممکن است به دلیل ته نشست های دیرپای نظام پیشین ، در میان مدت شاهد تجدید مناسبات گذشته باشیم . انقلاب در بدو شکل گیری بر هم زننده قواعد موجود است . قاعده ها را به استثناء و استثناها را به قاعده تبدیل می کند. با این اوصاف به نظر می رسد که انتظار بازرگان نسبت به آرام کردن تحولات انقلاب آن هم درست در سال نخست واقع بینانه نبوده است .

2⃣ انقلاب نیز همانند اصلاحات یک گفتمان است . در تخاصم میان گفتمان ها در سال های دهه پنجاه ،این گفتمان انقلاب (اسلامی) بود که توانست چیرگی خود را بر سایر گفتمان ها رقم زده و نوعی بسیج توده ای را موجب شود. بازرگان در صورتی می توانست در تحقق اهداف خود در فردای انقلاب کامیاب باشد که شواهدی قوی از برجسته بودن خواست دموکراسی و حقوق بشر در میان انقلابیون وجود می داشت ، حال آنکه به دلیل ضعف سنت دموکراسی در ایران معاصر چنین امکانی در آن زمان دور از دسترس به نظر می رسید (مردم می دانستند که چه نمی خواهند ولی نمی دانستند چه می خواهند !)

3⃣ انقلاب برهم زننده مناسبات اجتماعی و نقش های تفکیک شده گذشته است . انفجار مشارکت توده ای از پس انقلاب ها ایجاب می کرد که نسلی جدید سکان دار مناصب شده و در پی تحقق آرمان های آن باشد . امری که مستلزم انحلال نهادهای موجود و تاسیس نهادهای جدیدی بود که هنوز مرزبندی دقیقی هم با یکدیگر نیافته اند . نوعی اغتشاش ، آشفتگی و ناهماهنگی نهادی ! بازرگان در سال نخست انقلاب از مشخص نبودن حیطه وظایف نهادهای انقلابی و مداخله آنها در امور دولت موقت گله داشت . انتقادی که براساس اقتضائات یک انقلاب تمام عیار نمی توانست چندان واقع بینانه باشد.

4⃣ گفتمان انقلاب ایران بر اساس غیریت سازی با ضد انقلاب و امپریالیسم خود را تعریف و تقویت کرد . گفتمانی که توانست با معرفی شاه به عنوان عامل امریکا به نوعی اجماع ملی بر سر حمایت از تسخیر سفارت امریکا دست یابد ( مشارکت گسترده مردم در تظاهرات اوایل آبان و حضور وسیع مقابل سفارت امریکا در روزهای بعد از تسخیر گواهی براین امر است). در چنین اوضاعی ملاقات بازرگان با هیات امریکایی به ریاست برژنسکی در روز ۱۲ آبان ماه کار را بیش از پیش برای دولت موقت دشوار ساخت . ملاقاتی که می توانست در زمان مناسب تری انجام پذیرد.

🔹نکته پایانی : در روزگار پرتلاطم انقلاب که سرشار از افزایش انتظارات برای تغییرات انقلابی و رادیکال بود ، گفتمان اصلاح طلبانه و نخبه گرایانه بازرگان نتوانست جایگاه مناسبی در سپهر سیاست ایران بیابد . هر چند که کرین برینتون در کتاب " کالبد شکافی چهار انقلاب " خود، سال ها پیش از انقلاب ۵۷ نشان داده بود که کنار رفتن میانه رو ها در سال های نخست ، یک قاعده مشترک در همه انقلاب های فرانسه ، انگلیس ، امریکا و روسیه بوده است . همان قاعده ای که در انقلاب ایران هم تکرار شد...

Telegram.me/solati_mehran
🔹 ترامپ چگونه اشمیت را به خانه آورد؟🔹

✍ مهران صولتی

🌱زمانی که دونالد ترامپ گفتمان مبارزه با مهاجرین و سیاه پوستان را سازماندهی کرد بسیاری این رویکرد را یک انتحار سیاسی دانستند . امری که می توانست به ریزش آراء و محصورماندنش در حصار سفید پوستان امریکا بینجامد . اما او با پررنگ کردن مرزبندی خود با نظام سیاسی فاسد امریکا (تعبیر ترامپ) ، و مهاجرین عمدتا مسلمان ، موفق به ارائه گفتمانی تهاجمی تر و جذاب تر درمقایسه با گفتمان تدافعی و نخ نما شده ی هیلاری کلینتون شد. نزدیک به یکصد سال پیش کارل اشمیت فیلسوف سیاسی طرفدار هیتلر از ضرورت تعریف امرسیاسی بر مبنای تخاصم میان دوست و دشمن سخن به میان آورد . اشمیت معتقد است که بر خلاف لیبرالیسم هیچ گونه اجماع عقلانی میسر نیست و اصولا هر گونه اجماعی ، مستلزم طرد و بیرون گذاری است.با این اوصاف می توان ادعا کرد که ترامپ توانست با آوردن اشمیت به درون امریکا نوعی دو قطبی دوست / دشمن ایجاد و به بسیج هواداران خود حول آن بپردازد . حملات انتحاری هواداران داعش در امریکا ، مهاجرین مکزیکی تبار ، رنگین پوستان ، و همچنین شکل گیری دو قطبی اسلام / غرب در جهان پس از پیدایش داعش بر پر رنگ شدن هر چه بیشتر این مرز بندی افزود ( ناظران از گرمی و پویایی کمپین توده ای و هواداران ترامپ در مقایسه با کمپین نخبه گرایانه ، سرد و عقلانی کلینتون سخن می گویند ) .در واقع می توان گفت که جهان کنونی پرمناقشه تر از آن است که بتوان با رویکرد عقلانی و سیاستمدارانه ی دموکرات ها به آن پرداخت . ظهور گرایش های ملی گرایانه و راست گرایانه ( خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و تقویت راست افراطی در فرانسه ) ، شکل گیری مجدد امیال نژاد پرستانه و مبارزه جویانه با مهاجرین در غرب و تقویت گفتمان اسلام هراسی در اروپا می تواند نشان از حضور جدی آنتاگونیسم ( تخاصم ) در عرصه سیاسی باشد.از همین رو هر چند که دیگر نمی توان حداقل اکنون دوگانه دوست / دشمن را مطابق جنگ سرد در عرصه جهانی احیا کرد ( ترامپ تمایلش به پوتین را کتمان نمی کند ) ، ولی می توان این دو گانه را در درون امریکا احیا و کارل اشمیت را به خانه برد . امری که پیروزی نمادین و شگفت انگیز ترامپ را رقم زد.در میانه رقابت تکراری و خسته کننده احزاب سیاسی در اروپا و امریکا ، این فقط ترامپ بود که توانست حول طرد همه اصول مورد احترام لیبرالیسم ( حقوق زنان ، نظام انتخاباتی ، نقش روشنگر رسانه ها و ...) بسیجی کارآمد از هواداران خود را سامان داده و رییس جمهور امریکا شود. جهان امیدوار است که ترامپ حداقل تا مدت ها اشمیت را در خانه نگهدارد و منطق او را به عرصه مناسبات جهانی نکشاند...

Telegram.me/solati_mehran